Newspaper from the Fallosafah Site http://www.Fallosafah.org/main/weblog/index.php http://www.fallosafah.org http://www.fallosafah.org/img/fallosafah_logo/01.png text/html جمعه، ۱۵ دی ۱۴۰۲ 3:27 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=684 آیا اگر کسی ادعا کرد سخن او سخن خداست می‌توانیم چنین سخنی را از او بپذیریم؟ برای اینکه سخنی سخن خدا باشد چه چیزی لازم است؟ سخن خدا چه ویژگی‌هایی دارد که آن را از سخنان بشری متمایز می‌کند؟ مثالی زمینی بزنیم: اگر کسی ادعا کرد بیتی یا مصرعی از فردوسی یا مولوی یا سعدی یا حافظ است (و در اثار شناخته‌شدهٔ آنها نبود) چه معیاری برای پذیرش سخن او در این انتساب هست text/html پنجشنبه، ۱۴ دی ۱۴۰۲ 3:11 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=683 زبان روزانهٔ ما پر از کلماتی است که گویی با یکدیگر مترادف‌اند و این کلمات را می‌توان جایگزین یکدیگر کرد. اما هنگامی که به دقت در معانی کلمات بنگریم متوجه می‌شویم که در واقع هیج دو کلمه‌ای از هرحیث به یک معنا نیستند و تفاوت‌هایی ظریف میان آنهاست که شاید در وهلهٔ نخست به دیده در نیایند، اما این تفاوت‌ها مهم‌اند و کاربر آگاه زبان می‌شاید و می‌باید به این تفاوت‌ها توجه کند. text/html چهارشنبه، ۱۳ دی ۱۴۰۲ 4:52 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=682    می‌فرمود که تاج‌الدّین قبایی را گفتند که این دانشمندان در میان ما می‌آیند و خلق را در راه دین بی‌اعتقاد می‌کنند. گفت: نی ایشان می‌آیند میان ما و ما را بی‌اعتقاد می‌کنند و الّا ایشان حاشا که از ما باشند، مثلا، سگی را طوق زرین پوشانیدی وی را با آن طوق سگ شکاری نخوانند شکاریی معنی است درو خواه طوق زرین پوش خواه پشمین. آن عالم به جبه و دستار نباشد، عالِمی هنری است در ذات وی که آن هنر اگر در قبا و عبا باشد تفاوت نکند چنانک در زمان پیغمبر (صلی اللهّ علیه و سلمّ) قصد ره‌زنی دین می‌کردند و جامه‌ی نماز می‌پوشیدند تا مقلدّی را در راه دین سست کنند، زیرا آن را نتوانند کردن تا خود را از مسلمان نسازند واگرنی فرنگی یا جهودی طعن دین کند وی را کی شنوند؟ که «فَوَیْلٌ لِلْمُصَلِّیْنَ اَلَّذِیْنَ هُمْ عَنْ صَلَاتِهِمْ سَاهُوْنَ اَلَّذِیْنَ هُمْ یُرَاؤُنَ وَ یَمْنَعُونَ الْمَاعُوْنَ». سخن کلی این است آن نور داری آدمیتی نداری, آدمیتی طلب کن. مقصود اینست باقی دراز کشیدن است. سخن را چون بسیار آرایش می‌کنند مقصود فراموش می‌شود. بقّالی زنی را دوست می‌داشت با کنیزک خاتون پیغام‌ها کرد که من چنینم و چنانم و عاشقم و می‌سوزم و آرام ندارم و بر من ستم‌ها می‌رود و دی چنین بودم و دوش بر من چنین گذشت قصّه‌های دراز فرو خواند. کنیزک به خدمت خاتون آمد گفت: «بقال سلام می‌رساند و می‌گوید که بیا تا تو را چنین کنم و چنان کنم!» گفت: «به این سردی؟» گفت: «او دراز گفت, اما مقصود این بود! » اصل مقصود است, باقی دردسر است.فیه مافیه، فصل هجدهم. text/html سه شنبه، ۱۲ دی ۱۴۰۲ 2:59 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=681 از جمله مسائلی که دین و عرفان و فلسفه و سیاست از قدیم با آن دست به گریبان بوده‌اند افراد شیاد و دغلگاری است که خود را «دیندار» و «عارف» و «صوفی» و «سیاستمدار» و «حکیم» و «فیلسوف»، و امروز «روشنفکر» و «فرهیخته» و «فرزانه»، می‌نامند یا مردم آنان را به این نام‌ها می‌شناسند، چون تبلیغاتچی‌های روزنامه‌ها و شبکه‌های اجتماعی چنین چیزی را برساخته‌اند، اما آنان در واقع شیادان و فریبکارانی دغلکار و فرومایه بیش نیستند و معمولاً هنگامی مردم پی به شیادی و دغلکاری این افراد و تبلیغاتچی‌های مزدور یا نامزدور آنان می‌برند که دیگر کار از کار گذشته است. اما چرا فریبکاری و شیّادی در دین و فلسفه و حکمت و عرفان و سیاست و ادبیات و روشنفکری بیش از هر علم یا فن و پیشهٔ دیگری چنین آسان و چنین زیانبار است؟  text/html شنبه، ۲ دی ۱۴۰۲ 3:03 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=680 مهدی خلجی پس از نخستین افاضات خود، در کانال تلگرامی‌‌اش، ۱۲ مارس ۲۰۲۳/۲۱ اسفند ۱۴۰۱، دربارهٔ «قلندر» و «رند» و «بوئمی» و «ترجمهٔ فرهنگی» و دیگر قضایا که با پاسخ من مواجه شد («نه هرکه سر بتراشد قلندری داند»، ۸ فروردین، ۱۴۰۲) بی‌آنکه به رسم «شرف» یا «اخلاق» یا «قانون» پاسخ من به حملات خودش را در همانجایی که به من «حمله» کرده بود منتشر کند ـــ وقتی کسی از  جایی و در پیش چشم دیگران و در فضای عمومی به کسی دیگر «حمله» می‌کند، می‌باید آن‌قدر «شرف» داشته باشد که «پاسخ» او به مدعیات خودش را هم به آن خوانندگان معرفی کند و اگر «شرف» ندارد، دست کم «اخلاق» و «قانون» می‌باید او را به چنین کاری ملزم کند! ـــ یا پاسخی به دفاعیات من و نقد گفته‌های خودش بدهد و از مدعیات خودش دفاع کند یا پاسخ مرا به خوانندگانش معرفی کند، همان کاری که من با نوشتهٔ او کردم و به کانال تلگرامی او ارجاع دادم، یا بابت آن سخنان نادرست و جاهلانه‌ای که از خود بافته و سر هم کرده بود دست کم از خوانندگانش پوزش بخواهد، بار دیگر در ۲۳ آوریل/۳ اردیبهشت ۱۴۰۲، بی‌آنکه به روی خودش بیاورد، با درسی که از بار پیشین آموخته بود (رجوع شود به: فروتر، ص ۴۹-۴۸)، این بار در به اصطلاح نقدی با عنوان «درباره‌ی ترجمه‌ی فارسی «“نقد چیست؟” میشل فوکو» باز عَلَم «حمله» برافراشت و گرد و خاکی تازه به پا کرد تا به جای بازنشر پاسخ من یا دفاع از آنچه گفته بود یا پوزش‌خواهی از خوانندگانش بابت آن‌همه یاوه‌های سرسری و جاهلانه و کاهلانه و خودبافته که گفته بود باز به حمله‌ای نو بپردازد و فراری رو به پیش را آغاز کند و جبهه‌ای دیگر بگشاید، تا مگر آن سخنان نادرست و یاوه‌ای که دربارهٔ ترجمه‌ای متعلق به حدود ۲۰ سال پیش من و «ترجمهٔ فرهنگی» و اصطلاحاتی مانند «قلندر» و «رند» و «بوئمی» گفته بود در این گرد و غبار تازه و خودبرانگیخته گم و ناپدید و فراموش شود!  text/html چهارشنبه، ۲۹ آذر ۱۴۰۲ 1:56 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=679 جبّارستیزی از خصوصیاتی بوده است که در جهان باستان یونانی حکیمان و فیلسوفان و در جهان باستان یهودی ـ مسیحی ـ اسلامی پیامبران به آن شناخته می‌شده‌اند. «قدرت مطلق حکومت» یا «دولت»، در تاریخ بشر، هیچ‌گاه در چشم فیلسوفان و حکیمان قداست نداشته است و همواره سرچشمهٔ «شرّ» و «جنایت» و «فساد و تباهی» بوده است. در واقع، به گواهی تاریخ «جنایتکارترین» و «فرومایه‌ترین» و «غارتگرترین» و «ستمکارترین» دولت‌ها و حکومت‌ها در تاریخ بشر حکومت‌ها و دولت‌هایی بوده‌اند که «آخوندها» (فراعنهٔ مصر و پادشاهی‌های ایران باستان و فقیهان درباری خلافت اسلامی و حکومت‌های دینی قرون وسطای اروپا) و «روشنفکران» («فاشیسم» و «کمونیسم») اروپایی قرن بیستم به آنها «قداست» بخشیده‌اند و آنها را به «خدایی» رسانده‌اند و مردمان را به پرستش این «بت‌‌ها» واداشته و فریفته‌اند.  text/html پنجشنبه، ۲۵ آبان ۱۴۰۲ 3:03 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=678 روزنامه‌نگاری یا به‌طور کلی نویسندگی را می‌توان به شاخه‌ها و انواع مختلف تقسیم کرد. اما به نظر من هر روزنامه‌نگار یا نویسنده‌ای در هر‌شاخه‌ای و موضوعی، به‌طور کلی، یکی از این سه رویکرد را به کار خودش دارد. ۱) «بی‌طرفانه». روزنامه‌نگار یا نویسندهٔ بی‌طرف و پایبند به اخلاق حرفه‌ای کسی است که گزارشی توصیفی و تا حد امکان عینی و بدون جانبداری می‌نویسد تا  «خود واقعیت‌ها» سخن بگویند؛ ۲) «جانبدارانه». روزنامه‌نگار یا نویسندهٔ «جانبدار» یا «تبلیغاتچی» (به اصطلاح متداول و تحقیرآمیز امروز: «پروپاگاندیست») کسی است که از گروهی و جریانی یا عقیده‌ای خاص جانبداری می‌کند و هدفش «مغزشویی» و «خون‌شویی» و «پول‌شویی» و «تحریف واقعیت‌ها» و دادن «اخبار نادرست» و «گمراه‌کننده» به سود سفارش‌دهندگان است، چه آن گروه «در قدرت» باشند و چه «بر قدرت»، یا برحسب منافع و عقاید خاص خودش کار می‌کند و نه «خود واقعیت‌ها»؛ ۳) «تحلیلی». روزنامه‌نگار یا نویسندهٔ «تحلیلی» یا «تحلیل‌گر»، کسی است که قادر است کلاف سردر گم وقایع پیچیده را باز کند و تآویل و تفسیری روشن و مستدل و معقول از دلایل ظهور این وقایع یا تبیینی علّی از علل آنها به دست دهد. نمونهٔ زیر که احمد زیدآبادی، روزنامه‌نگار نامدار، همین دیشب نوشته است می‌تواند تفاوت این سه را برای ما روشن کند. نخست متن او را بی‌کم و کاست بخوانیم:  text/html چهارشنبه، ۲۴ آبان ۱۴۰۲ 3:05 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=677 ظهور «ولایت»ها و«امارت»ها و «خلافت»های جبّار آخوندی - اسلامی در عصر کنونی، از «ولایت مطلقهٔ فقیه» شیعی تا «امارت اسلامی طالبان» و «خلافت اسلامی داعش» سنّی، به‌ناگزیر این پرسش را پیش می‌آورد که «دین زور» و «نظام/دولت زور» یا «جبّاریت» تا چه اندازه در تعالیم دینی خود «ادیان»، یا به‌طور اخص «قرآن»، یا سنّت اسلامی ریشه دارد و چرا از ادیان شرک تا آنچه در دورانهای تاریخی حکومتهای دینی، به‌ویژه در مسیحیت و اسلام به ظهور پیوست، «زور» و «اجبار» و «خشونت» و «قساوت» و «ستمگری» و «مصادرهٔ اموال» و «رانده شدن از سرزمین مادری» خویش به نام دین، بخشی جدایی‌ناپذیر از «تجربهٔ دینی» جامعه‌های مسیحی و اسلامی بوده است؟ ــــ آیا آنچه فقیهان و مسلمانان شریعتمدار و جهادی به پندار خودشان «اسلام راستین» و «اسلام ناب محمدی» می‌نامند همین چیزی است که ما اکنون در جهان شیعی یا سنّی «فقیهان» و «طالبان» و «داعش» به نام «اسلام» در پیش چشم می‌بینیم، یعنی: دین مصادرهٔ اموال اشخاص و تازیانه و شکنجه و برده‌داری و بچه‌کشی و زن‌کشی و آدم‌کشی و غارت اموال عمومی و حکومت دزدسالار و اوباش‌سالار نامردمان دژخیم و سنگدل و ناکسان دون و سفله؟ آیا «جهاد» آغازین در اسلام برای «رهایی از زور و سلطهٔ» مشرکان و «برقراری زور و سلطهٔ» مسلمانان بود یا «رهایی از زور و سلطه» و «آزادی در دین» و برقراری «اخلاق» و «عدالت» به‌طور کلی؟ یا صرفاً «برانداختن» خدایانی و دینی و «گذاشتن» خدایانی و دینی دیگر به جای آن با همان گفتار و کردار جبّارانه به صورتی دیگر؟ آیا خدا و پیامبران او می‌خواهند «به زور» مردمان را «هدایت کنند» ــــ اصلاً «هدایت» می‌تواند به زورباشد!؟ یا هدایت با «چشم» و «گوش» باز و به کارگیری «فهم» و «عقل» شخصی است؟ ــــ یا خدا و پیامبر می‌خواهند «به زور» بر مردمان حکومت کنند؟، یا نخست «عقل و فهم» آدمیان را به رسمیت می‌شناسند و می‌خواهند آنان «گوشی شنوا و چشمی بینا» و باز داشته باشند و «علم و حکمت» بیاموزند تا آمادهٔ «هدایت» شوند و خود راه‌شان را بیابند و خدا و پیامبر او را «دوست» بدارند و به «خدا» و «روز بازپسین» ایمان آورند و «عمل صالح» انجام دهند و ثواب یا پاداش و عِقاب یا مکافات خود را در جهان دیگر دریافت کنند؟ ـــ پس چرا آخوندهای همهٔ ادیان این‌قدر مانع شنیدن و دیدن‌اند!؟ چرا در عصر حکومتهای دینی نشر کتاب و اندیشه این‌قدر دشوار بوده است؟ چرا دانشمندان و فیلسوفان و صوفیان و شاعران به فتوای فقیهان کشته شده‌اند؟ و چرا امروز دسترسی به اینترنت جهانی با دشواری رو به روست؟ چرا آخوندهای همهٔ ادیان وقتی «در قدرت» باشند دیگر نمی‌توانند با دیگران در فضایی آزاد رقابت کنند و همواره برای حفظ دین‌شان مردمان را کر و کور و نادان می‌خواهند؟فایل پی دی آف مقاله را از اینجا بردارید: https://sbu-ir.academia.edu/Sahakahttps://t.me/fallosafahmshk/1014 text/html شنبه، ۱۸ شهريور ۱۴۰۲ 3:53 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=676 آرزوی «محافظه‌کاران» در همهٔ جهان، حتی در مردم‌سالارترین جامعه‌ها، از جمله امریکا، چیست؟ اینکه قوانینی تصویب کنند که مثلاً «مصرف مشروبات الکلی» یا «مواد مخدر» یا «سقط جنین» یا «روسپیگری» و چیزهایی از این قبیل را «منع» و «مجازات» کنند (و البته بیشتر این کارها برای جلب آرای متدینان و از روی عوامفریبی است!). اما آیا هیچ قانونی، با هر مجازاتی، توانسته است به خودی خود اصلاحی اجتماعی پدید آورد و به جرم یا بزه‌ای پایان بخشد؟ آیا با بسته شدن «میخانه‌ها» دسترسی مردم به «مشروبات الکلی» محدود خواهد شد؟ یا فقط «قیمت» آن بالاتر خواهد رفت، و عده‌ای از این راه ثروت بیشتری خواهند اندوخت، و آشتیاق به مصرف آن بیشتر خواهد شد، و نشانهٔ برجستگی و شأن و منزلت اجتماعی «ثروتمندان» و «قانون‌شکنان» خواهد شد، و انواع تقلبی آن مردم بسیاری را خواهد کشت؟ آیا منع «روسپیگری» پایان روسپیگری خواهد بود؟ و از همین قبیل چیزها. بسیار است قوانینی که نه تنها «مسأله» را حل ‌نمی‌کنند بلکه به پیچیده‌ترشدن و ناشناختنی‌ترشدن آن نیز یاری می‌کنند. text/html پنجشنبه، ۱۶ شهريور ۱۴۰۲ 11:39 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=675 غلامعلی حداد عادل، از صاحب‌منصبان همیشگی «نظام مقدس جمهوری اسلامی»، از آغاز تا امروز (شاهدی بر اینکه  این نظام «رژیم» است و نه «سیستم»! چون اقلیتی از آغاز تا پایان بر آن حاکم‌اند، و هرگز امکان «تغییر»ی واقعی در سیاست‌های آن نیست)، و استاد فلسفه در دانشگاه  تهران (و البته مشاغل متعدد دیگر، همه در مقام ریاست)، دربارهٔ قدرت پاپ در اروپای امروز گفته است:  text/html شنبه، ۷ مرداد ۱۴۰۲ 4:31 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=674 هیچ چیز در این جهان مانند «قدرت» و «ثروت» و «شهرت» نمی‌تواند ذات یا باطن شخص را آشکار کند. بسیاری از ما «خوبی» خود را مدیون «بی‌زوری» و «بی‌پولی» و «بی‌نامی» هستیم، اما اگر ما هم روزی «آب ببینیم، شاید شناگری ماهر باشیم!» به قول حافظ: «من از بازوی خود دارم بسی شکر/ که زور مردم‌آزاری ندارم». اما اگر «زور» می‌داشتم شاید چه‌ها که نمی‌کردم، بسی بدتر از زورگویان یا جباران گذشته text/html چهارشنبه، ۷ تير ۱۴۰۲ 3:52 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=673 هنگامی که خوابیم و دزد یا دزدانی به خانهٔ ما می‌آیند و از سر و صدای آنان بیدار می‌شویم، پنج کار می‌توان کرد: ۱) به پاسبان‌ها خبر داد، ۲) سر و صدایی به راه انداخت تا دزدان بترسند و پا به فرار بگذارند، ۳) برخیزیم و بی‌محابا به سراغ دزدان برویم و حتی در صورت لزوم با آنها درگیر شویم، ۴) خود را به خواب بزنیم تا دزدان بار خود ببندند و بروند! ۵) روز بعد برویم به پاسبانان شکایت کنیم که خانهٔ ما را دزد زده است!اکنون تصور کنید در جامعه‌ای زندگی کنیم که دزدان همان پاسبانان جامعه (اولیای امور) باشند، آن‌گاه چه می‌‌شاید و ‌می‌باید کرد؟ بدیهی است که تنها راه «به سلامت زیستن و در امنیت و آرامش به سر بردن» در چنین جامعه‌ای خود را به خواب زدن و آسوده غنودن است و اینکه اجازه دهیم دزدان هرچه می‌خواهند با اموال ما بکنند اما به جان ما و آسایش و امنیت ما کاری نداشته باشند، ما هم کاری به امنیت و آسایش آنها نداریم و اجازه می‌دهیم هرچه می‌خواهند بدزدند تا مگر خود دیگر از دزدی سیر شوند و حیا کنند یا دیگر چیزی برای دزدی در خانه باقی نمانده باشد (آن هنگام البته به سراغ خود ما خواهند آمد تا ‌تن‌های ما را به بردگی بگیرند یا به بردگی بفروشند، اما تا آن هنگام هنوز کمی مانده است. اکنون آسوده بخوابیم!)، چه برهم زدن آرامش و امنیت دزدان در هنگام کار به منزلهٔ رفتن روی اعصاب آنان است و کیفری سخت در انتظار آنان که آرامش و امنیت دزدان را بر هم زنند. پس «آرام و خاموش باشید، دزدان مشغول کارند!» سر و صدا نکنید، حرف نزنید. ساکت باشید. مردم را از خواب بیدار نکنید، همسایه‌ها را از خواب بیدار نکنید، بخوابید و کسی را هم از خواب بیدار نکنید تا در امنیت و آرامش باشید!   text/html چهارشنبه، ۷ تير ۱۴۰۲ 1:54 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=672 مردم، یا آدم‌های معمولی، وقتی از چیزی ناراحت باشند، چیزی آرامش آنها را بر هم بزند، یا چیزی روی اعصاب‌شان باشد چه می‌کنند؟  اگر «رادیو و تلویزیون» باشد، «کانال» را عوض می‌کنند، یا آن را خاموش می‌کنند، یا خیلی که دیگر عصبانی شده باشند، چیزی به سوی رادیو و تلویزیون پرت می‌کنند، یا آن را به زمین می‌کویند، یا از پنچرهٔ اتاق بیرون می‌اندازند. اما آیا کسی هست که تصمیم بگیرد برود مقامات رادیو و تلویزیون یا گویندهٔ خبر را به دلیل این یاوه‌ها یا دروغ‌ها و مزخرفاتی که دارند می‌گویند و روی اعصابش رفته‌اند بکشد؟ گاهی شاید چنین آدم‌هایی پیدا شوند، اما آنها آدم‌های عادی نیستند، یا روانی‌اند یا وابسته به گروه‌های متعصب افراطی یا گروه‌های مافیایی یا «جبّار» و «خودکامه»ای است که رئیس کشوری است! text/html سه شنبه، ۶ تير ۱۴۰۲ 2:54 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=671 غلامعلی حداد عادل در جملهٔ شعارمانندی گفته است: «بدنهٔ انقلاب سالم است»! نمی‌دانم «استاد» دربارهٔ بر زبان راندن این سخن چقدر اندیشه کرده‌اند، اما این سخن چندان مفهوم نیست و به نظر می‌آید که دقیقاً مغایر با آن چیزی است که ایشان قصد داشته‌اند بگویند. نخست اینکه، می‌باید پرسید مراد ایشان از «بدنه» چیست؟ آیا منظور از «بدنه» تنه و پیکر است؟ آیا ایشان «انقلاب» را همچون خودرویی تصور می‌کنند که «بدنه» و «موتور» و «چرخ» و «راننده» دارد یا انسانی که بدن و روح دارد یا بدنی که اندام‌های مختلف از سر تا پا دارد؟ پس اگر مقصود از «بدنه» تنه یا پیکر چیزی مانند خودرو باشد، آیا «رهبر انقلاب» در حکم «بدنه» است یا «موتور» یا «راننده»؟ اما آیا «بدنهٔ انقلاب سالم است، چون رهبر آن ساده‌زیست است!». دوم اینکه، آیا رهبر نظامی را که ۴۵ سال است «حاکم» است می‌توان «انقلابی» گفت؟ رهبر نظام حاکم علیه چه کس و چه چیز دارد «انقلاب» می‌کند (!؟) و رهبر انقلاب آن کجاست که «ساده زیست» است؟ آیا او در «کوهستان‌ها» زندگی می‌کند و چریک‌های شورشی علیه «نظام» را رهبری می‌کند یا در خانه‌ای دو اتاقه در دروازه غار «نظریهٔ انقلاب» علیه «نظام» حاکم را تدوین می‌کند؟ text/html سه شنبه، ۳۰ خرداد ۱۴۰۲ 9:42 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=670 یکی از ویژگی‌های شریعتی همچون همهٔ پیامبران راستین (و دروغین) پیشگویی آینده و تحقق بخشیدن به پیشگویی خودش با مؤمن کردن دیگران به این پیشگویی‌ها بود. اما اگر تاریخ به سوی آنچه او می‌پنداشت پیش‌رفت، در عوض، روی دیگر خودش را هم به او نشان داد، اما نه هنگامی که او زنده بود. این سخن او را بخوانیم:«در یک کنفرانس عمومی دانشجویی در حسینیه ارشاد خطاب به دانشجویان گفتم که من، برای آینده این نهضت فکری، برای بیداری مردم و احیای روح حقیقی اسلام و برانگیختن روح معترض و عدالتخواه شیعهٔ علوی و رستگاری جامعه، به طلاب بیشتر از شما امید بسته‌ام؛ چه، عمر روشنفکری شما کوتاه است و چهار تا هفت سال بیشتر نیست و فردا که تصدیق گرفتید و جذب زندگی شدید بی‌درنگ در طبقه بورژوا قرار می‌گیرید و خیالاتش از سرتان می‌پرد، اما این طلبه است که عمر مسئولیت اجتماعی‌اش با عمر حیاتش یکی است و تا مرگ، مسئول افکار مردم و سرنوشت مردم می‌ماند؛ اگر طلبه بیدار شود... و طلبه بیدار شده است... !» (ميزگرد پاسخ به سؤالات و انتقادات |  سال ۱۳۵۰ | اجتماعيات | ۲۲. مذهب، عليه مذهب | ۵. حسينيه ارشاد (۱۳۴۸-۱۳۵۲) | شفاهی، ص ۱۳۹)شریعتی، مانند مارکس، و بسیاری از انقلابی‌های شاید صادق دیگر، آن‌قدر خوشبخت بود که زنده نماند تا تحقق پیش‌گویی‌ها و نتایج مجاهدت‌های خودش و زندگی‌های بربادرفتهٔ نسل‌های بعد از خودش و ویرانی سرزمین‌های اسلامی را با پیش‌بینی‌های خودش ببیند. اما برای ما که زندگی بربادرفتهٔ سه نسل و ویرانی سرزمین‌های اسلامی از افغانستان تا ایران و یمن و عراق و سوریه، و حتی ترکیه، را دیده‌ایم و می‌بینیم، می‌باید از او بپرسیم: «برای بیداری مردم و احیای روح حقیقی اسلام و برانگیختن روح معترض و عدالتخواه شیعه علوی و رستگاری جامعه» به کدام «طلبه‌ها» امید بسته بودی، برادر! آیا «طلبه»، که به قول تو، «عمر مسئولیت اجتماعی‌اش با عمر حیاتش یکی است و تا مرگ، مسئول افکار مردم و سرنوشت مردم می‌ماند» اصلاً توانایی برداشتن چنین مسئولیتی را دارد!؟ با کدام «علم»، حتی اگر «دین» داشته باشد؟ آری، چنین بود برادر! چنین است برادر! چنین خواهد بود برادر! مادام که «یندار» و «خیال» و «آرزو» بر ما فرمان براند و «خیالپردازی» و «آرزواندیشی» ما را فریب دهد و خود را با توهمات بفریبم سرنوشتی تاریک‌تر از امروز در انتظارمان خواهد بود. تو کار خود کردی و رفتی، اکنون برما و آیندگان است که آنچه را تو و «طالبانت» ویران کردید از «نو» بسازیم. آسوده بخواب برادر! «طالبان» تو روی «یزید» را نیز سپید کردند، «رضاشاه» که دیگر جای خود دارد! text/html دوشنبه، ۲۲ خرداد ۱۴۰۲ 11:13 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=669 شنبه ۸ آوریل ۲۰۲۳/ ۱۹ فروردین ۱۴۰۲ مهدی خلجی نوشته‌ای متعلق به چهار سال پیش خود در تارنمای آسو را در کانال تلگرام‌اش بازنشر کرده بود که از جهاتی برای من جالب توجه بود، چون پیش تر آن را ندیده بودم: «داستان یک شهر؛ ظهور و زوال نخستین دموکراسی تاریخ»، آسو، ۵ آذر ۱۳۹۸. نخستین چیزی که چشم مرا گرفت برابرگذاری «عنایت» برای کلمهٔ انگلیسی ـ فرانسوی “grace” بود، چون حدود سی سال بود که با آن آشنا بودم و می‌دانستم که مترجمان چه ترجمه‌های اشتباهی از آن کرده‌اند و البته این هم یکی از آنها بود، با این تفاوت که این بار مترجمی مفهومی در فلسفه و کلام اسلامی («عنایت») را به یونانیان ۵۰۰ ق م هم نسبت داده بود! بهاءالدین خرمشاهی (باربور، ۱۳۶۲، ۵) و برخی دیگر پیش‌تر آن را در ترجمهٔ مفهوم «لطف» (“grace” یا “favour”) در مسیحیت به کار برده بودند. عبارت‌های آغازین بسیار چشمگیر بود. دیگر مقاله را تا پایان نخواندم گفتم بگردم کتاب مایر را پیدا کنم و ببینم مقصود مایر از “grace” چه بوده است. کتاب مایر قدیمی یا نامشهور بود و نسخه‌ای از آن حتی در «گوگل» هم برای مرور نبود تا بتوان چند صفحه‌ای از آن را خواند. اما در جست و جویم به نقد و معرفی جَسپر گریفین (۲۰۱۹-۱۹۳۷)، استاد فقید ادبیات باستان یونان و روم در دانشگاه آکسفورد، و نویسنده و سرویراستار چند کتاب در زمینهٔ تاریخ باستان، بر این کتاب با عنوان «گهوارهٔ دموکراسی»، در نیویورک تایمز، ۱۱ اکتبر، ۱۹۹۸، برخوردم. با خواندن آن بی‌درنگ شگفت‌زده شدم، چون دیدم که تقریباً آنچه مهدی خلجی در سرلوحهٔ معرفی کتابگزاری خودش در کانال تلگرامی‌اش آورده بود ترجمهٔ یکی دو بند پیوسته از نقد و معرفی این کتاب به قلم او بود. در بازگشت به نوشتهٔ خلجی متوجه شدم که مهدی خلجی در پایان نوشتهٔ خود از کتابگزاری یا مرور و معرفی جَسپر گریفین و انتقادهای او از کتاب مایر یاد کرده است، اما به گونه‌ای که گویی فقط آن را دیده و خوانده است و از آن آگاه است و آنچه تاکنون دربارهٔ کتاب مایر می‌گفته است توصیف و گزارش نظر کارشناسانهٔ خودش از آن کتاب بوده است! شگفتا! او خودش را در تراز کسی همچون گریفین گذاشته بود که گویی او هم نقدی نوشته است و گریفین هم که یکی از همکاران و همتایان اوست نقد دیگری نوشته است و او فقط از آن آگاه است! او نوشته (ترجمه کرده) بود: ⬅️ در صورت تمایل به خواندن تمامی متن، فایل پی دی اف آن را از جاهای زیر بردارید:تلگرام: https://t.me/fallosafahmshk/954آکادمیا:  https://sbu-ir.academia.edu/Sahaka text/html چهارشنبه، ۱۰ خرداد ۱۴۰۲ 3:54 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=668 «لطف» و «فیض» دو اصطلاح در علم کلام و تصوّف و عرفان نظری و فلسفه در جهان اسلام است که مترجمان فارسی کتاب مقدّس در عصر جدید، و  به پیروی از آنها، استادان دانشگاهی و حوزوی در رشتهٔ علم کلام و دیگر نویسندگان و مترجمان نامتخصص کتاب‌های کلامی و فلسفی در خداشناسی مسیحی، آنها را به یکدیگر آمیخته و با هم اشتباه کرده‌اند، تو گویی این دو به یک معنایند یا حتی مترادف‌اند. اما چنین نیست. «لطف» (“χάρις”/“charis”) اصطلاحی صرفاً خداشناختی در مسیحیت است، و حال آنکه «فیض»  (“άπορροὴ”/“aporrhoe”)، در اصل، اصطلاحی در جهان‌شناسی و هستی‌شناسیِ فلسفی است که از راه ترجمهٔ آثار فلسفهٔ نوافلاطونی به جهان اسلام وارد شده است، و در تصوّف و عرفان نظری نیز جذب شده است و به معنای «بخشش» یا «جود» نیز به کار رفته‌ است. مترجمان فارسی‌زبان و فارسی‌دان کتاب مقدّس در قرن نوزدهم شاید به دلیل همنشینی «لطف» و «فیض» در آثار ادبی و صوفیانهٔ فارسی، و معنای ضمنی «بخشش» و «دهش» در هردو، در ترجمهٔ واژهٔ عبری «خن» یا یونانی “χάρις”/“charis” یا واژهٔ انگلیسی ـ فرانسوی “grace” به «فیض» (“emanation”)  مرتکب اشتباهی ویرانگر شدند و این اشتباه تا امروز در بسیاری از آثار فارسی در خصوص خداشناسی مسیحی، از ترجمه تا تألیف، حاضر است تا جایی که یا برخی همچون داریوش آشوری و دیگران «فیض» را یکی از برابرنهاده‌های “grace” می‌شمارند و می‌آورند، دو واژه‌ای که چنان‌که خواهد آمد، هیچ گونه ارتباط لغوی و ریشه‌شناختی و مفهومی در زبان‌های اروپایی و حتی عربی با یکدیگر ندارند، یا کسانی همچون بهاءالدین خرمشاهی آن را در متنی واحد هم به «عنایت» ترجمه می‌کنند و هم به «لطف»، یا همچون میرشمس‌الدین ادیب سلطانی «قلمرو/پادشاهی لطف» را به «پادشاهی مهر»، یا برخی دیگر، همچون صالح نجفی، این سخن حیرت‌انگیز و یاوه را بر زبان می‌آورند که «... در تئولوژی مسيحی به آن فيض می‌گويند و در سنّت ما لطف خوانده می‌شود» (!؟). اما از همه تأسف‌برانگیزتر این است که کسانی با عنوان دانش‌آموختگان دانشگاهی یا حوزوی در علم کلام در این باره مقالهٔ به اصطلاح علمی ـ پژوهشی نیز می‌نویسند!؟ و کسانی دیگر از همین اهل حوزه این تعبیر نادرست را در برگردان به زبان عربی باز «فیض» ترجمه می‌کنند، بی‌آنکه بدانند یا بخواهند بدانند که خود عرب‌های مسیحی یا غیرمسیحی امروز چه چیزی بدان می‌گویند!؟ در پژوهش زیر بحثی می‌کنم در اینکه «لطف» (“grace”) چیست؟ و «فیض» (“emanation”) چیست؟ و «عنایت» (“providence”) چیست؟ و چرا ترجمهٔ کلمهٔ انگلیسی ـ فرانسوی “grace” یا دیگر برابرنهاده‌های آن در دیگر زبان‌های اروپایی به «فیض» و همچنین برابرنهادهٔ دیگر آن «عنایت» نادرست است و چرا با اینکه «لطف» (“grace”/“favour”) و «فیض» (“emanation”) و «عنایت» (“providence”) هرسه عربی‌اند، مترجمان و نویسندگان و خداشناسان/متکلمان/علمای لاهوت مسیحی امروز عرب در برابر “grace” از کلمهٔ قرآنی «نعمة» استفاده می‌کنند، و نه «لطف» یا «فیض» و «عنایت». در پایان نیز گزارشی می‌دهم از ترجمه‌های «فضل» (“favour”) و «نعمة» (“grace”) در ترجمه‌های فارسی و انگلیسی قرآن و مقایسهٔ کاربرد «لطف» و «فیض» و «عنایت» در دیوان حافظ و تفاوت این مفاهیم در تصوّف و عرفان و علم کلام و فلسفه و زبان عادی.واژگان کلیدی: لطف، فیض، عنایت، نعمة، فضل، داریوش آشوری، پیروز سیّار، صالح نجفی، حسین واله، محمد حسین طاهری، رضا یعقوبی، بهاءالدین خرمشاهی، میرشمس‌الدین ادیب سلطانی، مهدی خلجی، افلوطین، قاضی عبدالجبار معتزلی، حافظ، علم کلام، تصوّف، عرفان، فلسفه، ترجمه، نظریهٔ ترجمه  در صورت تمایل به خواندن تمامی متن آن را می‌توانید از کانال تلگرام من یا  آکادمیا بردارید. تلگرام: https://t.me/fallosafahmshk/946آکادمیا: https://sbu-ir.academia.edu/Sahaka text/html چهارشنبه، ۶ ارديبهشت ۱۴۰۲ 8:47 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=667 (1) Foucault proposes that the question of power emerges in the wake of fascism and Stalinism, which he treats as both singular but as tied to “a whole series of mechanisms that already existed within social and political systems” (189).  That is, movements now challenge “this overproduction of power that Stalinism and fascism clearly manifested in its stark and monstrous state” (189).  The emphasis on Stalinism and fascism corresponds to the lectures that bookend Society must be Defended a few years prior, where Foucault begins by critiquing “totalitarian” discourses in the form of orthodox Marxism and closes with an analysis of state racism (exemplified by the Nazis) as a form of biopower.  So too, at the beginning of SMD, he refers to some of the same movements – anti-psychiatry, the recovery of “subjugated knowledges” that are the examples in the Tokyo lecture. text/html دوشنبه، ۴ ارديبهشت ۱۴۰۲ 12:11 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=666 پیشینیان یا قدما کتاب‌هایی داشتند به نام «آداب» که در آن روش‌ها و هنجارها و مفاهیم هر کاری را مطابق با خرد/حکمت و پسند و رسم زمانهٔ خود شرح می‌دادند، از آن جمله بود: «آداب المعلمین و المتعلمین»، در اینکه آموزگاران و دانش‌آموزان چگونه باید رفتار کنند. در اینکه آموزش و یادگیری همچون هر کار دیگری از جمله خوردن و پوشیدن خود نیازمند «آداب» است شکی نیست، اما گویا به برکت «انقلاب اسلامی ایران» و برافتادن هرگونه «آداب» و «رسم و رسومی» ما نه تنها «آداب» تمدن و «رسم و رسوم» قدیم یا سنّت سنجیده و حکیمانهٔ ایرانی – اسلامی در کارها را از یاد برده‌ایم، بلکه «آداب» و «رسم و رسوم» جدید غربی را هم نیاموخته‌ایم و امروز هرچیزی را به نام «نقد» روا می‌شمریم، از جمله دروغ و افترا و تحریف!  text/html شنبه، ۲ ارديبهشت ۱۴۰۲ 1:19 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=665 وقتی از رابطۀ «راننده» («رهبر») با «وسیلۀ نقلیه» («جامعه») سخن می‌گوییم و به دنبال بهترین راه نظارت بر کار راننده برای تأمین سلامتی سرنشینان و وسیلۀ نقلیه هستیم، «خوبی» و «مهارت» راننده قبل از به دست گرفتن رانندگی «وسیله» اهمیت چندانی ندارد، چرا؟ چون راننده هر مهارتی داشته باشد و هر جوازی هم که به او داده باشند می‌تواند مربوط به گذشته باشد و در مراحل مختلف زندگی تغییر کند. بهترین راننده هم همیشه در بهترین حال نیست: او خسته می‌شود، بیمار می‌شود، پیر می‌شود، دستانش لغوه می‌گیرند، چشمانش ضعیف می‌شوند و حتی سلامت روحی و روانی‌اش را از دست می‌دهد. بنابراین، همواره لازم است بر کار «راننده» نظارت شود. به او اجازه داده نشود بیش از حد معینی در روز رانندگی کند، سلامتش زیر مراقبت باشد و به موقع خود نیز بازنشسته شود. اما آیا همین ملاحظات ساده که دربارۀ تمامی صاحبان حرفه‌ها رعایت می‌شود در خصوص «رهبران» مادام‌العمر کشورها نیز رعایت می‌شود؟ آیا آنها بازنشسته می‌شوند، آیا آنها به دلیل بی‌مبالاتی جریمه یا توقیف می‌شوند؟ آیا کسی سلامت روحی و روانی آنها را زیر نظر دارد، آیا کسی به بی‌کفایتی آنها و برکناری‌شان می‌تواند بیندیشد و آن را بر زبان آورد؟ در یک کلام، آیا هیچ نظارتی بر کار آنها از سوی تمامی افراد جامعه وجود دارد، همچون دیگر حرفه‌ها و مشاغل؟ text/html چهارشنبه، ۳۰ فروردين ۱۴۰۲ 3:30 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=664 در زندگی روزانۀ ما همواره موقعیت‌هایی وجود دارد که ما در آن موقعیت‌ها هیچ اختیاری در مهار و تعیین سرنوشت خویش نداریم. ما سوار تاکسی و اتوبوس و مترو و قطار و هواپیما و کشتی می‌شویم، و تا هنگامی که سوار بر این وسایل نقلیه هستیم از هدایت آنها برکنار هستیم و جان‌مان در دستان رانندگان است، به زیر تیغ عمل جراحی می‌رویم و بیهوش می‌شویم، و پزشک هرچه خواست می‌تواند بر سرمان بیاورد، سرمان را به دست آرایشگر و تیغ و قیچی او می‌سپاریم، بی‌اعتنا به اینکه او ممکن است روانی باشد و به ما آسیب بزند، به نسخۀ پزشک عمل می‌کنیم و داروها یا سم‌هایی را وارد بدن‌مان می‌کنیم که ممکن است برای ما کشنده باشند. با این حال، دست از اختیار می‌شوییم و ظاهراً سر و تن و تمامی وجود خودمان را دست کسانی می‌سپاریم که هر اشتباه آنان ممکن است به قیمت تمامی زندگی ما تمام شود، چرا؟ تقسیم کار در زندگی اجتماعی سبب شده است که هرکس برای رفع نیازهای دیگرش به دیگران اعتماد کند و خود را به دست آنان بسپارد. از همین رو، جامعه جوازهایی فراهم کرده است تا افراد مطمئن باشند که راننده و نانوا و آشپز و آرایشگر و خلبان و آموزگار و پزشک، و هرکس دیگری، همگی در کارشان مهارت دارند و اگر اشتباهی هم بکنند عمدی نیست و تصادفی است و اگر عمدی باشد حتماً مجازات خواهند شد. با این همه، جان چه بسیار انسان‌ها که قربانی اشتبا‌هات رانندگان و پزشکان یا صنعتگران ناشی یا بی‌احتیاط یا خسته و خواب‌آلود یا سهل‌انگار نشده است!  text/html چهارشنبه، ۳۰ فروردين ۱۴۰۲ 12:09 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=663 «شاه»، «مَلِک»، «سلطان»، «خلیفه»، «حاکم»، «ولی امر»، «امیر»، «حکومت»، «نظام»، «رهبر» یا در برخی کشورها، حتی «رئیس جمهور»، یا هرچه که نامش دهیم از جمله شغل‌ها و نهادهایی است که گویی هیچ دانش و تخصصی یا هیچ گزینش و ردی یا هیچ بازنشستگی یا کناررفتنی در آنها نیست: با زور می‌آیند و با زور می‌روند! شخص کافی است به مدد «بخت»، یا بنا به عقیدهٔ برخی، به «خواست خدا» یا «سیر تاریخ»، یا «آمدن حق و رفتن باطل»، در آشوبی اجتماعی و سیاسی، به این «مقام» بادآورده دست یابد و بعد هرکاری خواست با جان و مال مردم بکند و هیچ چیز و هیچ کس هم در برابر بی‌خردی‌ها و نادانی‌ها و جنایت‌ها و تبهکاری‌های او توان ایستادگی نداشته باشد، تا هنگامی که یا مردمان به جان آیند و او و دارو دسته‌اش را با انقلابی خونین براندازند، یا دشمنان خارجی از ناخشنودی و بی‌تعلقی مردم به حکومت‌شان فرصت را غنیمت شمرند و به کشور بتازند و آو و دار و دسته‌اش را براندازند. نتیجه در هردو حال کم و بیش یکی است: ویرانی کشور و فقر و فلاکت و نگونبختی انبوه مردمان، و ثروت و قدرت بادآورده برای اندکی. تا باز زمانی بگذرد و فترتی حاصل شود و مردمان باز جانی تازه کنند و گرنه دوران‌های آرامش و آسایش در تاریخ کوتاهند و توفان‌های ویرانگر جهل و نگونبختی همواره در راه.   text/html چهارشنبه، ۱۶ فروردين ۱۴۰۲ 11:47 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=662 از جمله چیزهایی که ما «امروزی‌ها»، یا به قول شاعر «اهالی امروز» (یا به قول برخی از «علما»:‌ «مدرن‌ها»)، برای فهم زبان فارسی نیاز داریم یکی هم دانستن زبان انگلیسی است، و این سخن نه فقط در خصوص کلماتی درست است که به صورت اصلی وارد زبان فارسی شده‌اند، مانند «کنترل» و «مدرن» و «ایده» و «رادیکال» و «اگزیستانس» و «اگزیستانسیل» و «آیرونیک» و کلماتی از این قبیل، بلکه حتی در مواردی درست است که به نظر می‌آید با کلمه‌ای قدیمی و آشنا سر و کار داریم. امروز کم‌تر واژه یا جمله‌ای در زبان فارسی روزنامه‌ها یا شبکه‌های خبری یا شبکه‌های اجتماعی هست که نتوان آن را لفظ به لفظ و راحت و بی درد سر به انگلیسی برگرداند، چون در واقع به همین گونه به فارسی برگردانده شده است. یکی از این واژه‌ها «ادبیات» است. چند روز پیش در خبری از بی بی سی به یکی از این کلمات آشنا اما بی‌معنا برخوردم. نمی‌دانم وقتی از قول بی بی سی (۳۰ مارچ ۲۰۲۳) می‌خوانیم: «محمدعلی ابطحی، رئیس دفتر پیشین خاتمی در واکنش به توییت جواد سلیمانی، امام جمعه شهرستان لاهیجان درباره حجاب اجباری نوشته است: ”آقای امام جمعه محترم بی‌حجاب‌ها دشمن خارجی نیستند که شهر سقوط کند. فرزندان این آب و خاک هستند. بیسیم نزنید. ادبیات شما فقط به گسترش بی‌حجابی می‌انجامد». آیا شما می‌فهمید که مقصود از «ادبیات» در اینجا چیست؟ آیا امام جمعهٔ شهر «اهل ادبیات» است؟ نویسنده یا شاعر یا ادیب است؟ یعنی، آیا مقصود همان چیزی است که همه از قدیم به نام «ادبیات» می‌شناسیم، یعنی «نوشته‌های هنری و زیبایی که ارزش نگهداری و مطالعه و بازخوانی‌های پی در پی را دارند»؟ یا آیا مقصود از «ادبیات» در اینجا «زبان» یا «واژگان» یا «طرز سخن گفتن» یا «سخنان» شخص است، چنان‌که مثلاً در قدیم به ما می‌آموختند: «با زبان خوش با مردم سخن بگویید»، «درشتی مکنید»، «ادب داشته باشید»، «درست حرف بزنید»، یا حتی گاهی تشر می‌زدند که «این چه طرز حرف زدن است، درست حرف بزن، بچه!» شاید بهتر می‌بود که آقای ابطحی خیلی راحت می‌گفتند: «این طرز حرف زدن/سخنان شما فقط به گسترش بی‌حجابی می‌انجامد»! و پای «ادبیات» را به میان نمی‌کشیدند. اما به‌راستی چرا این «ادبیات» این همه سر زبان‌ها افتاده است و ما فراموش کرده‌ایم که قبلاً چگونه سخن می‌گفته‌ایم؟  text/html يكشنبه، ۱۳ فروردين ۱۴۰۲ 7:49 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=661 حافظ آن‌گاه که می‌گوید: «بر در میکده رندان قلندرباشند/که ستانند و دهند افسر شاهنشاهی» به نکتهٔ تاریخی درستی اشاره می‌کند و آن این است که «رندان قلندر» توانایی برداشتن تاج از سر هرکسی و گذاشتن تاج بر سر هرکسی را دارند. اما این نادرست است که گمان کنیم این توانایی همواره در اختیار «رندان قلندر» است یا بوده است یا دراختیار گروهی خاص به هر نامی می‌ماند. در واقع، آنچه می‌توانیم اصل کلی سخن حافظ و برآمده از تجربهٔ تاریخی بدانیم این است: گروه‌های مختلف روشنفکری از آغاز تاریخ تمدن، از جادوگران و آخوندها گرفته تا پیامبران و شاعران و نویسندگان و فیلسوفان و صوفیان، نشان داده‌اند که هریک هنگامی که «سرمایهٔ اجتماعی» لازم را به دست آورده باشند توانایی انجام دادن این کار را دارند. و البته برای به دست آوردن این «سرمایهٔ اجتماعی» چه خون دلی باید بخورند و چه زندان‌ها و محرومیت‌ها و چه رنج‌ها و کشتارها که باید به خود ببینند. با این همه، آخرش چی؟ «انقلاب که پیروز شد» چه کسانی «وارث» آن خواهند شد؟ text/html چهارشنبه، ۹ فروردين ۱۴۰۲ 12:30 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=659 یکی دو هفته پیش (یکشنبه ۱۲ مارس ۲۰۲۳/۲۱ اسفند ۱۴۰۱) مهدی خلجی، از روزنامه‌نگاران و تحلیل‌گران سرشناس سیاسی که در ترجمه و نوشتن مقاله‌های فلسفی و ادبی و اسلامی نیز دستی دارد، در فرسته‌ای در «تلگرام»اش، نگاهی به ترجمه‌ای متعلق به حدود ۲۰ سال پیش من انداخته بود که در سال ۱۳۸۵ در «ویژه‌نامهٔ‌ٔ هانا آرنت» در بخارا منتشر شده بود. او نخست نکته‌ای را به‌طور مشروح دربارهٔ ترجمهٔ “bohiman” یادآور شده بود، که از نظر من نادرست است و در این گفتار به ایرادها و خطاها و اطلاعات نادرست او اشاره خواهم کرد. نوشتار او ۴ خطای عمده دارد: ۱) او تصور و دانشی از تاریخ ترجمهٔ “bohemianism” و دیگر صورت‌های این اصطلاح به فارسی ندارد و آن را به اشتباه به من نسبت می‌دهد. ۲) او چرایی نام‌گذاری «بوهمی» برای «کولی‌ها» را نمی‌داند و تفاوت «بوهمیا» (Bohemia)ی تاریخی و جغرافیایی با «بوهمیا» (bohemia) به معنای «پاتوغ‌ها و بیغوله‌ها و محافل و حلقه‌ها»ی هنرمندان و روشنفکران قلندر یا قلندروار را نیز. ۳) از چرایی نامگذاری «کولی» یا زندگی «کولی‌وار» بر زندگی هنرمندان و روشنفکران قلندرمآب  در فرانسه ناآگاه است و آن را به «بوهمیا»ی کشور چک نسبت می‌دهد. و سرانجام ۴) تصور و دانشی از معانی «قلندر» و «رند» نیز ندارد. و اما شرح یک یک این مدعیات و دلایل من در پاسخ به افادات فاضلانهٔ او.⬅️ در صورت تمایل به خواندن متن کامل مقاله برای برداشتن فایل پی دی اف، رجوع شود به: تلگرام: https://t.me/fallosafahmshk/919 اکادمیا: https://sbu-ir.academia.edu/Sahaka text/html سه شنبه، ۱۶ اسفند ۱۴۰۱ 10:56 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=658 نسبت میان اندیشیدن و زبان و حقیقت همواره یکی از دلمشغولی‌های فیلسوفان از هراکلیتوس تا افلاطون و هایدگر و ویتگنشتاین و دیگران بوده است، و البته هر فیلسوفی از راهی و به قصدی به این نسبت اندیشیده است. یکی از چیز‌هایی که زبان را تباه می‌کند «ترجمه» است، اگر «ترجمه» به کاری خودآگاه تبدیل نشود، و این چیزی است که حتی از چشم فیلسوفی همچون هگل نیز پنهان نمانده است (در آینده در این خصوص چیزی خواهم نوشت). «ترجمه» و آموختن زبان‌های بیگانه خود نمونه‌ای از «با خود بیگانگی» است. و البته «با خود بیگانگی» از چشم هگل فی‌نفسه چیز بدی نیست، چون آغاز روندی است که به «بازگشت به خویش» می‌انجامد. «با خود بیگانگی» بد است اگر به «انجام» نرسد و در نیمه راه متوقف شود. همچون دانه‌ای که جوانه بزند اما به «بار» ‌ننشیند. رشد کردن نیازمند «با خود بیگانه شدن» (از خود بیرون آمدن) و بعد «به خود پیوستن» است. text/html پنجشنبه، ۱۱ اسفند ۱۴۰۱ 3:38 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=657 درگذشت کسی که او را دیده‌ای، با او قدم‌ زده‌ای، با او سخن گفته‌ای، با او چای نوشیده‌ای، با او ناهار و شام خورده‌ای، بر تو بسی گران‌تر می‌آید تا کسی که فقط نوشته‌ها و کتاب‌هایش را خوانده باشی! دکتر طباطبایی را نخستین بار گویا در آغاز یا نیمهٔ دوم سال تحصیلی ۶۳ -۶۴ یا آغاز ۶۴-۶۵ بود که دیدم. در گروه فلسفهٔ دانشگاه تهران، در دورهٔ کارشناسی، درسی اختیاری با عنوان «فلسفهٔ سیاست» داشتیم. نخستین جلسه به همراه دکتر داوری به کلاس آمد. دکتر داوری او را معرفی کرد. و بعد از آن اصلاً یادم نمی‌آید که او چه گفت و آیا این درس او ادامه یافت یا نه. گمان نمی‌کنم و به خاطر نمی‌آورم که او اصلاً دیگر درسی در «گروه فلسفهٔ دانشگاه تهران» داده باشد یا حتی همان درس او در گروه فلسفه ادامه یافته باشد. شاید هم من ناگزیر شدم به علت تداخل برنامه درسی دیگر بگیرم. به هر حال او خیلی زود به دانشکدهٔ حقوق و گروه علوم سیاسی رفت، جایی که دکتر عباس میلاتی هم در آنجا تدریس می‌کرد. به هر حال جز همان جلسهٔ اول و همراه بودن او با دکتر داوری و معرفی‌اش دیگر هیچ چیز یادم نمی‌آید. باری، همین آشنایی سبب شد که در دیدارهای بعدی که از سال ۶۵ به بعد در «مرکز نشر دانشگاهی» و در «دانشنامهٔ جهان اسلام» (۶۷ تا ۶۹)، در زمان ریاست مرحوم دکتر طاهری عراقی، با او داشتم آشنایی و گفت و گویی هم میان ما شکل بگیرد. در سال‌هایی که در نیاوران زندگی می‌کردم هر از گاهی او را در میدان تجریش یا در هنگام پیاده‌روی‌های تک‌نفره‌اش به سوی جمشیدیه می‌دیدم و با هم همراه می‌شدیم و گپی می‌زدیم. به قول خودش لازم بود که پاها و مفاصل را هم هر از گاه روغنکاری کرد. سال ۷۶ دکتر حداد او را که سرویراستار بخش فنّی «دانشنامهٔ جهان اسلام» بود اخراج کرد و شغل او را به من پیشنهاد داد و البته وعدهٔ مقام‌ بالاتر «معاونت علمی» در آینده را هم داد. اما من دوست نداشتم جای «او» را بگیرم، هرچند آن‌گاه هیچ گونه آشنایی نزدیک با او نداشتم و این را هرگز به او نگفتم. از آن پس یکی دو باری که حداد مرا در «مرکز نشر» دید، ‌گفت: «بی‌وفا»!  text/html دوشنبه، ۸ اسفند ۱۴۰۱ 10:26 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=656 زبان جهانی ادبیات در طی قرون و اعصار همواره لحظاتی را از زندگانی انسان ثبت کرده است که به کلی‌ترین صورت در هر زمان و مکانی جاری و صادق بوده است. درد جانکاهی که مردمان از فرمانروایی بی‌خردانهٔ فرمانروایان خبیث و بدطینت و بدکردار و خونریز خود دیده‌اند یکی از آنهاست. فرمانروایانی که به یاری «بخت» و «جنایت» بر تخت نشسته‌اند و مشتی جنایتکار نیز با آنان «بیعت» کرده‌اند و گوش به فرمان آنان آمادهٔ هر جنایتی بوده‌اند چنان روزگار را بر مردمان سیاه می‌کنند که حافظهٔ تاریخی آنان و هنرمندان‌شان را سرشار از درد و رنجی می‌کند که می‌باید نسل‌ها سینه به سینه آنها را نقل کنند تا دیگر مباد به تخت «ولایت» نشستن چنین جنایتکارانی که سرزمینی و نسل‌هایی را یا تا آستانهٔ نابودی کامل می‌برند یا واقعاً نابود می‌کنند و به سا ل«صفر» می‌رسانند. کسانی که همه را «صفر» می‌خواهند و «صفر»ها را به خدمت می‌گمارند تا خود «یک» باشند، سرانجام خود نیز «صفر» خواهند شد. اگر تقدیر یار شود، یا سرانجام به دعای مردمان که «مردی از خویش برون آید و کاری بکند» به واقعیت خواهد پیوست، یا چنان‌که در «مکبث» گفته شده است «مردی که از شکم مادر نزاییده باشد» جبّار ستمگر را از تخت «ولایت» به زیر خواهد کشید. text/html شنبه، ۱۵ بهمن ۱۴۰۱ 10:39 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=655 «راعی و رعیّت»، یکی از استعاره‌ها و سرمشق‌های شایع و رایج در اندرزنامه‌های اخلاقی ـ سیاسی و حتی شعر و نثر کهن فارسی برای بیان رابطهٔ حکومت‌کنندگان و حکومت‌شوندگان است. اما «رعیّت»، کلمه‌ای که در آثار اخلاقی ـ سیاسی کهن فارسی گاهی به معنای مَجازی برای اشاره به «زیردستان» و «فرمانبرداران»، یا به طور کلّی «اتباع» دولت، یا «رَعَایا» (“subjects”)، به کار می‌رفت/می‌رود، و گاهی به معنای حقیقی، و برای «گوسپندان»، در واقع، به معنای «چرندگان» است و با کلمهٔ «راع» و «راعی» (شبان یا چوپان) و «مرعی» یا «مرتع» («چراگاه») همریشه. از آنجا که استعارهٔ «شبان ـ گوسپند» در طی بیش از چند هزاره سرمشقی برای «رهبری» و «ولایت» دینی و عرفانی و سیاسی در جهان باستان و یکی از استعاره‌های مسلط در بیان نسبت خدا و انسان و رهبری دینی و معنوی و نیز رابطهٔ حکومت‌کنندگان و حکومت‌شوندگان و «ولایت» و سلطهٔ «پادشاه» نیز بوده است و حتی در گفتار فیلسوف آلمانی قرن بیستم مارتین هایدگر دربارهٔ نسبت انسان با هستی، با تعبیر «شبان هستی»، باز بنا به سنّت یهودی ـ مسیحی بیانی معنوی یافته است، و مفهوم «قتل شبان» و «شبان گمشده» در مقام جنایت دموکراسی یا مردم‌سالاری در حق خدای پدر یا خویشاوندی در گفتار مارکس‌گرایان فرانسوی، کسانی همچون بنی لوی (که از مائو به موسی (ع) و دین پدری بازگشت) و ژاک رانسییِر، نیز باز مورد توجه قرار گرفته است، نخست، می‌کوشم تفاوت نگرش یهودی ـ مسیحی و قرآنی را در این خصوص متمایز کنم و معلوم کنم که چرا قرآن یهودیان (و نه مسلمانان) را از به کار بردن تعبیر «راعِنا» در خطاب به پیامبر (ص) بازمی‌دارد و آن‌گاه به چرایی رواج این مفهوم، از راه حدیث «کُلُّکم راع و کُلُّکم مسؤول»، در دورهٔ اسلامی و مفسّران بعدی آن در دورهٔ معاصر، مرتضی مطهری و محمد باقر صدر، و دیگر نویسندگان دانشگاهی بپردازم و بعد با نقد افلاطون و فوکو از رابطهٔ شبان ـ گوسپند یا «نظام شبانی» در مقام سرمشقی برای «رهبری سیاسی» و «رهبری دینی» و نیز بحث ژاک رانسییِر از «مردم‌سالاری» در مقام «قتل خدای پدر» یا «شبان گمشده» این گفتار را به پایان ببرم.واژگان کلیدی: راع، راعی، شبان، رعیّت، رَعَایا، چرندگان، گوسپندان، شاه، پیامبر، یهود،  تورات، انجیل، قرآن، راعِنا، مطهری، افلاطون، سقراط، تراسوماخوس، فوکو، شبان گمشده، رانسییِر، عقلانیت، ولایت، قدرت، رهبری، سیاست، کشورداریمتن کامل مقاله را می‌توانید از کانال تلگرام  من  fallosafahmshk@  یا academia.edu بردارید.  text/html دوشنبه، ۳ بهمن ۱۴۰۱ 6:58 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=654 در خبرها آمده بود که یکی از نمایندگان «مجلس شورای اسلامی» (چه خوب که «ملی» نیست! همان به که «اسلامی» باشد!) در خصوص پیشنهاد «تروریست» نامیده شدن «سپاه پاسداران» از سوی «مجلس نمایندگان اتحادیهٔ اروپا» تهدید کرده بود که اگر  «اتحادیهٔ اروپا» چنین کند ما هم «تنگهٔ هرمز» را خواهیم بست! به این «برادر اسلامی و سپاهی» باید گفت که ای بزرگوار! حق آن بود که پیش از آنکه چنین سخنی بگویی لختی می‌اندیشیدی و با خود می‌گفتی: ۱) «اگر کسی مرا چاقوکش و چماقدار نامید» و من «با چاقو و چماق به او حمله بردم و بر سر و رویش کوفتم که من چاقوکش و چماقدار نیستم!»، آیا این خود گواهی استوار بر آن نیست که من «چاقوکش و چماقدار هستم!؟»، ۲) «اگر کسی مرا بددهن و بی‌تربیت نامید و من نیز او را به باد ناسزاهایی درشت‌ گرفتم، آیا این خود گواهی استوار بر آن نیست که من چنین هستم!؟» ۳) «اگر کسی مرا ”دیکتاتور“ و ”ستمگر“ نامید و  من او را به زندان افکندم و اموالش را مصادره کردم و از کار بیکار کردم و به بند انداختم و شکنجه کردم و تجاوز کردم و زدم و کشتم و  ...»، آیا این گواهی استوار بر آن نیست که من چنین هستم!؟ ۴) «اگر کسی مرا ”باج‌گیر“ و ”گروگان‌گیر“ نامید و  من خانوادهٔ او را به گروگان گرفتم و تقاضای باج کردم، آیا این گواهی استوار بر آن نیست که من چنین هستم!؟ ۵) «اگر کسی مرا ناقض ”حقوق بین‌الملل“ نامید و  من به «سفارتخانهٔ» کشور او حمله بردم و آن را ویران کردم یا کارکنان آن را به گروگان گرفتم»، آیا این گواهی استوار بر آن نیست که من چنین هستم!؟ آری، مثال‌ها بی‌شمار است. آنچه دربارهٔ ما گویند از  «دو» بیرون نیست: ۱) یا «راست» است ۲) یا «دروغ». ۱) اگر «راست» است که چرا آنها را «دروغ» می‌نامیم و آن‌گاه خود به دست خود و به کردار خود به «اثبات راستی» آن یاری می‌کنیم!؟، ۲) اگر «دروغ» است که چرا بیهوده خشم می‌گیریم و باز به دست خود و به کردار خود به «اثبات» آن دروغ یاری می‌کنیم!؟ اگر کسی را حساب «پاک» باشد از آنچه دیگران گویند «باک» نیست. شکیبایی می‌ورزد تا راستی بر همگان آشکار شود. با وحشت‌‌آفرینی و تهدید و داغ و درفش و زدن و کوفتن و کشتن هیچ حقیقتی نه «حقیقت» می‌شود، نه «اثبات»! تنها یک چیز «اثبات» می‌شود: «دروغ» بودن همهٔ ادعاهای گزاف و بیهوده.    text/html چهارشنبه، ۲۸ دی ۱۴۰۱ 8:23 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=653 متن کواکبی ارزش آن را دارد که بریده‌هایی از آن را تکرار و بر آنها تآکید کنیم. مستبد از کدام «علم» می‌ترسد؟ پرسشی شایسته و بجاست. کواکبی پاسخ می‌دهد: بلی علمی که بندهای مستبد از آن همی لرزد، علوم زندگانی می‌باشد، مانند: حکمت نظری، فلسفهٔ عقلی [کذا، عملی؟]، حقوق امم، سیاست مدنی، تاریخ مفصل، خطابه ادبیه و غیر اینها از علومی که ابرهای جهل را بردَرَد و آفتاب درخشان طالع نماید، تا سرها از حرارت بسوزد ... و به‌طور اجمال مذکور می‌شود: که مستبد را ترس و بیم از هیچ‌یک از علوم نیست، بلکه ترس او از علمی است که عقل‌ها را وسعت دهد و مردمان را آگاه سازد که انسان چیست و حقوق او کدام است؟ و آیا او مغبون است؟ و طلبیدن چگونه؟ و دریافتن چگونه؟ و حفظ چسان باشد؟ مستبد عاشق خیانت است، و دانشمندان ملامتگران اویند. مستبد دزد و فریبنده است، و دانشمندان آگاهاننده و حذردهنده می‌باشند. مستبد را کارها و مصلحت‌ها باشد که جز دانشمندان کسی آنها را ناچیز نکند.  مستبد، همچنان‌که علم را به جهت نتایج و ثمراتش دشمن است، خود علم را نیز بنفسه دشمن دارد. چه علم را سلطنتی قوی‌تر از همهٔ سلطنت‌ها می‌باشد، و ناچار هر زمان که مستبد را نظر بر کسی افتد که در علم از او برتر است، نفس خودش در نظر خوار آید و از این رو مستبد نخواهد که دیدار دانشمند باهوش بیند. و چون مجبوراً به دانشمندی از قبیل طبیب یا مهندس محتاج گردد، کسی را از ایشان که کوچک نفس و متملق باشد اختیار کند. و ابن خلدون سخن خویش بر همین قاعده بنانهاده که گفته: «تملق‌گویان فیروزی یافتند». بلکه این طبیعت در تمامی متکبران موجود است و از این جهت بر هر بیچارهٔ گمنام که امید خیر و شرّی در او نباشد ثنا و سپاس نماید. پس از آنچه ذکر شد، نتیجه حاصل شود که میان استبداد و علم جنگ دائمی و زد و خورد مستمر برپای است ــــ دانشمندان سعی در انتشار علم همی‌کنند و مستبدان در خاموش ساختن آن همی‌کوشند و این دو طرف همیشه عوام را در کشاکش دارند.   آیا عوام کیانند؟ ــــ عوام هم آنانند که چون نادان باشند بترس اندرشوند، و چون بترسند تسلیم شوند. و هم ایشانند که چون دانا باشند سخن گویند ـــ و چون سخن گویند کار کنند.  عوام، قوت مستبد و اسباب روزی او باشند. با خود ایشان برایشان حمله نماید. و بدیشان بر غیر ایشان تطاول جوید. چون اسیرشان کند، از شوکت او خرّم شوند. و چون اموال‌شان غصب نماید، او را بر باقی گذاشتن جان‌شان ستایش کنند. و چون خوارشان سازد، بلندی‌ شأن او را بستایند. و [چون] بعضی از ایشان را بر بعضی دیگر برانگیزد، آن بیچارگان به سیاست او افتخار نمایند. و چون با اموال ایشان انفاق به اسراف نماید، گویند: زهی مردی است کریم. و چون ایشان را به قتل رساند و مُثله نکند، گویند: شخصی است رحیم. و هرگاه ایشان را به خطر موت راند، از بیم تازیانهٔ ادب، او را اطاعت کنند و اگر بعضی غیرتمندان ایشان در مقام انتقام برآیند و بر او کینه جویند، دیگران با ایشان مانند ستمکاران جنگ و مقاتله نمایند.   و حاصل کلام، آن‌که: عوام به سبب ترسی که از جهل ناشی شود، خویش را به دست خود سر بُرند. پی‌نوشت: ویراست الکترونیکی این متن سرشار از غلط‌های حروف‌چینی بود. متن را با تصحیح صادق سجادی و اندکی دستکاری و افزایش از خودم اصلاح کردم.    عبدالرحمن کواکبی، طبایع الاستبداد، ترجمهٔ عبدالحسین قاجار، به کوشش سید صادق سجادی، نشر تاریخ ایران، بهار ۱۳۶۴، ص ۴۵-۳۹.  طبایع الاستبداد و مصارع الاستبعاد، ترجمهٔ فارسی: طبایع الاستبداد، یا، سرشت‌های خودکامگی، ترجمهٔ عبدالحسین میرزا قاجار، نقد و تصحیح محمدجواد صاحبی، حوزهٔ علمیهٔ قم، دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۸، ص ۳۴-۳۲، نسخهٔ الکترونیکی، انتشار: مرکز تحقیقات رایانه‌ای قائمیهٔ اصفهان.   سه‌شنبه، ۲۷ دی، ۱۴۰۱ text/html سه شنبه، ۲۷ دی ۱۴۰۱ 2:41 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=652 امروز اگر کسانی همچون سید جمال‌الدین اسدآبادی/افغانی و محمد عبده و عبدالرحمن کواکبی (۱۸۵۴-۱۹۰۲) سر از خاک بر می‌داشتند و به اوضاع جهان اسلام می‌نگریستند، بی‌شک، از اینکه می‌دیدند چگونه ثمرهٔ مجاهدات آنان در مبارزه با «استبداد سلطانی» نه تنها ناکام شده است بلکه جهان اسلام از «استبداد سلطانی» گامی فراتر رفته و به «استبداد دینی/آخوندی»، یا دقیق‌تر، «فاشیسم اسلامی/آخوندی» رسیده است، انگشت حیرت به دندان می‌گزیدند. به‌راستی که رهاورد روشنفکران در غرب درس خوانده‌ای همچون اقبال لاهوری و احمد فردید و مهدی بازرگان و سید حسین نصر و داریوش شایگان و علی شریعتی، با همهٔ تفاوت‌هایشان، از غرب چه معجونی بود که اکنون حتی بقایای جسمانی تمدن اسلامی در خاورمیانه با این خطر رویاروی است که به‌طور جسمانی نیز از پهنهٔ خاک محو شود و آنچه مغول و حتی استعمار نیز نتوانست اکنون به دست باکفایت و ویرانگر اسلامگرایان بی‌خرد و بی‌فرهنگ و غرب‌ستیز و عمامه‌داران خیانتکار و جنابتکار و اراذل و اوباش مسلح و بی‌شرم و بی همه‌چیز آنان روی در نقاب خاک کشد. به‌راستی، آیا نخستین «منورالفکران» جامعه‌های اسلامی قرن نوزدهم که به انقلاب کبیر فرانسه و «منورالفکران» نزدیک‌تربودند در در انداختن انقلاب مشروطه و رشد علم و فرهنگ وارزش‌های جدید آزادی و حقوق انسانی موفق‌تر نبودند تا وارثان بعدی آنان که «روشنفکران» درس‌خوانده‌ای در غرب و به‌ویژه فرانسه و آلمان بودند!؟ ــــ «منورالفکر» (“the enlightened”) و «روشنگر» (“enlightener”) را نباید با «روشنفکر» (”the intellctual“) اشتباه کرد، هرچند «روشنفکر» فارسی‌شدهٔ همان «منورالفکر» است. «منورالفکر» برآمده از «جنبش روشنگری/منورالفکری» فلسفی قرن هجدهم در فرانسه و انگلیس و آلمان است و «روشنفکر» برآمده از جنبش ادبی اواخر قرن نوزدهم تا پایان قرن بیستم در فرانسه. text/html جمعه، ۹ دی ۱۴۰۱ 12:40 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=651 این روزها یکی از کلماتی که در این فضای ناجسمانی زیاد می‌بینم و می‌خوانم کلمهٔ عربی «استیصال» است که ظاهراً مقصود گویندگان و نویسندگان ار این کلمه «عجز» یا «ناتوانی» و «درماندگی» و «بیچارگی» و «واماندگی» یا «پریشانی» و «سرگشتگی» و «ناچاری» است. اما این کلمه چنان‌که در زیر نشان خواهم داد چنین معنایی را در عربی و فارسی ندارد و این معنا از کاربردهای تکراری روزنامه‌نگاران و کوشندگان و تحلیل‌گران رادیو و تلویزیون است که معمولاً دانش زبانی و ادبی چندانی ندارند و بیش‌تر از روی نادانی و تقلید، نه دانسته و بایسته، کلمات و واژگان را به کار می‌گیرند و به‌ویژه دوست دارند از کلمات قُلنبه و سُلنبه و پُرطُمطُراق استفاده کنند تا شاید چیزی گفته باشند که «علما» را نیز خوشاید! باری، به کارگیری کلمات قلنبه وسلنبه نه نشانهٔ فهم است و نه دانش. بنابراین بهتر است پیش از اینکه کلمه‌ای را به تقلید از دیگران به کار ببریم، نگاهی به فرهنگ‌های لغت بیندازیم تا ببینیم معنای کهن و معمول آن چیست و اگر می‌خواهیم معنایی نو به آن ببخشیم ببینیم که آیا به‌راتسی در زبان فارسی کلمه‌ای برابر آن نیست که ناگزیر از چنین کاری باشیم؟  text/html يكشنبه، ۴ دی ۱۴۰۱ 11:15 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=650 ما در جهان شرقی چیزی به نام «سیاست» به معنای یونانی کلمه، یعنی، «پولیتئا» یا «پولیتیکا»، یعنی، «حقوق شهروندی و آیین کشورداری» نداشته‌ایم، دست بالا اندکی «تدبیر» داشته‌ایم، چون هیچ‌گاه «آزادی» نداشته‌ایم. «شهر و شهروند و حقوق شهروندی» و «قانون اساسی» جایی معنا پیدا می‌کند که دست کم بیش از «یک تن» آزاد باشند و در سرزمین ما همواره یک تن آزاد بوده است، و نه بیش. «ولایت مطلقه» گویی از آغاز جهان تاریخی ما با ما بوده است و آشکار و دانسته نیست که تا کی نیز با ما خواهد ماند: اینکه کشورهای شرقی خاقانی و تزاری و شاهنشاهی، حتی با وجود تقلید انقلاب از «غربیان»، این‌قدر راحت به دام «کمونیسم» و «مارکسیسم» («دین» عصر جدید) و «شریعت‌گرایی» افتادند، و اینکه این سه چه خوب با هم جفت و جورند، خود گواه بر این است که اینجا «سنّت» بسیار قوی‌تر و نیرومندتر از آن است که «فلسفه» توان شکستن آن را داشته باشد، دست بالا می‌توان «پندار»ی را جایگزین «پندار»ی دیگر کرد و از «دین» بنا به ادعا الهی به دامن «ایدئولوژی» یا « پنداربافی» انسانی آویخت. text/html چهارشنبه، ۳۰ آذر ۱۴۰۱ 9:52 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=649 به یاد یلدا آقافضلی، آیدا رستمی و همهٔ یلداهای خفته در گور یا دربند زور.شب سیاه است و تاریک؛ ترسناک است و وهم‌انگیز؛ شوم است و دهشت‌انگیز، نادانی است و حیرت‌انگیز. با این همه، هنگام آسایش است و شادی و شادمانی. خوش‌ترین دم‌های زندگی ما در شب رخ می‌دهند: با دوستان و رفیقان و همدمان و عزیزان و خویشان بودن، مهر ورزیدن، خواندن و نوشتن، گفتن و شنیدن، لمیدن و غنودن، نیایش و راز و نیاز کردن، اندیشیدن و می و معشوق گزیدن. اگر شب نبود، چگونه می‌توانستیم دمی از شور و شرّ این جهان بیاساییم یا در کار و بار خویش و جهان اندیشه و تماشا کنیم. اندیشه با شب پیوندی اساطیری دارد: «بوف مینروا هنگامی به پرواز درمی‌آید که سایه‌های تاریکی فروافتاده باشند». text/html چهارشنبه، ۳۰ آذر ۱۴۰۱ 12:18 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=648 از جمله چیزهای پراکنده درجهان ناجسمانی تارنماهای شبکهٔ بین‌المللی، مشهود در الواح برقی، یکی هم نقل‌قول‌های پُرمغز و پُرمعنا، اما گاه مجعول و منحول است که به‌درستی معلوم نیست که چه کسی گفته است و آیا اگر به کسی نسبت داده شده است چنین نسبتی درست هست یا نیست. از آن جمله است قولی که به تامس جفرسون از پدران بنیانگذار امریکا نسبت داده شده است، اما گویا انتساب آن نادرست است و متعلق به بنجامین فرانکلین است. و آن قول به دو روایت است. روایت اول که منسوب به تامس جفرسون این است: «آنان که میل دارند از آزادی دست بکشند تا امنیت به دست آورند به هیچ یک از آنها نخواهند رسید و سزاوار داشتن آنها نیز نیستند». و قول دوم از بنجامین فرانکلین: «آنان که از آزادی ضروری دست می‌کشند تا اندکی امنیت موقتی بخرند، نه سزاوار داشتن آزادی‌اند و نه سزاوار داشتن امنیت». این دوسخن، گذشته از اینکه چه کسی آنها را گفته باشد، به واقعیتی بی‌چون و چرا اشاره می‌کنند و آن اینکه «آزادی» را هرگز نباید با هر چیز دیگری تاخت زد. در ناامنی به سر بردن بهتر از آن است که آزادی را از دست بنهیم تا امنیتی موقتی به دست آوریم. اما چرا موقتی؟ چون وقتی آزادی‌مان را از دست دادیم، دیگر قادر به دفاع از امنیت‌مان هم نیستیم. یکی از صحنه‌های مشهور در فیلم‌های قهرمانی را به یاد آورید. نمایندگان بدی در هنگامی که می‌بینند دیگر چیزی نمانده است که در برابر نمایندگان نیکی از پا درآیند به آخرین حربهٔ خود متوسل می‌شوند: زنی یا بچه‌ای از نزدیکان قهرمان نیکی را به گروگان می‌گیرند و آن فرد را تهدید به مرگ می‌کنند تا قهرمان اسلحه‌اش را در دفاع از خود و خانواده‌اش به زمین افکند و آنان راحت‌تر بتوانند او را هدف قرار دهند! قهرمان معمولاً اسلحه را از روی فداکاری و احساسات به زمین می‌اندازد، اما همان هنگام که بدی قصد جان او را می‌کند به ناگاه اسلحه را برمی‌دارد و به سمت بدی شلیک می‌کند و او را از پا درمی‌آورد. اما به‌راستی اگر بدی موفق شده بود که او را بکشد، آیا پس از آن زن و بچهٔ او را زنده رها می‌کرد؟ پاسخ به این پرسش دشوار است. به همین دلیل است که برخی «آزادی» را فدا می‌کنند و برخی «جان» را. ملت‌های آزاد ملت‌هایی بوده‌اند که هرگز «آزادی» را فدای «امنیت» نکرده‌اند. با «آزادی» می‌توان از «ناامنی» به «امنیت» رسید، اما بدون «آزادی» چه کسی «امنیت» ما را تضمین خواهد کرد، جز «بردگی»مان!؟سه‌شنبه، ۲۹ آذر، ۱۴۰۱@fallosafahmshk text/html دوشنبه، ۲۸ آذر ۱۴۰۱ 5:18 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=647 یکی از شگردها و ترفندهای نظام‌های غاصب جبّار و متجاوز و ستمگر و «روشنفکران مرتجع و درباری» و «روزنامه‌نگاران جیره‌خوار» و مزدور آنها و «تبلیغاتچی‌ها» و «پندار‌پردازان» («ایدئولوگ‌ها») مزورشان، که گاه خود را «اصلاح‌طلب» و گاه «اصول‌گرا» می‌نامند، تهی کردن کلمات از معنا و دلالت راستین خود است. فاشیست‌ها و کمونیست‌های روسی و چینی قرن بیستم و شریعت‌گرایان و آخوندهای درباری قدیم و جدید در این کار سابقه‌ای طولانی و مهارتی مثال‌زدنی دارند. کافی است فقط به کلماتی مانند «مرتد» و «محارب» و «مفسد فی‌الارض» و «حزب‌الله» و «دین» و «اسلام» و «امام» و «امت» و «ولایت» و «طاغوت» و «مستضعف» و ... بنگریم که چگونه از معنای آغازین و تاریخی و مشترک خود بیرون رفته و برای هر چیز مربوط یا نامربوطی به کار گرفته می‌شوند. اما تنها اینها نیستند، بلکه کلماتی غیردینی و انسانی مانند «عدالت» و «آزادی» و «انقلاب» و «اصلاح» و «براندازی» و «دشمن» و ... نیز چنین‌اند. اما «نظام ولایت فقیه» تنها از اصطلاحاتی مانند «محارب» و «مرتد» و «مفسد فی‌الارض» و «منافق» نیست که برای سرکوب مخالفانش با اتهام‌های واهی و بی‌اساس سود می‌جوید، بلکه از اصطلاحاتی مانند «برانداز»، «همکاری با دولت متخاصم»، «جاسوس»، «نفوذی»، «اغتشاشگر»، «تبلیغ علیه نظام»، «توهین به مقامات نظام»، «توهین به مقدسات»، «توطئه و تبانی علیه امنیت ملی» و ... نیز سود می‌جوید که کلماتی غیردینی‌اند. هیچ‌کدام از این کلمات معنای مشخص و تعریف‌شده‌ای ندارند و کسانی که با این کلمات مورد اتهام قرار می‌گیرند هرگز به‌درستی معلوم نمی‌شود که با اتکا به کدام سند و مدرک و شاهد مستقلی، در برابر دادگاه عادلانه‌ای، اطلاق این کلمات و اتهامات بر آنان رواست. اکنون یکی از این کلمات را که «برانداز» است بررسی می‌کنیم تا ببینیم مدلول واقعی این کلمه چیست یا چه کسی است text/html يكشنبه، ۲۷ آذر ۱۴۰۱ 2:50 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=646 تا پیش از هگل تصور عمومی، از جمله کتاب‌های حِکمی و حتی دینی شرقی، بر این بود که «تاریخ برای عبرت گرفتن است»: اگر از تاریخ بیاموزیم، دیگر همان اشتباه‌هایی را تکرار نخواهیم کرد که گذشتگان کردند. اما هگل به‌تأکید گفت که «اگر به تاریخ بنگریم می‌بینیم که هیچ‌کس از تاریخ عبرت نگرفته است!» مقصود هگل از این سخن این نبود که کسی از تاریخ چیزی نمی‌‌آموزد! برعکس، مقصود او این بود که چون از تاریخ می‌آموزیم، هرچه هم آموخته باشیم دیگر به کارمان نمی‌آید، چون تاریخ تکرار نمی‌شود! ما انسان‌ها چون می‌کوشیم از اشتباه‌های گذشته درس بیاموزیم، دیگر برخی کارهای گذشته را تکرار نمی‌کنیم، اما نه همهٔ کارها را. بنابراین، تاریخ همواره نو و تازه است. تاریخ همچون رود خروشانی که هراکلیتوس از آن سخن می‌گفت هرگز به یک حال نیست و نمی‌ماند. انسان‌ها دقیقاً به این دلیل که می‌آموزند و می‌توانند بیاموزند هربار چیزهایی نو به صحنه می‌‌آورند که تا پیش از این هرگز نبوده است. «جنگ» را بنگرید! جنگ پدیداری به‌ظاهر تکراری و همیشگی در تاریخ بشر است. اما آیا هیچ‌کس از جنگ دست کشیده است؟ آیا هیچ جنگی مانند جنگ پیشین بوده است؟ خیر! هیچ جنگی مانند جنگ پیشین نیست. انسان با هرجنگ پیشرفت می‌کند. ابزارهای نو می‌‌آفریند. نقشه‌ها و حیله‌ها و ترفندهای نو می‌اندیشد و امید می‌دارد که اگر بار پیشین شکست خورد، این بار پیروز شود. درست مانند بازی‌های ورزشی که هر باشگاه شکست‌خورده‌ای برای این بازی می‌کند که بار بعدی را ببرد. زندگی برای همهٔ ما نیز همین است. همهٔ ما می‌کوشیم تا روزی فرا رسد که سرانجام ببریم، هرچند بارها شکست خورده باشیم. آیا کسی از عشق یا ازدواج یا کاری دست کشیده است، چون یک بار شکست خورده است؟ برخی شاید. اما آیا ما آنان را ملامت نمی‌کنیم؟ آیا ما از آدمیان نمی‌خواهیم با هر بار شکست برخیزند و باز بکوشند! شاید بار بعد موفق شوند!  text/html جمعه، ۲۵ آذر ۱۴۰۱ 3:25 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=645 همهٔ مردم جامعه‌ای مفروض نمی‌توانند نسبت به «نظام حاکم» بر جامعهٔ خود نگاهی یکسان داشته باشند، حتی اگر این «نظام ستمگر و فاسد» باشد. بنابراین، می‌توان انتظار داشت که «نظام ستمگر و فاسد» تنها هنگامی از صفحهٔ روزگار برچیده ‌شود که گروهی مصمم باشند که آن را بردارند، و گروهی دیگر در برابر این خواست یا تمکین کنند، کنار بکشند و مقاومت نکنند، یا مقاومت کنند و شکست بخورند. بنابراین، پیش از هرچیز می‌باید ببینیم که «نظام ستمگر و فاسد» برای هر گروه از مردم به چه چیزی شبیه است و آن مردم نسبت به او چه رویکرد یا رفتاری در پیش می‌گیرند. به نظر من چنین می‌آید که «نظام ستمگر و فاسد» می‌تواند شبیه به یکی از این چیزها باشد و هرکس از یکی از این چشم‌اندازها به آن بنگرد: text/html سه شنبه، ۲۲ آذر ۱۴۰۱ 3:21 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=644 نقاشی از فرانسیسکو گویا، «سوم ماه مهٔ ۱۸۰۸»، ۱۸۱۴.از هنرهای بسيار شاعر دوران احمد شاملو يکی هم ترجمه بود. ترجمه‌هايی که در انتخاب و ترجمه‌شان دست تصادف کمتر نقش داشت. ترجمه‌های او با نوشته‌های خودش چندان فرقی نداشت و همين خواندن آنها را لذت‌بخش می‌ساخت. برخلاف بسياری از شاعران و نويسندگان به اصطلاح صاحب سبک که از تأثير ديگر نويسندگان در خود در هراس بودند، و افتخار می‌کردند که کم می‌خوانند يا نمی‌خوانند و حتی زبان خارجی نمی‌دانند، او خواننده و شاعر‌ و روزنامه‌نگار و مترجمی پرکار بود — دريايی پرخروش که ساحلهای بسيار داشت. شعر زير از ايليا ارنبورگ نويسنده و شاعر روس است که گمان می‌کنم آن را از کتاب همچون کوچه‌ای بی‌انتها، مجموعه‌ی شعر امروز جهان، به ترجمه‌ی شاملو برداشته باشم. روانش شاد باد....     اما من انسانم ...   گذرگاهی صعب است زندگی، تنگابی در تلاطم و در جوش. ايمان يکی چشمبند است، ديواری در برابر بينش. به خيره مگو که ايمان کوه را به جنبش درمی‌آورد: من کوه بی‌جان نيستم، انسانم من!   سنگ مقدس در اين جهان بسيار است، صيقل‌خورده به بوسه‌های لبان خشکيده از عطش. ايمان به جسم بی‌جان روح می‌بخشد، ليکن من جسم بی‌جان نيستم، انسانی زنده‌ام من.   من نابينايی آدميان را ديده‌ام و توفيدن گردباد را در عرصه‌ی پيکار، من آسمان را ديده‌ام و آدميان را، سرگردان، به مهی دودگونه فروپوشيده.   مرا به ايمان، ايمان نيست. اگر اندوهگينت می‌کند، بگو اندوهگينم. حقيقت را بگو، نه لابه کن، نه ستايش. تنها به تو ايمان دارم، ای وفاداری به قرن و به انسان! توان تحملت ار هست، شکوه مکن. به پرسش اگر پاسخ می‌گويی، پاسخی درخور بگوی. در برابر رگبار گلوله اگر می‌ايستی، مردانه بايست که پيام ايمان و وفا بجز اين نيست!  * این شعر را نخستین‌بار در پنجشنبه، ۵ دی ۱۳۸۱/ ۲۶ دسامبر ۲۰۰۲ در تارنمای قدیمم منتشر کردم. text/html دوشنبه، ۲۱ آذر ۱۴۰۱ 2:57 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=643 «جاهلیت قرن بیستم و بیست و یکم» کیست؟: «روشنگری»، «لیبرالیسم»، «لیبرال دموکراسی»، «کمونیسم» یا «احیای خلافت اسلامی» و «شریعت‌گرایی» و «آخوندسالاری اسلامی»؟ برای اینکه ببینیم «کفر» و «اسلام» در معنای تاریخی چیست بهتر است مقایسه‌ای بکنیم. تصور کنید که اگر امروز «کافران» (به تعبیر قرآنی) در کشوری حاکم بودند و «محمد» (ص) به پیامبری مبعوث می‌شد «کافران» برای مقابله با او چه می‌کردند؟ نخست، گروه‌های «فشار»، موسوم به «حزب ...»، با شعار «حزب فقط حزب ...» و «رهبر فقط ...» به جلسات سخنرانی او حمله می‌کردند، او را در کوچه و خیابان «کتک می‌زدند»، بعد، او را از «کار بیکار» و «خانه‌نشین» می‌کردند، «انتشار» سخنان یا کتابش را ممنوع می‌کردند، در روزنامه‌ها او را «جاسوس این و آن» و «مروج فلان و بهمان» معرفی می‌کردند، تارنماهای او را می‌بستند، دسترسی به «اینترنت» را محدود می‌کردند، «پیروانش» را می‌گرفتند و «شکنجه» می‌کردند و سرانجام اگر از پیروان او نمی‌ترسیدند و برای «نظام» هزینه نداشت یا او را می‌گرفتند و به جرم «ارتداد» و «توهین به مقدسات» یا «انحراف» و «فساد فی‌الارض» و «محاربه» یا «تبلیغ علیه نظام» و «اجتماع و تبانی علیه امنیت ملی» و «براندازی» و «همکاری با دولت متخاصم» و دیگر اتهام‌هایی از این دست به زندان می‌انداختند، و یا اگر می‌توانستند از او «اعترافی» برای پخش در تلویزیون می‌گرفتند، یا او را در زندان به طریقی غیرمستقیم می‌کشتند و یا به‌طور رسمی اعدام می‌کردند و یا اگر امکان به زندان افکندنش نبود او را «ترور» می‌کردند و می‌انداختند به گردن یکی از گروه‌های مشهور تروریستی یا نفوذی‌های «کشورهای متخاصم و دشمن» یا دست بالا گروه‌های «خودسر».  text/html شنبه، ۱۹ آذر ۱۴۰۱ 10:39 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=641 امروز حتی اگر کسی کتاب‌های مرحوم مطهری را بخواند، و نه حتی علی شریعتی را، و نظری به آنچه پس از «انقلاب اسلامی ۵۷»، به قولی، به نام «اسلام ناب محمدی» و «حکومت ولایی» پیاده شده است بیندازد هرگز نخواهد گفت که مردم چه احمق بودند که انقلاب کردند! بلکه خواهد گفت: «این آخوندها چه‌ها گفتند و چه‌ها که نکردند!؟» و در این درسی است برای همیشهٔ تاریخ که همان طور که مردم همواره گفته‌اند: «آدم‌ها را نباید از روی گفته‌هایشان قضاوت کرد، بلکه باید به اعمال‌شان نگریست!». خدا نیز در روز داوری به گفته‌های کسی توجهی نخواهد کرد، کردارها را خواهد سنجید. بادا که داد خداوندی را در آن صحرای محشر به چشم ببینیم و رسوایی ستمکاران بر همگان و بیش از همه بر خودشان آشکار شود. اکنون ببینید که مرحوم مطهری چه حرفی برای امروز ما دارد:حکمران امانتدار است نه مالک  text/html شنبه، ۱۹ آذر ۱۴۰۱ 9:16 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=640 فوتبال چیزهایی دارد که می‌تواند سرمشق زندگی سیاسی باشد. آموزنده‌ترین سرمشق آن اخراج مربی است، هنگامی که مربی نتیجه نمی‌گیرد! باشگاه‌ها با مربیان قراردادهای کلان سه یا چهارساله می‌بندند و گاه پس از چند شکست پی در پی، پس از چند هفته یا چند ماه یا یکی دو سال، عذر او را می‌خواهند، بی‌آنکه قراردادش به پایان رسیده باشد، و به ناگزیر بقیهٔ حقوق او را نیز می‌پردازند و مربی جدیدی می‌آورند که معمولاً باعث زیر و رو شدن وضع تیم و گواه بر تصمیم درست مدیران باشگاه می‌شود. در کشورهایی که نظام‌های «مردم‌سالار آزاده» یا «لیبرال دموکرات» دارند این قاعده در تمام امور زندگی جاری است. چون قانون بازار و قانون زندگی این است: جلو زیان را باید گرفت، هرچه زودتر بهتر. بیهوده نیست که این جامعه‌ها پیشرفت می‌کنند. در این کشورها هیچ دولتی نمی‌تواند به مردم وعدهٔ سر خرمن بدهد، چون با بروز نخستین نشانه‌های شکست، تورم و بیکاری و فلاکت، اگر توجیه معقولی، مانند جنگ، نداشته باشند، می‌باید جای خود را به دولتی کاردان‌تر بدهند. و البته تغییر «دولت» نیازمند «تغییر نظام/رژیم» نیست، چون همه‌کاره «دولت» است نه «نظام» («سیستم») و «رژیم» در کار نیست. اما امان از کشورهای توسعه‌نیافته و استبدادی یا جبار و ولایت‌خواه و تمام‌خواه. زمین و زمان هم پایین بیاید یا بالا برود، «آن بالا» آب از آب تکان نمی‌خورد، جتی اگر مردم به خیابان‌ها بریزند و خواستار تغییر باشند. صدتا «دولت»‌ هم که به ظاهر عوض کنند، «رژیم» همان است. پنجاه سال هم که حکومت کنند، باز بهترین‌ سال‌هایشان یا همان سال‌های اول است یا سال‌های میانی. چیزی که محسوس است این است که همه چیز روز به روز بدتر و بدتر می‌شود. مردم از این همه بیداد به جان می‌آیند و به خیابان می‌آیند. اما «بالادستان» به یاری سربازان یا مزدوران و اراذل و اوباشی که با پول مردم مزد آنان را می‌پردازند زنان و مردان و کودکان را می‌کشند و می‌درند و خون را بر زمین جاری می‌کنند تا چند روزی بیشتر بر کرسی یا تخت خود بنشینند و از مزایای کاخ‌نشینی و عزت دروغین ریاست بهره ببرند. بیهوده نیست که فوتبال و دیگر ورزش‌های اجتماعی را غربیان و جامعه‌های مردم‌سالار آزاده اختراع کردند. هر «بازی» در هر جامعه‌ای گویای مناسبات جامعه‌ای است که در آن اختراع شده است. بنابراین شگفت نیست که چرا شرقیان شطرنج و چوگان و کشتی و تیراندازی و سوارکاری را اختراع کرده‌اند و نه فوتبال یا والیبال و بسکتبال و دیگر ورزش‌های جمعی را. گویا در شرق چیزی به نام بازی جمعی امکان ظهور نداشته است. بادا که تاریخ دگرگون شود. به امید روزی که همهٔ اولیای امور کشور را مردم به همان سادگی بتوانند تغییر دهند که پزشک یا آرایشگر یا خیاط یا آموزگار یا مربی خود را تغییر می‌دهند و نیازی به «انقلاب» برای تغییر زمامداران ابدی نداشته باشند. بزرگ‌ترین فساد در زمین «تغییرناپذیری رژیم» است. «اصلاح» تنها در جامعه‌ای امکان‌پذیر است که «رژیم» (نظام) نداشته باشد بلکه «سیستم» (نظام) داشته باشد. زیرا تنها چنین جامعه‌ای راه نیکیختی را می‌تواند با آزمون و خطا بیابد و بپیماید.شنبه، ۱۲ آذر، ۱۴۰۱Telegram: @fallosafahmshk text/html پنجشنبه، ۱۰ آذر ۱۴۰۱ 3:14 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=639 غافلی را شنیدم که خانه رعیت خراب کردی تا خزانه سلطان آباد کند بی‌خبر از قول حکیمان که گفته‌اند هرکه خدای را عزّ و جلّ بیازارد تا دل خلقی به دست آرد خداوند تعالی همان خلق را بر او گمارد تا دمار از روزگارش بر آردآتش سوزان نکند با سپندآنچه کند دود دل دردمندسر جمله حیوانات گویند که شیر است و اذلّ جانوران خر و به اتفاق خر باربر به که شیر مردم‌درمسکین خر اگر چه بی‌تمیز استچون بار همی‌ برد عزیز استگاوان و خران باربرداربه ز آدمیان مردم‌آزارباز آمدیم به حکایت وزیر غافل، ملک را ذمائم اخلاق او به قرائن معلوم شد در شکنجه کشید و به انواع عقوبت بکشتحاصل نشود رضای سلطانتا خاطر بندگان نجوییخواهی که خدای بر تو بخشدبا خلق خدای کن نکوییآورده‌اند که یکی از ستم‌دیدگان بر سر او بگذشت و در حال تباه او تأمل کرد و گفتنه هرکه قوّت بازوی منصبی داردبه سلطنت بخورد مال مردمان به گزافتوان به حلق فرو بردن استخوان درشتولی شکم بدرد چون بگیرد اندر نافنماند ستمکار بدروزگاربماند بر او لعنت پایدارشیخ اجل سعدی (رحمت خدا بر او باد)چهارشنبه ۹ آذر ۱۴۰۱@fallosafahmshk text/html سه شنبه، ۱ آذر ۱۴۰۱ 3:52 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=638 از خدمت‌های بارز هانا آرنت به توسعه و تحول اندیشهٔ سیاسی یکی هم روشن‌سازی و تعریف دوبارهٔ مفاهیم و واژگانی است که فهم معنای آنها را همگان از جمله متخصصان و دانشوران و روشنفکران مسلّم پنداشته و کم‌تر دربارهٔ آنها به اندیشه یا پژوهش پرداخته‌اند. از جملهٔ این خدمت‌ها تعریف و روشن‌سازی مفاهیمی است مانند: «ولایت» (فرمانروایی) (“authority”) و «قدرت» (“power”) و «خشونت» (“violence”) و «زور» (“force”). و همچنین تفاوت «استبداد» (“despotism”)  و «مستبد» (“despot”) با «جبّاریت» (“tyrany”) و «جبّار» (“tyrant”) و «ولایت‌خواهی» (“autoritarianism”) و «ولایت‌خواه» (“autoritarian”) با «تمام‌خواهی» (“totalitarianism”) و «تمام‌خواه» (“totalitarian”). در اینجا نمی‌خواهم به‌طور مشروح دربارهٔ اینکه «ولایت» چیست، چه از نظر آرنت و چه در سنّت دینی و عرفانی و سیاسی جهان اسلام، بحث کنم و این دو را با هم مقایسه کنم. این کار را به‌طور مشروح و مستند در جایی دیگر خواهم کرد. اما یک نکته را برای فایده و کاربرد «اینجا و اکنون» بگویم که اگر ما معنای «ولایت» و «قدرت» و «خشونت» را با توجه به آنچه آرنت گفته است، و آنچه در سنّت اسلامی آمده است، در «اندیشهٔ سیاسی» و «سیاست»، یا دقیق‌تر بگوییم، «کشورداری»، فهمیده بودیم و مقایسه‌ای انجام داده بودیم و واژگان درست و مربوطی را برای ترجمهٔ آثار هانا آرنت برگزیده بودیم و آنها را خوب تعریف و شکافته بودیم، و مثلاً، “authority” (کلمه‌ای با معانی و معادل‌های گوناگون در سیاق‌های مختلف متن و کاربرد، از جمله: ولایت، اقتدار، مرجعیت، مرجع، صاحب‌نظر، حجّت، حجّیت، آمریت، سلطه) را به جای «اقتدار» (قدرت خود را به دیگران تحمیل کردن یا قبولاندن)، گرچه یک معنای این اصطلاح پُرمعنا هست، و به خودی خود غلط نیست، اما این کلمه، چنان‌که در بالا آوردم، مانند هرکلمهٔ دیگری می‌تواند در جای خود معانی و برابر‌گذاری‌های گوناگون داشته باشد، به «ولایت» (فرمان دادن، سرپرستی کردن، دوستی) ترجمه می‌کردیم، یا از روی ناتوانی در فهم و تقلید «اتوریته» نمی‌گفتیم، و این تمایزها را خوب فهمیده بودیم و به حاکمان‌مان گوشزد کرده بودیم، شاید اکنون نه «انقلاب ۵۷» را داشتیم و نه «خیزش انقلابی» کنونی را.  text/html يكشنبه، ۲۹ آبان ۱۴۰۱ 11:07 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=636 شریعتی در یکی از سخنرانی‌هایش که پیش از انقلاب شنیدم تفسیری کنایه‌آمیز از «عمامه‌گذاری» آخوندها داشت: «آخوندها این پارچهٔ چند لایه را به دور سرشان می‌پیچند تا مبادا چیزی به کله‌شان فرو رود و به مغزشان نفوذ کند!»* شریعتی سخنان بسیاری دربارهٔ «آخوندها» برای گفتن داشت، گاهی در «مدح» آنان سخن می‌گفت و گاهی در «ذم» آنان. و بی‌شک برخی ستایش‌های او نیز عوام‌فریبانه و سرشار از مغالطه بود. او هرگز تحلیل جامعه‌شناختی دقیقی از نسبت «دین» و «آخوند» نداشت و «آخوند» را به «خوب» و «بد» و «مرتجع» و «مترقی» تقسیم می‌کرد و هنوز مانند «حافظ» و دیگر شاعران ایرانی همچون ناصرخسرو بر این گمان بود که «آخوند» در بازی «قدرت» یا «زر و زور» فقط نقش «تزویر» و استفاده از «خدعه» و «حیله» را به عهده دارد و حال آنکه «تزویر» و «حیله» و «خدعه» در نهایت به رفتاری اخلاقی و شخصی اشاره دارد و نه نهادی. «آخوندی» یا به تعبیر نادرست معمول «روحانیت» (درانگلیسی «روحانیت» به معنای صنف یا «آخوند جماعت » را “priesthood” می‌گویند و نه ”spirituality“) «نهاد» است و نه «شخص». و جامعه‌شناس می‌باید «نهاد» و کارکردهای آن را بشناسد و تبیین کند و اینکه چرا این «نهاد» چنین است و چنان. و همین گونه است کار فیلسوف. سخن کوتاه، شریعتی به معنای علمی کلمه «آخوندشناس» نبود و البته «آخوندستیز» هم نبود، آن‌گونه که گاهی به نظر می‌آمد و موجب شهرت یا بدنامی او هم بود. این وظیفه‌ای است که نسل امروز و فردای ما باید در راه آن بکوشد، اگر می‌خواهد از این دور باطل «شاه و شیخ» بیرون رود. و البته همین طور است «روشنفکران». ما هنوز حتی کتابی درست و حسابی در شناخت «روشنفکران» نداریم. ما همین طور که ندانستیم «پادشاهی چیست؟»، و هنوز هم نمی‌دانیم، نفهمیدیم که «آخوند چیست؟»، نفهمیدیم «فلسفه چیست؟»، نفهمیدیم «علم چیست؟» یا «روشنفکر» و «دانشگاهی» و «دانشمند» و «پژوهشگر» و «دانشور» و «محقق» کیست؟ اگر «روشنفکران» و «دانشگاهیان» ما می‌دانستند که «آخوند چیست؟» یا خودشان کیستند هرگز با هیچ آخوندی در یک جا نمی‌نشستند و دست بیعت نمی‌دادند. و ملت ما امروز به این مصیبت «آخوند ـ لات ـ تکنوکرات» دچار نبود ـــ البته جمهوری اسلامی چند صباحی چند پزشک و دکتر و مهندس گاه متدین و گاه نوکرصفت و قدرت‌پرست را به خدمت گرفت تا دانشگاه «امام صادق» سرانجام خدمتگزاران روباتیک اما کودن او را بپروراند! اما نهضت مدرک‌بخشی دانشگاهی (کاری که هیچ پادشاهی نکرد) به شیوه‌ٔ «عمامه‌گذاری» آخوندی و حوزوی بر سر این کشور و خود این «نظام» آورد آنچه آورد. همدست و هم‌‌پیمان تاریخی آخوندها یا «شاه» است یا «عوام» ــــ و البته بیش‌ترغوغا، یا اراذل و اوباش. آخوندها در به کار گیری اراذل و اوباش به نام خدمت به «دین» تاریخی طولانی در پشت سر دارند.    text/html يكشنبه، ۲۹ آبان ۱۴۰۱ 7:53 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=635 قتل انواع گوناگون دارد. می‌شود با چاقو شکم کسی را پاره کرد يا نانش را بريد يا بيماريش را علاج نکرد. می‌توان کسی را در دخمه‌ای جا داد و يا تا حد مرگ به کار کشيد. ممکن است کسانی را هم به خودکشی مجبور کنند يا به جنگ بفرستند و از اين قبيل. فقط بعضی از اين نوع قتل‌ها در کشور ما ممنوع است. (ص ۴٣)برتولت برشت، انديشه‌های متی، ترجمهٔ بهرام حبيبیTelegram: @fallosafahmshk text/html يكشنبه، ۲۹ آبان ۱۴۰۱ 2:33 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=634 آیا بدون «شرک» و «بت‌پرستی» جایی برای «ظهور ابراهیم (ع)» می‌بود؟ آیا بدون طغیان «فرعون» و به بردگی کشاندن قوم بهود نیازی به «ظهور موسی (ع)» در مقام «مُنجی» یا «نجات‌دهنده» می‌بود؟ آیا بدون قشری‌گری و شریعت‌گرایی علمای یهود نیازی به ظهور «عیسی» (ع) در مقام «بازخرندهٔ گناهان بشر» و «نجات‌د‌هنده» بود؟ آیا بدون جامعه‌ای که بعدها «جاهلیت» نام گرفت امکان داشت که شخصی به نام «محمد» (ص) و دینی به نام «اسلام» در آن ظهور کند؟ اما اگر «اسلام» از «جاهلیت» بیرون آمد از «اسلام» چه چیز برتری بیرون آمد که همانند «اسلام» در برابر «جاهلیت» باشد؟ آیا «آخرین شاه ایران» نبود که «خمینی و انقلاب ۵۷ ایران» را پدید آورد؟ آیا «جمهوری اسلامی ایران» نبود که انقلابی برضد خود پدید آورد؟ آیا «قرون وسطی» نبود که «رنسانس» را زایید؟ آیا «سرمایه‌داری» نبود که «سوسیالیسم» و «کمونیسم» و «فاشیسم» را زایید؟ آیا «پادشاهی» نبود که «جمهوری» و «مشروطه» را پدید آورد؟ آیا «شاهنشاهی» یا «امپراتوری» نبود که «‌ملی‌گرایی» یا «ناسیونالیسم» را پدید آورد؟ آیا هریک از ما «ضد» خود را پدید نخواهیم آورد؟ آیا هرچیز در این جهان ضد خود را پدید نخواهد آورد؟    text/html شنبه، ۲۸ آبان ۱۴۰۱ 3:27 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=633 چند روز پیش از اتفاق به نام خودم در یوتیوب برخوردم. شگفت زده شدم. دیدم یک سخنرانی از مرا  کسانی در یوتیوب نشر کرده‌اند. گوش کردم. اصلا یادم نمی‌آمد کجا این سخنرانی را کرده‌ام. به روزنامه‌هایم  رجوع کردم دیدم یکشنبه ۵ اسفند ۸۶ در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران این سخنرانی را ایراد کرده‌ام. گوش کردم. دیدم زیاد جفنگ نگفته‌ام. اگر کسی به موضوع علاقه دارد می‌تواند گوش دهد. ۴۰ دقیقه بیش‌تر نیست. اما از باستان تا قرن بیستم را در بر می‌گیرد.https://m.youtube.com/watch?v=eA2q5VG3XGMجمعه، ۱۳ ابان، ۱۴۰۱Telegram: @fallosafahmshk text/html جمعه، ۲۷ آبان ۱۴۰۱ 3:29 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=632 تو داد خداوند خورشید و ماهبه مردی مدان و فزون سپاهچو بر مهتری بگذرد روزگارچه در سور میرد چه در کارزارچو فرجامشان روز رزم تو بودزمانه نه کاهد نخواهد فزودتو زیشان مکن کشی و برتریکه گر ز آهنی بی‌گمان بگذریکجا شد فریدون و ضحاک و جمفراز آمد از باد و شد سوی دممن از تو نترسم نه جنگ آورمنه بر سان تو باد گیرد سرمکه خون ریختن نیست آیین مانه بد کردن اندرخور دین مابخوانی مرا بر تو باشد شکستکه یزدان‌پرستم نه خسروپرستحکیم ابوالقاسم فردوسی شاهنامه، پادشاهی اسکندر، بخش ۳۹.چهارشنبه، ۱۱ آبان، ۱۴۰۱Telegram: @fallosafahmshk text/html پنجشنبه، ۲۶ آبان ۱۴۰۱ 2:55 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=631 می‌گفت: «این روزها وقتی می‌خوانم که برخی از به اصطلاح انقلابی‌های سابق و اصلاح‌طلبان امروز می‌گویند ”انقلاب“ اساساً چیز بدی است و هرگز نباید ”انقلاب“ کرد، دلم به حال خودمان و این چند نسلی که زندگی‌شان به باد رفت و ”ایران“ که ”ویران“ شد و همین طور «شاه» می‌سوزد. چه می‌شد اگر در آن روزگار هم کسانی می‌داشتیم که به گروه‌های چریکی‌مان و شاعران و نویسندگان انقلابی‌مان اندرز ”خشونت‌پرهیزی“ و ”اصلاح‌طلبی“ می‌دادند و مردم را از ”انقلاب کردن“ برحذر می‌داشتند! اما آیا اصلاً چنین چیزی ممکن بود؟» text/html پنجشنبه، ۲۶ آبان ۱۴۰۱ 1:46 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=630 چرا «استقلال» باید نخستین بخش از شعار «سه جزئی» انقلاب ۵۷ و نخستین بخش آن باشد؟ مگر ایران کشوری «مستعمره» یا «اشغال‌شده» بود؟ چرا «جمهوری اسلامی» این‌قدر بر «مستقل» بودن خودش و بر «وابسته بودن» نظام پبشبن یا «خاندان پهلوی» تأکید می‌کند؟ چرا «جمهوری اسلامی» این‌قدر بر «دشمنی» با «امریکا» اصرار می‌ورزد، تا جایی که کشور را تا اعماق پرتگاه جنگی دائمی اما اعلام‌نشده برده است؟ چرا «جمهوری اسلامی» امریکا را «استکبار جهانی» یا «شیطان بزرگ» می‌نامد؟ آیا «امریکا» واقعاً «طاغوت» است؟ «طاغوت واقعی» کیست؟ text/html سه شنبه، ۳ آبان ۱۴۰۱ 10:58 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=629 غلامعلی حداد عادل در نشست «خانهٔ گفت و گوی دانشگاه تهران» (۱۲ مهر ۱۴۰۱) که در خصوص اعتراضات سراسری اخیر مردم به «نظام جور و جهل جمهوری اسلامی» و با حضور جمعی از استادان دانشگاه تهران برگزار شده بود، به کنایه مدعی شد که ریشهٔ اعتراضات اخیر را باید در خارج از کشور جست و جو کرد، چون به نظر او «جرم بزرگی که مردم ایران (با انقلاب ۵۷) مرتکب شده، استقلال‌طلبی است». در اینکه آیا «نظام پیشین» وابسته بود یا آیا «نظام کنونی» مستقل است یا «مستقل‌تر» از نظام پیشین است و باجی به بیگانگان (شرقی و گروه‌های نیابتی خارجی و حامیان جیره‌خوار داخلی) نمی‌دهد می‌توان بحث کرد، اما پرسش مهم‌تر اساساً این است که آیا «استقلال» حکومت و وابسته نبودن آن به بیگانگان می‌تواند «امتیاز»ی برای حکومت و دلیلی بر آن باشد که آن حکومت «خوب» و «موجه» و «پذیرفتنی» و «مشروع» است، هرچند «ستمگر» و «زورگو» و «سفیه» و «دون‌پرور» و «غارتگر» و «بی‌کفایت» و «دزد» باشد؟ در اینکه «مستقل بودن» ادعایی جکومت یک کشور هیچ ارزشی ندارد می‌باید بسیار پیش‌تر از اینها سخن می‌گفتم، هنگامی که سید محمد خاتمی در دوران ریاست جمهوری‌اش در پاسخ به ناقدان «نظام جور و جهل» مدعی شد که «استبداد هموطنان» را به «آزادی بیگانگان» ترجیح می‌دهد طرحی برای نوشتن پاسخی به او داشتم که ناتمام گذاشتم. text/html يكشنبه، ۱ آبان ۱۴۰۱ 10:12 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=628 حامد اسماعبلیون در سخنرانی دیروز خود در جمع تظاهرکنندگان در برلین از رؤیاهایی گفت که انقلابی‌های امروز ایران، به گفتهٔ او، در سر دارند. یکی از آنها دربارهٔ دانش‌آموزان مدارس بود و اینکه در فردای انقلاب دیگر «کودکان ایدئولوژی قرون وسطایی نمی‌آموزند». دشوار نیست بفهمیم که «ایدئولوژی قرون وسطایی» کنایه به چه چیزی است. اما در این تعبیر «ایدئولوژی قرون وسطایی» به نظر من دو «پیشداوری بد» یا دو «فرض نیندیشیده» هست که بهتر است از هم اکنون به آنها بیندیشیم، پیش از آنکه فردا برسد و کسانی باز بخواهند «ایدئولوژی امروزی یا جدید/مدرن» به کودکان بیاموزند یا به کلهٔ آنها فرو کنند و گمان کنند که «ایدئولوژی جدید یا مدرن» بهتر از «قرون وسطایی» است text/html دوشنبه، ۱۸ مهر ۱۴۰۱ 3:00 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=627 تفاوت «کاخ» با «گور» بسیار است. اما اگر از سویی دیگر به آن توجه کنیم در یک چیز با هم مشترک‌اند: اگر «گور» جایی باشد «بسته» که نه «صدایی» به درون آن می‌رسد و نه چیزی از درون آن «دیده» می‌شود، می‌توان گفت که «ساکنان کاخ‌ها» ــــ «شاهان»، «رهبران»، «دولتمردان»، یا به‌طور کلی، «بالادستان» ــــ و همهٔ کسانی که به روی جهان باز نیستند و در خود محصورند ــــ اگر «صدای مردم» را نشنوند و یا «ستم بر مردم» را نبینند، با «مردگان» فرقی ندارند. چون زنده بودن، یعنی: «شنیدن»، «دیدن»، «اندیشیدن». کسانی که همهٔ درها و پنجره‌ها را به روی خود بسته‌اند و در «جهان بی در و پنجرهٔ» خود زندگی می‌کنند و محبوس پندارها و اوهام و خیالات خویش‌اند با «مردگان» فرقی ندارند. بنابراین، «اهل صومعه»، «مراجع دینی»، «روشنفکران برج عاج‌نشین»، «دانشگاهیان چشم و گوش بسته»، «بازاریان غرق در کسب و کار»، «ثروتمندان خوشگذران»، «هنرمندان کاسبکار»، و خلاصه همهٔ «خودپرستان» و «خودکامگان» و هرکس که در جهانی بسته زندگی می‌کند که جز خودش و خواهش‌ها و امیال خودش چیزی نمی‌بیند و نمی‌شنود در«گور» است و در «جهان مردگان». کسانی نیز که می‌خواهند همهٔ درها و پنجره‌ها ــــ روزنامه‌ها و رادیوها و تلویزیون‌ها و کتاب‌ها و فیلم‌ها و اینترنت و خلاصه هر در و پنجره‌ای ــــ را جز آنچه خودشان به صلاح می‌دانند به روی مردم ببندند، جز ساختن گورستان سودای دیگری در سر ندارند. و البته اینان را هیچ کس و هیچ چیز نمی‌تواند «شنوا» کند مگر آن‌گاه که «روز واقعه» در رسد و «واقعیت» خردکننده بر سرشان آوار شود text/html شنبه، ۱۶ مهر ۱۴۰۱ 11:46 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=626 آن‌که [والی، ولی امر، سلطان، امام] بدان قناعت نکند که خودْ ظلمْ دست بدارد، لیکن غلامان و چاکران و نایبان خود را مهذَّب کند و به ظلم ایشان رضا ندهد، که وی را از ظلم ایشان بپرسند.عمر خطّاب (رض) نامه‌ای نبشت به بوموسی الاشعری ـــ که وی عامل وی بود: «اما بعد نیکبخت‌ترین رعیت‌داران آن کس است که رعیت بدو نیکبخت است و بدبخت‌ترین کسی است که رعیت بدو بدبخت است ... » text/html پنجشنبه، ۱۴ مهر ۱۴۰۱ 3:41 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=625 هانا آرنت مدعی بود که باور به جهان دیگر و پاداش و مکافات روز بازپسین در اصل جنبه‌ای سیاسی داشت و بازدارنده بود. اما اکنون گویا دیگر کسی به جهان دیگر باور ندارد، چون بازدارندگی آن از میان رفته است. در عصری که صدایی و تصویری از کسی نمی‌ماند باور به خدایی که همه چیز را می‌دید و می‌شنید و در روز بازپسین از همه حساب می‌کشید و کرده‌های آنان را در پیش چشمان‌شان می‌گذاشت شاید مردمان عادی را از بسیاری از جرم‌ها و جنایت‌ها و ستم‌ها باز می‌داشت و برای ستمدیدگان تسلایی بود که روزی «عدالت» خداوندی فرا می‌رسد وستمکاران به سزای اعمال‌شان می‌رسند. امروز برای ما دشوار نیست تصور کنیم که هر چیزی می‌تواند «دیده» و «شنیده» شود و جاوید بماند! اما باور به «روز جزا» انگار بیش از همه با همان کسانی بیگانه است که لباسی برای آن دوخته‌اند و بر تن کرده‌اند و از آن دکانی برای خود باز کرده‌اند. حافظ این را به نیکی دریافته بود، آن‌گاه که گفت: «گوییا باور نمی‌دارند روز داوری/کاین همه قلب و دغل در کار داور می‌کنند». text/html چهارشنبه، ۱۳ مهر ۱۴۰۱ 2:21 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=624 یکی از سخنان نااندیشیده و به ظاهر حق به جانبی که نسل نو یا جدید به نسل گذشته یا قدیم می‌گویند این است که شما «اشتباه کردید که انقلاب کردید!». چنین سخنی مانند این است که فرزندان به پدر و مادرشان بگویند شما آشتباه کردید که با هم ازدواج کردید باید با کسی دیگر ازدواج می‌کردید تا ما به جای این شکل و قیافه یا جنسیت کسی دیگر می‌بودیم؟ آری، ما ممکن است هر بار که کاری می‌کنیم و به نتیجهٔ دلخواه نمی‌رسیم خود را سرزنش کنیم که «اشتباه کردیم که چنین کردیم». نباید این رشته را می‌خواندیم. یا این شغل را انتخاب می‌کردیم یا با این شخص ازدواج می‌کردیم یا اینجا می‌ماندیم و از این قبیل. اما باید از خود بپرسیم که از کجا معلوم که اگر این کار را نمی‌کردیم و کار دیگر را می‌کردیم نتیجه بهتر از این بود؟ ما همواره راه‌های مختلفی را در برابر خود می‌بینیم و برای زیستن ناگزیر از انتخاب کردن یا انتخاب نکردن هستیم. برخی از انتخابی که کرده‌اند یا انتخابی که نکرده‌اند خشنودند و برخی نه. نتایج کردارهای ما همواره به دلخواه ما نیست، چون همواره همه چیز پیش‌بینی‌پذیر نیست. ما تنها در جایی می‌توانیم کسی را سرزنش کنیم که کاری را به خطا انجام داده است که از پیش معلوم بوده باشد که «خطا»ست. اما پنجاه سال پیش چه کسی تصور می کرد که «انقلاب» خطاست؟ ما در زندگی چگونه می‌‌توانیم از پیش بدانیم که اگر بر این هواپیما سوار شدیم و هواپیما سقوط کرد یا آن را در آسمان با موشک زدند «خطا» کرده‌ایم که سوار هواپیما شده‌ایم؟ ما در جایی می‌توانیم از «درست» و «خطا» سخن بگوییم که «درست» و «خطا» از پیش معلوم باشد. من اگر «بنزین» بنوشم و از پیش بدانم که بنزین است «خطا» کرده‌ام و هر اتفاقی که برایم بیفتد خودم را باید سرزنش کنم. اما اگر شیر نوشیدم و مسموم شدم و مُردم چه کسی حق دارد مرا سرزنش کند که «خطا» کرده‌ام که «شیر» نوشیده‌ام؟  text/html دوشنبه، ۱۱ مهر ۱۴۰۱ 4:33 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=623 به نظر نمی‌آید که هیچ‌گاه انقلابی در جهان بوده باشد که تنها «آزادی» را شعار و هدف خود ساخته باشد. و این عیبی بزرگ است. با این همه، هیچ انقلابی هم نیست که بدون خواست «آزادی» آغاز شده باشد، حتی اگر این کلمه را به زبان هم نیاورده باشد. اما این «آزادی» که «انقلاب»ها می‌خواهند چیست؟ «انقلاب‌های سیاسی» نخست «آزادی از» را می‌خواهند که «رهایی» است و نه «آزادی».    text/html شنبه، ۹ مهر ۱۴۰۱ 7:21 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=622 «مدرنیته» دستاوردهایی تازه‌ برای انسان داشت. انسان پس از هزاره‌ها توانسته بود بر احساس بیگانگی خود با جهان چیره شود و تنهایی خود را بپذیرد و باور کند که به جای اندیشه‌ «رستگاری»، آزاد شدن از زندگی پُرمحنت در زمین و قرار گرفتن در جهانی دیگر همراه با بقا و امنیت و آزادی کامل، در اندیشه ساختن جهانی برای خود باشد که در آن بقا و امنیت و آزادی وجود داشته باشد. نخستین گام این بود که او ایمان بیاورد چنین کاری ممکن است. انسان خالق و آفریننده است و می‌تواند جهانی به دلخواه خود بیافریند. طبقه‌ای که این وظیفه تاریخی را در عصر جدید به عهده گرفت «بورژوازی» نام داشت. «بورژواها» شهرنشینانی بودند که در نتیجه تجارت و کار و کسب ثروت به امکانات لازم برای تحقق بخشیدن به بقا و امنیت و آزادی دست یافتند. text/html دوشنبه، ۴ مهر ۱۴۰۱ 5:31 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=621 یکی از دستاوردهای بزرگ جنبش‌های اجتماعی و ضد دولتی و ضدحکومتی اخیر ایران، به‌ویژه پس از سال ۸۸، کنار رفتن «آخوندها» (یا به قول خودشان «روحانیت»!) از «رهبری» و حتی «همراهی» با جنبش‌های مردمی و عدالت‌خواه و آزادی‌خواه بوده است. چرا که دیگر گذشته است آن زمان که مردم به فتوای آخوندی با ستمی دولتی یا حکومتی درافتند. اکنون «آخوند» خود یا نمایندهٔ «دولت» یا بخشی از «دولت»، یا به تعبیر دقیق‌تر، «سلطان/امام جائر» است. از شرّ او به کی پناه باید برد؟ به یکی از جنس خودش؟ «آخوندها» اکنون دیگر نه با «عوام»‌اند و نه حتی با «بازار». انقلاب ۵۷ «خوان یغمایی» به گسترهٔ تمامی ایران را از روی زمین تا زیر زمین پیش روی آنان نهاد. اما این تمامی داستان نیست. «آخوندها» قرن‌ها «شریک دزد» و «رفیق قافله» بوده‌اند، از یک سو «پایی در دربار سلاطین» داشتند و از سویی دستی در جیب «بازار»، و البته فریب «عوام کالانعام» ساده‌ترین کارشان بود. تقسیم آنان به «درباری» و «مردمی»، یا در واقع «بازاری»، تقسیمی گمراه‌کننده است. text/html يكشنبه، ۳ مهر ۱۴۰۱ 7:15 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=620 «مهسا امینی» نه چریک و فعال سیاسی بود، نه از «دختران چهارشنبه‌های سفید»، نه کسی که بخواهد با «حجاب» مبارزه کند و نه «فمنیست» و نه از آن دسته کسانی که بخواهند برای حزبی یا مرامی تبلیغ کنند و یا در راه عقیده‌ای «جهاد» کنند. پس چرا «جان سپردن» او «در هنگام بازداشت» باید بر مردم چنین گران بیاید؟ در مقایسه‌ای تاریخی می‌توانیم بگوییم که او هیچ شباهتی به زنان «مبارز» و «انقلابی» قرن بیستم نداشت، نه برای آزادی سرزمبنی مبارزه می‌کرد و نه برای پیش‌برد «عقیده‌»ای. او نه «جمیله بوپاشا» بود و نه «لیلا خالد»، و نه «اشرف دهقان» و نه «محبوبه متحدین» که در سال‌هایی دور برای بسیاری قهرمانان مبارزه و پیکار در راه آزادی سرزمینی یا عقیده و ایدئولوژی بودند، اما اکنون شاید از خاطر بسیاری کسان رفته باشند یا دیگر از چشم افتاده باشند، چون آرمان‌هایی که آنان برایشان جنگیدند یا به چنان نتایج ناخوشایندی انجامیدند که اکنون مردم را از «اصل مبارزه» نیز بیزار کرده‌اند یا به دست وارثان مبارزات آنان به چنان منجلابی افتاده‌اند که جز حماقتی پوچ به نظر نمی‌آیند. text/html چهارشنبه، ۳۰ شهريور ۱۴۰۱ 7:49 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=619 [والی می‌باید] بنای کارها تا تواند به رفق کند نه به عُنف. رسول (ص) گفت: «هر والی که با رعیّت رفق کند، با وی در قیامت رفق کنند». و دعا کرد و گفت: «بار خدایا! هر والی که با رعیت رفق کند تو با وی رفق کن، و هرکه عُنف کند تو با وی عُنف کن». و گفت رسول (ص) که «نیکو چیزی است ولایت و فرمان دادنْ کسی را که به حق آن قیام کند، و بد چیزی است ولایتْ کسی را که در حق آن تقصیر کند». غزالی، کیمیای سعادت، رکن دوم: معاملات، «اصل دهم: در رعیّت داشتن و ولایت راندن»، ص ۲۹-۵۲۸.  text/html سه شنبه، ۲۹ شهريور ۱۴۰۱ 9:42 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=618 بدان که ولایت داشتن کاری بزرگ است، و خلافتِ خدای ـــ تعالی ـــ است اندر زمین ـــ چون بر سبیلِ عدل رود، و چون از شفقت و عدل خالی باشد خلافتِ ابلیس بُوَد، که هیچ سببْ فساد را عظیم‌تر از ظلمِ والی [ولی امر، سلطان، امام] نیست. و اصل ولایت داشتن علم و عمل است. غزالی، کیمیای سعادت، رکن دوم: معاملات، «اصل دهم: در رعیت داشتن و ولایت راندن»، ص ۵۲۵.  text/html دوشنبه، ۲۸ شهريور ۱۴۰۱ 8:26 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=617 این سخن موجز و نغز و پُرمعنا را که «هرروز عاشورا و هرجا کربلاست» («کل یوم عاشورا و کل ارض کربلا») به یقین دانسته نیست که چه کسی گفته است. برخی آن را به امام جعفر صادق (ع) نسبت داده‌اند، اما سندی برای آن در دست نیست. اما برای آن‌که «می‌اندیشد» و «عقل» را به کار می‌بندد، «ارزش» و «اهمیت» سخن به «گوینده» نیست، به «خود سخن» است. پس باید ببینیم که آیا این سخن خود واجد معنایی برای «همه‌ٔ روزها» و «همهٔ جاها» هست؟ آیا این سخن به ما کمکی برای فهم «عاشورا» و رویدادهای مشابه با آن می‌کند؟ text/html شنبه، ۲۶ شهريور ۱۴۰۱ 4:32 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=616 آنچه هر جویندهٔ حقیقت و هر انقلابی خواهان آزادی و عدالت و هر مبارز برضدّ جور و ستم «ولایت سفاهت و قساوت و خباثتّ»، نخست و پیش از هرچیز دیگر، می‌باید انجام دهد دریدن پردهٔ تزویر و برانداختن «حجاب»ی است که آدمکشان و مزدوران و مبلغان «نظام حاکم» (آخوندها و روشنفکران درباری) به نام «دین» و «معنویت» و «امنیت» و «اخلاق» خود را در آن پیچیده و از چشم مردمان پنهان کرده‌‌اند. برداشتن حجاب از هرچیز نخستین منزل در راه آشکارسازی «حقیقت» آن چیز است. «حقیقت» هرگز آشکاره نیست. «حقیقت» همواره در «حجاب» است. «حجاب» پوشش است و پوسته‌ای سخت بر روی «حقیقت». اما «حقیقت» در «نامستوری» و «آشکارگی» است. از همین روست که جویندگان راه حقیقت را همواره به به پنجه‌هایی تیز و پوست‌شکاف نیاز است تا «پوستهٔ سخت» («حجاب») چیزها را بدرند و «نقاب»‌ها را بردارند و چهرهٔ واقعی چیزها را آن‌گونه که هست از پس حجاب آنها بیرون آورند یا چندان انتظار کشند و در کمین نشینند که چیزها خود «حجاب» و «نقاب» از چهرهٔ خویش برگیرند و خود را آشکار کنند. بنابراین، گاه نیز پیش می‌آید که حتی به این پنجه‌های تیز و پوست‌شکاف و برانداختن «حجاب نظام» و برداشتن «نقاب» نیز نیاز نیست، خدا یا طبیعت یا تاریخ یا خود آنچه هست این کار را به جای ما انجام می‌دهد، و فقط به چشمی برای دیدن و گوشی برای شنیدن نیاز است، چون «نظام» خود دیگر چنان «گندیده» است، چنان «فرتوت» و «تهی‌مغز» و «پوسیده» است که دیگر حتی توان نگهداری «حجاب نظام» و «نقاب فریبندهٔ» خود را نیز ندارد. بنابراین، دیگر نیازی به برانداختن «حجاب نظام» و برداشتن «نقاب» از چهرهٔ کریه «نظام» نیست. «حجاب نظام» به دست خودش از سرش و از تنش می‌افتد و «عورت» او، زشتی و قباحت و سفاهت و خباثت او، و آنچه نباید آشکار می‌شد بر آفتاب می‌افتد و همگان او را آن‌گونه که هست به چشم می‌بینند. برافتادن «حجاب نظام» و «نقاب» او آن لحظهٔ «حقیقت» است که همگان به عیان می‌بینند که «سلطان» برهنه است و چه اندازه زشت و ناتوان و نفرت‌انگیز و شرم‌آور. «حجاب نظام» که برافتد، کار «نظام» تمام است، چون همهٔ هیبت پوشالی او از میان رفته است و آنچه اژدهایی وحشت‌انگیز و خونخوار می‌نمود اکنون به صورت کرمی فرتوت و باریک و شکننده آشکار می‌شود که زبونی و ناتوانی او بر همگان روشن شده است.   text/html پنجشنبه، ۳ شهريور ۱۴۰۱ 7:48 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=615 اگر «سازمان نظامی حزب توده» از سال ۱۳۲۳ به بعد یا سال‌های پس از ۳۲ تا ۵۷ کودتا کرده بود، همان طور که حزب وابسته به روسیهٔ شوروی در سال ۱۳۵۷ در افغانستان کودتای کمونیستی ـ نظامی کرد، ما اکنون در چه وضعی بودیم؟ اگر «سازمان نظامی حزب توده» توانسته بود در دههٔ ۱۳۲۰ کودتا کند ما اکنون در کجای تاریخ ایستاده بودیم؟ اگر هم شاه و هم خمینی «سازمان نظامی حزب توده» را نابود نکرده بودند، ما اکنون در کجای تاریخ بودیم؟ «تاجیکستان» یا «چچن» دیگری بودیم یا «افغانستان» دیگری، یا «بلاروس»، یا شاید هم «سوریه» یا «اوکراین» دیگری؟ یا اصلاً می‌توانستیم «مجارستان» یا «چکسلواکی» یا «لهستان» دیگری باشیم!؟ شاید هم چندان فرقی نمی‌کرد، از هر راهی که می‌رفتیم درست می‌رسیدیم به همین جا که اکنون رسیده‌ایم! text/html سه شنبه، ۱ شهريور ۱۴۰۱ 4:51 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=614 آیهٔ ۳۴، سورهٔ توبه، دربارهٔ اینکه اکثر عالمان یهود (احبار) و مسیحیت (رُهبان) اموال مردم را به باطل می‌خورند و آنان را از راه خدا بازمی‌دارند و پول مردمان را در راه خدا خرج نمی‌کنند و به تهی‌دستان و نیازمندان کمکی نمی‌کنند و آنها را برای خود ذخیره و گنج می‌کنند مشهور است، و البته این پولی است که آنان به نام خدا و از برای خدا از مردم گرفته‌اند یا مردم به این نیت به آنان داده‌اند که در راه خدا، یعنی، کمک به مردم نیازمند، خرج کنند. اکنون تصور کنید که این «عالمان دین» به «دولت» و «خزانهٔ مملکت» و «ثروت‌های ملی» و «منابع عمومی»، زمینی و زیرزمینی، نیز دست یابند، آن‌گاه چگونه ثروت ملتی را از روی زمین و زیر زمین به یغما خواهند برد، یا در نتیجهٔ جهالت و نادانی و اسراف و تبذیر به باد فنا خواهند داد، و برای اکثر مردم نه نانی خواهند گذاشت و نه آبی! text/html چهارشنبه، ۲۶ مرداد ۱۴۰۱ 9:32 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=613 آیا حفظ «نظام» (دولت و حکومت) از «اوجب واجبات» است یا حفظ «اخلاق» و «کرامت انسان»، یا حفظ «آزادی» و «عدالت»؟ آیا می‌توان «دین» و «اخلاق» و «انسانیت» و «وجدان» و «شرف» و «مروت» و «فتوت» و خلاصه همه چیز را برای حفظ «نظام» زیر پا گذاشت و به «آدمی بی‌همه چیز» (a man of no principle) تبدیل شد و آن‌گاه مدعی شد که «دین» حفظ شده است؟ آیا با زدن و کشتن و شکستن و بستن می‌توان از «زوال دین» پیشگیری کرد؟ اگر چنین بود که «دین جاهلیت» باید می‌ماند؟ ارزش «اسلام» در مقام «دین» به چیست؟ به اینکه فقط «دین» است، مجموعه‌ای از شعائر و مناسک، و عبادات و معاملات، و یا دینی مانند همهٔ دین‌های دیگر است؟ یا به اینکه دینی «اخلاقی» و «انسانی» و «عقلانی»، ضامن «آزادی» و «عدالت» و «کرامت انسانی» و پشتیبان «علم و حکمت» و «تعقل» و «اندیشیدن» است و به خیر و به سود زندگی عموم مردم و حافظ نوع انسان است؟ یا به اینکه دینی به سود «سلطه» و «قدرت» و «ثروت» گروهی اندک به نام شیخ و شحنه و محتسب است؟  text/html دوشنبه، ۲۴ مرداد ۱۴۰۱ 9:00 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=612 آیا سزاست کسی را که در خیابان به ما دشنام داده است تا پای مرگ بزنیم یا بکشیم؟ دادگاه‌های مدنی دربارهٔ کسی که به جرم توهین یا دشنام یا تمسخر کسی را کشته است یا تا پای مرگ کتک زده است یا نقص عضوی به او وارد کرده است چگونه داوری می‌کنند؟ آیا سزاست کسی که ما را هل داده یا پایمان را لگد کرده یا حتی به ما سیلی زده است تا پای مرگ بزنیم یا بکشیم؟ حداکثر چیزی که «عدالت» به ما اجازه می‌دهد «مقابله به مثل» است، یکی خوردی یکی بزن، یکی شنیدی، یکی بگو، اما نه اینکه «یکی» خوردی «دو» یا «ده‌»تا بزن یا یکی شنیدی ده تا بگو! «کلوخ‌انداز را پاداش سنگ نیست!» حتی به ما توصیه می‌شود که در این‌گونه موارد خود را تا سطح طرف مقابل پایین نیاوریم و پست نکنیم و بگذاریم و بگذریم، چه اگر سگی پای مرا گاز گرفت زیبندهٔ شأن انسانی من نیست که برگردم و پای سگ را گاز بگیرم تا «مقابله به مثل» بکنم!  text/html يكشنبه، ۲۳ مرداد ۱۴۰۱ 9:14 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=611 «کافران» نتوانستند محمد (ص) را بکشند، حتی آن‌گاه که خواستند به شیوهٔ پوتین و دیگر همتایان گذشته و معاصرش «ابتکار عمل» و «حملهٔ پبشدستانه» (دربارهٔ معنا ومفهوم حملهٔ پبش‌دستانه هم باید به‌طور مستقل در وقتی و در جایی دیگر سخن بگوییم) به خرج بدهند و او را پنهانی بکشند، اما «مسلمانان» توانستند داماد و وصی او علی بن ابی طالب (ع) و نوادگانش را بکشند، تا جایی که دیگر هیچ‌کس از نوادگان مستقیم او بر روی زمین نماند و بنا به ادعای شیعیان آخرین آنها از دیدگان غایب شد تا هنگامی که «زمان» مساعد بود «ظهور» کند.  text/html چهارشنبه، ۱۹ مرداد ۱۴۰۱ 10:31 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=610 «سایه» را هم دیگر نمی‌توان دید. او هم «رفت». به کجا؟ نمی‌دانم. اما یک چیز مسلم است، اگرچه رفته است، «مانده» است. اندک‌اند کسانی که بروند اما بمانند. تنها کسانی می‌مانند که چیزی از خود به یادگار گذاشته باشند. چیزی از جنس «روح». «روح» بنیاد زندگی آدمی است. «سخن» جلوهٔ زندگانی روحی است و بذری که سخن می‌پراکند می‌روید و می‌شکفد و زندگی می‌بخشد، همچون گندمی که خوشه بر آرد.  امروز چه کسی برای ما زنده‌تر از فردوسی و خیام و عطار و مولوی و حافظ است؟ امروز چه کسی برای ما آشناتر از هومر و سوفوکلس و افلاطون و ارسطو و دکارت و اسپینوزا و کانت و هگل و نیچه است؟ روح «مرگ» نمی‌شناسد. «بیگانه» نمی‌شناسد. همه زندگی است و آشنایی. اکنونی ابدی است. آدمی زنده است به آنچه می‌گوید و می‌کند و برجای می‌گذارد. «سایه» از میان برخاست. اما آنچه گفت و کرد و گذاشت بخشی از «زبان» و «فرهنگ» و «هنر» سرزمین ماست. تا این زبان و فرهنگ و این سرزمین باشد، قطره‌ای از اقیانوس آن است. اما البته اگر ترجمه شود و به زبان‌های بیگانه و فرهنگ جهانی نیز راه یابد، آن‌گاه بخشی از اقیانوس بشریت خواهد بود.    text/html سه شنبه، ۱۱ مرداد ۱۴۰۱ 8:03 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=609 «قانون» بزرگ‌ترین دستاورد «تمدن» بشری است و بدترین جامعه و حکومت جامعه‌ و حکومتی است که در آن «قانون» نباشد. یونانیان، برخلاف دیگر تمدن‌های بشری همروزگار خود، مفهوم «قانون» و «حکومت قانون» را پدید آوردند و این همه نبود مگر اینکه آنها توانسته بودند خود را از شرّ دو چیز که در دیگر جامعه‌های بشری به‌وفور وجود داشت آزاد کنند: شاه و آخوند. شاه و آخوند بزرگ‌ترین دشمنان آزادی و عدالت‌ (و اندیشه و فلسفه)اند، مگر اینکه به وسیلهٔ «قانون» به بند کشیده شوند. اما چرا اینان را باید در «قید» و «بند» قانون کرد؟ عیب این دو این است که خود را «قانون» می‌شمارند و «فرمان» و «حکم» را جایگزین «قانون» می‌کنند و به آن نام «قانون» می‌دهند و حال آنکه قانون نمی‌تواند «فرمان» یا «حکم» یک شخص یا گروهی اندک از افراد باشد. «قانون» باید برآمده از خواست و رضایت اکثریت جامعه و ضامن نیکبختی و منافع همگان باشد و حتی حقوق مخالف با خود را نیز بپذیرد. در غیر این صورت، شورش و انقلاب به چیزی پایدار در جامعه تبدیل خواهد شد. text/html چهارشنبه، ۵ مرداد ۱۴۰۱ 7:05 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=608 پس از پیروزی انقلاب در بهمن ۵۷، هنگامی که ناصر میناچی، یکی از بنیانگذاران و مدیران «حسینیهٔ ارشاد»، وزیر «فرهنگ وهنر» و «سازمان اطلاعات و جهانگردی» در دولت موقت مهندس بازرگان شد پیشنهاد داد که نام این وزارتخانه به وزارت «فرهنگ و ارشاد ملی» تغییر کند تا شاید این وزارتخانه همان کاری را ادامه دهد که «حسینیهٔ ارشاد» تا پیش از این انجام می‌داد: نشر دعوت و هدایت مردم به «راه راست» از راه آموزش و سخنرانی و انتشار کتاب و وعظ و خطابه. او، در واقع، شاید با استفاده از کلمهٔ «ارشاد» می‌خواست بگوید که ما دیگر نمی‌خواهیم این وزارتخانه‌ به «سانسور» یا «ممیّزی» کتاب و فیلم  یا فرهنگ و هنر و این قبیل کارها بپردازد، و بنابراین، به جای «زور» («اکراه» و «اجبار») اگر نیازی به «راست کردن کژی‌ها» بود همچون زمانی که قدرت نداشتیم از «ارشاد» یا «راه نمودن» از راه اندرز و نصیحت و خطابه اقدام می‌کنیم!  text/html دوشنبه، ۳ مرداد ۱۴۰۱ 4:41 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=607 امثال و حکم، حکایات و ضرب‌المثل‌ها، ناقل بخش بزرگی از تجربه‌های بشری هستند که گرچه ممکن است نام «حکمت عامیانه» به خود بگیرند و با آنچه فیلسوفان حرفه‌ای می‌اندیشند و می‌گویند بسیار فاصله داشته باشند و عامه‌پسند بشمار آیند، اما چیزهایی را به ما می‌آموزند که ما را از تکرار بسی اشتباه‌های دردآور و مصیبت‌بار در زندگی بازمی‌دارند. یکی از چیزهایی که ما به آن میل شدید داریم «قدرت» است و البته «قدرت» فی‌نفسه چیزی بد نیست، چون بدون «قدرت» اصلاً هستی نیست و چیزی هست نیست. اما «قدرت» هم همچون هرچیز دیگری باید از توانایی‌های واقعی خود ما سرچشمه بگیرد و در «وجود» خود ما ریشه و پایه داشته باشد، «قدرت» را می‌توان همچون «پول» یا هر چیز دیگر با «دغل» یا به «زور» به دست آورد یا دزدید، اما آن را با «دغل» و «زور» نمی‌توان تا ابد نگه داشت یا از آن بهره‌ای خوب برد. حکایت روباهی که چند ساعتی دُمش را به دُم شتری گره زد تا مگر نصیبی راحت و آسوده یابد، قصهٔ حکیمانه‌ای است دربارهٔ آن کسانی که می‌خواهند با بزرگ‌تر از خود دوستی کنند تا از این مصاحبت و همنشینی شاید نصیبی برند، اما البته نصیبی جز گند و فضاحت نمی‌برند! و اما چنین است آن قصه.  text/html يكشنبه، ۲ مرداد ۱۴۰۱ 8:55 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=606 تصور کنید اگر مصدق هم برکنار نمی‌شد و خودش شاه می‌شد یا برمی‌گشتیم به قانون اساسی مشروطیت درباره نظارت ۵ مجتهد بر  تصویب قوانین، آیا اولین کاری که این مجتهدین می‌کردند تصویب حجاب اجباری نبود؟ آیا فداییان اسلام مصدق را ترور نمی‌کردند، اگر به خواسته‌های آنان تن نمی‌داد؟ آیا مصدق مجبور نمی‌شد مانند ناصر سیدقطب‌های ایرانی را اعدام کند؟ text/html چهارشنبه، ۲۹ تير ۱۴۰۱ 11:32 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=605 دیشب در «برنامهٔ ۶۰ دقیقهٔ» بی بی سی مناظره‌ای میان آقایان امین سوفیامهر و یوسف عزیزی در خصوص روابط ایران و روسیه را می‌دیدم. صرف از نظر از اینکه هردو طرف چه ادعاها یا تحلیل‌هایی داشتند، و به چه‌ گروه‌های سیاسی وابسته‌اند و از مواضع چه کسانی طرفداری می‌کنند یا چه ایدئولوژهایی دارند، یا هرکدام در چه مراتب علمی و دانشگاهی قرار دارند، در رفتار آقای یوسف عزیزی چیزی مشهود بود که مغایر با «آداب بحث و مناظره» بود و آن پوزخندهایی بود که در هنگام سخن گفتن طرف مقابل می‌زد! و بعد پس از پایان سخن طرف دیگر و نوبت سخن گفتن خود با این تکیه کلام که سخنان گوینده «ارزش پاسخ دادن ندارد» از پاسخ گفتن به آنها طفره می‌رفت و باز مدعیات خود را مطرح می‌کرد!  text/html سه شنبه، ۲۸ تير ۱۴۰۱ 9:07 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=604  این پرسش که چه کسی باید بر جامعه فرمان براند یا حکومت کند و فرمانروا یا پادشاه یا هر نامی دیگری که بر آن بگذاریم (خلیفه، حاکم، ولی امر، والی، امیر، سلطان) چه خصوصیاتی باید داشته باشد، اگر ما بخواهیم او را برگزینیم یا با او «بیعت» کنیم، از دیرباز در حکمت و فلسفه ٔ سیاسی یا اندیشهٔ سیاسی مورد بحث بوده است. چه کسانی برای حکومت کردن شاسته‌ترین‌اند؟ افلاطون در «جمهوری» ادعا می‌کند که وضع مردم و جامعه بهتر نخواهد شد مگر اینکه کسانی زمام امور را به عهده بگیرند و فرمان برانند که علاوه بر داشتن دانش برای فرمانروایی هرگز هیچ رغبتی به انجام دادن چنین کاری نداشته باشند! اما ما اگر چنین کسانی را یافتیم می‌باید آنان را «مجبور» کنیم که برخلاف میل خود چنین کاری بکنند و «زمام» امور را به دست بگیرند و «خیر» خود را فدای «خیر عمومی» جامعه کنند! در اینکه یافتن چنین کسانی چگونه ممکن است و آیا اصلاً چنین کسانی یافت می‌شوند که دست از راحت و آسایش و فراغت و خلوت و گمنامی خود و تحقیق و مطالعه و آموختن و اندیشیدن بردارند و خود را با کارهایی درگیر کنند که هرگز رغبتی به آنها نداشته‌اند شک بسیار است. اما افلاطون به نکتهٔ درستی در کار «سیاست» یا «دولت» و «حکومت» اشاره می‌کند و آن اینکه فساد «دولت» و «حکومت» و به دنبال آن «آشفتگی» و «پریشانی» و «تباهی» زندگی و فقر و فلاکت مردمان ناشی از حکومت بیخردانهٔ کسانی است که نه بهره‌ای از «خرد» دارند و نه «دانش» و «مهارت» برای ادارهٔ امور و یا «زور» آنان را بر تخت نشانده است یا «دغل‌» و «عوامفریبی» و تنها به این دلیل به مقامات دولتی رسیده‌اند و چسبیده‌اند که جیب خود و نزدیکان خود را از اموال عمومی و امتیازهای دولتی پُر کنند و به ارضای امیال پست و حقیر خود مشغول شوند. آنان هنگامی که بر خر مراد سوار شوند، همچون ساس و زالو به خوردن خون مردم مشغول می‌شوند و تنها هنگامی برمی‌افتند که شکمی برآماسیده از خون داشته باشند!  text/html سه شنبه، ۲۸ تير ۱۴۰۱ 1:45 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=603 دینداران و خداشناسان، متکلمان و فقیهان بسیار کوشیده‌اند که ارزش‌ها و مفاهیم دینی را یکسره الهی و آسمانی و دور از ارزش‌های انسانی و زمینی قرار دهند و پندارهای خود را بر آدمیان تحمیل کنند تا انسان‌ها هیچ معیار و مبنایی برای قضاوت در خصوص تعالیم و اعمال و رفتارهای غیرانسانی و غیرعقلانی آنها نداشته باشند. اما گرامیداشت شخصیت‌های اساطیرگونهٔ دینی، با همهٔ مبالغه‌ها و اغراق‌ها یا غلوّی که دربارهٔ آنها می‌شود، خود به‌وضوح نشان می‌دهد که آن شخصیت‌هایی بیش از همه گرامی داشته می‌شوند که بیش از هرچیز صفات برجستهٔ انسانی را از خود نشان می‌دهند، صفانی همچون: حکمت یا خردمندی، عدالت، خویشتنداری، دلیری و بخشندگی و ... یکی از این شخصیت‌های دینی بی‌شک علی بن ابی‌طالب است که آنچه او را در چشم هر فرد انسانی دارای جایگاهی والا می‌سازد «انسان بودن» اوست، نه «مسلمان بودن» او یا «داماد پیامبر بودن»،  و نه «خلیفه بودن» یا «امیر بودن» او. علی را گرامی می‌داریم چون تبلور «حکمت» و «عدالت» و «خویشتنداری» و «دلیری» است. و اینها صفاتی بس بسیار «انسانی» و ستوده‌اند که هر انسانی ارج می‌گذارد و سرمشق خود قرار می‌دهد. اما البته همگان در تحقق وجودی آنها به یکسان کامیاب نیستند.  text/html چهارشنبه، ۲۲ تير ۱۴۰۱ 4:03 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=602 احمد خاتمی، امام جمعهٔ تهران، گفته است که «حجاب قانون است و اجباری نیست. اجباری نامیدن قانون مغلطه است!» (چیزی شبیه به این را علی مطهری نیز گفته است!). این گفته به‌وضوح نشان می‌دهد که امام جمعهٔ تهران نه معنای «قانون» را می‌داند و نه معنای «اجبار» را و نه معنای «مغلطه» را! یکی از «مغالطه‌»های رایج همین «مغلطه» نامیدن چیزی است که سخن ما را به چالش می‌گیرد و ما پاسخی برای آن نداریم، و ما آن را «مغالطه» می‌نامیم، بی‌آنکه روشن کنیم که کجای این ادعا «مغلطه» است! با «مغلطه» نامیدن چیزی آن چیز «مغلطه» نمی‌شود. «مغلطه» را باید روشن کرد و نادرستی آن را نشان داد. اما قانون ذاتاً اجباری است.  text/html سه شنبه، ۲۱ تير ۱۴۰۱ 8:37 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=601 علمای اسلام می‌گویند که نظر به زن نامحرم «حرام» است، قبول! اما آیا زدن و هل دادن و بغل کردن و کشیدن دست و مو و پا و نشستن روی بدن زن نامحرم در ماشین و در خلوت از او بازجویی کردن و با او در زندان تنها بودن و لاسیدن با او و دست درازی کردن به بدن او به دست مأموران مرد نظام حلال است؟ چه چیزی است در شرع که به مأموران مرد اجازه می‌دهد با زنان چنین رفتاری بکنند؟ «احکام ثانویه»؟ «مصلحت نظام»؟ چگونه است که انجام دادن همهٔ این قبایح و منکرات به دست عمال و کارگزاران دولت و نظام، همه به نام خدا و پیامبر و دین، به «مصلحت نظام» هست، اما «بی‌حجابی» زن به «مصلحت نظام» نیست؟    text/html دوشنبه، ۲۰ تير ۱۴۰۱ 10:37 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=600 فیلسوفان و صوفیان و عارفان در مقام اهل حقیقت چندان میانه‌ای با حجاب نمی‌توانند داشته باشند. چون، در واقع، کار آنان تماشای هستی است و بنابراین آن‌گاه که هستی در پرده و در حجاب باشد، به پرده برگرفتن از هستی و هست‌ها یا «کشف‌المحجوب» (پدیدارشناسی) نیاز است. بدون این «تماشا» یا «نظر» هرگز نه علمی است، نه فلسفه‌ای، نه هنری، نه ادبی، نه عشقی و نه آدمیزادی و نه وجودی. اما، مهم‌تر از این خواست و میل باطنی اهل حقیقت به آشکارگی و برون‌افکنی و پرده‌براندازی، خود «هستی» است که اگر رخ نمی‌نمود و حجاب از خود برنمی‌گرفت هرگز جهانی نمی‌بود. همهٔ هست‌ها یا کائنات برآمده از ‌رخ‌گشایی هستی یا تجلی آن ذات ناپیدایی‌اند که خود را در هست‌ها جلوه‌گر می‌کند. رخ نمودن و بی‌حجاب شدن در ذات هستی یا باری تعالی است. خدا اگر خداست به آنچه آشکار کرده و آفریده است خداست. چه کسی خدا را می‌شناخت، اگر او در حجاب خود زندانی می‌بود و خود را آشکار نمی‌کرد؟ در این جهان هیچ چیز هست نمی‌شود مگر آنکه پدیدار شود و شکوفا ‌شود و آشکار شود. هستی و زندگی نور است و آشکارگی و پرده‌براندازی. حجاب ظلمت است و تاریکی و نیستی. خوشا بی‌حجابی.   حجاب راه تویی حافظ از میان برخیز خوشا کسی که در این راه بی‌حجاب رود     text/html يكشنبه، ۱۹ تير ۱۴۰۱ 9:12 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=599 ظهور ابراهیم  در هزارهٔ سوم پیش از میلاد، چه واقعیت باشد و چه افسانه، رخدادی بی‌همتا در تاریخ جهان است. داستان بودن در آنچه در طی این چهارهزار و سیصد سال اتفاق افتاده است تغییری پدید نمی‌آورد. داستانی که «ملت‌ها» و «امت‌ها»یی را می‌آفریند که پیش از آن نبودند. او «خدای کهن» را برمی‌اندازد، و «خدایی نو» می‌پرستد. بنا به روایات، در کلده و سومر (عراق کنونی) چشم به جهان می‌گشاید و از آنجا رانده می‌شود، در کنعان (کرانهٔ باختری اردن و فلسطین) چشم از جهان فرو می‌بندد. او جهان را تغییر می‌دهد، اما نه به یک باره. تا آخرین پیامبری که خود را فرستادهٔ خدای او و از نسل او معرفی می‌کند چیزی حدود ۳ هزار سال ‌گذشت. سه دین یهودیت و مسیحت و اسلام خود را از او و از خدای او می‌دانند. خدای او رسمی نو بنیان می‌گذارد. به قربانی کردن «انسان» پایان می‌دهد و «حیوانی بی‌آزار» را به جای آن می‌نشاند. ابراهیم خدایی را می‌پرستد که خدای «پدران» نیست، بلکه خدای «پسران» است. خدای او خدای «قوم» و «قبیله» و خدای «دولت» یا «نظام» و خدای «کاهن» و «کشیش» و «آخوند» و خدای هیچ «جماعت» یا «حزب» و «نهاد»ی نیست، بلکه خدای «فرد» است. خدایی مشهود در طبیعت نیست. او پشت طبیعت است و طبیعت آیات اوست. ابراهیم «پدیدارشناس» و «نشانه‌شناس» است. ابراهیم از طبیعت قداست‌زدایی می‌کند. او در عصر خود «سکولار» است و به «سکولاریزاسیون» دین سنتی دست می‌زند. خدایی فرد و یکتا و یگانه که تنها فردی تک و تنها می‌تواند در تنهایی با او سخن بگوید. خدای او از «عادت» یا «سنّت» به او نرسیده است و به «گذشته» تعلق ندارد، وجود چنین خدایی را کسی تاکنون به او «تعلیم» نداده است، هیچ پدر و مادری یا هیچ آموزگاری. با این همه، او می‌داند که در این جهان تنها نیست. او چیزی بهتر از آن یافته است که قوم و قبیله یا پدر و مادر یا آموزگارانش می‌توانستند به او بیاموزند.   text/html سه شنبه، ۱۴ تير ۱۴۰۱ 10:22 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=598 یکی ازپرسش‌های بسیار مهم و اساسی در خصوص تاریخ اسلام، چه برای مسلمانان آزاداندیش و مترقی و چه برای مورخان و اسلام‌شناسان و شرق‌شناسان و چه برای پیروان ادیان دیگر و بی‌دینان و بی‌خدایان و بی‌ایمانان، این است که گسترش اسلام در میان جوامع دیگر، و حتی در میان خود عرب‌ها، تا چه اندازه مرهون پذیرش «تعالیم» آن از روی «رضایت» و «خواست» مردمان بوده است: مسلمانان گروهی اندک در مکه به شمار می‌رفتند! اگر محمد [ص] از مکه بیرون نمی‌رفت و با قبایل دیگر متحد نمی‌شد و از بیرون مکه به آن نمی‌تاخت و مسلمانان پیروز نمی‌شدند و شکست می‌خوردند چه بر سر «دین محمد» می‌آمد؟  بنابراین، این پرسش همواره مطرح است که گسترش اسلام تا چه اندازه ناشی از «حکومت زور» یا «فتح» و «پیروزی» (تغلب) بوده است؟ این امر البته تنها به اسلام نیز منحصر نیست. آیا اسلام یا مسیحیت یا یهودیت در صورتی که به قدرت و سلطه و زور«دولت» دست نمی‌یافتند هرگز می‌توانستند دین‌‌هایی فراگیر باشند؟ این امر در خصوص مذاهب همهٔ ادیان و دیگر آیین‌های حکمی، از جمله، آیین بودا و آیین زرتشت و حکمت کنفوسیوس، و حتی فلسفه‌ها و ایدئولوژی‌ها نیز صادق است. هیچ دین یا مذهب یا حکمت و فلسفه‌ای بدون داشتن سرزمین و قدرتی که از او حمایت کند باقی نمی‌ماند: گذشته از ادبان و مذاهب و حکمت‌های باستانی، از میان فلسفه‌ها، رواقی‌گری، در چهان باستان، و لیبرالیسم و مارکسیسم، در جهان جدید، مصادیق بارز نسبت میان اندیشه و قدرت یا سلطه‌اند. قدرت نه تنها برای بقای هراندیشه‌ای، از جمله، دین و حکمت و فلسفه و علم، ضروری است بلکه برای گسترش واقبال مردمان به آن نیز. إِذَا جَاء نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ، وَرَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّهِ أَفْوَاجًا. این سخنی حق است. بدون پیروزی حتی خدا هم شکست می‌خورد و فراموش می‌شود!    text/html شنبه، ۴ تير ۱۴۰۱ 11:54 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=597 دیشب و امروز دوبار نشستم و فیلم مستند «ستارهٔ دنباله‌دار»، ساختهٔ محمود بهرازنیا، را دربارهٔ زندگی و کار سهراب شهید ثالث (۱۳۲۳-۱۳۷۷)، از «آپارات» بی بی سی، دیدم. تعجب نکردم از اینکه دیدم «سهراب» بی هیچ تردیدی خودش بود: خود خود خودش. مانند فیلم‌هایش ساده، معصوم، مظلوم، کم‌ادعا، کم حرف، سرد و غمگین ولی ژرف، سنگین و آهنین. تاوان نبوغ داشتن گاهی چه سنگین است و دردناک. کارهایش یکه و بی‌همتا بود، و باورنکردنی. استادش که بود؟ از چه کسی تإثیر پذیرفته بود؟ یاسوجیرو اوزو؟ ورنر راینر فاسبیندر؟ ورنر هرتسوک؟ اکسپرسیونیست‌های آلمانی فیلم‌های سیاه و سفید و صامت؟ شاید درآینده کسانی بکوشند ردّی از آثار او را در تاریخ پیش از خودش بیابند. اما اکنون کسانی هستند که رد کارهایشان به او می‌رسد. اما همهٔ اینها مهم نیست.مهم این است که دیدن فیلم‌های او ترا برمی‌آشفت. وظیفهٔ دشوار انسان بودن بر دوشت سنگینی می‌کرد. و شاید عزم خود را جزم می‌کردی که از این زندگی غمبار آدمیانی که شاید خود یکی از آنان نباشی به آسانی نگذری، چون دست کم آن‌قدر از بخت بهره داشته‌ای که به سینمایی بروی تا فیلمی از او را ببینی، بختی که شاید هیچ‌یک از شخصیت‌های فیلم‌های او نداشتند، مردمان محروم، حاشیه‌ای، غریب، بی‌نام و نشان، فراموش‌شده. جوانی خوش‌قیافه، خوش لباس، تحصیل‌کرده عزم جزم کرده بود که صادقانه صدا و سیمای آنان را به جهانیان بنمایاند. جوانی که تا آخر عمر همچون دانشجویی شهرستانی در شهرهایی بزرگ و پُرزرق و برق خانه به دوش زیست، از زندگی کامی نگرفت، تنها، فروتن و بی‌ادعا به آنانی خدمت کرد که تنهایان و ناکامان همیشگی زمین بوده‌اند. او «یوتوپیا» یا «ناکجاآبادی» را به ما نشان داد که ما همواره از دیدن آن گریزان بوده‌ایم. «ناکجاآبادی» که همین بیخ گوش ماست. «ناکجاآبادی» که اکنون خوب می‌دانیم چگونه پدید می‌آید، و چگونه اداره می‌شود، و پااندازهای آن چه کسانی هستند. بی‌گمان، «شهید» (گواه) عصر خودش بود به راستی و شایستگی. یادش زنده و گرامی.    text/html چهارشنبه، ۱ تير ۱۴۰۱ 4:55 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=596 یکی دو روز پیش ژان لویی ترنتینیان (۱۹۳۰-۲۰۲۲) بازیگر توانای سینمای فرانسه در ۹۱ سالگی درگذشت. شاید اکنون یکی دو فیلم را با بازی او بیش‌تر به خاطر نداشته باشم، هرچند برخی از فیلم‌های مشهور دیگر او را دیده‌آم: از جمله: «و خدا زن را آفرید» (۱۹۵۶) و «زد» (۱۹۶۸) و «بیابان تاتارها» (۱۹۷۶) و سه رنگ: سرخ (۱۹۹۴). اما آنچه اکنون از او به خاطر دارم کافی است تا درباره‌اش بنویسم و از او به نیکی یاد کنم. text/html پنجشنبه، ۲۶ خرداد ۱۴۰۱ 9:37 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=595 هویت تاریخی سرزمین بزرگ پارس یا ایران را از آغاز تا امروز چه چیزی ساخته است؟ ــــ دین، مذهب، زبان، قومیت، دولت، شاهنشاهی؟ دین و مذهب و زبان و قومیت و دولت سرزمینی که ما در آن چشم به جهان گشود‌ه‌ایم در طی هزاران سال دستخوش دگرگونی بسیار شده است، اما در طی تمامی این دگرگونی‌ها تنها جزء ثابت هویت تاریخی ما «پادشاهی» و «شاهنشاهی» بوده است، نظامی سیاسی که هر دولت یا سلسله و دودمانی را با «اصول» و «سنّت» خود منطبق کرده است و به کشوری به نام «پارس» یا «ایران»، با اقوام گوناگون و گستردگی سرزمینی و پیشینه‌های زبانی و فرهنگی و دینی و مذهبی متفاوت یگانگی و یکپارچگی بخشیده است، و حتی آن‌گاه که تازیان و کوچ‌نشینان و قبایل بدوی و غارتگر «ترک» و «مغول» بدان تاختند، باز سر از گور برداشت و به تازیان ناآشنا با نظام مدنی و سیاسی و سلطهٔ «دولت» آیین کشورداری و سیاست آموخت و «خلافت» را به «سلطنت» دگرگون کرد تا جهانی را که فتح کرده است «اداره» کند و با «خانان» ترک و تاتار و دیگر مهاجمان نیز همین کرد text/html دوشنبه، ۲۳ خرداد ۱۴۰۱ 8:36 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=594 رهبر «جمهوری اسلامی» ایران، سید علی خامنه‌ای، مدعی شده است که بازگشت به «نظام پهلوی» یا «نظام پادشاهی» ارتجاع است و هرکس خواستار آن باشد «مرتجع» است. این سخن در صورتی درست است که آقای خامنه‌ای و نیز بنیانگذار فقید آن، روح‌الله خمینی، و دیگر هواداران «ولایت فقیه»، ذیل نام «جمهوری اسلامی»، بتوانند اثبات کنند که «ولایت مطلقهٔ فقیه»، آن‌گونه که آنان آن را معرفی می‌کنند، «جمهوری» است و با مفهوم «جمهوری» و همهٔ لوازم ماهوی یا ذاتی آن، بدان‌گونه که از این کلمه در تاریخ اندیشهٔ سیاسی فهمیده می‌شود، سازگار است! آری، اگر «ولایت فقیه» را بتوان «جمهوری» نامید و «جمهوری» باشد، آن‌گاه اگر مردم «جمهوری» را کنار بگذارند، و «پادشاهی» را برگزینند، بی‌شک از نظر تاریخی پس رفته‌اند و «مرتجع»اند، چون نظام «جمهوری» اختراعی نو و جدید و غربی است، اما نظام «پادشاهی» اختراعی قدیمی و شرقی است و متعلق به هزاران سال پیش. text/html سه شنبه، ۱۷ خرداد ۱۴۰۱ 7:32 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=593 «رادیو بغداد» و «رادیو بی بی سی» دو منبع خبری عمده برای انقلابی‌های ایران در «زمان شاه»، در آغاز دههٔ ۱۳۵۰ تا هنگام وقوع انقلاب، بودند. البته «رادیو بغداد» خبری یا فرهنگی نبود بلکه فقط شعار و تحریک برای قیام بود، آن هم با تکرار شعارهایی برگرفته از آثار شریعتی! «رادیو بی بی سی»، اگر درست به یادم مانده باشد، روزی نیم ساعت یا یک ساعت، شبانگاهی و بامدادی، خبرهای ناگفتنی و ناشنیدنی در رسانه‌های داخل ایران را پخش می‌کرد. پدرم انقلابی بود و معتاد به شنیدن اخبار این رادیوها و من از هنگامی که می‌توانم به یاد بیاورم، هفت هشت‌سالگی یا حتی کم‌تر، صدای این رادیوها، آخر شب‌ها و اوایل صبح، در گوشم طنین‌انداز بود، تا جایی که گاهی کفرم از آن صدای پُرخش خش و وز وز و گوش‌آزار رادیو درمی‌آمد و بر سر پدرم خراب می‌شدم که خاموش کن آن لامصب/مذهب را، می‌خواهم بخوابم! اما او شیفتهٔ «سیاست» بود و به «سیاست» و «انقلاب» همان‌طور علاقه داشت که امروز «خوره‌های فوتبال» یا «سبنما» به فوتبال یا سنما علاقه دارند. آدمی است و «عشق» و هرکس را «عشقی» است که به چشم دیگری «دیوانگی» یا «حماقت» است و بس.  text/html شنبه، ۱۴ خرداد ۱۴۰۱ 8:05 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=592 یکی از ویژگی‌های خطرناک انقلاب‌های ناموفق این است که راهی برای بازگشت باقی نمی‌گذارند، بدین معنا که مصادره‌کنندگان قدرت و ثروت‌های بادآوردهٔ حاصل از انقلاب‌های مردمی و خائنان به آرمان‌ها و ارزش‌هایی که زمانی مردم برایشان انقلاب کردند، اکنون در مقام ستمگران و طاغوت‌ها و غارتگران جدید خود را «انقلابی» و «پاسدار انقلاب» معرفی می‌کنند، و بسیار بیش‌تر از «نظام گذشته» هم می‌کُشند و هم «غارت» می‌کنند و هم با وقاحت تمام خود را «انقلابی» معر‌فی‌ می‌کنند و همهٔ این جنایت‌ها و خیانت‌ها را البته به نام «انقلاب» و «پاسداری» از «ارزش‌ها»ی آن انجام می‌دهند! تا جایی که مردم «پشیمان» می‌شوند و خواستار بازگشت به همان «نظام سابق» می‌شوند، چون به‌درستی می‌بینند که «بد» را با «بدتر» عوض کرده‌‌اند! اما دیگر کار از کار گذشته است و «انقلابی‌های قلابی» جنس «قلابی فروخته‌شده» را پس نمی‌گیرند و تعویض هم نمی‌کنند و در نتیجه برای رسیدن به همان وضع سابق، اگر نه بهتر، به «انقلابی دیگر» نیاز است! اما چه کسی‌ می‌خواهد دوباره چنین «قمار»ی بکند؟  text/html چهارشنبه، ۱۱ خرداد ۱۴۰۱ 9:22 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=591 قوانینی را که دولت‌ها، یا مجالس قانونگذاری، یا حتی بنا به ادعا خدا، «شریعت»، برای مردمان و جامعه‌های بشری وضع می‌کنند می‌توان اجرا نکرد، و دور زد و دور می‌زنند، اما قانون طبیعت را نه، هرگز! جادوگران، اسطوره‌پردازان، آخوندها، متکلمان، فیلسوفان، ایدئولوگ‌ها حرف بسیار زده‌اند و می‌زنند، اما آن‌گاه که پای تجربه در میان آید، اگر آن سخنان پایی در واقعیت نداشته باشند، حنای هیچ کدام‌شان در برابر تجربه رنگی نخواهد داشت. از همین روست که «علم» هم بر «جادو» و «اسطوره» و «دین» پیروز شد، هم بر «فلسفه» و هم بر «ایدئولوژی». مهندسی و پزشکی، فیزیک و شیمی، اگر «واقعیت» را نشناسند، بس زود فرو می‌ریزند و نابود می‌شوند و نه تنها خود در مقام نظریه و دانش از میان می‌روند بلکه صاحب و عامل خود را نیز نابود می‌کنند. قوانین طبیعی به میل ما و بنا به روایات و گفتهٔ این یا آن و امضای این یا آن تغییر نمی‌کنند. گواهی سلامتی ساختمان معیوب و بدن بیمار را بزرگ‌ترین مقامات کشور هم که امضا کنند، چیزی تغییر نمی‌کند: ساختمان فرو می‌ریزد و بیمار می‌میرد. از همین روست که «انقلاب‌های علمی» جهان ما را تغییر می‌دهند و زندگی ما را دگرگون می‌کنند، اما «انقلاب‌های سیاسی»، اگر بر علم و خرد (حکمت و خرد جمعی) استوار نباشند، و تنها «ایدئولوژی» یا حرف‌های مفت و آرزوهای خیالی و موهوم و پندارهای رهبران عوامفریب یا متوهم باشند، یا صرفاً بازگشت به سنت‌های قدیمی و کهن باشند، شیرازهٔ زندگی ما را ازهم خواهند گسیخت و برای ما نه بدن سالم خواهند گذاشت، نه اقتصاد سالمُ و نه جامعهٔ سالم. باری، قانون وضعی، قانون دولتی یا شریعت، را می‌توان دور زد، هرقدر هم که زور در پشت سر آن باشد، اما «طبیعت» را هرگز. طبیعت را فقط باید شناخت. از قانون طبیعت فقط باید پیروی کرد، حتی آن‌گاه که به نظر می‌آید داریم قانونی طبیعی را نقض می‌کنیم. اگر طبیعت را شناختیم بر روی آب و در زیر آب و  بر قلهٔ کوه‌ها هم می‌توانیم خانه بسازیم و در آسمان هم می‌توانیم به پرواز درآییم، و در برابر هر ویروس و هر بیماری کُشنده هم می‌توانیم مصون و ایمن شویم، اما اگر نشناختیم، امضا و فرمان هیچ فرمانده یا رهبری از ما در برابر مرگ مواظبت نخواهد کرد! پس، زنده باد «علم» و مرده باد «جهل». این می‌باید یگانه شعار ما باشد.     text/html يكشنبه، ۸ خرداد ۱۴۰۱ 4:40 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=590 راویان اخبار روایت کرده‌اند که امام جمعهٔ مشهد آقای علم‌الهدی در نماز جمعه این هفتهٔ  مشهد روایتی نقل کرده است از امام جعفر صادق (ع) تا بگوید با چه راهبردی می‌توان هزینه‌ها را کاهش داد:«از راهبرد امام صادق برای مشکلات معیشتی امروز استفاده کنیم. ... امام صادق گفته بود نان را از مخلوط گندم و جو تهیه کنید زیرا گندم گران است. این یک راهبرد برای امروز ماست». text/html جمعه، ۶ خرداد ۱۴۰۱ 5:21 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=589  سینمای ایتالیا یکی از درخشان‌ترین و ماندگارترین دوران‌های خود را پس از جنگ جهانی دوم آغاز کرد و با روی آوردن به مضامین سیاسی و اجتماعی رسالت خود را در بهبود وضع اجتماعی و سیاسی به خوبی انجام داد. این سینما نه تنها به وظیفهٔ اجتماعی و شهروندی خود به‌خوبی عمل کرد، بلکه سبک و مکتب هنری والایی در فیلمسازی پدید آورد که به «نئورئالیسم» یا «نوواقع گرایی» مشهور شد.  فیلم «دست‌ها روی شهر» (۱۹۶۳)، ساختهٔ فرانچسکو رُزی/روزی (۱۹۲۲-۲۰۱۵)، یکی از درخشان‌ترین فیلم‌های این کارگردان نامدار ایتالیایی است که به ثروت‌اندوزی تازه به دوران رسیدگان پس از جنگ از راه زد و بند با بالادستان و بهره‌برداری آنان از نقشهٔ جامع شهر و خریدن زمین‌های شهری می‌پردازد. داستان اروپا، و حتی شهری مانند ناپل، با آن مافیاهای مشهور، البته با آنچه در کشورهایی مانند ما می‌گذرد بسیار متفاوت است. اما می‌تواند تلنگری به ما باشد که اگر به بالادستان سیاسی و کاسبکاران زراندوز و دانش‌فروشان بی‌مسئولیت و خودفروخته و تیغ به دستان آنان اجازه دهیم، نه تنها ثروت ما را خواهند ربود و حتی نان را از ما دریغ خواهند کرد بلکه تن و جان را ما نیز در زیر آوار سفاهت و جهالت و غارت خود له خواهند کرد.  🔴 به مردم عزیز و قهرمان آبادان و خوزستان تسلیت می‌گویم و برایشان صبر و شکیبایی و موفقیت در دستیابی به حقیقت و عدالت آرزو می‌کنم. به خبرنگاران و مهندسان دلیری که پیش از وقوع حادثه بر پیشگیری از آن اصرار ورزیدند درود می‌فرستم و برایشان از خداوند اجر طلب می‌کنم. لعنت خدا و خلق او بر ستمگران باد.    ♦️ برای دیدن صحنه‌هایی از این فیلم به پیوند زیر رجوع کنید.     https://cinematheatertbz.com/%D8%B3%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%B3-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%87-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%B1/ text/html پنجشنبه، ۵ خرداد ۱۴۰۱ 4:11 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=588 فاجعه‌هابی که در تیراندازی‌های افراد روان‌نژند یا تبهکاران در امریکا روی می‌دهد دردناک و غم‌انگیز است. با این همه، تصور کنید، اگر این تعداد اسلحه‌ای که در امریکا در دست مردم عادی است در هر جای دیگر جهان در دست مردم بود کدام «دولت» می‌توانست در قدرت بماند؟ هر دولتی که مدعی انقلابی بودن است خرید و فروش و داشتن اسلحه را آزاد کند تا ببینیم چندروز می‌تواند در قدرت بماند؟ اسلحه به کنار، اینترنت و رادیو و تلویزیون و انتشارات و مطبوعات را آزاد کند؟ نه، انتخابات را آزاد کند! نه، تظاهرات مخالفان را آزاد کند! انقلابی بودن برخی کشورهای جنایتکار و مردم‌فریب دروغی وقیحانه است. اکثر «دولت»‌های جهان امروز را تنها خلع سلاح عموم مردم و انحصار زور و اسلحه و رادیو و تلویزیون و مطبوعات و سانسور و انتخابات‌های دروغین و نمایشی و استصوابی قدرت بخشیده است. کشوری انقلابی‌تر از امریکا بر روی زمین نیست. Telegram: @fallosafahmshk text/html سه شنبه، ۳ خرداد ۱۴۰۱ 2:05 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=587 برای پاسخ به برخی پرسش‌های اجتماعی و سیاسی و اقتصادی به‌ویژه در زمینهٔ فساد اقتصادی نیازی نیست که آدم خیلی متخصص باشد یا تحقیقات وسیع میدانی کرده باشد یا به داده‌های آماری محرمانه دسترسی داشته باشد. مردم ما در طی تاریخ هزاران ساله خود همواره زبان گویایی برای اشاره به سرچشمهٔ فساد داشته‌اند و این را امروز از وجود جوانان کارآفرین و نابغه‌ای نیز می‌توان دریافت که یک شبه ره صدساله رفته‌اند، البته به کمک کدخدا. مردم ما ضرب‌المثلی دارند که می‌گوید: کدخدا را ببین، ده را بچاپ!باری، شناختن و پیدا کردن مفسدان فی‌الارض و مستکبران و طاغوت‌های واقعی کاری سخت نیست. بازداشت کردن و محاکمه کردن آنهاست که سخت است.  text/html پنجشنبه، ۲۹ ارديبهشت ۱۴۰۱ 8:57 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=586 استفاده از «تشبیهات» یکی از راه‌های آسان‌فهم کردن مسائل و راه حل‌ها برای عامهٔ مردم است، اما این کار می‌تواند هم‌هنگام سرشار از خدعه و دغل و توجیه‌تراشی برای جنایتکارانه‌ترین کارها و کردارها نیز باشد. تشبیه عملی سیاسی به عملی پزشکی از جمله شگردهایی است که سیاستمداران و ایدئولوگ‌ها و نظریه‌پردازان و روشنفکران و آخوندهای درباری (وابسته به نظام) و روزنامه‌نگاران تبلیغاتچی برای توجیه ضرورت اعمال خشونت‌آمیز یا دردآور برای جامعه بدان متوسل می‌شوند تا بگویند فلان برنامهٔ سیاسی مانند «عملی پزشکی» ضروری است، عملی که می‌تواند با قطع عضوی و درد و خونریزی همراه باشد، اما برای نجات بیمار لازم است. اما آیا شیاهتی میان بیمار (بدن زندهٔ یک فرد) و جامعه (انبوهی از افراد) و سیاست و پزشکی و سیاستمدار و پزشک هست؟ یا این تشبیه تنها توجیهی است برای جنایت و تحمیل خشونت و درد و محنت به جامعه، در جایی که هیچ نیازی به چنین کاری نیست. وانگهی، آیا جامعه است که نیاز به جراحی دارد یا «دولت» یا «نظام» است که باید جراحی شود؟: بیمار کیست و علت بیماری چیست یا کیست؟ آیا «فلاکت» و «بدبختی» مردم از نادانی و ناتوانی فکری «نظام» است یا از خودشان؟ هواداران براندازی و انقلاب هم می‌توانند بگویند که «هر بدی و رنجی که هست از دولت و نظام است و ما باید این غدهٔ سرطانی را از مغز یا سر جامعه بیرون آوریم و جراحی کنیم تا جامعه از این همه درد و رنج آسوده شود!» باری، اگر هرکس خود را «پزشک» و «جراح» بداند و علت درد را هم فلان چیز آن وقت هرکس دست به تیغ می‌شود و خیال می‌کند با بریدن یا کشتن یا قطع کردن فلان چیز همه چیز درست می‌شود. مگر انقلاب‌ها برای این رخ نمی‌دهند که روشنفکران یا مردم گمان می‌کنند که هرچه بدبختی است از «نظام» است و تا «سر» درمان نشود هیچ چیز درست نمی‌شود؟ بنابراین، استفاده از «تشبیهات» پزشکی آسان است، اگر ما بخواهیم خشونتی غیرضروری را به نام «عمل جراحی» به ذهن‌های زودباور و عاری از اندیشه به باورانیم. اما «سیاست» پزشکی نیست.  text/html دوشنبه، ۲۳ اسفند ۱۴۰۰ 9:01 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=585 آدم در زندگی باید بسیار مراقب باشد که با چه کسانی دوستی یا نشست و برخاست می‌کند. همنشینی و دوستی و رفاقت نه تنها در خوی و خصلت شخص تأثیر می‌گذارد بلکه قضاوت دیگران دربارهٔ او را نیز تغییر می‌دهد و تعیین می‌کند. از همین روست که گاهی در زندگی تاوان دوستی با کسانی را می‌دهیم که شاید فقط دورادور سلام و علیکی با آنها داشته‌ایم یا مدت‌هاست که از آنها بربده‌ایم و جدا شده‌ایم، اما چون زمانی با آنها دوست بوده‌ایم یا نشست و برخاستی و سلام و علیکی داشته‌ایم، بدنام شده‌ایم، و هنوز داریم چوبش را می‌خوریم و تاوان این بدنامی را می‌دهیم. از سوی دیگر، دوستان و رفقای خوب هم نه تنها در زندگی و خوی خصلت ما تأثیرگذارند بلکه مایهٔ نیکنانی و سربلندی و سرافرازی و نیکبختی مایند. از همین روست که مردم می‌گویند اگر می‌خواهی کسی را بشناسی ببین با چه کسی دوست و رفیق است!   text/html يكشنبه، ۲۲ اسفند ۱۴۰۰ 2:34 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=584 جنگ دو چهره دارد، خشونتی بی‌مانند که هیچ حیوانی مانند آن رفتار نمی‌کند، مگر انسان. و مهربانی و همدردی و دلسوزی و یاریگری با ستمدیدگان و جنگ‌زدگان که باز هم هیچ حیوانی مانند آن رفتار نمی‌کند، مگر انسان. انسان حیوانی شگفت‌انگیز است: درنده‌ترین و بیرحم‌ترین و خودخواه‌ترین و در همان حال مهربان و احساساتی و غمخوار همهٔ هست‌ها یا کائنات. انسان هم جلاد و قصاب است و هم شاعر و نقاش و موسیقیدان و فیلسوف و داستان‌سرا و قصه‌گو. انسان را «گرگ»، یا «خدا» نامیدن، به‌تنهایی گویای واقعیت وجود او نیست. انسان موجودی دوچهره و دو نیمه یا دوپاره است: نیمه‌ای تاریک یا سیاه و نیمه‌ای روشن یا سپید. بسته به اینکه کدام رویش به سوی ما باشد، یا کدام رویش آشکار شده باشد و از ذات او برآمده باشد: کالیگولا یا بودا. هر انسانی هم گرگ است و هم خدا. آیا اوضاع و احوال است که یکی را آشکار می‌کند، و همچون داروی ظهور آن را تثبیت می‌کند، یا خواست و ارادهٔ خود آدمی در آن تأثیرگذار است؟ این پرسشی است که اسطوره و دین و فلسفه و علوم انسانی هریک کوشیده‌اند و می‌کوشند بدان به گونه‌ای پاسخ گویند. پاسخ هرچه باشد. اکنون روزگاری است که گویی «کالیگولا»ها بسی بیش‌ترند تا «بودا»ها.    text/html جمعه، ۲۰ اسفند ۱۴۰۰ 1:17 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=583 اکنون  دو هفته از آغاز «عملیات ویژهٔ» پوتین در اوکراین گذشته است و جنگی تمام عیار و ویرانگر و مصیبت‌بار و دهشتناک نه تنها کشوری حاصلخیز و پُربرکت با مردمانی سخت‌کوش و زحمتکش را  به رنج و مصیبت دچار ساخته است و پیامدهای آن به همسایگان و دیگر مردمان جهان نیز رسیده است و می‌رسد، بلکه جتی بیم آن است که چیزی ناخواسته و نیندیشیده (همچون اتفاقی فنی در نیروگاه‌های هسته‌ای) هستی تمامی زمین و جهان را به خطر اندازد و تمدن بشری را یا به آغاز تاریخ بازگرداند یا به کلی از پهنهٔ زمین پاک کند.   text/html دوشنبه، ۱۶ اسفند ۱۴۰۰ 6:41 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=582 امریکا و غرب را تا چه اندازه می‌توان در خصوص حملهٔ پوتین به «اوکراین» سرزنش کرد و «مقصر» دانست؟ روایت پوتین، و همصدا با او برخی از سرسپردگان و متحدانش و نیز برخی از مخالفان همیشگی امریکا (موضعی به اصطلاح روشنفکرانه و چپگرایانه که بنا بر آن در رخداد هر شرّی پای امریکا در میان است!)، این است که «توسعه‌طلبی» امریکا و ناتو و تمایل آنها به همسایه شدن با روسیه «علت» این جنگ بوده است، چون روسیه احساس خطر کرده است و به دفاع از خودش برخاسته است!؟ این «علت‌شناسی» را در نوشتاری دیگر با این عنوان بررسی خواهم کرد: آیا «توسعه‌طلبی» امریکا و ناتو بود که «اوکراین» را ویران کرد؟: پوتین و مغالطهٔ «علت جعلی».   text/html يكشنبه، ۱۷ بهمن ۱۴۰۰ 12:31 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=581 بیش از چهار ماه است که دو کتاب از من برای مجوز چاپ دوم رفته است «ارشاد»، چون مقدمه‌ای بر آنها نوشته‌ام و یادداشت‌هایی به متن افزوده‌ام و تغییرهایی در متن داده‌ام! اما هنوز مجوز اینها‌ نیامده است!؟ نمی‌دانم به دنبال چه «بمب» پنهان‌شده‌ای در متنی فلسفی، آن هم ترجمه، می‌گردند که کشف و خنثی کنند!؟ آیا به ناشران «برادر» و «رقیب» خدمت می‌کنند و برای آنها «زمان» می‌خرند؟ «ناشر» را می‌ترسانند و ناامید می‌کنند؟ «مترجم» را «دلسرد» و «افسرده» می‌کنند؟ قصد «آزاررسانی» دارند؟ قصد «ارعاب» دارند؟ هزار شاید و اما و اگر. اما بیش از ۴۰ سال است که همین آش است و همین کاسه! پیش از آن هم بود! پس برای چه «انقلاب» کردیم!؟ چه فرقی می‌کند که کی بیاید و کی برود؟ چرا اینجا «در همیشه روی همان پاشنه می‌چرخد!» چرا بر این «چشمه» همواره همان «آب روان» است که «بود»! text/html پنجشنبه، ۱۴ بهمن ۱۴۰۰ 11:38 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=580 امروز داشتم کتاب‌ها و مجلات قدیمی را جمع و جور می‌کردم و گاهی برخی را ورق می‌زدم که برخوردم به گفت و گویی با خودم در سالنامهٔ روزنامهٔ بهار، فروردین ۹۲، که خانم زینب صفری انجام داده بود. نشستم و خواندم و بعد دیدم با اوضاع و احوال امروز بی‌مناسبت نیست. از همه مهم‌تر این که دیدم این مصاحبه را هم مانند بسیاری از مطالب دیگر در تارنمای خودم نیاورده بودم، بنابراین، حتی تارنمای خودم نیز همهٔ چیزهایی را که اینجا و آنجا نوشته‌ام یا از من منتشر شده است در بر ندارد! گویا زمانی دیگر خیلی بی‌حوصله شده بودم و حتی حوصلهٔ خودم را هم نداشته‌ام!‍ باری، اکنون نخستین بار خودم آن را در تارنمای خودم منتشر می‌کنم. می‌ماند این‌که شعر فروغ را دبیران مجله در هنگام انتشار مصاحبه حذف کرده بودند، اما در مصاحبه‌ای که من در اختیار دارم این شعر در پیشانی گفت و گو بوده است و در متن گفت و گو هم به آن اشاره می‌کنم. این گفت و گو را می‌توانید در نشانی زیر بخوانید:https://fallosafah.org/main/Interview/item_view.php?item_id=5&category_id text/html پنجشنبه، ۱۴ بهمن ۱۴۰۰ 2:41 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=579 امام محمد غزالی (۴۵۰-۵۰۵/۱۰۵۶-۱۱۱۱)، فقیه و متکلم و عارف و متفکر دینی برجستهٔ جهان اسلام، در «کیمیای سعادت»، ربع مهلکات، در «علاج شهوت فرْج»، بی‌آنکه به استدلالی نقلی یا دینی متوسل شود استدلالی عقلی یا فلسفی، مبتنی بر نوعی لذت‌گرایی سلبی (به دست آوردن لذات سلبی، یعنی، آسودگی و رهایی از رنج) می‌آورد، تا نشان دهد که چرا باید از نگاه به زنان و کودکان (!؟) پرهیز کرد. عبارات او چنین است: ‍ text/html دوشنبه، ۱۱ بهمن ۱۴۰۰ 9:08 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=578 پیروزی ادیان دارای کتاب (رسولان آورندهٔ کتاب) یا ادیان کتابی بر ادیان بی‌کتاب قدیم (کاهنان پیشگو که سخن خدا را در صورت درخواست و پرسش مؤمنان به آنان ابلاغ می‌کردند) خود یکی از مباحث مهم در شناخت تاریخ تحول و تکامل ادیان و تبیین‌کنندهٔ سلطهٔ طولانی ادیان دارای کتاب بر تاریخ بشر است: سه دین یهودیت و مسیحیت و اسلام، به همراه آیین بودا و دین زردشت و ادیان هندو و آیین کنفوسیوس و دیگر حکمت‌های شرقی، به لطف برپایی «دولت» یا حمایت «دولتی مستقر» و گره خوردن «دین» و «دولت» و اتکای متقابل هریک به دیگری توانستند بخش بزرگی از ساکنان ز مین را در طی چند هزاره در انقیاد فکری خود در آوردند، تا جایی که امروز ادیان بدون کتاب را می‌باید دیگر در زمرهٔ ادیان جوامع ابتدایی و بدوی و آیین‌های جادویی شمرد. از این میان مسیحیت و اسلام، که هردو تاریخ و بنیاد مشترکی با یهودیت دارند، به لطف جهانگیری نظام‌های شاهنشاهی آسیایی و امپراتوری‌های اروپایی، توانستند تاریخ سیاسی و اجتماعی و فرهنگی و هنری و فکری بخش مهمی از آسیا و اروپا و امریکا و افریقا را رقم بزنند و حال آنکه آیین‌های حکمی شرق آسیا در محدودهٔ دولت‌های بستهٔ خود ماندند. text/html شنبه، ۹ بهمن ۱۴۰۰ 6:38 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=577 عشق» با «دیدن» یا «شنیدن» آغاز می‌شود. بنابراین، اگر «دیدن» رُخساری یا «شنیدن» صدایی نباشد، چگونه ممکن است که «عاشق» شد؟ «عشق» چه در ادبیات عربی و چه در ادبیات فارسی پیش از اسلام مضمونی برجسته بوده است، و البته ارتباط شعر و عشق چنان است که در اصل تصور «شعر»، یا هنر به‌طور کلی، یا هرچیز بشری دیگر، حتی «فلسفه» و «علم»، بدون «عشق» ممکن نیست، اما با آغاز اسلام و جاری شدن احکام شریعت و پوشیده شدن سر و صورت زنان و حتی شنیده نشدن صدای آنان و حرام شدن نگاه به روی نامحرم، این پرسش را می‌توان پیش کشید که پس چگونه ممکن بوده است که «شعر عاشقانه» به حیات خود ادامه دهد؟ شعری که در آن از توصیف چشم و ابرو و خال و خد (روی) و خط (موی تازه‌سبزشدهٔ صورت پسران) و دهان و زنخدان و زلف و گیسو، یا به‌طور کلی «رُخ» و «رُخسار» و «روی»، نمی‌توان چشم پوشید؟ این البته داستانی درازدامن و دلکش و پُر از تأویل و تفسیرهای زیرکانه و هوشمندانه و رندانهٔ کلامی/خداشناختی و ادبی و فلسفی است که در جای خود می‌باید به‌تفصیل به آن پرداخت. اما اکنون می‌خواهم به شرح آن دو بیتی بپردازم که پیش‌تر از قول شیخ مقتول شهاب‌الدین سهروردی آوردم:  text/html يكشنبه، ۳ بهمن ۱۴۰۰ 7:55 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=576 یکی دو هفته پیش در تارنمای «آپارات» ویدئویی منتشر شد که جز «هشدار» نامی بر روی آن نبود، اما منتشرکنندهٔ آن (goftplus) در صفحهٔ نامبرده عنوان «تو بودی، می‌زدی!» را برای آن برگزیده بود که البته، با توجه به پیام آن بهتر بود «تو بودی، نمی‌زدی؟» را برای آن برمی‌گزیدند، چون ظاهراً همه دوست دارند جان ۵۰۰۰ نفر را نجات دهند، حتی اگر مجبور شوند ۲۰۰ نفر را بکشند! این «ویدئو» اکنون در آن «نشانی» در دسترس نیست. اما آن را در این تارنما و با این «نشانی» و نیز «یوتیوب» همین حساب «گفت‌پلاس» می‌توانید ببینید. چند روز پیش در تارنمای «دنیای اقتصاد» نیز گفت‌وگویی با یکی از دانشجویان گفت‌وگو‌شونده در این «ویدئو» آمده بود که نامبرده نیز از «فریبی» سخن گفته بود که خورده بود و اینکه چگونه تهیه‌کنندگان و مصاحبه‌کنندگان این «ویدئو» کوشیده‌اند حرف‌هایی را در دهان او بگذارند و مقاصد خود را پیش ببرند و چگونه سخنان او را بریده بریده نقل کرده‌اند و او اکنون شرمندهٔ دوستان و نزدیکان خود شده است. اما مسألهٔ این «ویدیو» چیزی بزرگ‌تر از فریب چند دانشجوی جوان ناآگاه از مغالطات فکری و ترفندهای تبلیغاتی و عوام‌فریبی‌های سینمایی و حقه‌بازی‌های روزنامه‌نگاری و بی‌خبر از واقعیت‌های فنی و علمی و تاریخی و بی‌چون و چرای این حادثهٔ باورنکردنی است. text/html پنجشنبه، ۲۳ دی ۱۴۰۰ 8:38 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=575 از آقای مهندس عبدالعلی بازرگان، در مقام قرآن‌شناس، مطلبی در تارنمای «زیتون» منتشر شده است دربارهٔ «پدیدهٔ پبامبری» و انکار قرآن در مقام کلام خداوند، که حاوی استدلالی نادرست است، و تا آنجا که من از ایشان شنیده‌ام و خوانده‌ام آن را بارها تکرار کرده‌اند، و کسی هم ظاهراً به ایشان پاسخ نداده است، و آن استدلال این است که اگر کسی مدعی شود که خدا «پیامبری» نفرستاده است و یا قرآن «کلام» خدا نیست، پس نسبت «دروغگویی» به «پیامبران» داده است! چنین استدلالی از بُن نادرست است. کسی می‌تواند «به‌راستی» ادعا کند که فرستادهٔ خداست، اما در واقع خدا او را نفرستاده باشد و او «دروغ» هم نگفته باشد! چگونه ممکن است؟اگر کسی مدعی شود که خدا پیامبری نفرستاده است، یا خدا با «بشر» سخن نمی‌گوید و هیچ «کلام»ی نمی‌تواند به معنایی «الهی» یا «از جانب خدا» باشد، آیا این بدان معناست که او پیامبران را «دروغگو» شمرده است یا اصلاً به «خدا» باور ندارد؟ خیر. شاید برخی کسان همچون محمد بن زکریای رازی چنین ادعایی بکنند یا کرده باشند. اما ضرورتاً و از نظر منطقی از چنین انکاری نه انتساب دروغگویی به «پیامبران» لازم می‌آید و نه انکار «خدا». به چه دلیل؟  text/html چهارشنبه، ۲۲ دی ۱۴۰۰ 12:35 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=574 قتل انواع گوناگون دارد. می‌شود با چاقو شکم کسی را پاره کرد يا نانش را بريد يا بيماريش را علاج نکرد. می‌توان کسی را در دخمه‌ای جا داد و يا تا حد مرگ به کار کشيد. ممکن است کسانی را هم به خودکشی مجبور کنند يا به جنگ بفرستند و از اين قبيل. فقط بعضی از اين نوع قتل‌ها در کشور ما ممنوع است. (ص ۴٣) برتولت برشت، انديشه‌های متی، ترجمهٔ بهرام حبيبی  Telegram: @fallosafahmshk text/html دوشنبه، ۲۰ دی ۱۴۰۰ 9:15 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=573 هقتهٔ پیش شهرکتاب برنامه‌ای به مناسبت اننتشار ترجمهٔ فارسی رمان «خوابگردها»، نوشتهٔ هرمان بروخ، نویسندهٔ اتریشی برگزار کرد که در آن سخنرانان دانشمند و محترمی سخن گفتند. به همین مناسبت یادم آمد که سال‌ها پیش نوشته‌ای از هانا آرنت را در معرفی «مرگ ویرژیل» با شرحی دربارهٔ زندگی و کار هرمان بروخ منتشر کرده بودم، که به گمانم نخستین بار بود که چیزی دربارهٔ او در ایران گفته می‌شد. ابتدا به تارنمای خودم رجوع کردم دیدم چنین چیزی منتشر نکرده‌ام؟ در بایگانی‌های رایانه به جست و جو پرداختم چیزی نیافتم. بعد رفتم سراغ «کتابخانهٔ ملی» چیزی نیافتم! بعد در گوگل جست و جو کردم، دیدم در تارنمای خودم، در بخش کارنامه، و در «ایران‌نمایه» متعلق به وزارت ارشاد نامی از آن هست. آمدم دوباره رایانه را گشتم و سرانجام پیدایش کردم. آری، ده سال پیش در شهریورماه نوشته‌ای از هانا آرنت را با نام «دیگر نیست و هنوز نیست» دربارهٔ رمان «مرگ ویرژیل» اثر هرمان بروخ در «شهروند امروز»، شمارهٔ ۱۱، ۱۹ شهریور، منتشر کرده بودم. اما نمی‌دانم به چه دلیل آن را بعد در تارنمای خودم نگذاشته بودم؟ بررسی که کردم دیدم یکی دو سالی چیزی منتشر نکرده بودم؟ یا تارنمایم در آن سال‌ها از کارافتاده بوده است یا خودم! شاید قبض و بسطی بوده است! اما دربارهٔ «کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران» و اعتبار اسنادش برای کارهای پژوهشی باید در فرصتی مناسب با شواهد و ادله چیزی بنویسم. این تنها باری نیست که من با فقدان اطلاعات یا اطلاعات مخدوش رو به رو می‌شوم. به هر حال، خدا را شکر که اگر اطلاعات کتابخانهٔ ملی مخدوش یا محذوف است، دست کم هنوز اندکی اینترنت داریم! هرمان بروخ و مرگ ویرژیل در زیر نوشته‌ای از هانا آرنت در معرّفی رُمان مرگ ویرژیل به قلم هرمان بروخ را می‌خوانید. این معرّفی نامعمولی برای کتاب به صورتی است که ما معمولاً می‌شناسیم. این معرّفی بیش‌تر آن بخش از تاریخ فکری و ادبی و فرهنگی اروپا را برای ما شرح می‌دهد که ما هنوز نمی‌شناسیم، اگر اصلاً میلی به شناخت آن داشته باشیم. از آنجا که هرمان بروخ برای عموم خوانندگان در ایران شناخته نیست، او و اثری از او را که هانا آرنت به زیبایی و اندیشمندانه اما نه به شیوۀ سادۀ زندگینامه‌ای معرفی کرده است به اجمال و به شیوۀ معمول به خوانندگان معرفی می‌کنم.   متن کامل این نوشته را می‌توانید از اینجا بردارید. Telegram: @fallosafahmshk   text/html جمعه، ۱۷ دی ۱۴۰۰ 9:48 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=572 انقلاب‌ها و دگرگونی‌های فکری بشری، چه در دین و چه در عرفان و چه در هنر و چه در حکمت و فلسفه و علم و اخلاق و سیاست، با زبان و واژگان و مفاهیمی شناخته و متمایز می‌شوند که پدید می‌آورند. قرآن نیز از این حیث استثنا نیست و دستگاهی مفهومی با واژگانی نیرومند می‌آفریند که می‌توانند «زبان» و «واژگان» دینی پیش و پس از «پیدایش اسلام» را متمایز کنند. این واژگان و مفاهیم می‌توانند «تأثیرگذار» و «دوران‌ساز» و «دگرگونی‌آفرین» باشند، یا «بد» فهمیده شوند، یا «تحریف» شوند و به کار برقراری «زور» و «سلطه» و «فریب» و «ستم» درآیند. وظیفهٔ جویندگان «دانش» و «راستی» این است که به «روشنگری» و «تحلیل مفهومی» هرچه بیش‌تر این واژگان و مفاهیم بکوشند و نشان دهند: ۱) این واژگان و مفاهیم در چه زمانه و زمینه‌ای پدید آمدند ، ۲) چه تفاوتی با «گذشته» داشتند، ۳) به چه مقاصدی خدمت کردند، ۴) چگونه بعدها فهمیده شدند، ۵) چگونه «کژ و کوژ» یا «تحریف» شدند و به کار برقراری «زور» و «سلطه» و «فریب» و «ستم» درآمدند، اگر خود از آغاز در خدمت چنین مقاصدی نبودند. text/html چهارشنبه، ۱۵ دی ۱۴۰۰ 7:39 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=571 چرا خدا می‌گوید که اراده کرده است «آنان که در زمین (یا در آن سرزمین؟) به ضعف کشیده شده بودند» (الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ) «پبشوایان» (ائمة) و «وارثان» (وارثین) زمبن شوند؟ چرا نگفته است: «مؤمنین»؟ چرا نگفته است: «متّقین»؟ چرا نگفته است: «صالحین»؟ چرا نگفته است: «مصلحین»؟ به‌راستی چرا گفته است: «الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ»؟ «مستضعفین» یا «کسانی که به ضعف کشیده شده بودند» چه خصوصیت دینی یا برتری اخلاقی دارند که «مؤمنین» و «متّقین» و «صالحین» و «مصلحین» ندارند و می‌توانند «پیشوا» و «وارث» باشند؟ آیا اصلاً می‌توان گفت که «مستضعفین» دینی خاص دارند یا این واژه اصلاً به صفت دینی یا اخلاقی محمودی اشاره دارد؟ یا نه، این واژه تنها دلالتی سیاسی و اجتماعی و اقتصادی دارد و بس! «مستضعف» فقط و فقط «مستضعف» است، چون به بیگاری واداشته شده و «ضعیف» نگاه داشته شده است! تنها چیزی که به او «حق» می‌دهد «وارث» زمین شود این است که او از داشتن حق «برابر» با دیگران در جامعه‌ای پاره پاره و طبقه طبقه محروم بوده است.  text/html يكشنبه، ۱۲ دی ۱۴۰۰ 12:19 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=570 اندیشیدن به «خدا» در مقام «آفرینندهٔ» (کلمهٔ خدا در فارسی به معنای «صاحب» و «دارنده» یا «مالک» است) و «فرمانروا» و «پدیدآورنده» و «نظم‌دهنده» یا «برپادارندهٔ» جهان هستی یکی از ویژگی‌های ذهن بشری است که «دین طبیعی» را در تاریخ بشر شکل می‌دهد، پیش از آن‌که «دین وحیانی» (“ revealed religion”) در تاریخ به ظهور رسد و در هزاره‌های اخیر به شکل‌گیری «دین نهادی» (“institutional religion”) یا «دین سازمانی» (“organized religion”)، یعنی همین دین‌هایی که ما امروز می‌شناسیم، بینجامد text/html جمعه، ۱۰ دی ۱۴۰۰ 12:41 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=569 آن روزها رفتندآن روزهای خوبآن روزهای سالم سرشارآن آسمان‌های پُر از پولکآن شاخساران پُر از گیلاسآن خانه‌های تکیه داده در حفاظ سبز پیچک‌ها به یکدیگرآن بام‌های بادبادک‌های بازیگوشآن کوچه‌های گیج از عطر اقاقی‌ها text/html پنجشنبه، ۹ دی ۱۴۰۰ 2:33 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=568 سقراط و عیسی شباهت‌های بسیاری دارند، اما یکی دو تا شاید از همه چشمگیرتر و مهم‌تر باشد:سقراط «فلسفه» را از «آسمان» به «زمین» آورد، و عیسی «خدا» را.سقراط «رسالت الهی» خود را آگاه کردن مردم از «نادانی»شان می‌دید تا برای به دست آوردن و یافتن «دانش» و رسیدن به «زندگی خوب» و «شایسته» از نظر اخلاقی بکوشند. text/html دوشنبه، ۶ دی ۱۴۰۰ 8:17 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=567 سال‌ها پیش (گروس، ۱۳۷۷؛ هرمس، ۱۳۹۳) ترجمه‌ای دربارهٔ اندیشه‌های رودُلف بولتمان (نخستین کتاب دربارهٔ بولتمان به زبان فارسی) از من منتشر شد که در آنجا به مناسبتی اشاره‌ای کردم به تأویل وجودی مولوی از عیسی مسیح (ع) و مقایسهٔ آن با اسطوره‌‌زُدایی بولتمان (ص ۹۷). از همان سال‌ها همواره طرحی در سر داشتم برای نگارش کتابی دربارهٔ «صوفیه و تأویل وجودی» که مقداری از مطالب آن را هم فراهم کرده‌ام، اما همواره کارها و طرح‌های بسیار داشتن و از این شاخ به آن شاخ پریدن و کارهای جدید در دست گرفتن و درگیری‌های عاطفی و ذهنی مانع از آن بوده است که این کارهای ناتمام را تمام کنم. امیدوارم روزی از این آشفتگی‌ها و نابسامانی‌ها رها شوم، و سیب‌های گاززده را یکی یکی فرودهم. text/html شنبه، ۴ دی ۱۴۰۰ 11:43 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=566 دربارهٔ سخنان بالا که عطار در «تذکرة‌الاولیاء» خود آنها را از قول خرقانی آورده است، چه می‌توان گفت: خداشناسی، اندرز اخلاقی، نقد اجتماعی، یا شهادتی به وضع زمانه؟ text/html جمعه، ۳ دی ۱۴۰۰ 1:54 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=565 در این باره که در این «انقلاب» به چه کسی از همه بیش‌تر «ستم» شده است به‌راحتی نمی‌توان قضاوت کرد، چون آن‌قدر «ستم» و «ستمدیده» هست که فقط هنگامی می‌توان در این باره به‌درستی قضاوت کرد که ما داستان همهٔ «ستمدیدگان» را شنیده یا خوانده باشیم. در این میان، بی‌شک، کسانی که ثروتی و سرمایه‌ای به رنج و زحمت و کار و نبوغ و هوش خویش گردآورده بودند از همه برجسته‌ترند. مرحوم عبدالرحیم جعفری، بنیانگذار انتشارات (معظم) امیرکبیر، از این جمله است.  text/html چهارشنبه، ۱ دی ۱۴۰۰ 1:32 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=564 «زمستان می‌رود و روسیا‌هی‌اش به زغال می‌ماند». چنین می‌گفتند و می‌‌آموختند و می‌آموزاندند مادران و مادربزرگ‌های ما. اما این ضرب‌المثل فقط برای گذر از سرما‌های سخت و جانسوز قدیم نبود که می‌باید برای شستن دست و صورت یخ حوض را می‌شکستی! برای گذر از هر دشواری بود که ممکن بود در زندگی با آن رو به رو شوی و برای هر نامردمی بود که ممکن بود از «ارباب بی‌مروّت» دنیا ببینی! روسیاهی زغال روسیاهی مردم فرومایه و پستی است که بر مردم خویش و بر همنوع خویش ستم می‌کنند.  text/html دوشنبه، ۲۹ آذر ۱۴۰۰ 7:44 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=563 «بودن یا نبودن»؟ پرسش این نیست.  پرسش این است که تا نیست نشده‌ایم چه باید باشیم.      text/html يكشنبه، ۲۸ آذر ۱۴۰۰ 3:37 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=562 یکی دو هفته پیش در صفحهٔ اینستاگرام «انتشارات ققنوس» جمله‌ای مشهور از دیوید هیوم را در تصویری درشت دیدم که برایم آشنا بود. مترجم کتاب «رساله‌ای دربارهٔ طبیعت آدمی» که این انتشارات آن را منتشر کرده است این جملهٔ مشهور را بدین گونه ترجمه کرده بود: text/html پنجشنبه، ۲۵ آذر ۱۴۰۰ 11:51 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=561 شاید به جرأت بتوان گفت که هیچ فیلسوفی در تاریخ فلسفه نه به اندازهٔ سارتر در عصر خودش مشهور و مورد توجه بوده است و نه تأثیرگذار، و نه ثروتمند از راه فروش آثار! سارتر برای این تأثیرگذاری خصوصیات منحصر به فردی داشت. فیلسوفی دانشگاهی نبود، گرچه مدتی در شهری دورافتاده در دبیرستان درس داد. داستان‌نویسی و رمان‌نویسی و نمایشنامه‌نویسی و مقاله‌نویسی و روزنامه‌نگاری و فروش کتاب‌ها و حق تألیف آثار، اعم از مکتوب و نمایشی (نمایشنامه) چنان درآمد هنگفتی، در نظام بورژوایی سرمایه‌داری، برای او فراهم کرد که او از کار تمام وقت یا نیمه وقت دولتی یا غیردولتی برای گذران زندگی آسوده شد. و البته همهٔ اینها مرهون همان نظام سرمایه‌داری قانونمندی بود که در آن نویسنده می‌توانست از دسترنج خود بهره ببرد، هرچند بهرهٔ ناشران بیش بود، و با این همه «انقلابی» و «ضدبورژوا» هم باشد و با گروه‌های چریکی و انقلابی هم رفاقت یا همدلی کند. اما برویم بر سر تأثیرگذاری او در سینما، چیزی که او خود می‌خواست با نوشتن فیلمنامه در آن تأثیرگذار باشد، اما چندان توفیقی در این کار نیافت. text/html سه شنبه، ۲۳ آذر ۱۴۰۰ 8:11 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=560 هراکلیتوس (حدود ۵۴۰ تا ۴۷۵ ق م) را به‌درستی آموزگار تفکّر نامیده‌اند. او در اِفِسُس، شهری در آسیای صغیر (ویرانه‌های آن در ترکیهٔ کنونی، در استان ازمیر و نزدیک شهر سلجوق، از دیدنی‌هاست)، دیده به جهان گشود. آنچه در بارهٔ زندگی او به یقین دانسته است این است که او از بزرگ‌زادگان شهر زادگاهش بود و در دوران پادشاهی داریوش (۵۲۱ تا ۴۸۷ ق م) می‌زیسته است و حتی پادشاه ایران او را دعوت به زندگی در ایران کرده است، چون همشهریانش او را آزار می‌کرده‌اند و او از آزار آنان به ستوه آمده بوده است. او ناقد سرسخت هومر (یونانی: هومروس) و روایت‌های او از زندگی و رفتار خدایان بود. او شاید نخستین کسی (به همراه کسنوفانس) بوده باشد که زبان به نکوهش خداشناسی تشبیهی هومر گشوده باشد و برخلاف باورهای عمومی و مقدّسات مردم سخن رانده باشد. او کتابی با عنوان دربارهٔ طبیعت نوشت که تنها پاره‌هایی از آن باقی مانده است. text/html يكشنبه، ۲۱ آذر ۱۴۰۰ 10:58 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=559 داریوش آشوری، در مقام زبان‌شناس و مترجم و فرهنگ‌نویس،  مفتخر است که واژه‌سازی می‌کند و برای بسیاری از کلمات و اصطلاحات فلسفه و علوم انسانی در زبان‌های اروپایی واژه‌سازی کرده است و آنها را به فارسی برگردانده است، که البته برخی از آنها نیکو و به‌جاست و من نیز آنها را به کار می‌برم. او به قول خودش زبان فارسی را «مدرن» کرده است (حالا چرا این «مدرن» را او ترجمه نمی‌کند یا واژه‌‌ای برای آن نمی‌سازد، شاید وقتی دیگر!). اکنون می‌خواهیم سری به «کارگاه» یا «آشپزخانهٔ» داریوش آشوری بزنیم و «آرمانشهر» یکی از نمونه‌های واژه‌سازی او برای «یوتوپیا» را از نزدیک بررسی کنیم تا ببینیم که کار او، و نیز «فرهنگستان زبان و ادب فارسی» در پیروی از او در ساخت واژهٔ «ویران‌شهر» برای «دیستوپیا»، تا چه اندازه «علمی» است، یعنی، برآمده از اندیشه و شناخت، و تابع اصول و معیارها و قواعد «نظریهٔ ترجمه» است، و آیا داریوش آشوری، همچون بسیاری دیگر از مترجمان ما و حتی نهادهایی همچون «فرهنگستان زبان و ادب فارسی»، اصلاً چیزی به نام «نظریهٔ ترجمه» دارد یا نه، یعنی آیا آگاه است که در «ترجمه» چه کاری دارد انجام می‌دهد و چرا و در مقام مترجم چه باید بکند و چه نباید بکند؟ ادامه را در متن پیوست می‌توانید بخوانید.http://fallosafah.malakut.org/wp-content/uploads/2021/12/18.Utopia.21.09.400.pdf text/html پنجشنبه، ۱۸ آذر ۱۴۰۰ 1:59 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=558 من اولین بار در سال ۱۳۷۷ در کتاب «فلسفهٔ وجودی»، هرمس (۱۳۷۷، وجودگرایی، ۱۳۹۹) «ایمان بد» را برای ترجمهٔ اصطلاح سارتر به کار بردم و گمان می‌کنم تا امروز «تنها» کسی باشم که این کار را کرده است (هرچند شنیدم که یکی از دانشجویان سابقم در ترجمهٔ کتابی از همین معادل برای ترجمهٔ این اصطلاح سارتر استفاده کرده است!). و سپس شرحی در دفاع از ترجمهٔ خودم و نقد ترجمه‌های دیگر نوشتم. در ترجمهٔ «فلسفهٔ اروپایی» به قلم رابرت سالومون نیز همین کار را کردم. برخی مفسران و شارحان فلسفهٔ سارتر از تعبیر «خودفریبی» برای توضیح این مفهوم بسیار پرمناقشهٔ سارتر استفاده کرده‌اند تا جایی که گویی «ایمان بد» و «خودفریبی» یک چیزند. اما چنان‌که برخی نویسندگان دیگر به این گروه پاسخ داده‌اند این‌دو یکی نیستند. «ایمان بد» البته متضمن خودفریبی هست، اما با «خودفریبی» یکی نیست. برخی فرهنگ‌های انگلیسی به‌درستی آن را «صورتی از خودفریبی» گفته‌اند و برخی دیگر حتی همین کلمهٔ «خودفریبی» را هم به کار نمی‌برند. من هم در حاشیهٔ ترجمه‌ام گفته‌ام که «ایمان بد» «نوعی خودفریبی است» و در متن هم از «خودفریبی» برای توضیح این مفهوم استفاده شده است. اما میان اینکه بگویید «ایمان بد خودفریبی است» یا اینکه اصلاً «ایمان بد» را حذف کنید و به جایش بگذارید «خودفریبی» تفاوت بسیار است. نویسندگان انگلیسی دست کم این کار را نکرده‌اند. و اگر برخی مترجمان این کار را کرده‌اند، در واقع، سارتر را «اصلاح» یا «ویرایش» کرده‌اند، یا به تعبیر امروزی «دور» زده‌اند. بخش بزرگی از تحقیق دانشگاهی در جهان دارای فلسفه صرف بازاندیشی در خصوص مفاهیم آثار فلسفی می‌شود و شما اگر امروز فقط بخواهید دربارهٔ همین یک مفهوم سارتر تحقیق کنید صدها مقاله و کتاب هست که تا پایان عمر هم نمی‌توانید همهٔ آنها را بخوانید. متون فلسفی را نمی‌توان با کمک فرهنگ‌های لغت ترجمه کرد. اگر اکنون پس از ۷۰ یا ۸۰ سال گذشت از آشنایی ایرانیان با اندیشهٔ سارتر ما هنوز در ترجمهٔ یک اصطلاح او درمانده‌ایم و حتی وقتی کتاب خود او را هم ترجمه می‌کنیم باز آن را نادرست ترجمه می‌کنیم، به این دلیل است که ما اصولاً چیزی به نام «تخصص» در ترجمه و در فلسفه نداریم. اما سرانجام باید روزی از یک جا آغاز کنیم. همان بهتر که هرکدام از ما این کار را با تصحیح اشتباهات خودش و پیشرفت دانش خودش شروع کند. صفحاتی از ترجمه‌ام در شرح این مطلب را از زبان رابرت سولومون/سالومون می‌توانید بخوانید.  http://fallosafah.malakut.org/wp-content/uploads/2021/12/BadFaith.Solomon.244-251.Telegram.pdfTelegram: @fallosafahmshk text/html سه شنبه، ۱۶ آذر ۱۴۰۰ 8:33 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=557 ما چه هنگام «فریب» می‌خوریم؟ چه هنگام «خود» را فریب می‌دهیم؟ چه هنگام دیگران را فریب می‌دهیم؟ چرا «دروغ» می‌گوییم؟ «دروغ» چیست؟ «باور» چیست؟ «ایمان» چیست؟ «فلسفه» چیست؟ «حقیقت» چیست؟ «علم» چیست؟ text/html يكشنبه، ۱۴ آذر ۱۴۰۰ 11:04 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=556 دیروز به لطف کانال تلگرامی هومن پناهنده، «گشت‌ها»، دیدم که «صدانت» مصاحبه‌ای از آقای دکتر هدایت علوی‌تبار را بازنشر کرده است (متعلق به سال ۱۳۹۶) دربارهٔ مفهوم «خودفریبی» در فلسفهٔ سارتر، یا آن طور که من ترجمه می‌کنم «ایمان بد». من پیش‌تر یک بار در سال ۱۳۷۷ و یک بار هم سال گذشته در نقد «باور نادرست» ترجمهٔ بابک احمدی از این اصطلاح فلسفهٔ سارتر به این مسأله پرداخته‌ام، اکنون باز برای کسانی که بخواهند این مفهوم را بهتر دریابند استدلال خودم را همراه با مستندات متنی در خصوص ارجح بودن «ایمان بد» به ترجمه‌های دیگر از جمله «خودفریبی» (که بخشی از دلالت مفهومی این اصطلاح را توضیح می‌‌دهد، و نه تمامی دلالت‌های مفهومی آن را) بیان می‌کنم. text/html شنبه، ۱۳ آذر ۱۴۰۰ 2:36 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=555 حکومت دینی چیزعجیبی است. نخست اینکه، حاکمان گمان می‌برند که این «نعمت» و «دولت» و «عزت» از «فضل» خداست که به آنان داده شده است و آنان باید «حالش» را ببرند و از این نظر «شکرگزار» خدا باشند و تا عمر دارند بر این کرسی تکیه زنند و آن را به احدی غیر از خود واگذار نکنند. دوم اینکه، در فراهم کردن وسایل و تجهیزات نظامی و استخدام سپاهیان جهدی بلیغ دارند، از هرچه کم بگذارند این یکی را کم نمی‌گذارند، چون بقای خودشان مهم‌تر از بقای جامعه است. آنان در حفظ قدرت و شوکت و ثروت خود هرگز به «خدا» اعتماد نمی‌کنند و چیزی را از خدا به «دعا» نمی‌خواهند.   text/html چهارشنبه، ۱۰ آذر ۱۴۰۰ 9:55 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=554 چرا حیوانات را می‌کشیم؟ چرا به انسانی می‌گوییم «حیوان» تا او را با وجدانی راحت و با توجیهی اخلاقی بکشیم؟ چرا انسانی را با حیوانی درنده همچون «ببر» و «پلنگ» و «عقرب» و «مار» و «گرگ» مقایسه می‌کنیم و بر او نامی می‌گذاریم تا بگوییم او «موذی» و «زیانبار» و «خطرناک» بود و باید کشته می‌شد؟ چرا خوردن گوشت آدمیان را بر خود «حرام» کرده‌ایم یا «ناروا» دانسته‌ایم، اما زدن و کشتن و شکنجه کردن آنان را «حلال» یا «روا» شمرده‌ایم؟ چرا به حیواناتی غیر از خودمان می‌گوییم «حیوان»، مگر ما خودمان «حیوان» نیستیم؟ گیریم که ما «حیوان ناطق» یا «عاقل» باشیم، چه چیزی، یا چه کسی این حق را به ما داده است که فقط با گذاشتن یک نام بر کسی یا چیزی او را از میان برداریم و هرطور که خواستیم با او رفتار کنیم؟   text/html شنبه، ۶ آذر ۱۴۰۰ 9:06 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=553 «اندیشیدن فلسفی» (در هنگامی که هنوز نام «فلسفه» برای این‌گونه اندیشیدن در دست نبود) با نقد دین (در یونان: اساطیر) آغاز می‌شود. کسنوفانس و هراکلیتوس سخت به هومر می‌تازند و خداشناسی تشبیهی یا انسان‌وار او و مراسم قربانی و عبادت و پرداخت کفّاره برای بخشایش گناهان یا شفاعت را به تمسخر می‌گیرند و نکوهش می‌کنند. خدای واحد و حکیم و علیم و خبیر، اما بدون تشخّص، خدای خداشناسی تنزیهی، نخست در اندیشه‌های کسنوفانس و هراکلیتوس است که سر برمی‌آورد. هومر را یونانیان کسی می‌دانستند که «سُنّت‌های خدا را برای بشر باز می‌گوید». اما تا روزگار سقراط گرچه فیلسوفان به واسطهٔ اندیشه‌های نامعمول خود کم و بیش از سوی محافظه‌کاران و سنّت‌گرایان با دشواری‌هایی در زندگی رو به رو بودند، اما هیچ‌یک فرجام سقراط را نیافتند. شاید، از آن رو که هیچ یک از این متفکران به اندازهٔ سقراط ریشه‌ای نبود، یا کشمکش‌های سیاسی آتن به اندازهٔ روزگار سقراط شدت نیافته بود. باری، با سقراط است که این‌گونه اندیشیدن، اندیشیدنی که به گفتهٔ ارسطو با تالس آغاز می‌شود، نام «فلسفه» می‌یابد. اما سقراط در انتخاب این نام و این راه خود را به‌تنهایی مسئول نمی‌شمارد. سقراط «فلسفه» را رسالتی خدایی معرفی می‌کند. خدا بود که نخست خود او را به «اندیشیدن» و سپس او را به واداشتن دیگران به اندیشیدن برانگیخته بود.  text/html دوشنبه، ۱ آذر ۱۴۰۰ 10:55 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=552 استاد دکتر رضا داوری اردکانی فرموده‌اند: «وظیفه فلسفه رفع مشکلات معیشتی و اجتماعی نیست...من گمان نمی­‌کنم کسی با اندک درکی از فلسفه، از فلسفه توقع خدمت‌رسانی داشته باشد.» وی با اشاره به نوع رابطه‌ی فلسفه و مشکلات اجتماعی تصریح می‌کند: «فلسفه درس تذکر و دعوت به اندیشیدن است نه اینکه کارش کارپردازی و رفع مشکلات اجتماعی و معیشتی باشد.» رئیس فرهنگستان علوم ضمن تاکید بر تمایز بین وظیفه‌ی فیلسوف با وظیفه‌ی سایر مسئولان جامعه گفت: «کارپردازی و رفع مشکل‌ها، مسئولان خاص خود را دارد».  text/html يكشنبه، ۳۰ آبان ۱۴۰۰ 7:23 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=551 تلفظ و نگارش نام نویسندگان بیگانه از جمله چیزهایی است که برای برخی از بازیگران و معرکه‌گردانان عرصهٔ نشر و کتاب و روضه‌خوانان فلسفی در تارنماهای معلوم‌الحال و مدرسان همه‌فن حریف و همه‌جایی در بنگاه‌های فرهنگی تدریس فلسفه و کذا و کذا، بسیار مهم شده است تا جایی که گمان می‌برند متخصص تلفظ هر نامی در صورت اصلی‌اند و حتی در املای فارسی نیز آن صورتی که خودشان می‌نویسند «درست» است و بنابراین بی‌درنگ فتوا به نادرستی هر نگارش و تلفظ دیگر می‌دهند! text/html چهارشنبه، ۲۶ آبان ۱۴۰۰ 10:30 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=550 در این جهان پیشه‌های خطرناک بسیار است. اما بیشینهٔ آنها از آن رو خطرناک‌اند که بیش‌تر «خطر» به پیشه‌ور روی می‌آورد تا «پیشه‌ور» به خطر روی آورد. کارگران معدن با خطر روبه رو می‌شوند اگر سقف ریزش کند، و قایقرانان قایق‌های پارویی ماهی‌گیری با خطر مواجه می‌شوند اگر دریا طوفانی شود، بدلکاران صحنه‌های خطرناک فیلم‌ها با خطر رو به رو می‌شوند اگر همه چیز به درستی تنظیم ‌نشده باشد یا مهارت‌های لازم به کار نیاید. کارگران ساختمانی و دیگر کارگران صنعتی نیز به  همین سان. هیچ‌یک از آنان جان خود را آگاهانه به خطر نمی‌اندازد! اما فیلسوفان گاه جان خود را آگاهانه به خطر می‌اندازند؟ اما چرا؟ فلسفه چرا می‌باید خطرناک باشد، مگر به نظر نمی‌آید که «فیلسوف» آسوده در جایی کنار بخاری نشسته است و جز با قلم و کاغذ و کتاب (شاید امروز بیش‌تر با صفحه کلید و نمایشگر) کاری ندارد و چیزی سنگین‌تر از آنها برنمی‌دارد؟ پس خطرناکی فلسفه در کجاست؟   text/html دوشنبه، ۱۷ آبان ۱۴۰۰ 11:59 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=549  یکی از چیزهایی که رسم است نویسندگان در پیش‌گفتار کتاب‌های خود بنویسند عذرخواهی از خطاهای احتمالی و درخواست اصلاح از سوی خوانندگان نکته‌سنج و تیزفهمی است که خطایی را متوجه شده‌اند. این عذرخواهی و درخواست دو سود دارد: یکی آنکه نویسنده خود را از پیش مصون از خطا ندانسته است تا بعد کسی او را ملامت کند که چرا فلان چیز خطا بود، و دوم اینکه خواننده را ترغیب کرده است که ۱) در نوشتهٔ او دقیق بنگرد و یافتن خطای احتمالی را امتیازی برای خود بشمرد و ۲) نه کوتاهی نویسنده و ۳) اینکه هیچ کس را دانش تمام نیست. این چیزی است که ما امروز معمولاً در پیش‌گفتار نوشته‌های نویسندگان دانشگاهی معتبر در سرتاسر جهان می‌بینیم. فروتنی علمی اقتضا می‌کند که شخص هیچ‌گاه از بالا و با دیدگاه دانای مطلق با خواننده سخن نگوید و خواننده هم از ابتدا بداند که قرار نیست چیزی بی‌عیب و نقص به او داده شود: کالاهای مادی با کالاهای فرهنگی و هنری و علمی متفاوت است. اما دیدن چنین درخواستی در چیزی نزدیک به هشت صد سال پیش آن هم در عصری که متون چاپی نبوده است شگفت‌انگیز است و این نمی‌تواند جز نشانهٔ دانشمندی شخصی باشد که می‌داند هزاران چیز هست که او نمی‌داند و دانش هرچه بیش باشد باز قطره‌ای است در پیش اقیانوس. خواجه نصیر در مقدمه به «اخلاق ناصری» می‌نویسد:«انتظار به کرم عمیم و لطف جسیم بزرگانی که به نظر ایشان بگذرد آنست که چون بر خطایی و سهوی اطلاع یابند شرف اصلاح ارزانی فرمایند و تمهید عذر را به انعام قبول تلقی کنند. انشاءالله تعالی.» (ص ۳۷)Telegram: @fallosafahmshk text/html يكشنبه، ۱۶ آبان ۱۴۰۰ 12:10 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=548 از اتهام‌هایی که به وجودگرایی یا فلسفهٔ وجودی می‌زنند یکی هم عقل‌گریزی است، اگر عقل‌ستیزی نگویند. جان مک‌کواری به این اتهام پاسخ می‌گوید و اشارهٔ خوبی هم به کی‌یرکگور می‌کند که گویا چندسالی است حسابی در ایران «مُد» شده است!  text/html دوشنبه، ۱۰ آبان ۱۴۰۰ 7:12 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=547  ابیات بالا از حکیم فرزانهٔ طوس اگر بدون بستری که در اشاره بدان سروده شده است خوانده شوند شاید برای خوانندهٔ آشنا با «شهریار» ماکیاوللی یادآور اندرزهای او به چزاره بورجا یا نمایشنامه‌های «شیطان و خدا» (در این نمایشنامه خونریزی برای کسب بزرگی و عزّت و نعمت و جاه نیست، بلکه برای حفظ نظم و آرامش و جلوگیری از آشوب و بی‌قانونی و تجاوزکاری عوام و اوباش است) و «دست‌های آلوده» از سارتر به نظر آیند، توگویی حکیم فرزانهٔ طوس جویندگان بزرگی و عزّت و نعمت و جاه را اندرز می‌دهد که از دست شُستن به خون پروایی نداشته باشند! اما اگر این ابیات در بستری که در آن ادا شده‌اند خوانده شوند به‌آسانی آشکار می‌شود که آن «بزرگی» که با «جنگاوری» و «جنگجویی» به دست می‌آید در هردوسو آغشته به خون است و این داستان را پایانی نیست، اگر برتری‌جویی و دشمن‌سازی و دشمن‌خواهی را پیشهٔ خود ساخته باشیم یا «نام» و «ننگ» را بیش از هرچیز دیگر «ارج» بگذاریم text/html جمعه، ۷ آبان ۱۴۰۰ 1:24 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=546 اصطلاح «تیموکراسی» یا، در صورت دوم آن، «تیمارشی» را مترجمان فارسی عصر جدید یا به برابرنهاده‌هایی مانند «حکومت ثروتمندان»، «حکومت ملاکین»، «حکومت متفاخران»، «حکومت جاه‌‌طلبانه»، «سلحشورسالاری» و «توانگرسالاری» برگردانده‌اند، یا تنها «تیموکراسی» و «تیمارشی» گفته‌اند، بدون هیچ توضیح و تفسیری، جز آنچه از متن و شرح یا تفسیر نویسنده برمی‌آید. اما این اصطلاح در نوشته‌های فارابی و خواجه نصیر طوسی به «مدینهٔ کرامت» ترجمه شده است که نشان‌دهندهٔ تفاوت بارز ترجمه‌های مترجمان یونانی‌دان و فلسفه‌دان سده‌های نخست هجری با مترجمان عصر جدید در فارسی و عربی امروز است که معمولاً از زبان‌های فرانسوی و انگلیسی و آلمانی ترجمه می‌کنند و نه‌تنها یونانی بلکه اغلب حتی فلسفه نیز نمی‌دانند! در زیر بحثی می‌کنم از اینکه اصطلاح «تیموکراسی» یا «تیمارشی» در اصل چه معنایی می‌دهد و چرا این برابرنهاده‌های متفاوت در ترجمه‌های فارسی عصر جدید پدید آمده است و آن را در اصل چه باید گفت و آیا ترجمهٔ قدیم عربی از یونانی نیز دقیق است؟ و آنگاه به این نکته می‌پردازم که سیر تاریخی دگرگونی معنایی «تیموکراسی» یا «تیمارشی» چه بوده است و چرا معنای آغازین و لفظی این اصطلاح علاوه بر «جاه‌سالاری» معنای «داراسالاری» نیز یافته است و با دو اصطلاح دیگر «سلحشورسالاری» (؟) یا «سپاه‌سالاری» (“stratocracy”) و «توانگرسالاری» (“plutocracy”) اشتباه شده و یکی گرفته شده است. واژگان کلیدی: تیموکراسی، تیمارشی، مدینهٔ کرامت، حکومت ملاکین، حکومت متفاخران، حکومت جاه‌طلبانه، سلحشورسالاری، توانگرسالاری، سپاه‌سالاری، جاه‌سالاری، داراسالاری، ابونصر فارابی، خواجه نصیر طوسی، علیاکبر دهخدا، حمید عنایت، محمود حیدریان، جلالالدین مجتبوی، محمد حسن لطفی، محمد آراسته‌خو، داریوش آشوری، خشایار دیهیمی   فایل پی دی اف را از اینجا بردارید   text/html جمعه، ۱۶ مهر ۱۴۰۰ 4:19 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=545 آموزش زبان عربی در سال‌‌هایی که من دانش‌آموز و دانشجو بودم، در دبیرستان و در دانشگاه، چیز مسخره‌ای بود. تصور کنید وقتی کتابی را باز می‌کنید  و می‌خواهید زبانی نو بیاموزید اولین چیزی که آن زبان می‌خواهد به شما بیاموزد صرف فعل «زدن» (ضرب) و «کشتن» (قتل) باشد! شما از چنین زبانی و مردمی که آموختن زبان را با «زدن» و «کشتن» به نوآموزان آغاز می‌کنند چه انتظاری می‌توانید داشته باشید؟ دوستی دانشگاهی که سال‌هایی را در آغاز استقرار «نظام مقدس جمهوری اسلامی» در زندان گذرانده بود، وقتی می‌خواست از خاطرات زندانش بگوید، می‌گفت: «از این آخوندها و ملاها که آموختن زبان‌ دین‌شان را با ضرب، ضربا، ضربوا و قتل، قتلا، قتلوا آغاز می‌کنند چه انتظاری داری؟»اینها را گفتم تا بگویم آموزش زبان عربی در دبیرستان‌ها و دانشگاه‌های ما چه وضع اسفناکی داشت یا دارد؟ و جرا بسیاری از دانشجویان و روشنفکران ما از آموختن این زبان کراهت و حتی نفرت دارند! اما چرا اینها را گفتم؟ مناسبت آن درگذشت شادروان آذرتاش آذرنوش بود که از دو جهت آشنایی اندک و دیداری کوتاه با او برای من جالب توجه بود.   text/html دوشنبه، ۲۹ شهريور ۱۴۰۰ 1:54 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=544 ما وقتی در بسیاری از کارها درمی‌مانیم از خدا یاری می‌طلبیم و آن‌گاه که پیروز می‌شویم پیروزی خودمان را از او می‌دانیم و اگر هم شکست بخوریم او را مقصر می‌شماریم که ترک‌مان کرد و ما را یاری نکرد! اما آیا این نوعی تقلّب نیست؟ اگر من در رقابت با دیگران تنها به نیروی خودم متکی باشم، شاید هیچ موفقیتی نداشته باشم، اما اگر خدا را به یاری بطلبم، شاید پیروز شوم. اما آیا این پیروزی من است، یا پیروزی خدا؟بنا به روایات دینی، نوح وقتی نتوانست قومش را به راه راست هدایت کند، خدا راه نجات را به او آموخت و او را بر کشتی نشاند، و چندان باران بارید که مردمان در آب غرقه شوند. ابراهیم اگر خدا به دادش نرسیده بود در آتش سوخته بود. تنها با مداخلهٔ خدا در مقام نیرویی خارجی بود که ابراهیم توانست جان سالم به در ببرد و در تاریخ ماندگار شود و نشان دهد که خدای او برخلاف بت‌ها قادر به انجام دادن کاری کارستان است. خدای ابراهیم می‌توانست بنده‌اش را نجات دهد، و حال آنکه بت‌ها خود را نیز ایمن نمی‌توانستند داشت تا چه رسد به پرستندگان‌شان! نوح و ابراهیم و موسی و عیسی و محمد (مشهور به پیامبران اوالوالعزم) هیچ‌کدام به دست قوم خود کشته نشدند، و ادعای مسیحیان در خصوص بر صلیب رفتن عیسی را نیز قرآن نمی‌پذیرد، چون گرچه خداوند اجازه داده است برخی پیامبران او را مردمان گمراه بکشند، اما این پنج تن را خود از هر گزندی مصون داشته است! اما چرا؟ در کار خدا چرا نمی‌توان کرد! اما آیا دخالت خدا در تاریخ مشروع است؟ چرا خدا گاهی از آسمان به زمین می‌آید، در زمین دخالت می‌کند، کسانی را می‌برد، و کسانی دیگر را می‌آورد؟ و البته، می‌توان پرسید چرا فقط در تاریخ خاورمیانه است که خدا در مقام نیرویی سیاسی وارد تاریخ جهان می‌شود؟ چرا در ایران، هند، چین، یونان و دیگر سرزمین‌های متمدن و بافرهنگ جهان، دارای پیشینهٔ قوی سیاسی و فرهنگی و حکمی و عرفانی خدایی ظهور نمی‌کند که پیامبری برانگیزد؟ چرا در چین و هند و ایران «حکمت» می‌روید و در یونان «فلسفه»! چرا خدا باید سامی (عبرانی ـ عربی) باشد؟ یهودیت ـ مسیحیت ـ اسلام چه نسبتی با یکدیگر دارند؟ معمایی بزرگ در تاریخ اندیشه همین است! این معما را چگونه می‌باید گشود؟      text/html شنبه، ۳۰ مرداد ۱۴۰۰ 11:46 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=543 یکی دو روز پیش عنوان برخی از کتاب‌های انتشارات هرمس را می‌دیدم که چشمم افتاد به عنوان دو کتاب تألیفی: یکی از خانم پروانه عروج‌نیا، با عنوان‌ «مفهوم حکمت در تصوف و عرفان اسلامی» و دیگری کتابی از آقای محمدرضا عدلی با عنوان «صوفیان و بوداییان: سیری در تصوف اسلامی و رهبانیت بودایی». چیزی که برای من مایهٔ تعجب بود تعبیرهای «عرفان اسلامی» و «تصوف اسلامی» در کتاب‌هایی بود که ترجمه نیست و به اصطلاح تألیفی است اما نویسنده به گونه‌ای عنوان را برگزیده است که گویی ترجمه از زبانی دیگر است و می‌خواهد برای خواننده‌ای بیگانه با فرهنگ زبانی خود، مثلاً، اروپایی، کتاب بنویسد تا به او یادآور شود که از «عرفان مسیحی» یا «بودایی» سخن نمی‌گوید. اما آیا تعبیر «تصوف اسلامی» (چنان‌که برخی مترجمان نیز از زبان‌های اروپایی ترجمه می‌کنند) حشو قبیح نیست؟ مگر ما در جهان اسلام، یا جهان‌های دیگر فرهنگی، «صوفیان مسیحی» یا «صوفیان بودایی» یا «صوفیان سکولار» نیز داشته‌ایم و داریم که خود را «صوفی» بدانند تا نیاز باشد «صوفیان اسلامی» را از گونهٔ «غیراسلامی» آن متمایز کنیم؟ «عرفان اسلامی»، اما، حکایت دیگری دارد. آیا در سنّت ادبی و فکری جهان اسلام تا همین قرن بیستم که ترجمه از آثار مورخان فرهنگی اروپایی باب شده است هیچ‌کس در جهان اسلام کتابی نوشته است که عنوان آن «عرفان اسلامی» یا «تصوف اسلامی» باشد؟ آری، «عرفان» و «تصوف» تا حدودی با هم فرق می‌کنند و دو چیزند و میان آنها عموم و خصوص مطلق است، بدین معنی که هر صوفیی عارف هست، اما هر عارفی صوفی نیست! به‌طور نمونه، حافظ از تصوف ناخشنود و ناقد آن است، به عبارت دیگر، می‌توانیم بگوییم که حافظ عرفان خانقاهی یا عرفان نهادی را دکان و ریاکاری می‌شمرد، همچون دیگر دکان‌ها و ریاکاری‌های دینی، از جمله زاهد و واعظ و فقیه، و البته اینان نیز همچون دیگر اصناف دینی به لباس از دیگران ممتازند، و از همین رو حافظ می‌گوید: «آتش زهد ریا خرمن دین خواهد سوخت//حافظ این خرقهٔ پشمینه بینداز و برو»، با این همه، حافظ هنوز هم خود را «عارف» می‌خواند، آن‌گاه که می‌گوید: «در خرقه چو آتش زدی ای عارف سالک// جهدی کن و سرحلقهٔ رندان جهان باش». «رند» حافظ فقط متظاهر به «باده‌گساری» و «میخوارگی» و «لاابالی‌گری» نیست، «عارف سالک» هم هست یا می‌خواهد که باشد. از همین رو، شاعران صوفی و عارف ما خود میان عارف و صوفی فرق می‌گذارند (دربارهٔ توصیف صوفی و عارف و تمایزهای آنها در شعر حافظ به‌طور مستقل چیزی خواهم نوشت).  text/html پنجشنبه، ۷ مرداد ۱۴۰۰ 8:09 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=542  برای کسانی که در دستگاه‌های دولتی مشغول به کارند و نان خویش از خدمات دولتی به دست می‌آورند، اگر وجدانی و دینی و شرفی و مروّتی داشته باشند، هیچ رنجی بالاتر از این نیست که خود را خدمتگزار نظام ستمگری ببینند که حق مردمان را پایمال می‌کند و مردم دون و سفله را به کارها می‌گمارد و ثروت ملتی را به باد می‌دهد و خون محرومان و ستمدیدگان را می‌ریزد. در چنین وضعیتی پرسشی گران بر دوش فرد آگاه سنگینی می‌کند: با که باید باشم؟ با «نظام» یا با «مردم»؟ زندگی خودم را پاس بدارم و رفاه خودم را و جان خودم را یا با «مردم» باشم و از «حق» دفاع کنم و رنج و حرمان و حتی مرگ را به جان بخرم؟  خواجه نصیر طوسی، در «اخلاق ناصری»، مخمصهٔ انسان آزاده‌‌ای را که در مقام سیاستمدار، یا به طور کلی کارمند دولت، در خدمت نظام حاکم و ارباب زر و زور است و در جامعه‌ای سرکوبگر و استبدادی ناگزیر از زندگی است به‌روشنی توصیف می‌کند:  «و اگر به یکی از وُلات که ظالم و بدخوی بود مبتلا گردد باید که داند که او در میان دو خطر افتاده است: یکی آنکه با والی سازد و بر رعیّت بود و در آن هلاک دین و مروّت او باشد و دیگر آنکه با رعیّت سازد و بر والی بود و در آن هلاک دنیا و نفس او بود، و وجه خلاص او به یکی از این دو چیز تواند بود، مرگ یا مفارقت کلّی؛ و با والی مرضی‌السّیره هم جز محافظت و وفا طریق نباشد تا آنگه که خدای مفارقت و نجات روزی کند».  («اخلاق ناصری»، ص ۳۱۸).       @fallosafahmshk text/html سه شنبه، ۲۹ تير ۱۴۰۰ 11:45 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=541 همهٔ ما از زبان برتولت برشت در نمایشنامه‌اش با عنوان «زندگی گالیله» خوانده یا شنیده‌ایم که گالیلئو/ گالیله در پاسخ به کسانی که می‌گفتند «بدبخت ملت یا سرزمینی که قهرمان ندارد!ّ»، چون گالیله (۱۵۶۴-۱۶۴۲) که یک نسل بعد از جوردانو برونو (۱۵۴۸-۱۶۰۰) زاده شده بود در برابر «ولایت کلیسا» سر تعظیم فرود آورد و سخن حقش را پس گرفت و مانند جوردانو برونو  رفتار نکرد تا «قهرمان» و «شهید» عصر جدید در برابر «شهدای» عصر قدیم کلیسا شود (هرچند دربارهٔ برونو نیز شک است که او نخواسته باشد با کلیسا مصالحه کند و خودخواسته عزم «شهادت» کرده باشد! ظاهراً طرف مقابل کوتاه نمی‌آمده است یا چیزی می‌خواسته است بیش از یک ابراز ندامت معمولی که برونو مجبور شده است تا ته خط برود! به هر حال، حفظ جان شرط عقل است و هر فیلسوفی دست کم این‌قدر عاقل هست که تا جای ممکن جانش را حفظ کند و خودش را به باد فنا ندهد!)، به آنان گفت، «بدبخت ملتی/سرزمینی که به قهرمان نیاز دارد!». نتیجه آنکه برونو ۴۲ سال عمر کرد و گالیله ۷۸ سال!   text/html چهارشنبه، ۱۶ تير ۱۴۰۰ 11:06 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=540  از نظر کى‏‌يرکگور، ديگرى مى‏‌تواند مانعی در راه رابطه ای با خدا باشد. اين لُبّ نقد بوبر از کى‏‌يرکگور است. او اين گزارۀ اين فيلسوف دانمارکى را نقل مى‏‌کند که «هرکس بايد از سروکار داشتن با ديگران اکراه داشته باشد و اساساً فقط با خدا و با خودش سخن بگويد» و او اين را بدين معنا تأويل و تفسير مى‏‌کند که از نظر کى‏‌يرکگور براى رابطه داشتن با خدا لازم است که «فرد مجرّد»ى شد. البته در پشت سر اين تأويل سرگذشت خود کى‏‌يرکگور نهفته است. او نامزديش با رگينا اولسن را به هم زد و اين از آن رو بود که گمان مى‏‌کرد اين نامزدى با آنچه خدا به او به عنوان فردى غيرمعمولى داده در ستیز است. اما اين به‌طور دقیق همان نکته‏‌اى است که بوبر (و شايد بسيارى از خداشناسان مسيحى نيز) خواسته بودند بر سر آن با کى‏‌يرکگور به نزاع برخيزند. آيا ما با روی گرداندن از شخص ديگر با خدا رابطه مى‏‌يابيم يا به‌طور دقیق با روی کردن به ديگرى و يافتن «توى جاويد» از رهگذر امر متناهى با خدا رابطه مى‏‌يابيم؟ من خودم گمان نمى‏‌کنم  که اين انفصال انفصالى مطلق باشد يا اینکه خدا را فقط در روابط بين شخصى بتوان شناخت. اما یقیناًً يک راه پُرثمر به سوی خدا از رهگذر رابطه با اشخاص ديگر و از رهگذر درگير شدن (يا تعهد) در زندگى اجتماع بشری است. آدم بايد به هر ديدگاهى که پيوسته از جدايى از اشخاص (متناهى) ديگر به خاطر رابطه‏‌اى پندارى با خدا طرفدارى مى‏‌کند بسيار بدگمان باشد. اما اگر بخواهيم نسبت به کى‏‌يرکگور منصف باشيم بايد به ياد داشته باشيم که در آموزۀ او چيزهاى بسيار بيش ترى هست و رابطه با ديگرى به‏‌طور ايجابى باارزش تلقى مى‏‌شود و در کتابى مانند کارهای عشق به زيبايى به توصيف درمى‏‌آيد. text/html چهارشنبه، ۱۶ تير ۱۴۰۰ 11:03 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=539  یکی از کسانی که در نخستین سال‌های پس از انقلاب از او بسیار بدم می‌آمد بهزاد نبوی بود. دلیل آن هم دیدن یکی دو مصاحبه از او در تلویزیون بود و خنده‌های موذیانه و نیش و کنایه‌هایش به لیبرال‌ها و میانه‌روها، بازرگان و نهضت آزادی، و طرفداری‌اش از سیاست فرهنگی و صنعتی بلوک شرق و طرفداری از نظام‌های تمام‌خواه، در هنگامی که بلوک شرق هنوز انقلابی و خلقی و کعبه آمال و اسوه مرام شمرده می‌شدند. درست نمی‌دانم چه سالی بود که این مصاحبه را از تلویزیون دیدم اما احتمالا باید میان سال‌های ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۲ باشد که من خانه‌نشین بودم و دانشگاه تعطیل بود, چون بعد که به تهران آمدم تا ۱۰ سالی تلویزیون نداشتم. بحث بر سر رومانی بود و نبوی با ستایش از رومانی سخن می‌گفت که مردم برق ندارند، چون مجبورند برق‌شان را به کشورهای همسایه بفروشند تا برای مخارج جاری کشورشان پول به دست آورند و اینکه صنایع ماشین‌سازی ما باید به سمتی بروند که فقط اتوبوس و مینی‌بوس و تراکتور و کامیون تولید کنند. طرح تولید اتوبوس و تراکتور و مینی بوس معلوم است که به کجا رسیده است اما طرح فروش برق در حال اجراست. سال‌ها بعد یکی از همکلاسی‌های دانشگاه که عضو یکی از این سازمان‌های دولتی - انقلابی بود و به سفرهای خارجی دولتی می‌رفت از رومانی بسیار تعریف می‌کرد و می‌گفت در رومانی هر دختری را که بخواهی با یک شلوار جین یا یک عینک آفتابی یا حتی یک جوراب نایلون زنانه می‌توانی بکشی تو رختخواب. این قدر مردم بدبخت و فقیرند و البته شیفته کالاهای زاید غربی. در آن سال‌ها حتی صحبت از این بود که از رومانی وسایل شکنجه وارد می‌کردند، آمپول‌هایی برای اعتراف‌گیری. اما از دهن کجی روزگار، چائوشِسکو بعد از یکی از سفرهایش به ایران بود که برافتاد و اعدام شد. این آخرین سفرش پیش از رفتن به ملکوت اعلی بود. چه سال‌های سیاهی بود. لعنه الله علی القوم الظالمین و اعوانهم و انصارهم اجمعین.  @fallosafahmshk text/html پنجشنبه، ۱۰ تير ۱۴۰۰ 12:55 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=538 پنجشنبه از اتفاق تارنمای «بنیاد دایرة‌المعارف اسلامی» را می‌دیدم که خبر انتشار جلد ۶ تاریخ فلسفهٔ غرب آکسفورد، به ترجمهٔ یاسر خوشنویس را در آن خواندم. خبر و معرفی کتاب را از «خبرگزاری مهر» نقل کرده بود و متعلق به همان روز بود. البته، چندماهی بود که از در دست انتشار بودن ترجمهٔ این کتاب خبر داشتم، اما این خبر شگفت‌زده‌ام کرد، چون روز یا شب قبل در جایی دیگر ندیده بودم! به تارنمای ناشر رجوع کردم خبری از انتشار آن نبود. به تارنمای «انتشارات مولی» (پخش‌کنندهٔ رسمی کتاب‌های «سمت») و صفحهٔ اینستاگرام آن رجوع کردم باز خبری نبود. چه شده بود؟ «خبرگزاری مهر» از کجا خبر نشر کتابی را داده بود که هنوز به بازار نیامده بود! خبرنگار این خبرگزاری کتاب را کجا دیده بود و چگونه به صفحات نخستین آن دست یافته بود، وقتی حتی تارنمای خود ناشر چیزی در این باره ندارد یا کتاب هنوز در بازار نیست و نیامده است؟ برایم معمایی بود!ادامه مقاله را در فایل زیر بخوانید:http://fallosafah.malakut.org/wp-content/uploads/2021/07/19.Khoshnevis.Skorupski.09.04.400.pdf text/html دوشنبه، ۳۱ خرداد ۱۴۰۰ 9:16 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=537   اگر کسی بدون «رضایت» شخصی به اموال او دست بزند یا در آنها تصرف کند «دزد» و «غاصب» است (حتی اگر آن فرد از افراد خانوادهٔ او باشد!). اگر کسی بدون «رضایت» شخصی با او بخوابد «متجاوز» است (حتی اگر آن شخص «همسر قانونی» یا «دوست» او باشد!). اما اگر کسی بدون «رضایت» نویسنده یا مترجمی در نوشتهٔ او دست ببرد کیست؟ «ویراستار» است؟ «سردبیر» است؟ «ناشر» است؟ «ممیّز وزارت ارشاد» است؟ آیا «ویراستاران» و «سردبیران» یا «ناشران» یا «ممیّزان وزارت ارشاد» «حق» دارند «بدون» اجازه و رضایت نویسنده و مترجم در نوشتهٔ او دست ببرند، از آن چیزی کم کنند یا به دلخواه خود به آن چیزی بیفزایند و آن را به نام «او» منتشر کنند؟ توجه کنید: اکنون پرسش این نیست که آیا کسانی اصلاُ حق دارند در نوشتهٔ شما دست ببرند یا نه، بلکه پرسش این است آیا حق دارند «بدون رضایت و اجازهٔ شما» و «خبر شما» در آن دست ببرند، از آن چیزی کم کنند یا به آن چیزی بیفزایند، و بعد «به نام شما» منتشر کنند؟ .....  text/html شنبه، ۲۹ خرداد ۱۴۰۰ 10:41 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=536   به «رضایت حکومت‌شوندگان» (می‌گوییم «حکومت‌شوندگان» و نمی‌گوییم «شهروندان» چون ممکن است «حکومت‌شوندگان» جامعه‌ای هنوز شأن یا منزلت «شهروند» نیافته باشند. در جامعه‌ای «شهروند» هست که او همچون «سهامدار» شرکتی تولیدی یا تجاری قادر به تصمیم‌گیری دربارهٔ «مدیریت خرد و کلان» و تغییر بالاترین مدیران باشد) حتی در استبدادی‌ترین جامعه‌ها نیز نیاز است، چون «رضایت» ضمنی ولو به صورت سکوت و ابراز نکردن مخالفت خود بدان معناست که سکوت نشانهٔ «رضایت» است. اما دیر یا زود زمانی در نظام‌های استبدادی فرامی‌رسد، به دلیل رشد «جنون خودکامگی» یا «ناکارآمدی» یا «بحران مشروعیت» یا «میل به تمام‌خواهی»، که «نظام» («رژیم») دیگر فقط نگران ابراز «مخالفت» نیست، که البته «جرم» است و باید «سرکوب» شود، بلکه ابراز نکردن «موافقت» نیز برای او از «نارضایتی» نهفته‌ای حکایت دارد که دیر یا زود سر بر خواهد داشت. پس آن نیز می‌باید سرکوب شود. اما در همین جاست که فرد «آزاد» و «وجدان بیدار» دیگر «سکوت» را روا نخواهد شمرد و «فریاد» برخواهد داشت. ترک‌های «نظام» از این به بعد رفته رفته عمیق‌تر و آشکارتر و مرگ محتومش هرچه زودتر فرا خواهد رسید.    * بیست و چند سال پیش، در «عاشورا و موقعیت تراژیک»، ۱۳۷۸، تأویل و تفسیر من از چگونگی واقعهٔ عاشورا این بود که امام حسین (ع) مدافع «حق بیعت» به اختیار و «بیعت نکردن با زور» یا «حق رأی ندادن» بود.  @fallosafahmshk text/html چهارشنبه، ۲۶ خرداد ۱۴۰۰ 5:02 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=535 text/html سه شنبه، ۲۵ خرداد ۱۴۰۰ 9:19 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=534 امروز نیز به سراغ یکی دیگر از صفحات بازترجمهٔ پُربار و «درس‌آموز» و «ماندگار» جناب آقای دکتر محمد مهدی اردبیلی، مترجم و ویراستار «شریف» و «فاضل» انتشارات ققنوس و عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم انسانی، به ویراستاری و نظارت «انتشارات سمت»، که با بذل یارانه از «خزانهٔ ملت» فراهم آمده است، می‌رویم تا در محضر ایشان باز هم نکته‌هایی در ترجمه و ویرایش و همچنین فلسفهٔ معاصر اروپایی بیاموزیم. بی‌شک، بازترجمهٔ این «فرزانهٔ خردمند» (با استفاده از برساختهٔ خودشان) از این کتاب مستطاب تا سال‌های سال می‌تواند منبعی ارزشمند برای یادگیری فنون ترجمه و ویرایش و آموزش فلسفی باشد. مترجم «شریف» و «فاضل» ما آقای دکتر محمد مهدی اردبیلی در صفحهٔ ۱۸۹ ترجمهٔ مستطاب خود «فلسفهٔ قاره‌ای» به اصطلاحی در ترجمهٔ من برخورده‌اند با عنوان «‌هستی‌شناسی وجودی» (existential ontology)، اما آن را تغییر داده‌اند و ترجمه کرده‌اند به «هستی‌شناسی بنیادی (!؟)» (fundamental ontology). در ادامه نیز اصطلاح اکنون مشهور human condition  (وضع بشر، نام کتابی از هانا آرنت و مفهومی در فلسفه به شرحی که خواهد آمد) را نیز به میل خود جمع بسته‌اند و ترجمه کرده‌اند به «شرایط انسانی» (!؟) در زیر متن انگلیسی و هردو ترجمه را می‌آورم: text/html يكشنبه، ۲۳ خرداد ۱۴۰۰ 3:21 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=533 مفهوم «رضایت»، با اینکه مفهومی اساسی در زندگی اجتماعی بشر و روابط بین فردی و شخصی میان افراد بوده است، تا همین چند قرن پیش که فیلسوفان لیبرال آن را به مفهومی اساسی در «فلسفهٔ سیاسی» تبدیل کردند، اثری از آن در نظام‌های سیاسی نبود. مردم عادی بنا به آموزش‌های نانوشتهٔ اخلاقی و حِکمی و دینی از کودکی و در عمل آموخته بودند که «رضایت» اساس هرگونه داد و ستد و رابطهٔ اجتماعی است. خریدار باید راضی باشد و فروشنده نیز راضی. داماد باید از روی «رضایت» آری بگوید و «عروس» نیز. در هرکاری، در هر «عقد» یا «معامله»‌ای، «رضایت» شرط اساسی بود و هر معامله یا عقدی اگر به «زور» و بدون «رضایت» یکی از دو طرف انجام شده بود هم بنا به عقل و عُرف و هم بنا به شرع و هم قوانین نوشته‌شدهٔ اجتماعی باطل بود. «دین» و «مذهب» نیز از این قاعده استثنا نبود. «لااکراه فی الدین» («در دین اکراه نیست») و « لَكُمْ دِينُكُمْ وَلِيَ دِينِ» («دين شما براى خودتان و دين من براى خودم») برای مردم عادی در صورت «موسی به دین خود و عیسی به دین خود» به صورت ضرب‌المثلی درآمده بود از «تحمّل دینی» و به حال خود گذاشتن هرکس و منع آزار دیگران به دلیل مذهب و عقیده و آیین و پذیرفتن آزادی هرکس در انتخاب دین و راه و رسم زندگی و به قول ضرب‌المثلی خراسانی و عامیانه در منع هرگونه تحمیل به‌طور کلی، از ازدواج تا هر چیز دیگر: «عشق به زور و مهر به چُمبه نمی‌شود». بدون «رضایت» هیچ کاری ممکن نیست و «زور» در روابط انسانی جایی ندارد. text/html پنجشنبه، ۲۰ خرداد ۱۴۰۰ 5:18 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=532 هر نظام سیاسی که دستش به خون شهروندانش آلوده باشد به حکم «اخلاق» فاقد «مشروعیت» بوده و هر وجدان بیدار و آگاهی می‌باید تا جایی که ممکن است از آن دوری جوید و از یاری رساندن به آن بپرهیزد و یا با دل و یا با زبان و یا با دست خویش بیزاری و برائت خود از آن را اعلام کند.@fallosafahmshk text/html پنجشنبه، ۲۰ خرداد ۱۴۰۰ 1:19 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=531 چندی پیش در کانال تلگرامی مرکز فرهنگی شهر کتاب، و نیز تارنمای آن، آگهی تدریسی در مرکز فرهنگی شهر کتاب دیدم متعلق به چند سال پیش (اردیبهشت ۱۳۹۶)، در خصوص برگزاری تدریس ترجمهٔ متون فلسفی، به همراه شرح متن. مدرّس «شریف» و «فاضل» وعده کرده بود که متن‌های مختلف فلسفی، از جمله، متنی از هایدگر را به دانشجویان نکلیف دهد و بعد ترجمهٔ آنها را تصحیح و ویرایش کند و خطای دانشجویان را نشان دهد و شرحی نیز دربارهٔ متن و فلسفهٔ آن فیلسوف بدهد. وعده‌های بسیار نیکویی بود (البته در همهٔ کلاس‌های ترجمهٔ متون فلسفی در دانشگاه‌ها به‌طور شفاهی چنین عمل می‌شود، بدین معنی که هربار دانشجویی چند سطری را می‌خواند و استاد خواندن و ترجمهٔ او را اصلاح می‌کند، اما کسی ترجمهٔ تک تک دانشجویان را از روی مشق‌شان در هر جلسه تصحیح نمی‌کند! مگر در اینجا چینن کاری صورت گرفته باشد و همان روال معمول در دانشگاه‌ها نبوده باشد که البته بسیار خوب است اگر انجام شده باشد، به هر حال کلاس خصوصی با دولتی باید فرق داشته باشد!). باری، متأسفانه، من در آن جلسات نبودم تا از افادات و افاضات مدرّس «شریف» و «فاضل» بهره‌مند شوم. اما چون ایشان یکی از کتاب‌های مرا بازترجمه کرده‌اند، و من پیش از این هم نمونه‌ای از برخی از بازترجمه‌های ایشان را بررسی کرده‌ام که خوانندگان علاقه‌مند می‌توانند در پایان همین مقاله به یپوند آنها رجوع کنند و بیش‌تر از ایشان فیض ببرند، شایسته دیدم که نمونه‌ای دیگر از یکی از بازترجمه‌های این مدرّس «شریف» و «فاضل» را که مترجم و ویراستار انتشارات «معتبر»ی همچون «ققنوس» هستند، و البته ناشر هم در تبلیغ آثار ایشان جهدی بلیغ دارد و ظاهراً منکر «فضل» ایشان نیست، و هم در جاهای مختلف، از جمله «انجمن جامعه‌شناسی» به تدریس تاریخ فلسفه از آغاز تا امروز پرداخته‌اند... فایل پی دی اف را می‌توانید از اینجا بردارید http://fallosafah.malakut.org/wp-content/uploads/2021/06/17.Ardebili.Continent.1903400.pdf@fallosafahmshk text/html سه شنبه، ۱۸ خرداد ۱۴۰۰ 8:04 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=530 این مقاله دیروز، دوشنبه ۱۷ خرداد ۱۴۰۰، در فصلنامهٔ «نگاه آفتاب»، شمارهٔ سوم، ص ۵۱-۳۸، بهار ۱۴۰۰، با عنوان «گریزِ تنهایی و گریز از تنهایی» (این عنوان از من نبوده است. عنوان مقالهٔ من عنوان بالاست) منتشر شده است. این مقاله در ۱۴ آذر ۱۳۹۹ به فصلنامه تحویل داده شده بود و برای شمارهٔ دوم نوشته شده بود.  از آنجا که این مقاله با حذف تمامی یادداشت‌های حاشیه (بدون اطلاع نویسنده) و افزودن منابعی جعلی (دیگر به چه حقی دبیران فصلنامه‌ای برای مقاله‌ای «منابع» جعل می‌کنند؟) در انتهای مقاله منتشر شده بود، اکنون آن را منتشر می‌کنم و در اولین فرصت از مدیر مسئول و سردبیر این نشریه به دلیل حذف کامل تمامی یادداشت‌ها و جعل کردن «منابع» دروغین و دستکاری بی‌اجازه در مقاله شکایت می‌کنم.ففایل پی دی اف «تنهایی» در تصوّف و در هستی‌شناسی وجودیhttp://fallosafah.malakut.org/wp-content/uploads/2021/06/16.Solitude.Existential.1803400.pdf@fallosafahmshk text/html چهارشنبه، ۵ خرداد ۱۴۰۰ 12:13 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=529 خبر درگذشت دکتر اسماعیل خویی در لندن، پس از حدود چهل سال زندگی در تبعید، غم‌انگیز بود. اما مرا به یاد خاطرات خوشی برد که در جوانی از او داشتم. اسماعیل خویی را در مقام شاعر و اهل فلسفه از دوران دبیرستان می‌شناختم و او به همراه اخوان ثالث و شفیعی کدکنی و نعمت میرزازاده (م. آزرم) از جمله نامداران فرهنگ و ادب خراسان بودند که دست کم شیفتگی به زادگاه سبب می‌شد خواننده آثارشان باشم. اما توفیق دیدار او را سال ۵۸ در دانشگاه ملی داشتم. او و شفیعی کدکنی در دوره فوق لیسانس درس‌هایی می‌دادند و اخوان ثالث هم در دوره لیسانس درسی داشت. همه اینها به همت زنده‌یاد دکتر عباس حکیم رییس گروه آن هنگام گروه زبان و ادب فارسی دانشکده بود که هم خراسانی بود و هم خود از بزرگان ادب و قلم و به همین دلیل می‌توانست هر استاد صاحب نامی را به دانشکده بیاورد. و البته رییس گروه فلسفه‌مان هم شرف‌الدین خراسانی بود.. القصه، شوق دیدار استادان نامدار برخی دوستان را بر آن داشت تا از دکتر حکیم که در آن نیمسال استاد فارسی‌مان بود خواهش کنیم وساطت کند تا بتوانیم برویم سر کلاس خویی و شفیعی که مخصوص دانشجویان فوق لیسانس بود بنشینیم. استاد لطف کرد و رضایت استادان را گرفت تا سه نفر از ما دانشجویان سال اولی دوره لیسانس بتوانیم در جمع شش یا هفت نفره دانشجویان فوق لیسانس بنشینیم و از درس استادی نامدار لذت ببریم. یادش گرامی باد.@fallosafahmshk text/html جمعه، ۲۴ ارديبهشت ۱۴۰۰ 11:16 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=528 آقای ظریف، وزیر امور خارجهٔ نظام جمهوری اسلامی ایران، از «خیر و صلاح مُلک و ملت» سخن گفته است. بعید است کسی که در امور سیاسی دانش آموخته است نداند «مُلک» و «ملت» با هم جمع نمی‌شوند چون متعلق به دو عصر متفاوت‌اند: قدیم و جدید. مگر اینکه بنا را بر این بگذاریم که یا آقای ظریف چون در امریکا دانش‌آموخته است زبان و واژگان فلسفهٔ سیاسی را به فارسی و عربی نمی‌داند یا اینکه در واقع «کنایتی» و «اشارتی» کرده است که اهل نظر و آشنایان با زبان اشارت باید آن را بگشایند. اما چیست این «مُلک»؟  «مُلک» (kingdom) و «مَلِک» (king) و «مملکت» (realm) از واژگان نظام ملوکیت یا نظام سلطانی عربی - اسلامی است که اشاره به قلمرو سلطهٔ سلطانی دارد. بالطبع در نظام سلطانی «ملت» (کسانی که در سرزمینی مشترک به دنیا آمده‌اند) حقی برای حکومت ندارند و تنها «رعیت» شمرده می‌شوند و خود آنان نیز مایملک سلطان‌اند و فقط باید آن‌قدر رعایت حال شأن را کرد که شورش نکنند و بس. بنابراین، می‌توان گفت که در سخن آقای ظریف ما با بیانی ریاکارانه رو به رو هستیم. کسی که از نظامی سلطانی پیروی می‌کند که در آن«مصلحت نظام» فوق همه‌چیز است می‌خواهد بگوید به خیر و مصلحت «ملت» نیز می‌اندیشد. و حال آنکه این دو هرگز در نظامی سلطانی که در آن «مصلحت نظام» بر هر چیز مقدم باشد و جایی برای «منافع ملی» نباشد با یکدیگر جمع نمی‌شوند. «ملت» وقتی به خیر و صلاح خودش می‌رسد که خودش «دولت» تعیین کند و خودش دولت را بازخواست کند و خودش آن را برکنار کند. ملت از کسی اجازه نمی‌گیرد.@fallosafahmshk text/html جمعه، ۲۴ ارديبهشت ۱۴۰۰ 11:09 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=527 مرگ برای انسانی که در زندگی خود به شایستگی و بردباری و خویشتنداری و دانشوری زیسته است و شرافت خود را به زر و زور نفروخته است و جامه تزویر بر تن نکرده است رهایی و آزادی است. آزاد شدن از بند زیستن در جامعه‌ای که در آن سفله و فرومایه بر صدر نشیند و جاهل قدر بیند حتی به بهای مرگ رویاروی نیز ارزش دارد، تا چه رسد که شخص به استواری و پایداری چون کوه در برابر همه ستم‌ها ایستاده باشد و عمری را به رنج و دشواری سر کرده باشد و به فرجام به نیستی آری گفته باشد. درگذشت استاد دانشور دکتر محمدرضا باطنی را به بازماندگان ایشان و اهل دانش و فرهنگ تسلیت می‌گویم و برای ایشان شادی روح و روان و بلندی یاد و نام آرزو می‌کنم.   @fallosafahmshk text/html جمعه، ۲۴ ارديبهشت ۱۴۰۰ 10:57 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=526 از این مصاحبه  حدود ۱۷ سال می‌گذرد. در آن سال‌ها مجموعه مقالاتی تدارک دیدم برای روشن کردن مفهوم «روشنفکر». گمان می‌کنم هنوز لازم باشد که این اصطلاح و مفهوم باز روشن شود. امیدوارم در آینده‌ای نزدیک این کار ناتمام را نیز تمام کنم. این مصاحبه در تارنمای قدیم من هست:https://fallosafah.org/old/Intellectuals_Interview.htm@fallosafahmshk text/html جمعه، ۲۴ ارديبهشت ۱۴۰۰ 10:48 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=525 خر و فیلسوف را می‌توان از جهتی مقایسه کرد، وقتی که هردو بخواهند کاری را انجام دهند که در توان‌شان نیست. فلسفه نقادی کانت برای همین پدید آمد که نخست توانایی خود را بشناسیم. نیچه فلسفه کانت را به نتیجه تراژیک آن می‌رساند. اما برای این ستایشگر تراژدی شاید تمامی ارزش آدمی همین بار باشد. آیا دیوانه حافظ همان خر/فیلسوف نیچه نیست؟آسمان بار امانت نتوانست کشیدقرعه فال به نام من دیوانه زدند@fallosafahmshk text/html پنجشنبه، ۲۳ ارديبهشت ۱۴۰۰ 11:26 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=524  چامسکی دربارهٔ روشنفکران گفته است: «اکثر روشنفکران پیامبران دروغین‌اند و چاپلوسان دربار [زر و زور]. پیامبران راستین استثنایند و با آنان بد رفتار می‌شود. این را که با آنان چقدر بد رفتار شود جامعه تعیین می‌کند. مانند رفتاری که در اروپای شرقی با روشنفکران شد. در آنجا با آنان بسیار بد رفتار کردند. اما در امریکای لاتین [و من می‌افزایم: و نیز خاورمیانه] روشنفکران را سلاخی کردند».   text/html چهارشنبه، ۲۲ ارديبهشت ۱۴۰۰ 4:28 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=523 چامسکی می‌گوید: «مسئولیت روشنفکران گفتن حقیقت و افشای دروغ‌هاست». اما می‌توان حقایقی را گفت بی‌آنکه دروغ‌هایی را افشا کرد.  کار دشوار، کار پرخطر، گفتن حقیقت نیست، افشای دروغ‌هاست. سلاخی روشنفکران در امریکای لاتین و خاورمیانه گواه این مدعاست.@fallosafahmshk text/html چهارشنبه، ۲۲ ارديبهشت ۱۴۰۰ 4:23 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=522  در تاریخ دوهزار و پانصدسالهٔ کشور ما (و تاریخ چندهزارسالهٔ دیگر کشورهای متمدن) کم نبوده‌اند خردمندان و دانشوران و حکیمان و فیلسوفان و کاردانانی که با پیوستن به دربار شاه یا سلطانی نادان و عامی و زورگو، و گاه حتی وحشی و خونریز و جنایتکار، در مقام کارگزار و مشاور یا ندیم (هم‌پیاله) به رونق و آبادانی مُلک و مملکت یا کسب وجاهت و مشروعیت برای «دولت»/«نظام» خدمت کرده‌اند (و البته، پیش و بیش از همه، به جیب و عیش و نوش خود نیز)، اما پس از سال‌ها خدمت و آبادان کردن کشور و استوار کردن پایه‌های «دولت/نظام» یا وجاهت و مشروعیت بخشیدن به آن به‌ناگاه خود آماج خشم یا حسادت یا بدگمانی سلطان شده‌اند و جان خود نیز بر سر این کار گذاشته‌‌اند: از بزرگمهر تا برمکیان و خواجه نظام‌الملک و حسنک وزیر و خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی تا امیرکبیرو حتی امیرعباس هویدا. بنابراین، یک بحثی که می‌باید کرد این است آیا رواست که روشنفکران به «دولت» یا «نظام» بیپوندند یا می‌باید همواره در برابر آن باشند؟ آیا روشنفکر امروز ایرانی می‌باید «ناصر خسرو» را سرمشق خود قرار دهد یا «خواجه نظام‌الملک» را، «ابن سینا» را یا «ابو حامد غزالی» را؟ «روشنفکر درباری» کیست، و «روشنفکر انقلابی» کدام است؟ سرچشمهٔ نزاع و رویارویی روشنفکران با «دولت» یا «نظام» از کجاست؟ آیا این رویارویی از میان رفتنی است یا ازلی و ابدی است؟ برای پاسخ به این پرسش نخست می‌باید ببینیم «روشنفکر کیست؟» و «دولت چیست؟» و میان این دو چه نسبتی برقرار است. آیا اصلاً  بودن «دولت» بدون روشنفکران ممکن است؟ یا برعکس است، بدون دولت «روشنفکر»ی نیست؟ چرا «روشنفکران» در طول تاریخ بر دو دسته بوده‌‌اند: «بادولت/بانظام» و «بردولت/برنظام»؟  @fallosafahmshk text/html دوشنبه، ۳۰ فروردين ۱۴۰۰ 8:01 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=521 بچه که بودم از چیزهایی که پدر و مادرم و مادربزرگ و پدربزرگم مرا زیاد دربارهٔ آن نصیحت می‌کردند «دلگی» و «ریزه‌خوری» بود. مقصودشان از «دلگی» و «ریزه‌خوری» این بود که بیرون هله هوله و تنقلات نخور و خودت را با خوردن غذای اصلی در خانه سیر کن. در واقع اصل این بود: غذای خانه بهتر از بیرون است. و انصافاً بهترین غذاهایی که من در عمرم خورده‌ام در خانهٔ پدر و مادرم بوده است و از این حیث هرگز پدر و مادرم چیزی دربارهٔ فرزندان‌شان فروگذار نکرده‌اند. امروز هم هروقت بخواهم از سر ناچاری در بیرون غذا بخورم ترجیح می‌دهم یا چیزی بخورم که نشود در خانه درست کرد، مانند شیشلیک و انواع کباب، یا چیزی بخورم که مانند غذای خانگی باشد (فسنجان و قیمه). سال‌هاست که دیگر ساندویچ نخورده‌ام! باری، بزرگ‌تر که شدم فهمیدم «دلگی» یک معنای دیگر غیر از «پُرخوری» و «شکمبارگی» و «ریزه‌خوری» نیز دارد و آن «چشم‌چرانی» و «هرزگی» و «زنبارگی» است. آدم همان‌طور که ممکن است «شکمباره» شود و به هر چیزی ناخنک بزند و دائم دهانش بجنبد و هیچ وقت «سیر» نشود، ممکن است «زنباره» شود و از هیچ زنی نگذرد و به «سیری‌ناپذیری جنسی» دچار شود! و البته از این «بیماری» هم مانند هر بیماری دیگری می‌باید پرهیز کرد یا آن را «درمان» کرد. text/html پنجشنبه، ۱۹ فروردين ۱۴۰۰ 10:23 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=520 یکی از چیزهایی که برخی متکلمان و روشنفکران دینی و آخوندها و خطبا و وعاظ و اهل منبر در جهان اسلام می‌کوشند برای «حجاب زنان» و قانع کردن مخاطبان بیابند دلایل عقلی است و در این راه به همه چیز چنگ می‌زنند از جمله «طبیعت» و «غرایز» مردان (یعنی: خودشان) و به اصطلاح «تفاوت‌های زیست‌شناختی»: با این استدلال که زنان چون سرچشمهٔ صدور این «تحریکات»‌اند پس آنان را باید در غلافی یا سرپوشی گذاشت تا این سرچشمهٔ فیض دست کم به طور موقت از تابش باز ایستد. می‌باید به آنان گفت که اگر زنان هم همین ادعا را در خصوص بدن مردان می‌کردند و مدعی می‌شدند که آنان نیز از «دیدن» بدن مردان «تحریک» می‌شوند، آنان چه استدلالی می‌کردند و تا چه اندازه خود را می‌پوشاندند؟ همین استدلال در خصوص تعدد زوجات نیز رواست: اگر مردان به یک زن قانع نیستند، چرا زنان باید به یک مرد قانع باشند؟ تاریخ این پاسخ را البته با «زور» داده است: مردان چون «شمشیر» و «پول» در اختیار داشته‌اند هرچه خواسته‌اند کرده‌اند. مهم «مرد» یا «زن» نیست. مهم «زور» و «پول» است. تاریخ نشان داده است که زنان هم اگر «زور» و «پول» داشته باشند در خصوص امیال و شهوات و کامروایی آنها دست کمی از مردان نخواهند داشت. در این استدلال‌ها خطاهای بسیار هست، اما نمی‌خواهم اکنون بحث کنم، فقط می‌خواهم به این سخن جناب علی مطهری بپردازم که می‌گوید هر مردی باید از دیدن زنی برهنه در کنار دریا «تحریک» شود و اگر نشود «مرد» نیست؟ در پاسخ ایشان باید گفت: آری درست است، اما مرد داریم تا مرد. مرد سیر داریم و مرد گرسنه. و مرد شرقی بارآمده در تمدن اسلامی امروز یکی از گرسنه‌ترین و بدبخت‌ترین مردان جهان است، حتی اگر پول داشته باشد و ازدواج کرده باشد و زنان متعدد را مُتعه کرده باشد یا همزمان چند زن داشته باشد!؟ چرا این مردان هنوز گرسنه‌اند و حریص؟ و هنوز نمی‌توانند کنار دریا بنشینند و به همسر یا یار خود بنگرند وباز چشم‌شان دنبال دیگران است؟ text/html دوشنبه، ۱۶ فروردين ۱۴۰۰ 8:43 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=519 زبانی را سراغ دارید که یک کلمه را در آن به سه صورت (یا بیش‌تر) بنویسند و تلفظ کنند؟ من در زبان‌های اروپایی سراغ ندارم: در انگلیسی امریکایی و بریتانیایی تفاوتی در املا و تلفظ برخی کلمات هست، اما قاعده‌مند است. همین‌طور است در خصوص املای کهن و جدید برخی کلمات. در فارسی و عربی نیز شاید برخی تفاوت‌ها در املا و تلفظ کلمات کهن و جدید باشد. اما اینها با چیزی که در ترجمه‌های فارسی امروز متداول شده است بسیار متفاوت است. به نمونهٔ زیر توجه کنید. ناشری، نشر نی، در طی دو دهه، سه کتاب منتشر کرده است که بر روی جلد هریک از این‌کتاب‌ها کلمه‌ای به‌ظاهر واحد به سه صورت نوشته شده است و بنابراین به سه صورت نیز تلفظ می‌شود: ۱) «هرمنیوتیک» (هیوبرت دریفوس، پل رابینو، میشل فوکو: فراسوی ساختگرایی و هرمنیوتیک، ترجمهٔ حسین بشیریه، ۱۳۷۹)، ۲) «هرمنوتیک» (میشل فوکو، خاستگاه هرمنوتیک خود، ترجمهٔ نیکو سرخوش، افشین جهاندیده، ۱۳۹۶)، ۳) «هرمنویتیک» (ژان گروندن، از هایدگر تا گادامر در مسیر هرمنویتیک، ترجمهٔ سید محمد رضا حسینی بهشتی، سید مسعود حسینی، ۱۳۹۹). text/html شنبه، ۳۰ اسفند ۱۳۹۹ 3:13 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=518 آدمیان بسیار پیش‌تر از آنکه اندیشه‌های حکمت‌آمیز و دینی و فلسفی قدم به صحنه گذارند به مشاهده دریافتند که این جهان جهان آمدن و رفتن، پاییدن و فرسودن، نو شدن و کهنه شدن، و پدید آمدن و از میان رفتن است. و در این میان آنچه نصیب آدمیان و دیگر هست‌هاست، از حبابی کف‌آلود تا پروانه‌ای در گلشن، از ماموتی عظیم تا پشه‌ای خرد، در چشم‌انداز زمان بیکران جز دمی نیست. حبابی به دمی می‌ترکد و حیوانی عظیم یا صخره‌ای سخت شاید قرن‌ها دوام آورد. اما به‌ناگزیر هر تکرار را برای هر هستی پایانی است، مگر برای هستی هست‌ها، که می‌گردد و می‌گردد و هرگز باز نمی‌ایستد. جاودانگی همین دایره است. دایره آمدن و رفتن. چه کند گر نرود چون پرگار، هرکه در دایره گردش ایام افتاد.  text/html پنجشنبه، ۲۸ اسفند ۱۳۹۹ 12:21 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=517 چاپ جدید «فلسفهٔ اروپایی»، شامل آخرین بازنگری‌‌ها و حاشیه‌های من بر این کتاب، منتشر شده است. دوستانی که علاقه‌مند باشند می‌توانند آن را از تارنمای ناشر یا هرجای دیگری که مایل باشند تهیه کنند. صفحاتی از کتاب را در اینجا می‌توانید ملاحظه کنید.   text/html سه شنبه، ۲۶ اسفند ۱۳۹۹ 3:16 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=516 یکی از مهملاتی که برخی از مترجمان ایرانی هایدگر و مقلدان بی‌اندیشهٔ آنان بر زبان می‌رانند و اینجا و آنجا می‌نویسند این جملهٔ اوست که «زبان خانهٔ وجود» است. اگر کلمه‌ای یا جمله‌ای باشد که بتوان با آن ثابت کرد شخص آثار هایدگر را نخوانده است و تنها چیزی جایی دیده است و همین طور مقلدانه و نیندیشیده لقلقهٔ زبان کرده است، و زبان را هم آن طور که هایدگر می‌گوید نمی‌شناسد همین جمله است، اما چرا این جمله مهمل است؟ به این دلیل که فعل و مصدر «وجود»، چه در عربی (وجد و مشتقات آن) و چه در لاتینی (existere) و چه در زبان‌های اروپایی امروز (exist)، هیچ نقش بنیادی در شکل‌گیری زبان ما ندارد. ما می‌توانیم کتابی بنویسیم بدون اینکه حتی یک بار از کلمهٔ «وجود» استفاده کنیم،چنان‌که در قرآن هرگز از این کلمه استفاده نشده است (البته از «وجد» به معنای «یافتن» استفاده شده است)، و همین طور در «شاهنامهٔ» فردوسی، و بنابراین ما می‌توانیم بدون این فعل («وجود») همچنان زبان داشته باشیم. اما بدون «است/هست» و مصدرهای آن «استن»/«هستن» و «بودن» و زمان‌های سه‌گانهٔ آن «هست» و «بود» و «باش» (کسانی که نام کتاب هایدگر را وجود و زمان ترجمه می‌کنند، یا می‌گویند توجه ندارند که «وجود» ارتباطی با زمان ندارد) هرگز، چون ما حتی قادر به بیان یک جمله یا فهم هیچ چیز نیستیم. ما از فعل و مصدر «هستن» و «بودن» است که زبان و زمان‌ها را داریم. پس وقتی می‌گوییم : «زبان خانهٔ هستی» است، یک معنای آن این است که ما به دلیل این فعل است که زبان داریم و قادر به فهم و بیان هرچیزی هستیم و بنابراین اگر چیزی را با «است» و «هست» و صورت‌های مختلف زمانی آن به هم نبندیم هیچ چیزی برای بیان کردن یا فهمیدن نداریم. زبان ما با این فعل گره خورده است. از همین روست که هایدگر تعجب می‌کند که اقوامی که این فعل در زبان‌شان نیست چگونه می‌توانند فلسفهٔ یونانی یا اروپایی را بفهمند؟ چون فلسفه با زبان سرشته شده است. از همین روی هر زبانی فلسفه‌ای دارد خاص خود و هیچ فلسفه‌ای را نمی‌توان فهمید، مگر نخست زبان آن را بفهمیم. فلسفه یونانی است و زبان فلسفه یونانی. اقوامی می‌توانند فلسفهٔ یونانی را بفهمند که زبان‌شان به زبان یونانی نزدیک باشد. هایدگر مدعی بود زبان آلمانی به زبان یونانی نزدیک است. اما هایدگر اگر زبان دری پارسی می‌دانست می‌فهمید که زبان پارسی از هر زبان دیگری به یونانی نزدیک‌تر است. دربارهٔ تفاوت «هستی» و «وجود» بیش از اینها می‌توان سخن گفت و گفته‌اند. اما در این دم برای آن که بخواهد آغاز به فهمیدن کند همین کافی است (همین متن را ملاحظه کنید ببنید آیا من نیازی داشتم از کلمهٔ «وجود» برای بیان مقصودم استفاده کنم؟ یا یک جمله بگویم که به «وجود» نیازی باشد؟). text/html جمعه، ۱۵ اسفند ۱۳۹۹ 1:56 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=515  به مناسبت انتشار ویراست دوم فلسفهٔ وجودی، هرمس، ۱۳ اسفند ۱۳۹۹.  «وجودگرایی» یا «اگزیستانسیالیسم» عنوانی بود که سارتر برای فلسفۀ خودش برگزید، اما این عنوانی بود که هیچکس از کسانی که فلسفه‌شان شباهتی با مضامین «وجودی» دارد راضی به پذیرفتن آن نشد. مفهوم «وجود» و «وجودی» به معنای جدید را سورن کییرکگور، متفکّر دینی دانمارکی، در نیمۀ اول قرن نوزدهم متداول کرد و هایدگر شاهکار خود «هستی و زمان» را در دهۀ سوم آعاز قرن بیستم به تحلیل پدیدارشناختی و وجودی موجودی اختصاص داد که او را با نامی هستیشناختی «دازاین» یا «هستیگشا» مینامید. هایدگر پیشگام در ارائۀ «هستیشناسی وجودی» به قصد رسیدن به «هستی» بود. با این همه، آن که تا سه دهه بعد از جنگ جهانی دوم میداندار کلّ عرصۀ «فلسفۀ وجودی» با نام «وجودگرایی» بود کسی جز ژان‌پل سارتر نبود و همین عنوان بود که بر جای «فلسفۀ وجودی» و دیگر عنوانهای مشابه همچون «فلسفۀ وجود» و «فلسفۀ هستی» نشست. جان مککواری، خداشناس و فیلسوف برجستۀ اسکاتلندی، در این کتاب میکوشد با بحثی موضوعی از مهمترین مضامینی که «وجودگرایی» را شکل میدهند، از کی‌یرکگور تا نیچه و داستایفسکی و هایدگر و سارتر و کامو و مرلوپونتی، و حتی سقراط و آگوستین، و نیز اسطوره و دین و عرفان گنوسی، نشان دهد که ریشههای اندیشۀ «وجودی» را تا کجا میتوان در تاریخ بشر پی گرفت و مضامینی مانند «دلشوره» و «مرگ» و «خود» و «زندگی اصیل» چگونه در این فلسفهها بحث شده‌اند. اما، بحث او به همین جا پایان نمی‌یابد، او پس از پی گرفتن تأثیرات وجودگرایی در اخلاق و هنر و روانشناسی و خداشناسی و تعلیم و تربیت در قرن بیستم به ارزیابی انتقادی این فلسفه و نتایج خوب و بد و خواسته یا ناخواستۀ آن نیز می‌پردازد. صفحاتی از کتاب را ببینید. text/html جمعه، ۵ دی ۱۳۹۹ 12:47 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=514 شایان توجه برای دنبال‌کنندگان: کانال تلگرام من از fallosafah@ به fallosafahmshk@ تغییر کرده است.   از جمله چیزهایی که می‌توان تفاوت دیدگاه‌های «قدیم» (old) و «جدید» (modern) یا قدما/متقدّمان (ancients) و متأخران (moderns) را دربارهٔ آن به‌طور بارز و آشکار دید مفهوم «شب» است. این تفاوت را ما می‌توانیم در تفاوت دیدگاه سنتی با دیگاه هگل دربارهٔ «شب» ببینیم. ابتدا ببینیم ما معمولاً در سنّت ادبی و دینی خودمان «شب» و «تاریکی» را چگونه می‌فهمیده‌ایم و سپس ببینیم هگل، فیلسوفی که او را نخستین کسی گفته‌اند که به‌طور جدّی و عمیق دربارهٔ تفاوت جهان‌های قدیم و جدید اندیشیده‌ است و او را می‌توان به‌راستی «فیلسوف تجدّد یا نوبودگی (modernity)» نامید، چه سخنی دربارهٔ «شب» دارد. text/html يكشنبه، ۳۰ آذر ۱۳۹۹ 9:48 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=513 شایان توجه برای دنبال‌کنندگان: کانال تلگرام من از fallosafah@ به fallosafahmshk@ تغییر کرده است.   «شب» زیباتر است یا «روز»؟ پاسخ هرکس بدین پرسش می‌تواند گویای نگرشی باشد که او به جهان «طبیعت» دارد. پاسخ هگل به این پرسش را در یکی دو نوبت بعد خواهم گفت، پاسخی که البته مبنای مابعدطبیعی «جهان جدید» را می‌گذارد و تفاوت «عصر جدید» و «عصر قدیم» را به‌روشنی مشخص می‌کند و شرح می‌دهد. اما «شب» تا آنجا که به جهان زندگی تاریخی و هرروزی ما در اینجا و اکنون مربوط می‌شود، همواره «استعاره»ای بوده است برای «ستم» و «زور» و «بیداد» که «خاموشی» همزاد آن بوده است. «شب»، به‌طور طبیعی، زیباست اگر «خوابیده» باشی و «آرامش» و «سکوت» خوابت را برنیاشوبد. اما اگر «بیدار» و «تنها» باشی، «سکوت» و «خاموشی» و «تنهایی» و احساسی که از «سکون» و «پایداری» و «تغییرناپذیری» داری همچون خوره ذرّه ذرّهٔ روحت را می‌خورد و جانت را می‌فرساید. «شب» اگر خوش باشد و شب دیدار و وصال آن را می‌توان با «گیسویی بلند» درازتر کرد، چه از همان آغاز «در صبح» باز است، اما اگر «شب تنهایی» باشد غمی از آن درازتر نیست. text/html شنبه، ۲۹ آذر ۱۳۹۹ 5:31 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=512 چهارشنبه شب اختلالی در شبکهٔ تلگرام سبب شد که از حسابم به بیرون پرتاب شوم و دوباره نتوانم به آن وارد شوم (به دلیل منسوخ شدن سیم کارت و تعویض نکردن آن!). در نتیجه، دیگر به حساب قبلی‌ام و کانالم دسترسی ندارم. بنابراین، دوستانی که مابل باشند نوشته‌های مرا در کانال تلگرامم دنبال کنند می‌توانند از  این به بعد به این کانال جدید: fallosafahmshk@ مراجعه کنند. با پوزش از همهٔ اعضای کانال پیشین.  text/html چهارشنبه، ۲۶ آذر ۱۳۹۹ 3:50 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=511 دیروز که مطلبی را در تلگرام (fallosafah@) دربارهٔ صادرات «ژن خوب» به کشورهای دیگر و «پایین آمدن ضریب هوشی ایرانیان» به دلیل مهاجرت نخبگان دیدم و منتشر کردم به خاطر آوردم که حدود ۱۷ سال پیش چیزی در این خصوص بر اساس روایت اردشیر فاضل لاریجانی نوشته بودم و آن را در تارنمای قدیمم منتشر کرده بودم. از آنجا که ما در سرزمینی زندگی می‌کنیم که در آن «در همیشه روی یک پاشنه می‌چرخد» و «حکایت همچنان باقی است» و «همیشه همان طور است که بود» بد ندیدم که نسل جدید نیز از اندرزهای حکیمانهٔ حکیمان بهره‌مند شوند تا بدانند که ما همیشه همین طور بوده‌ایم و این چیز جدیدی نیست. مشکل ما در جایی است که به آن نمی‌اندیشیم یا شاید بهتر است بگوییم اصلاْ نمی‌اندیشیم! بنابراین تا اطلاع ثانوی هرکس به فکر خودش باشد! این نوشته پیش‌تر در تارنمای نخست من، دوشنبه ۱۲ آبان ۱۳۸۲/ ۳ نوامبر ۲۰۰۳، منتشر شده است.           text/html يكشنبه، ۲۳ آذر ۱۳۹۹ 9:57 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=510 تا مدرسه و مناره ویران نشود اسباب قلندری به‌سامان نشود تا ایمان کفر و کفر ایمان نشود یک بندهٔ حق بحق مسلمان نشود (مولوی، دیوان شمس، رباعیات، رباعی ۶۱۰)   «ویران‌سازی» در عرفان‌ و فلسفه و سیاست متاعی پُرمشتری بوده است. بسیاری از عارفان، پیش از اسلام و پس از اسلام، بر آن بوده‌اند که می‌باید «تن» را «ویران» کرد تا «جان» آزاد شود. زهد و ریاضت نتیجهٔ چنین بینشی بوده است. «بمیرید، پیش از آنکه بمیرید» (موتوا قبل أن تموتوا)، دوباره متولد شوید، مقیم ویرانه شوید تا گنج بیابید. این‌ها شعارهایی نیست که در اصل از جهان اسلام برخاسته باشد. تاریخی بس طولانی در پشت سر اینهاست. برای ساختن، نخست باید ویران کرد. این شعار همهٔ شاهان و فاتحان و نیز انقلابی‌ها بوده است. چه جنگ‌های ویرانگر داخلی و خارجی که با چنین توجیهی برپا شده‌اند. اما بس بسیار بوده است که تنها نخستین گام آن برداشته شده است. اندک‌اند آنان که بر ویرانه‌ها چیزی ارزشمند ساخته باشند، چیزی بهتر از آنکه بود، شاید هرگز نبوده است، چرا که گاه آنچه ویران کرده‌اند بسی دشوارتر و ارزشمندتر از آن بود که باز بتوان ساخت. چه کسی توان آن را داشت که «تخت جمشید» را باز بسازد؟ چه کسی توان آن را داشت که «معبد دلفی» را باز بسازد؟ چه کسی توان آن را دارد که اهرام مصر را باز بسازد؟ اما بسا کسان که سرزمین خود ویران می‌کنند تا خود را ثروتمند کنند. این اما داستانی کهنه است. بسا کسان که هرچه دارند از غارت مردمان است. این اما داستان همهٔ آن کسانی است که ثروت‌شان از ویرانی سرزمین‌شان است. چنین کرده‌اند همهٔ تازه به دوران رسیدگان. همهٔ سلسله‌های نو و همهٔ انقلابی‌های بادآوردهٔ پس از انقلاب که فقط با کشتار و زندان حکومت کرده‌اند و نامش را «انقلاب» گذاشته‌اند تا «انقلاب» را حفظ کنند! اما غافل از آنکه «انقلاب» همان لحظه که بر کرسی نشست و پیروز و فاتح شد دیگر «انقلاب» نیست. حاکم است و «حاکم» هرگز نمی‌تواند انقلابی باشد. «حکومت» هرگز نمی‌تواند «انقلابی» باشد. هر حکومتی ضدانقلابی است، مگر آنکه بپذیرد که باید «برود». انقلابی کسی است که بر «نظام حاکم» بشورد. آن که در بند حفظ مقام خود است «انقلابی» نیست و چگونه تواند بود؟ «انقلابی» کسی است که بپذیرد خودش نیز باید برود. حکومت انقلابی حکومتی است که هیچ کس در آن شغل و مقامی تمام عمر نداشته باشد. هیچ کس نتواند در برابر ارادهٔ عمومی بایستد. «دموکراسی» یا «مردم‌سالاری» انقلابی‌ترین حکومت و نظام سیاسی در جهان است. چون تنها نظامی است که امکان دارد از صدر تا ذیل و حتی قانون را تغییر داد. دموکراسی تنها نظام انقلابی تاریخ است. نظامی بدون خونریزی برای تغییر دائمی. و دموکرات برترین انقلابی در جهان است، چون به خواست مردم می‌آید و به خواست مردم هم می‌رود. او با زور و اسلحه و کشتار بر مردم حاکم نمی‌شود و با زور و اسلحه و کشتار برکنار نمی‌شود. انقلابی کسی است که بپذیرد برای ساختن اول خودش باید ویران شود. و چون به قدرت رسید باز باید خودش ویران شود تا چیزی نو ساخته شود. اما به راستی در دموکراسی «گذشته» ویران نمی‌شود تا «نو» پرستیده شود و «گذشته» از صفحهٔ روزگار محو شود. در دموکراسی افراد «کنار» گذاشه می‌شوند، «کنار زده» می‌شوند، «نیست و نابود» نمی‌شوند. تنها در دموکراسی است که انسان با تمامی خوب و بدش و با تمامی گذشته و حال و آینده‌اش حاضر است و پویا و رو به آینده.   جانی که حریف بود بیگانه شده است عقلی که طبیب بود دیوانه شده است شاهان همه گنج‌ها به ویرانه نهند ویرانهٔ ما ز گنج ویرانه شده است (مولوی، دیوان شمس، رباعیات، رباعی ۲۷۹)   در کتابم دربارهٔ «هایدگر و مفهوم ”دستروکسیون“» از «ویران‌سازی» در تاریخ اندیشه نیز بحث خواهم کرد. text/html چهارشنبه، ۱۹ آذر ۱۳۹۹ 7:34 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=509 چندی پیش با دیدن معادل «ویرانگری» و شرح آن در  دو کتاب دربارۀ فلسفهٔ هایدگر، به قلم بابک احمدی، بر آن شدم تا ببینم دیگران این اصطلاح هایدگر را چگونه فهمیدهاند و چگونه ترجمه و شرح کردهاند. پس از جُستوجویی، از قضا، رسیدم به مقالهای مشترک از دانشیار فلسفۀ دانشگاه اصفهان، محمد جواد صافیان و شکوفۀ حسینیمنش، دانشجوی کارشناسی ارشد فلسفۀ غرب در همین دانشگاه، با عنوان، «تفکیک و تخریب به عنوان مرحلهای از پدیدارشناسی هایدگر»، منتشر در متافیزیک (مجلۀ علمی ـ پژوهشی) دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی ـــ دانشگاه اصفهان، سال پنجاهم، دورۀ جدید، سال ششم، شمارۀ ۱۷، بهار و تابستان ۱۳۹۳، ص ۴۴-۲۹. مرور ضعفهای این مقاله برایم چندان حیرتانگیز نبود! مقالهای «به اصطلاح» علمی ـ پژوهشی از دانشیاری در دانشگاه اصفهان و دانشجویش درست همان چیزی بود که بارها در هنگام داوری بسیاری از رسالههای ارشد در دانشگاه دیده بودم: چیزی که در آن نبود «علم» و «پژوهش»، و چیزی که در آن بسیار بود، سرقت، انتحال (به خود بستن)، تحریف، حذف و نادیده گرفتن خدمت و سهم دیگران، رونویسی جسته گریخته و نیندیشیده و سطحی از منابع خارجی، و مطالبی تکراری که از قضا گاهی با پُرمدّعایی خود را «نو» و «ابتکاری» و «نخستین» هم «جا» می‌زنند و به دیگران «قالب» میکنند! و اما شواهد و دلایل من برای اثبات این مدّعیات و اتهامات.   تمامی این مقاله را می‌توانید از اینجا بردارید. text/html پنجشنبه، ۶ آذر ۱۳۹۹ 8:51 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=508 مردم چه کسانی را بیش از هرکس دیگر دوست دارند: «خدا»، «پیامبران»، «هنرمندان»، «ورزشکاران حرفه‌ای»، «سیاستمداران»، «خوانندگان»، «نوازندگان»، «رقاصان»، «نویسندگان»، «شاعران»، «پزشکان»، «آموزگاران»، «حکیمان»، یا «فیلسوفان»؟ پاسخ به این پرسش در گرو این است که نخست بدانیم ما در مقام انسان چه چیزی را دوست داریم و چرا؟ نگاهی دقیق و فلسفی و پذیرفته‌شده به «طبیعت» انسان، و پس از توجه به آن بسیار بدیهی برای هر انسان، می‌گوید که ما چیزی را دوست داریم که یا «لذت»ی برای ما در بر داشته باشد یا «سود»ی. اما، باز، با یک محاسبه «سود» را هم می‌توانیم به لذت برگردانیم و نتیجه بگیریم که غایت کنش هر انسانی کسب «لذت» است و در نتیجه هر انسانی در زندگی جز «لذت» نمی‌خواهد و جز با زبان «لذت» و «رنج» چیزی را نمی‌فهمد. اما باز ملاحظه‌ای دقیق و فلسفی به ما می‌گوید که لذت «اول» یا «آخر» یا «کم» و «بیش» دارد و البته لذت بدون رنج نیز نیست. پس کدام را باید برگزید؟ لذت اول یا لذت آخر؟ لذت بیش‌تر و رنج کم‌تر، یا لذت کم‌تر و رنج بیش‌تر؟ از اینجاست که وارد فلسفه می‌شویم. اما قصد نداریم این بحث را ادامه دهیم. می‌خواهیم بگوییم چرا مردم (عموم مردم یا عوام یا بسیاران) برخی کسان را بیش‌تر دوست دارند و برخی کسان را کم‌تر یا اصلاً دوست ندارند. text/html چهارشنبه، ۲۸ آبان ۱۳۹۹ 11:30 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=507  فلسفه پیدایش خود را وامدار ساختمان یا ساختار جامعۀ یونانی در ۶۰۰ ق م به بعد است. و البته یک دلیل افول آن نیز از دست رفتن همین ساختمان و ویران شدن آن به دست اسکندر مقدونی. یک دلیل اینکه چرا تفکر نظری و انتقادی و به دنبال آن فلسفه در یونان پدید آمد و در کشورهای نیرومندتر و ثروتمندتری مانند ایران و مصر و هند و چین پدید نیامد، کشورهایی که البته علم و حکمت و دین داشتند، ساختمان سیاسی و اجتماعی این جامعه بود که آن را بسیار متفاوت با این جامعه‌های متمدن و بافرهنگ و ثروتمند ساخته بود. فلسفه نه علم است نه حکمت و نه دین. اما هرسه این‌ها می‌تواند باشد و هر سهٔ اینها  را می‌تواند بپروراند، یا با آنها یکی شود یا یکی گرفته شود، یا با آنها به چالش برخیزد. فلسفه می‌تواند بر این سه پیشی گیرد و نه تنها به طور عرضی از آنها فراتر رود بلکه به‌طور طولی نیز از آنها بالاتر رود. این بحث را وامی‌گذارم به فرصتی دیگر در این باره که «چرا فلسفه یونانی است؟» اما در خصوص پرسش نوشتۀ قبلی که پرسیده بودم سخنان ارتشبد مارک میلی، رئیس ستاد مشترک ارتش امریکا، یادآور چه سخنانی در تاریخ فلسفه است، صفحاتی از «اندیشۀ فلسفی در عصر باستان»، نوشتۀ ترنس اروین، روزنه، ۱۳۹۶، ص ۴۴-۴۲، به ترجمۀ خودم را می‌آورم که در آنجا او به شرح تفکر تاریخی هرودوتوس و اهمیت فلسفی آن می‌پردازد. هرودوتوس در مقایسهٔ ایران و یونان آن زمان به آزادی سرباز یونانی و ترس او از «قانون» و وفاداری او به «قانون» اشاره می‌کند که برآمده از نظام دموکراسی است. برخلاف سرباز یونانی، سرباز ایرانی از «شاه» می‌ترسد، نه از «قانون». چون اساساْ قانونی نیست. به گفتۀ او: text/html دوشنبه، ۲۶ آبان ۱۳۹۹ 9:59 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=506 امریکا سرزمین شگفت‌انگیزی است. نام «جهان جدید» از هر حیث سزاوار این سرزمین است، چون ملغمه‌ای است از هرآنچه در این جهان یافتنی است: از واپس‌مانده‌ترین سنّت‌ها تا مترقی‌ترین اندیشه‌ها، سرزمین دینداران متعصب، تبهکاران و پرورش‌گاه متعصبان دینی از همه نوع تا مخترعان و دانشمندان و سیاستمداران و آزاداندیشان جهان‌وطن. سرزمینی که کاشفان آن را یافتند و مزدوران و سپاهیان آن را تصرف کردند و رانده‌شدگان و مطرودان و بی‌کسان و مستضعفان از جور کلیسای قرون وسطای و اربابان زمیندار به آن پناه بردند و در آن سکونت گزیدند، یعنی همهٔ آن کسانی که در«جهان قدیم» و «سنتی» و «اشرافی» و «کلیسایی» و «آخوندی» اروپا نمی‌توانستند زندگی کنند. بدون «امریکا» تصور پیدایش «عصر جدید» ناممکن است. امریکا هم «درد» است و هم «درمان»، هم «آب»ست و هم «سراب». باری، این هفته‌های اخیر امریکا «تماشاگه» معرکه‌ای بود از «دموکراسی»  و جذابیت‌ها و بلاهت‌ها و حماقت‌های آن. آنچه در این میان برای من بیش از همه جالب توجه بود این سخنان ارتشبد مارک میلی سپهسالار ارتش امریکا بود، در بحبوحهٔ مدعیات ترامپ دروغگو، که درسی است برای همهٔ نظامیان و سپاهیان جهان امروز: We are unique among armies, we are unique among militaries. We do not take an oath to a king or queen, or tyrant or dictator, we do not take an oath to an individual. No, we do not take an oath to a country, a tribe or a religion. We take an oath to the Constitution, and every soldier that is represented in this museum—every sailor, airman, marine, coastguard—each of us protects and defends that document, regardless of personal price. ما در میان ارتشیان بی‌همتاییم، ما در میان نظامیان و سپاهیان بی‌همتاییم. ما به شاهی یا شهبانویی، جبّاری یا دیکتاتوری سوگند وفاداری نمی‌خوریم، ما به هیچ فردی سوگندی وفاداری نمی‌خوریم. خیر، ما به کشوری، به قبیله‌ای یا دینی سوگند وفاداری نمی‌خوریم. ما به قانون اساسی سوگند وفاداری می‌خوریم، و هر سربازی که در این موزه نماینده‌ای از او هست ـــ ملوان، هوانورد، تفنگدار دریایی، نگهبان ساحلی ـــ هریک از ما از این سند حمایت و دفاع می‌کند، بی‌آنکه پروای آن را داشته باشد که این کار به چه قیمتی برای زندگی شخصی او تمام می‌شود.   سربازی که خود را «جان نثار شاه» یا «فدایی رهبر» می‌خواند و «جانم فدای رهبر» می‌گوید سرباز نیست. مزدور است. سرباز بیش از هرچیز باید به میثاق آزادانه و اجتماعی مردمی پایبند باشد که خود یکی از آنان است و آن را ضامن آزادی و حقوق برابر انسانی تک تک انسان‌ها قرار داده‌اند. تنها چنین سربازی است که مرگش شهادت است و زندگی‌اش برکت و سعادت برای خودش و کشورش و مردمش. پرسش: دانشجویان فلسفه آیا به یاد می‌آورند و می‌توانند بگویند در «تاریخ فلسفهٔ یونان» مشابه این سخنان را در کجا خوانده‌آند؟   https://www.youtube.com/watch?v=nMaI1Hg8dl8  سخنان ارتشبد مارک میلی   text/html سه شنبه، ۱۳ آبان ۱۳۹۹ 5:22 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=505 چهارشنبه ۱۴ آبان دکتر شرف‌الدين خراسانی (متخلص به شرف) استاد فلسفه‌ٔ دانشگاه ملی، نويسنده و مترجم آثار فلسفی و شاعر، درگذشت. ديروز بود که با خبر شدم. هنوز دقايقی از شروع کلاس در ساعت ۸ صبح نگذشته بود که برخی دانشجويان به در کوبيدند و از کلاس بيرونم کشيدند و خبر را دادند. باور نمی‌کردم. چندسال قبل يک بار اين خبر را به نادرست پخش کرده بودند، و با خودم می‌گفتم باز هم شايد اتفاقی، سکته‌ای، چيزی، رخ داده و اين خبر پخش شده است، اما چند دقيقه‌ی بعد دکتر مسگری به در زد و خبر را داد. فردا ساعت ۱۰:۰۰  تشييع جنازه از مرکز دايرةالمعارف اسلامی است. ديگر مطمئن شده بودم. از آخرين باری که او را ديدم چندهفته‌ای نمی‌گذرد، اما از اولين باری که او را ديدم ۲۴ سال گذشته است. معمولاً سالی يکی دو بار او را می‌ديدم، هربار که به دايرة‌المعارف می‌رفتم تا برخی دوستان را ببينم، يا از کتابخانه استفاده کنم، به ديدن او هم می‌رفتم، و گاهی هم اتفاقی در خيابان يا در مراسمی و جايی می‌ديدمش، که البته مهلت سخن گفتن بسيار نبود. ياد او را در خاطرم مرور می‌کنم تا شيرينی ديدارش تلخی اندوه فقدان او را بزدايد. text/html شنبه، ۱۰ آبان ۱۳۹۹ 10:39 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=504 این روزها که به واسطهٔ برگزاری انتخابات امریکا نام «کالج الکترال» یا «مجمع برگزینندگان» زیاد به گوش می‌رسد یا دیده می‌شود به یاد یادداشتی افتادم که در صفحهٔ ۳۸، عقل‌گرایان (جلد ۴ تاریخ فلسفهٔ غرب آکسفورد)، انتشارات روزنه، ۱۳۹۸، برای توضیح عنوان «الکتور» («شاه‌گزین») آورده بودم که لقبی اشرافی در اروپا تا قرن هفدهم بود و آن این بود: عنوان اعضای آلمانی (در آلمانی: Kurfürst) «مجمع شاه گُزین» (electoral college) که حق برگزیدن «شاه» یا «امپراتور» در دوران امپراتوری مقدس رومی را داشتند. این حق و امتیاز از قرن سیزدهم به بعد برای برخی شهریاران (فرمانروایان مناطقی کوچک مانند «امیرنشین»های عربی امروز، پایین تر از شاه و شاهنشاه یا امپراتور) آلمانی به وجود آمد و تا قرن هفدهم پابرجا بود. امروز البته وظیفهٔ این «مجمع» برگزیدن «شاه» یا «شاهنشاه» نیست و از همین رو می‌باید آن را به جای «مجمع شاه‌گزین» به «مجمع برگزینندگان» ترجمه کنیم. اما یکسانی این اصطلاح در زبان انگلیسی برای نهادی سلطنتی در قرن‌های گذشته و نیز جمهوری‌های امروزی نشان می‌دهد که سنت سیاسی و فکری غرب تا چه اندازه پشتوانه‌های یونانی و رومی خود را در طی این دو هزاره حفظ کرده است و چرا غرب، بر خلاف شرق آسیایی، حتی در سیاه‌ترین دوران‌های خود «سلطنت مطلقه» نداشته است و «شاه» همواره با «اجماع» اشراف و بزرگان برگزیده می‌شده است و از همین روی بوده است استمرار سلطنت و استمرار ثبات و دوام جامعه که رکن بزرگ شکوفایی فرهنگی و اقتصادی و اجتماعی است. اما شرق، گرچه پادشاهان خوب و دوران‌های خوب نیز داشته است، اما چون «اشرافیت»ی جدا از «حکومت» یا «نظام» («رژیم») نداشته است، نتوانسته است در بزنگاه‌های بزرگ تاریخ از شاهی دیوانه یا فاسد یا احمق خلع ید کند و «شاه» را بردارد، اما »سلطنت» را نگاه دارد. تفاوتی بزرگ میان «پادشاهی» در غرب و شرق که ماکیاوللی آن را نیک دریافته بود. در فرصتی دیگر دربارهٔ تفاوت بزرگ سلطنت در غرب و شرق خواهم نوشت.   text/html دوشنبه، ۵ آبان ۱۳۹۹ 3:26 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=503   امروز دیدم مترجمی نام «ماکیاوللی» را با تشدید نوشته است، «ماکیاولّی» و چون من هرگز کلمات ایتالیایی را این‌طور نمی‌نویسم توضیحی برای دوستانی که بخواهند دلیل آن را بدانند عرض می‌کنم، هرچند به احتمال بسیار خود بهتر از من می‌دانند.  تشدید حرکتی مخصوص زبان عربی است برای تکرار یک حرف و حذف حرف دوم در نگارش و درآن دسته از کلمات فارسی نیز به کار می‌رود که ریشۀ عربی داشته باشند. اما اگر کلمه‌ای به تمامی فارسی باشد ما آن حرف را تکرار می‌کنیم و از تشدید استفاده نمی‌کنیم، مانند: یادداشت و بررسی. اما کلماتی یک هجایی و دو هجایی نیز در زبان فارسی هستند که گاهی با تشدید نوشته می‌شوند و گاهی بدون تشدید، مانند: ارّه، بچّه، پلّه، زرّین، گله، خرّم، برّه، درّه، لکّه، غرّش. تشدید در این کلمات جنبهٔ گویشی دارد و به معنای وجود حرفی در ریشهٔ کلمه نیست. گذاشتن تشدید برای کلماتی مانند دوم و سوم نیز غلط است. بنابراین، درست این است که نام‌ها یا کلماتی را که از زبان‌های دیگر، غیر از عربی، وارد زبان فارسی می‌شوند، مانند: فللینی، ماکیاوللی و .. . به همان صورت اروپایی و ایتالیایی آنها با دو حرف بنویسیم و از تشدید عربی استفاده نکنیم چون خود عرب‌ها نیز این قاعده را رعایت می‌کنند و در کلمات غیرعربی از تشدید استفاده نمی‌کنند و آنها را با دو حرف پشت سرهم می‌نویسند. و البته چنان‌که می‌دانید زبان فارسی از خانوادۀ زبان‌های هند و اروپایی است و سامی نیست و بنابراین اولی است که در فارسی نیز رعایت این قاعدۀ عربی بشود.   ۱. تشدید در زبان فارسی/ حجت کجانی حصاری ۲. نگارش نام فللینی به عربی ۳. نگارش نام فللینی به عربی   text/html سه شنبه، ۲۲ مهر ۱۳۹۹ 9:01 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=502 درگذشت مستندساز و آموزگار فرهیختۀ سینما آقای اکبر عالمی را به بازماندگان ایشان و جامعۀ سینمایی کشور تسلیت می‌گویم و برای ایشان رحمت خداوندی و شادی روان آرزو می‌کنم. ایشان را از دهۀ ٥۰ با کتابی که دربارۀ فیلم و لابراتور منتشر کرد می‌شناختم. آن‌هنگام آن‌قدر کتاب‌های سینمایی کم بود که هر کتابی دربارۀ سینما را می‌خریدم، حتی اگر مربوط به فیلم و لابراتوار بود. باری، نخستین دیدار و آشنایی رو در روی من با ایشان مربوط می‌شود به شرکت در چند برنامۀ «سینما ماوراء»، به اجرای ایشان، در شبکۀ ٤ در سال ۱۳۸۵، برای فیلم‌هایی همچون «سولاریس» تارکوفسکی و «بودای کوچک» برتولوچی. از اندرزهایی که یک بار ایشان در پایان یکی از برنامه‌ها به من داد و من هم آن را به کار بستم این بود که اجازه ندهم «تلویزیون از من سوء استفاده کند و پای مرا به هر برنامه‌ای بکشد». من هم بعد از آنکه دیدم در یکی از برنامه‌های خود ایشان در مقابل کسی نشستم که نباید می‌نشستم دیگر به این برنامه نرفتم و بعد از آنکه یکی دو برنامه‌ از من در «سینما ٤» شبکه ۴ هم توقیف شد و هرگز پخش نشد (دربارۀ فیلم «نان و گل‌های سرخ» از کن لوچ به همراه فرزان سجودی و «آقای کلاین» از جوزف لوزی به همراه نادر تکمیل همایون) با تلویزیون وداع کردم تا چند سال بعد که باز وسوسه شدم و در برنامه‌ای با حسین پاینده دربارۀ زبان و ترجمه شرکت کردم، با یک مجری عوضی و تهیه‌کنندۀ شیاد. بعد از آن دیگر بجد غلط کردم که پایم را به تلویزیون بگذارم و تاکنون موفق هم بوده‌ام و گفتن «نه» را دیگر یاد گرفته‌ام. اولین بار که پایم را به تلویزیون گذاشتم سال ٧٤ بود و به اصرار مهدی ارجمند برای فیلم «آندره روبلف» از تارکوفسکی، در برنامۀ «سینمای اندیشه» از شبکۀ ۲ (به ریاست احمد پورنجاتی). در آغاز فیلم به شیوۀ مرسوم ۵ دقیقه از گفت گو را پخش کردند و در پایان فیلم ۲۵ دقیقه از گفت و گو را حذف کردند و برنامه هم به کل تعطیل شد و مهدی ارجمند هم دیگر گویا پایش از تلویزیون بریده شد. تا ده سالی بعد باز نرفتم و بعد در یکی دو برنامه دربارۀ کتاب و یکی دو برنامه دربارۀ فلسفه و بعد هم دربارۀ چند فیلم سینمایی در «سینما ۴» و «سینما ماوراء». باری، تجربۀ من از همکاری با برخی مطبوعات و تلویزیون در این کشور این است که بهتر است آدم هیچ وقت پایش را به این جور جاها نگذارد، مگر اینکه آدمی باشد که بتواند با هرکس و ناکسی کار کند و پوست کرگدن داشته باشد یا به هر حال شغلش این باشد و ناگزیر از این گونه زندگی. text/html جمعه، ۱۸ مهر ۱۳۹۹ 4:22 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=501 دریغ! آن صدای آسمانی هم رفت. چه نیکبخت بودیم که صداهایی همچون صداهای غلامحسین بنان و محمد رضا شجریان را شنیدیم. و چه لذتی می‌بریم همواره از این صداها و این شعرها و این زبان شکرین فارسی که زبان درد است و عشق و شور زندگی و آزادی و عدالت‌خواهی و ستم‌ستیزی. به هر روی، هرچیزی روزی به پایان می‌رسد، زندگی آدمیان نیز. مهم این است که آدم چه با خود می‌برد وچه از خود به جای می‌گذارد. آوازش بلند باد. در این سرای بی‌كسی كسی به در نمی‌زند به دشت پرملال ما پرنده پر نمی‌زند یكی ز شب‌گرفتگان چراغ بر نمی‌كند كسی به كوچه‌سار شب در سحر نمی‌زند نشسته‌ام در انتظار این غبار بی‌سوار دریغ كز شبی چنین سپیده سر نمیزند دل خراب من دگر خراب‌تر نمی‌شود كه خنجر غمت از این خراب‌تر نمی‌زند گذرگهی است پُرستم كه اندرو به غیر غم یكی صلای آشنا به رهگذر نمی‌زند چه چشمِ پاسخ است از این دریچه‌های بسته‌ات برو که هیچ‌کس ندا به گوش کر نمی‌زند نه سایه دارم و نه بر، بیفکنندم و سزاست اگر نه بر درخت تر کسی تبر نمی‌زند  هوشنگ ابتهاج (سایه) «کوچه‌سار شب» («در این سرای بی‌کسی»), با صدای محمدرضا شجریان   text/html يكشنبه، ۱۳ مهر ۱۳۹۹ 6:59 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=500  در خرداد ۱۳۹۴ به پرسش‌های بی بی سی «دربارهٔ ترجمه و نقد ترجمه» پاسخ‌های زیر را دادم.  اکنون به بهانهٔ روز ترجمه، ۳۰ سپتامبر، آنها را بازنشر می‌کنم.   به نظر شما وضعیت کنونی نقد ترجمه در ایران چیست؟   "نقد" به معنای پیش کشیدن "نظریه"ای برای "ترجمه" و بر اساس آن در خصوص ترجمه داوری کردن وجود ندارد، اینکه بر چه مبنایی ترجمه می‌کنیم، چرا به خود اجازه می‌دهیم از "نوواژه"ها استفاده کنیم، کی و کجا از آنها باید استفاده کنیم، چرا به هم‌پوشیدگی مفاهیم و واژه‌ها و تحلیل مفهومی و برابری آنها در ترجمه بی‌توجهیم، چگونه می‌توانیم سبک‌های زبانی متفاوت را در ترجمه حفظ کنیم، چرا نباید همه چیز را فدای آسانی و روانی خواندن و معادل‌های یک سویۀ فرهنگ‌های عمومی و تخصصی واژگان کنیم، چرا همه سعی می‌کنیم از زبان یک مترجم یا از یک شیوۀ نثرنویسی تقلید کنیم و ... اینها چیزهایی است که در نقد ترجمه غایب است، بیشتر به اشتباه‌هایی پرداخته می‌شود که یا اساساً از ناتوانی در ترجمه سرچشمه می‌گیرد، چون مترجم اساساً مترجم نبوده و نیست که اشتباه او مهم بوده باشد یا به چیزهایی که ناشی از شتاب‌زدگی و حواس‌پرتی است و تا حدودی طبیعی است... معلوم کردن اشتباه در ترجمه آسانترین کار است و هر دانشجوی متوسط زبان هم به این کار قادر است.   text/html شنبه، ۱۲ مهر ۱۳۹۹ 2:01 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=499     مرید همّت آن رهروم که پا نگذاشت به جاده‌ای که درو کوه و دشت و دریا نیست شریک حلقهٔ رندان  باده‌پیما  باش حذر ز بیعت پیری که مرد غوغا نیست   اقبال لاهوری، پیام مشرق   شاید ده پانزده سالی می‌گذشت که دیگر از این راه نرفته بودم. اولین بار ده پانزده‌سال پیش بود که با گروهی از استادان دانشکدۀ حقوق (دکتر هادی وحید و دکتر رضا اسلامی عزیز و اکنون در بند و چند تنی دیگر که نام‌شان را به خاطر ندارم) و دانشجویانانش ۷ صبح از دربند راه افتادیم تا کوه‌پیمایی خود را در اوایل نیمه شب به درکه ختم کنیم. اول با تله‌سی‌یژ رفتیم بالا. آن‌گاه، بعد از هتل اوسون، در باغچۀ یکی از استادان دانشکدۀ حقوق صبحانه‌ای پُرمایه و لذیذ خوردیم و بعد رفتیم به سوی ایستگاه ۵ توچال. حدود ۲ یا ۳ در آنجا ناهار خوردیم و بعد از توچال آمدیم پلنگ‌چال و بعد هم درکه. شبانگاه در چایخانه‌ای نزدیک درکه دیزی خوردیم و شب از نیمه گذشته بود که به خانه رسیده بودم.     text/html چهارشنبه، ۹ مهر ۱۳۹۹ 4:05 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=498 این روزها که بحث «چند همسری» گرم است و کسی به فکر مردان جوان عزب و نامتأهل و نادار نیست، و تصور بر این است که عده‌ای (مردان) خودشان نمی‌خواهند ازدواج کنند، پس «کوپن»شان را باید به دیگران بدهند (کاش می‌شد این «کوپن» را هم در بازار فروخت!) یا جورشان را دیگران باید بکشند، و بنابراین بیشتر همّت‌ها به فراهم کردن توجیهی کلامی و دینی و وجاهتی اجتماعی برای احیای این «رسم» قدیمی (حتی قدیم‌تر از ادیان ابراهیمی) مصروف است، کاش دیگر رسوم قدیمی و اسلامی از جمله بازار «برده‌فروشان» را نیز احیا کنند تا «قیمت‌ها» رقابتی‌تر شود و «بازار» پرمشتری‌تر، شاید بد نباشد سخنی هم از فیلسوف ـ متکلمی شیعی بشنویم. خواجه نصیرالدین طوسی با اینکه در «اخلاق ناصری» سخنان ناصواب دربارۀ زنان بسیار دارد، که البته بخش بزرگی از آنها عرف زمانۀ اوست، دست کم در یک جا (ص ۲۱۸)، در برابر «باد» می‌ایستد و نه به «کتاب» استناد می‌کند و نه به «سنت»، و آن همین مسألۀ تعدد زوجات است که مفاسد آن را به‌طور عقلی بر می‌شمارد و با استفاده از تمثیلی اقناعی «امتناع» کامیابی در آن را مدلل می‌کند. به سخن او:  و ششم آنکه چون اثر صلاحیت و شایستگی احساس کند زنی دیگر را بر او ایثار نکند و اگرچه به جمال و مال و نسب و اهل بیت از او شریفتر باشد، چه غیرتی که در طبایع زنان مرکوز بود، با نقصان عقل، ایشان را بر قبایح و فضائح و دیگر افعالی که موجب فساد منزل و سوءِ مشارکت و ناخوشی عیش و عدم نظام باشد باعث گردد، و جز ملوک را که غرض ایشان از تأهل طلب نسل و عقَب بسیار بود، و زنان در خدمت ایشان به مثابت بندگان باشند، در این معنی رخصت نداده‌اند، و ایشان را نیز احتراز اولی بود، چه مرد در منزل مانند دل باشد در بدن، و چنانکه یک دل منبع حیات دو بدن نتواند بود یک مرد را تنظیم دو منزل میسّر نشود.  خواجه مسلماً به آیات قرآن و احکام شریعت و سنّت واقف است و در صفحۀ بعد همین متن (ص ۲۱۹) به احادیث مربوط به منع زنان از آموختن سورۀ یوسف و نیز منع کلی آنان از خوردن شراب نیز اشاره می‌کند. روا دانستن تعدد زوجات برای ملوک هم البته معلوم است که از چه روست، البته نه آنکه او به‌طور صریح می‌گوید. با این همه، حتی آنان را نیز از این کار برحذر می‌دارد. باری، فساد کم داشتیم، حالا براندازی «خانواده» را هم کلید زده‌اند. خدا عاقبت این کشور و مردمش را ختم به خیر گرداند و همۀ مسلمانان و نامسلمانان را از شرّ «سِفاهت» سُفها در امان بدارد. آمین یا رب العالمین.  * نخستین انتشار، فل سفه، ملکوت،۲۲ آبان ۱۳۹۸. text/html سه شنبه، ۸ مهر ۱۳۹۹ 7:50 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=497 چرا برخی مردگان در زمانی معاصر «زنده» می‌شوند، آیا آنان برای اکنونیان سخنی و پیامی دارند؟ یا اکنونیان به آنان نیازی دارند؟ معاصران از جان «مردگان» چه می‌خواهند؟ کشف و بازیابی «شخصیتی» دینی یا سیاسی، «هنرمند» یا «اثری هنری»، «احیا»ی فلسفه‌ای باستانی، دین یا مذهبی باستانی، یا آداب و رسومی قدیمی در زمانی معاصر، یا حتی خواست احیای فرهنگ و هنر باستان، همچون رنسانس اروپایی، پدیداری نامعمول و نادر نیست. در واقع، یکی از الگوهای مکرر تاریخ انسان است و شاهدی است بر اینکه در تاریخ انسان «مرگ» برای اندیشه و فرهنگ و هنر در کار نیست و همواره حتی امکان بازگشت به واپس‌مانده‌ترین اشکال زندگی برای انسان و جامعۀ انسانی وجود دارد: از بازگشت به ادیان و عرفان‌ها و مذاهب و فلسفۀ باستان گرفته تا حتی زندگی بدوی و طبیعی در دامن طبیعت. بنابراین اگر بازگشت به فرهنگ یونان و روم باستان روا باشد (رنسانس و کلاسیسم ادبی و هنری)، چرا بازگشت به سَلَف صالح و اسلام ناب محمدی (سلفیه)، یا صدر مسیحیت (بنیادگرایی/اصول‌گرایی مسیحی)، یا یهودیت (بنیادگرایی/اصول گرایی یهودی)، یا بودا و کنفوسیوس و آیین ذن و بازگشت به ایران باستان و … ناروا باشد؟ (پاسخ به این پرسش را که بازگشت به کدام‌یک از اینها برای انسان ایرانی سودمند است در «بازگشت به کدام خویشتن؟» خواهم داد). اما بازگردیم به کوروش.  در کوروش چه چیزی هست که او را معاصر ما می‌کند؟ بنا بر اصلی هرمنوتیکی (فهم هر چیز) فهم همواره از چشم‌انداز اکنون صورت می‌گیرد. بنابراین هر تاریخی همواره تاریخ زمان حال است. پس، اینکه ما در کوروش چیزی ببینیم یا معاصران ما در کوروش چیزی ببینند که گذشتگان ندیده‌اند ضرورتاً از زمرۀ جعل و تحریف و دروغ نیست، بلکه از زمرۀ اسباب فهم است: چشم ما مسلح به ارزش‌های امروز چیزهایی را در گذشته می‌بیند که شاید گذشتگان به آنها بی‌توجه بوده‌اند، اگر نه به طور کلی، دست کم به‌طور حداکثری. شاید بتوان گفت شهرت «کوروش» بیشتر مدیون یهودیان و یونانیان است، و از همین روست که در غرب جدید نیز گرامی داشته می‌شود، چون از راه میراث فرهنگی و تاریخی رسیده است. از میان نام‌های اشخاص در فارسی شاید تنها نام کوروش باشد که در زبان انگلیسی بیشترین بسامد را داشته باشد (رتبۀ این نام در میان نام‌هایی که امریکایی‌ها برای پسران‌شان بر می‌گزینند ۳۸۹ است و روستایی به نام «سایرس» نیز در ایالت مینه‌سوتای امریکا هست) و البته شخصی که این نام را دارد شاید نه زرتشتی باشد و نه ایرانی یا از تباری ایرانی. «کوروش» را به فرانسه «سیروس» و به انگلیسی «سایرِس» (Cyrus) می‌گویند. در انگلیسی می‌تواند هم نام شخص (مذکر) باشد و هم نام خانوادگی او، مانند سایرس ونس (سیاستمدار مشهور امریکایی) و مایلی سایرس (خوانندۀ زن امریکایی). همان‌طور که گفتم نام او را یهودیان بلندآوازه کردند، چون «نجات‌بخش»شان بود, نه به معنای مسیح موعود بلکه به معنای سیاسی. یونانیان به شناخت او علاقه‌مند بودند، چون به «شناخت انسان» و «کشورداری» و «تربیت» فرد و بهترین راه‌های آن می‌اندیشیدند. با این همه علاقۀ آنها بدون تفکر انتقادی هم نبود. و امروز در سازمان ملل او را گرامی می‌دارند، چون اهل «تحمّل» بود و نه «تحمیل». البته «تحمّل» با کشورگشایی و جنگ منافاتی ندارد. اول می‌گیری و بعد هرچه خواستی برمی‌داری و هرچه را «بی‌خطر» دیدی آزاد می‌گذاری. «تحمل» فضلیتی بی‌غل و غش نیست. در سیاست شاید حتی‌نتوان گفت که فضیلتی اخلاقی (شخصی) باشد، بلکه بیشتر تدبیری برای فرار از «سرکوب» و «جنگ دائمی» باشد: «مصلحت نظام» است به نحو احسن. و اما امروز «کوروش» برای ما کیست؟ ۱) شاید دنباله‌روی از ارزش‌های جهانی باشد، وقتی غربیان او را «محترم» می‌دارند ما چرا نداریم؟ ۲) شاید سرخوردگی از «نظام حاکم» و «دین رسمی» و «ارزش‌های تحمیلی» باشد؟ ۳) شاید بازگشت به خویشتن و بازیابی خود راستین باشد؟ هرکدام از اینها باشد، ارزش آن را دارد که به آن بیندیشیم و ببینیم چرا می‌خواهیم؟ چرا دوست داریم «کوروش» را بستاییم؟  * نخستین انتشار، فل سفه، ملکوت، ۹ آبان ۱۳۹۸. text/html سه شنبه، ۸ مهر ۱۳۹۹ 7:50 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=496 در سخنان دیروز ترامپ دربارۀ نحوۀ کشته شدن ابوبکر بغدادی تشبیهی بود که بر زبان راندن آن از فردی امریکایی بعید بود: «مثل سگ مردن!»، «مثل سگ کشته شدن!» این تشبیهات در زبان ما هم متداول است، و شاید حکایت از وضعیتی داشته باشد که حیوانات بی‌پناه یا بی‌صاحب در جامعۀ ما دارند و داشته‌اند. به هر حال ادای چنین تشبیهی دست کم می‌باید به بسیاری از مخاطبان امریکایی و اروپایی بر می‌خورد، اما گویا تاکنون کسی مچ گیری نکرده است! یا من بی‌خبرم. باری، شاید همین بی‌پناهی «سگان ولگرد» بود که صادق هدایت را به نوشتن «سگ ولگرد» واداشت. «روشنفکر» همیشه با «بی‌پناهان»، «مطرودان»، «تنهایان»، «بی‌قدرتان»، «محرومان»، «ستمدیدگان»، «رنجدیدگان»، «رنجبران» همدلی دارد و چرا نداشته باشد، که او خود نیز اگر «روشنفکر»ی راستین باشد حتماً از همین طایفه است. این جهان را در ادیان «دنیا» گفته‌اند، چون جز به کام «پست» و «فرومایه» و «دون» نیست و هر چه شخص «پست‌تر» و «فرومایه»تر مقام و قدرت و ثروت و عزتش در این دنیا بالاتر و بیشتر! آیا غیر از این است؟  دکتر الهی قمشه‌ای، که زمانی افتخار شاگردیش را در کلاس‌های زبان انگلیسی دانشگاه داشتم، از قول مرحوم فاضل تونی، استاد فلسفۀ دانشگاه تهران, مثلی حکیمانه برایمان نقل می‌کرد که راهنمای زندگی آینده‌مان باشد. فاضل تونی می‌گفت: «مردی که زن بگیرد مثل سگ زندگی می‌کند، اما مثل پادشاه می‌میرد؛ مردی که زن نگیرد، مثل پادشاه زندگی می‌کند، اما مثل سگ می‌میرد!» استاد ظاهرا در آن سال‌های دور مقصودش این بود که مرد زن و بچه دار بالاخره کسی را دارد که جنازه‌اش را از زمین بردارد، اما مرد تنها از این نعمت محروم است. اما استاد اگر عمرش وفا می‌کرد و روزگار ما را درک می‌کرد، می‌دید که امروز هم بسیاری از کهنسالان زن و بچه دار در تنهایی می‌میرند و کسی را ندارند که جنازه‌شان را بردارد!  باری، مردن مردن است و فرقی نمی‌کند آدم چگونه بمیرد. برای زندگان البته همه چیز فرق می‌کند. اما برای مردگان شاید هیچ فرقی نداشته باشد. که می‌داند جز خدا!  پی‌نوشت: آرزوی من البته برای همه این است که هم مثل پادشاه زندگی کنند و هم مثل پادشاه بمیرند. سگ‌ها هم البته زندگی خودشان را دارند و به ارزشگذاری‌های ما آدمیان وقعی نمی‌گذارند. فلسفه و فیلسوفان را هم البته نباید زیادی جدی گرفت. یک چیزی می‌گویند دیگر.  * نخستین انتشار، فل سفه، ملکوت، ۶ آبان ۱۳۹۸. text/html سه شنبه، ۸ مهر ۱۳۹۹ 4:24 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=495     اهل حقیقت، آزاده‌جانان، همواره در بیابان زیسته‌اند و خداوندگاران بیابان بوده‌اند. اما فرزانگان نامدار خوش‌علف، این جانوران بارکش، در شهرها می‌زیند. زیرا همیشه چون خر گاری مردم را می‌کشند!   نیچه   «شهر» فقط بیانگر تاریخ رشد و توسعه و انحطاط و زوال تمدن و فرهنگ نیست. این چیزها، و از جمله خود «شهر»، در واقع، تجلیات عینی چیزی دیگر است. «شهر» ساختۀ انسان است. انسانی که تنها موجودی جسمانی یا طبیعی نیست. انسان موجودی دارای «روح» نیز هست. انسان ابتدا با «طبیعت» و در «طبیعت» زندگی می‌کند. سپس خود را از «طبیعت» جدا می‌کند، چیزهایی می‌سازد که او را از طبیعت بی‌نیاز می‌کند، اما این چیزها نیازهایی تازه برایش می‌آفرینند، سپس باز اسیر آنها می‌شود و از خود بیگانه می‌شود و، ‍سرانجام، شاید، به خودآگاهی می‌رسد و به دوگانگی «طبیعی» و «انسانی» پایان می‌دهد. اما در این سفر پرمخاطره از «طبیعت» به «شهر» انسان بسی دردها و شادیها می‌بیند. بسی آزادیها و اسارتها دارد. «فردیت» مهمترین چیزی است که انسان در مقایسه با دیگر موجودات دارد. به‌واسطۀ ‍«روح» است که او «فرد» است. بنابراین، باید مشاهده کرد که «فردیت» انسانی چگونه در این «سیر» تحقق می‌یابد یا ناکام می‌ماند. گزارشی از این «سفر پرمخاطرۀ» روح انسانی و «فردیت» او و رابطه‌اش با «شهر» را می‌توان در نوشته‌های ابن خلدون و گئورگ زیمل یافت. ابن خلدون و گئورگ زیمل رابطۀ «شهر» در دو جهان قدیم و جدید را با «روح» فرد و «فردیت» برای ما می‌کاوند.  ادامه، در: فل سفه، ملکوت، ۴ آبان ۱۳۹۸.   text/html دوشنبه، ۷ مهر ۱۳۹۹ 3:02 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=494  زنان را مصیبت کم نیست. اما بخشی بزرگی از آن وقتی است که یا «دوست داشته» می‌شوند، یا «دوست می‌دارند»! زن، در «دوست داشته شدن»، از نظر بسیاری مردان از گذشته تاکنون، یا «شکاری» است که می‌باید «صید» شود یا «کالایی» که می‌باید خریداری شود. در هر حال، او می‌باید «آری‌گوی» باشد و اهل «تمکین»، چه وقتی «شکار» شود و چه وقتی «خریده» شود و اگر خواسته‌ای دارد، جز پول و هدایا چیزی دیگر نباید باشد. اینها تنها چیزهایی بود که عُرف قدیم به رسمیت می‌شناخت و هنوز هم البته متداول است کم و بیش در همه جا. گزیدۀ زیر تصویری است برگرفته از «الهی نامه» عطار، به قلم هلموت ریتر، دربارۀ «زن» خوب فرمانبر پارسا، در مقام معشوق، و نیز زن «عاشق»، آن هم البته پارسا، با این تفاوت که یکی را شوهری بود به حج رفته و دیگری را معشوقی بود نه درخور مقام و مرتبۀ اجتماعی او، اما پدر و برادری داشت سخت دلبستۀ پایگاه اجتماعی و طبقاتی خود که از کشتن «نافرمان»، چه همسر و چه خواهر یا فرزند، نیز باک نداشتند. داستان‌ها و حکایات، حتی اگر دروغ باشند، حقایقی را دربارۀ زمانه و مبانی فکری عصر و ارزش‌های حاکم بر محیط می‌گویند که در هیچ کجای دیگری به دست آمدنی نیست. آنچه سبب می‌شود جامعه‌ای هربار همچون اسب عصّاری به گرد آسیاب بچرخد، غفلت از گذشته و پیش چشم نداشتن آن است. یک دلیل رخداد جنبش‌های واپس‌گرا در برخی جوامع رمانتیک‌سازی «گذشته» در مقام «خود» راستین یا حقیقی و بازگشت به آن است که نمونه‌های آن در دورۀ رنسانس اروپا و در میان رمانتیک‌های اروپایی قرن نوزدهم کم نبود. «نو» و «جدید» هم چیزی است که باید به آن عادت کرد و راه و رسمش را آموخت و البته «نو» و «جدید» هم مصائب خود را دارد. باری، دربارۀ چیزهایی که در این داستان، از چشم‌انداز کنونی، به نظرم می‌رسد روزهای آینده چیزی خواهم نوشت. اما اکنون اگر مایل باشید متن زیر به ترجمۀ استاد فقید دکتر عباس زریاب خویی به خواندن و بارها خواندن و اندیشیدن می‌ارزد. * نخستین انتشار، فل سفه، ملکوت، ۲۱ مهر ۱۳۹۸. text/html دوشنبه، ۷ مهر ۱۳۹۹ 2:54 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=493   هنگامی که دین‌ها نخواهند وسایلی برای تربیت و پرورش در دست فیلسوف باشند، بلکه بخواهند خود فرمانفرما باشند، هنگامی که بخواهند غایت آخرین باشند، نه وسیله‌ای در میان دیگر وسایل، ناگزیر می‌باید غرامتی سنگین و هولناک پرداخت.   نیچه   شاید در تاریخ فلسفه و اندیشه نتوان کسی را همچون فریدریش نیچه یافت که در نقد دین و فرهنگ و جامعه و ارزش‌های اخلاقی چنان بی‌باکی کرده باشد که همۀ صفاتی را به خود نسبت داده باشد که مؤمنان و شهروندان و اخلاق‌گرایان به «دشمن» خود نسبت داده‌اند. «دشمنی» که او را می‌باید راند، اگرنه از میان برداشت. او پیش از آنکه مؤمنان او را «دجال» بنامند، آن که باقیماندۀ دین آنان را به یغما می‌برد، خود خود را بدین نام می‌خواند؛ پیش از آنکه او را بی‌خدا بنامند، خود خود را «بی‌خدا» می‌نامد و فریاد برمی‌آورد که «از من بی‌خداتر کیست تا من از او بی‌خدایی بیاموزم»؛ پیش از آنکه شهروندان او را «قانون‌شکن» بخوانند، خود خود را قانون‌شکن می‌خواند و جانی بیابانی که تنهایی را چنان ارج می‌گذارد که از شهرها گریزان است و دوستدار برهوت؛ پیش از آنکه «اخلاق‌گرایان» او را محکوم به بی‌اخلاقی کنند، خود خود را «بی‌اخلاق» می‌خواند. دجال، یاغی، text/html دوشنبه، ۷ مهر ۱۳۹۹ 12:27 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=492 نخستین بار که آغاز کردم به وبلاگ‌نویسی ۳ شهریور ۱۳۸۱ بود: فلسفه، وبگاه قدیم. با کمک فرانت پیج وبگاهی طراحی کردم و بالا فرستادم. اشتباهی بزرگ بود. خلوتم را از دست دادم و جبهه‌هایی به روی خودم گشودم که توان جنگیدن در همۀ آنها را نداشتم. نتیجۀ آن: بازماندن از بسیاری کارهای خودم بود که می‌توانست زندگی بهتری برایم فراهم کند. اما دیگر حوصله نداشتم حتی به بازنشر کتاب‌هایم بپردازم یا ترجمه‌ها و طرح‌های ناتمامم را تمام کنم. البته، همۀ تقصیرها را به پای «وب» و «اینترنت» و «عرصۀ انتشار الکترونیکی» نمی‌گذارم، ناتوانی خودم در برابر برخی شکست‌های عاطفی و مدیریت آنها یا برآمدن از پس تنگناهای اقتصادی ناشی از «تحریم‌ها» و فشارهای «نظام اداری» و «امنیتی» و بیرون نرفتن از «کشور» همه در این ناکامی و پریشانی بیست ساله، اما در واقع چهل ساله، بی‌تأثیر نبوده‌اند، هرچند باز کسی و چیزی جز خودم را ملامت نمی‌کنم که راهی برای بیرون شدن از این فشار و تنگنا نجستم. باری، اکنون در این سال‌های رو به پایان، باز با وجود خرابی «وبگاه دوم» نتوانستم طاقت بیاورم و سکوت کنم. این بود که به یاری دوستی قدیمی که خود حاصل همین «وبلاگ نویسی» بود، داریوش محمدپور، به بارگاه «ملکوتی» او رخت کشیدم تا چندی مقیم این آستانه شوم. تا ببینیم آیا امکانی برای بازیابی و ادامۀ نسخۀ دوم «وبگاه»ام هست یا نه؟ باری، تا بازیابی آن «وبگاه» در این ملک ملکوتی مقیم هستم و سپاسگزارم از هردو دوست بزرگوارم داریوش محمدپور عزیز و امیرعباس ریاضی عزیز، طراح این صفحه، بابت یاری و همراهی بی‌دریغ شان. * نخستین انتشار، فل سفه، ملکوت، ۱۷ مهر ۱۳۹۸. text/html جمعه، ۴ مهر ۱۳۹۹ 8:14 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=491 از آخرین نوشتۀ من در اینجا چند سالی گذشت و نتوانستم چیزی منتشر کنم چون به دلیلی فنی وبگاهم دچار مشکل شده بود. به ناگزیر مدتی به تلگرام (https:/t.me/fallosafah) پناه بردم  و پس از چندی نیز به لطف دوستی ملکوتی در آستان ملکوت صاحب حجره‌ای شدم: فل‌سفه. اکنون وبگاهم تا حدودی بهبود یافته است و البته همچنان در تلگرام هستم. امیدوارم باز در اینجا بیش‌تر به فعالیت بپردازم.   text/html دوشنبه، ۲۱ اسفند ۱۳۹۶ 8:08 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=490 اواخر جمعه شب، ۱۸ اسفند، به لطف دوستی خبردار شدم که مروری یا نقدی بر ترجمۀ من از کتاب «فلسفۀ فرانسوی و آلمانی»، نوشتۀ رابرت چ. سالومون، به قلم آقای محمد مهدی اردبیلی، با عنوان «کلکسیونی از اشتباهات در ترجمه»، در «روزنامۀ شرق»، شنبه ۱۲ اسفند ۹۶، منتشر شده است و سپس در یکی دو سایت‌ فرهنگی و غیرفرهنگی و نیز کانال تلگرامی نویسنده بازنشر شده است. جدا از اینکه انتشار مرور یا نقد «ترجمۀ» کتاب در «روزنامۀ کثیرالانتشار» چه جایگاهی دارد و با چه اهدافی صورت می‌گیرد و آیا اصلاً می‌تواند کاری علمی و دارای ضوابط حرفه‌ای و اخلاقی متناسب با کار نقد شمرده شود (نقد فنّی و علمی کتاب را برای چه کسانی می‌نویسیم؟ کدام مخاطبان؟)، یا مقصود از آن اصلاً چیزی دیگر است، اکنون پرسش نمی‌کنم، چرا که دیدن چیزهای بسیار در میان سطرهای آن نوشتار (و نیز بیرون از آن) چندان هم دشوار نیست! اگر دوستی مرا خبردار نمی‌کرد شاید تا مدت‌ها چیزی هم از آن نمی‌شنیدم. چه خوب بود که نویسنده و ناشر (دبیران روزنامه)، اگرنه پیش از انتشار دست کم بعد از انتشار، به «قربانی» یا «متهم» یا «محکوم»، هرچه در این خصوص به کسی گفته می‌شود که چیزی علیه او منتشر می‌شود، خبری می‌دادند و از او پاسخی می‌خواستند! چون همۀ مردم روزنامه نمی‌خوانند، من که هرگز نمی‌خوانم، و معلوم نیست از کجا آدم باید خبردار شود؟ شاید هم همه می‌پندارند که سرانجام خبرش می‌رسد! بله. شاید برسد، اما دیر می‌سد. باری، آیا این گونه به انصاف و برابری نزدیک‌تر نبود؟ دست کم رویّۀ قضایی این است که شاکی و متهم هردو با هم در محکمه حاضر شوند! که می‌داند، شاید هم این طوری خواسته‌اند زمان بخرند و چند هفته‌ای از پاسخ «محکوم» پیش باشند تا نوشته قبل از پایان سال نو خوب تأثیر خودش را بکند! باری، تا آنجا که من خبر دارم در کشورهای دارای رویۀ قضایی انسانی و عادلانه و نامبردار به فرهنگ، در نقدهایی که اشخاص زنده و کتاب‌های روز موضوع آن‌اند، رسم بر این است که نقد مناقشه‌انگیز بر کتابی یا نوشتۀ نویسندۀ زنده‌ای را پیش از انتشار به نویسندۀ مقابل نیز می‌دهند و پس از پاسخ هردو را با هم منتشر می‌کنند تا در این میان کسی از پیش آبی نریخته باشد که نتوان جمع کرد یا ذهن خواننده را چنان با پیش‌داوری نیالوده باشد که دیگر قضاوت منصفانه ممکن نباشد! باری، اکنون ما جایی دیگر هستیم و اینجا البته این چیزها چندان مهم نیست. پس، من هم اهمیتی نمی‌دهم و می‌روم سراغ نوشته. اما قبل از آغاز بحث دوست دارم نکته‌ای را یادآور شوم. text/html دوشنبه، ۱۴ اسفند ۱۳۹۶ 2:30 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=489 بدین وسیله اعلام می‌کنم که هرگاه نوشته‌ای از من یا مصاحبه‌ای با من در جایی منتشر شود، چه کاغذی و چه الکترونیکی، و من در اینجا به آن اشاره‌ای نکنم یا پیوندی ندهم، این بدان معناست که انتشار آن نوشته یا مصاحبه، یا بدون اجازۀ من بوده است، یا به صورتی بوده است که از نظر من بی‌اعتبار و مردود است. text/html پنجشنبه، ۲۸ دی ۱۳۹۶ 10:28 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=488 ویراست دوم جلدهای اول («اندیشۀ فلسفی در عصر باستان») و دوم («اندیشۀ فلسفی در عصر قرون وسطی») و هفتم («فلسفۀ فرانسوی و آلمانی») تاریخ فلسفۀ هشت جلدی آکسفورد (۲۰۰۱-۱۹۸۸) که ترجمۀ آن را از نیمۀ اول دهۀ ۷۰ آغاز کرده بودم (هنگامی که انتشار این مجموعه هنوز تازه آغاز شده بود و هنوز تألیف همۀ جلدها به پایان نرسیده بود!) و در سال‌های ۷۹ تا ۸۲ هرکدام دوبار به چاپ رسیده بود و پس از آن دیگر منتشر نشده بود، به دلیل بی‌میلی خودم و برخی مسائل دیگر، از دیروز یا امروز به همراه چاپ اول جلد سوم («فلسفه در عصر رنسانس») به اهتمام انتشارات روزنه منتشر شده است. امیدوارم جلدهای بعدی را نیز طی همین چند ماه آینده و تا پایان تابستان ۹۷ منتشر کنم. انتشار مجلدات بعدی به ترتیب شامل جلد چهارم با عنوان «عقل‌گرایان» و جلد پنجم با عنوان «تجربه گرایان» خواهد بود که امیدوارم در آغاز سال آینده انجام شود، تا پایان تابستان نیز ترجمۀ جلدهای ششم و هشتم منتشر خواهد شد، اگر توفیق یار بود. پ. ن. برای خرید آنلاین می‌توانید به اینجا مراجعه کنید یا هرجای دیگر که خود جست و جو می‌کنید و به آن اعتماد دارید: اندیشۀ فلسفی در عصر باستان اندیشۀ فلسفی در عصر قرون وسطی فلسفه در عصر رنسانس فلسفۀ فرانسوی و آلمانی text/html دوشنبه، ۲۴ مهر ۱۳۹۶ 2:16 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=487 امروز یکی از پدرهای معنوی ام را از دست دادم. استادانم برایم پدری کرده‌اند و حیات شغلی و کاری‌ام را بی‌شک مدیون لطف و حمایت استادانم بوده‌ام، هرچند نمی‌دانم واقعاً این وضعی که امروز دارم خوب است یا نه، و اگر آنان حمایتی از من نمی‌کردند و من به راهی دیگر می‌رفتم اکنون کجا بودم و به چه کار؟ باری، همواره اینان برای من عزیز و محترم‌اند، حتی اگر با آنان از هرحیث همرأی یا همعقیده نباشم یا در مقابل‌شان باشم: دکتر مجتهدی، دکتر داوری، دکتر پورجوادی، دکتر شیخ و دکتر اعوانی (عزّت و سلامت همگی پایدار) همه زمانی دست حمایت خود را در پشت سرم داشته‌اند، هرچند در ادامۀ راه، دکتر شیخ و دکتر پورجوادی بودند که بیشترین حمایت و یاری را در حقّ من کردند. مسلماً شاگرد خوبی برای آنان نبوده‌ام و از این حیث شرمنده‌ام. و البته اگر از دکتر دینانی و دکتر جهانگیری نامی نبردم، معنایش این نیست که چیزی به آنان مدیون نبوده‌ام یا لطفی در حق من نکرده‌اند. حتی دکتر حداد هم. به هر حال، دکتر شیخ را نخستین بار در نیمسال اول ۱۳۵۸ در دانشگاه ملی دیدم، ۳۸ سال پیش. و از همان نخستین نیمسال آغاز به تحصیلم رابطۀ ما خوب بود تا وقتی که ۱۲ سال بعد در همان گروهی که او رئیسش بود استخدام شدم و بعد شدم همکار استادم. سیمای او با آن موهای سپیدش از نخستین روزی که او را دیدم تا همین چند سال پیش چندان تفاوتی نکرده بود، جز اینکه کمی خمیده‌تر و کهسنال‌تر شده بود، اما حلم و بردباری و گذشت و فروتنی و مهربانی و خوشرویی ذاتی و شوخ طبعی و خنده‌رویی و حکایت‌های شیرینش همچنان باقی بود و هیچ گاه من کاستی در آن ندیدم که افزون نیز شده بود! در این ۴۰ سال کمتر آدمی از مقامات دولتی یا اولیای امور را دیده‌ام که چون او این‌قدر با همه راحت و آسانگیر باشد و به هیچ عکس به چشم حقارت ننگرد و خود را به واسطۀ دین یا خاندان از دیگران برتر نشمارد. از دورانی دیگر بود. دورانی که هنوز آدمیت این‌قدر سقوط نکرده بود! آدم نمی‌توانست چند دقیقه‌ای در کنار او بنشیند و حکایتی شیرین و خنده‌دار از او نشنود، آن هم حکایتی واقعی نه ساختگی! همنشینی با او واقعاً پر از شادی و سرور بود و آدم هرگز نمی‌خواست زود از او جدا شود. هر بار که از اتاق او بیرون می آمدم چشمانم از خنده پُراشک بود. امروز که به گذشته می‌نگرم بسیار اندرزها و حکایت‌ها از او به یاد می‌آورم که نمی‌دانم مأذون به گفتن هستم یا نه. اما این یکی را می‌گویم، هرچه باداباد. او می‌دانست که من به اصطلاح «ناراضی» هستم. یک بار با همان شیوۀ معمولش به شوخی و خنده به من گفت: «اگر خواستی مرا هم جزو اینها بگذاری و از من هم انتقاد کنی بُکن!» رحمت خدا بر او. در شفقت و مهربانی و دوستی بی‌همتا بود. بی‌همتا. text/html جمعه، ۱۶ تير ۱۳۹۶ 11:02 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=486 در جهان اسلام قدیم که مردم ظاهرا کمتر آدابدان بودند و هنوز باید راه و رسم بسیار چیزها را می‌آموختند نویسندگان آدابدان کتابهایی می‌نوشتند در «آداب» کارها و چیزهای مختلف، از لباس پوشیدن و خودآرایی و طرز خوردن و نوشیدن گرفته تا زناشویی و آموزگاری و حُسن معاشرت و همزیستی با دیگران. شاید تأثیر همین کتابها بود که زندگی شهری جوامع اسلامی را در قرون وسطای میلادی به یکی از جذابترین زندگیهای آن روزگار تبدیل کرد، و البته مسلمانان این چیزها را از اسلاف متمدن خود ایرانیان و یونانیان و مصریان و هندیان و چینیان آموخته بودند و هنوز تا قرن پنجم و ششم گفتار «شریعت‌مداری» و «اسلام ناب فقهی» فراگیر نشده بود. شهرنشینی و تمدن خود فرهنگی می‌خواهد که باید آن را از راه گفتار یا نوشتار پراکند و نوجوانان و جوانان و بزرگسالان را «ادب» آموخت تا هرکار بدان آیین شود که معقول و مقبول و شایستۀ زیست انسانی است. امروز در بلاد کفر انواع و اقسام «آیین»ها و «شیوه»ها برای انجام کارها و چیزها درمی‌آید، به پیروی از همان سنت قدیم ملل متمدن، از جمله طرز کاسبی، و حتی آدم اگر نخواند می‌تواند ببیند و بیندیشد و مقایسه‌ای میان «ما» و «آنها» بکند تا بیاموزد. اینکه آدم بداند چیزی را چطور بفروشد خودش «هنر»ی است که هرکس راه و رسم آن را نمی‌داند. یک نمونه‌اش را من اکنون خدمت شما عرض می‌کنم. text/html يكشنبه، ۴ تير ۱۳۹۶ 11:08 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=485 در فصل دوم «بازی تاج و تخت»، قسمت سوم، با عنوان «آنچه مرده است هرگز ممکن نیست بمیرد»، مکالمه‌ای می‌گذرد میان «واریس»، که رئیس خبرچینان و ندیم پادشاه هفت‌اقلیم است، و تیری‌ین لنیستر، برادر کهتر ملکه سرسی، که کوتوله‌ای خردمند با سری بزرگ است. واریس خواجه معمایی برای گفتن دارد: «قدرت چیز عجیبی است!» واریس: قدرت چیز عجیبی است سرورم. به حل معما علاقه دارید؟ تیری‌ین: چطور؟ من که گوشم با شماست؟ واریس: سه مرد بزرگ در اتاقی می‌نشینند: شاهی، کشیشی، ثروتمندی. میان آنها شمشیرزنی مزدور و معمولی می‌ایستد. هریک از این مردان بزرگ به آن شمشیرزن مزدور فرمان می‌دهد که آن دوتای دیگر را بکشد. کی زنده می‌ماند و کی می‌میرد؟ تیری‌ین: به میل شمشیرزن است. واریس: آیا او این کار را می‌کند؟ او نه تاج دارد و نه طلا و نه لطف خدایان با اوست. تیری‌ین: او شمشیر دارد. قدرت زندگی و مرگ به دست اوست. واریس: اما اگر شمشیرزنان‌اند که فرمان می‌رانند، پس چرا ما وانمود می‌کنیم که همۀ قدرت به دست شاهان است؟ هنگامی که ند استارک سرش را باخت، چه کسی به راستی مسئول بود؟ جُفری، جلاد، یا چیزی دیگر؟ تیری‌ین: خب، من دیگر نمی‌خواهم این گونه معماها را بشنوم. واریس: قدرت به آنجایی متعلق است که مردان/انسانها باور دارند به آنجا متعلق است. قدرت ترفندی است، سایه‌ای بر دیوار، و مردی/انسانی بس کوچک می‌تواند سایه‌ای بس بسیار بزرگ بیفکند. text/html جمعه، ۲ تير ۱۳۹۶ 5:11 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=484 استعمار هم امروز، مثل روزگار و چرخ کج‌مدار دیروز، شده است یک وسیلۀ توجیه برای همۀ تقصیرها و ضعفهای خود ما و چنانکه در زبان شبه‌ملاهای جدید هم رایج شده، به صورت یک موجود موهوم و نیروی غیبی تلقی می‌شود که هم با فحش دادن به او، خود را تبرئه کنند و هم از آن چماقی بسازند که هرچه را نمی‌پسندند و یا با منافع صنفی و سلیقۀ مذهبی خود مخالف می‌یابند با آن بکوبند و اساساً نمی‌دانند که معنایش چیست و حتی اصلاً چه موجودی است ؟ دیو است ؟ غول است ؟ مرض است ؟ زعفر جنی است ؟ چنانکه یکی از همین‌ها نوشته بود «اینکه دکتر شریعتی در اسلام‌شناسی نوشته است، اسلام واسطۀ رسمی میان انسان و خدا را در مذهب حذف کرده است تا رابطۀ مستقیمی برقرار کند، کار استعمار است» و خوشمزه‌تر از این، اتهام من است که: «دکتر شریعتی حرفهای اربابان استعماری‌اش را که در مکه و مدینه نشسته‌اند در ایران واگو می‌کند»! در صورتیکه استعمار به همان معنی واقعیش هم علت نیست، معلول است، استعمار همیشه هست، چنانکه میکروب، این مزاج مرض‌پذیر ضعیف است که آهن و کلسیم و ویتامین و گلبول قرمز و سفید، خون تولید نمی‌کند، ریه‌ها هوای کافی نمی‌گیرند و اکسیژن به خون و به سلول نمی‌رسانند و گازکربنیک سمی را از سیاه‌رگها جدا نمی‌کنند و کلیه‌ها ادرار را دفع نمی‌کنند و معده مواد غذایی را جذب نمی‌کند و آنوقت، چنین علیلی که خودبخود بیمار است، مرض خود را به گردن درز دریچه می‌اندازد که از آنجا سوز سرما وارد اطاق شده یا به گردن لحاف که دیشب پس رفته ... این اغفال از علت اصلی و مقصر واقعی است که یک علت داخلی است، با بزرگ کردن و علت تام و علت‌العلل معرفی کردن یک عامل فرعی خارجی یا «معین عمل» (کاتالیزور) که بزرگترین فریب است. استعمار نیز شده است نقابی که هر کس چهرۀ کریه خود را در پشت آن مخفی می‌کند. به نظر من، بزرگ‌ترین و قوی‌ترین و ریشه‌دارترین عوامل فرهنگی و تربیتی که این حالت ذلت‌پذیری و به تعبیر عمیق قرآن، «استضعاف» را در ما پدید آورده و شخصیت انسانی و اجتماعی ما را به کلی فلج کرده است، دو عامل است و متأسفانه این دو قویترین و تعیین‌کننده‌ترین عوامل دست‌اندرکار انسان است که روح و اندیشه و اراده و به خصوص شخصیت انسان را- هم فرد و هم جامعه را- شکل می‌دهد. این دو عامل یکی ادبیات ماست و دیگری مذهب ما. (با مخاطب‌های آشنا، ج ۵، نامه به پدر، نامۀ ۱، ص ۱۷–۱۵)   text/html چهارشنبه، ۳۱ خرداد ۱۳۹۶ 6:30 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=483 هرکس که با تاریخ اندیشه‌ها و عقاید آشنا باشد می‌داند که اندیشه‌ها و نظریه‌ها و عقاید عمر محدودی در تاریخ دارند و در روزگار ما این عمر بسی کوتاهتر نیز شده است. کدام نویسنده یا هنرمند یا مترجمی است که نخواهد بر برخی آثار و کارهای گذشته‌اش خط بطلان بکشد یا از نو آنها را به نگارش درآورد یا دست کم تغییری در آنها بدهد؟ کیست که به اشتباهات گذشتۀ خود پی نبرد‌ه باشد؟ در این جهان خاکی فقط نادانان مطلق و صاحبان قدرت مطلق‌اند که هرگز اشتباه نمی‌کنند و بر هر خرده‌گیری می‌تازند. شریعتی همیشه این خاطره را از ژرژ گورویچ (امروز چه کسی هنوز گورویچ را می‌شناسد؟ کدام کتاب از او را تجدید چاپ می‌کنند؟) نقل می‌کرد که وقتی به او گفتند: «در فلان کتابت چنین گفته‌ای و اکنون چنین می‌گویی؟» با دلیری گفت: «کدام صفحه است؟ پاره‌اش کنید! اکنون این عقیده را ندارم!» این رفتار امروز شاید مستر کیتینگ «انجمن شاعران مرده» را به یاد ما بیاورد. آموزگاری که به شاگردانش یاد می‌داد برخی صفحات کتابهای مرجع درسی را پاره کنند! آموزگار خوب باید پاره کردن برخی کتابهای مرجع و البته کتابهای خودش را هم به دانش‌آموزان و دانشجویانش یاد بدهد، چون این جهان کون و فساد پیوسته در شدن است و همه چیز را کهنه و فرسوده می‌کند. ما همان گونه که پیر و سپس پوسیده می‌شویم، اندیشه‌هایمان نیز چه بسا پیش از مرگ خودمان بمیرند و بپوسند؟ و البته نگویید چه بسیار اندیشه‌های مرده و پوسیده که هنوز برپایند؟ آری، بتها و مترسکهای پوسیدۀ قدرت در جایی برپایند که در آن از فلسفه و علم راستین نشانی نیست. از همین روست که همه جوامع بشری اکنون در یک سطح نیستند و البته همۀ آدمیان. فقط آنجا که پیشرفتی هست از بتها نشانی نیست. text/html يكشنبه، ۲۱ خرداد ۱۳۹۶ 10:43 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=482 از دو سه سال پیش به درخواست دوستی و برای سمیناری به نگارش مقاله‌ای دربارۀ فلسفۀ نیچه و فهم او در ایران دعوت شدم. چند سالی پیشتر مطلب کوتاهی دربارۀ گزارش فروغی از فلسفۀ نیچه در «سیر حکمت در اروپا» منتشر کرده بودم. این سمینار تاکنون بارها به تأخیر افتاده است و شاید اواخر این تابستان سرانجام به وقوع بپیوندد. پس از شروع پژوهشهای اولیه و فراهم کردن مطالب تصمیم گرفتم آن را به کتابی تبدیل کنم دربارۀ «فهم و دریافت نیچه در ایران». امیدوارم در همین یکی دوماه کار این کتاب به پایان برسد، اگر حرص و آز برای یافتن مطالب بیشتر باز مانع از تأخیر در نگارش فصول باقی ماندۀ آن نشود. البته، من هنوز تصمیم نگرفته‌ام کدام یک از فصول کتاب را در این سمینار بخوانم. اما آنچه اکنون می‌خواهم بگویم چیزی دیگر است. در این یکی دو هفتۀ اخیر به ویدئوها و مطالب سمیناری برخوردم با عنوان نیچه ۱۳/۱۳ که از ۸ سپتامبر ۲۰۱۶ در «مرکز اندیشۀ تطبیقی و انتقادی معاصر» (CCCT) در «مدرسۀ حقوق دانشگاه کلمبیا»، در امریکا، در ۱۳ نشست، آغاز شد و در ۲۷ آوریل ۲۰۱۷ با آخرین نشست دربارۀ علی شریعتی پایان یافت. ۱۳ متفکری که در این سیزده نشست رابطۀ تفکر آنها با تفکر نیچه مورد بحث قرار گرفت عبارت بودند از: هایدگر، باتای، بلانشو، دولوز، آرنت، سزر، کوفمن، فانون، فوکو، ایریگاره، دریدا، سیکسو، شریعتی. از بخت نیک من (ما) مطالب و ویدئوهای این سمینار به‌راحتی در دسترس است و من از خواندن و شنیدن و دیدن مطالب این سمینار بسیار لذت بردم و آموختم. شما نیز اگر علاقه‌مند باشید، فرصت مغتنمی است. Martin Heidegger (Sept. 8, 2016) Georges Bataille (Sept. 22, 2016) Maurice Blanchot (Oct. 13, 2016) Gilles Deleuze (Oct. 27, 2016) Hannah Arendt (Nov. 10, 2016) Aimé Césaire (Dec. 15, 2016) Sarah Kofman (Jan. 5, 2017) Frantz Fanon (Jan. 19, 2017) Michel Foucault (Feb. 9, 2017) Luce Irigaray (March 2, 2017) Jacques Derrida (March 23, 2017) Hélène Cixous (April 13, 2017) Ali Shariati (April 27, 2017)       text/html جمعه، ۱۳ اسفند ۱۳۹۵ 9:56 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=481 انتشارات مینوی خرد چاپ دوم «درآمدی به علم هرمنوتیک فلسفی» را به‌تازگی منتشر کرده است. از ناشر فرهیخته که پیش از انجام دادن چاپ مرا از آن آگاه کرد و درخواست اصلاحات احتمالی برای چاپ دوم را داد بسیار سپاسگزارم. متن را یک بار خواندم و اندک افتادگیها و اصلاحاتی را که به نظرم آمد پیشنهاد کردم. ناشر ارجمند زحمت و هزینۀ این تغییرات اندک را مسئولانه و گشاده‌نظرانه پذیرفت، بی‌آنکه کتاب دستخوش تغییرات اساسی شود و «ویراست دوم» شمرده شود. علاقه‌مندان به تهیۀ کتاب امکان خرید مستقیم و با تخفیف از خود ناشر را نیز دارند. برای خرید اینترنتی به اینجا مراجعه کنید.   text/html پنجشنبه، ۱۳ اسفند ۱۳۹۴ 11:57 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=480 «انتخابات» به شیوه‌ای که ما امروز می‌شناسیم یکی از مهمترین اختراعات سیاسی دموکراسی‌های اروپای غربی و امریکای شمالی در قرن بیستم، از ۱۹۲۰ به بعد، است که مانند هر اختراع دیگری به‌ویژه در نیمۀ دوم قرن بیستم اهمیت جهانی یافته است و اکنون هرکشور متمدنی مانند «آب لوله‌کشی» و «برق» به داشتن آن افتخار می‌کند! اما این «اختراع» هم مانند هر چیز دیگری که از جایی به جایی دیگر می‌رود دستخوش تغییرات کاربردی یا مفهومی و صوری فراوان می‌شود تا جایی که گاه نسبت به اصل تنها به «شبح» یا «سایه»ای بی رنگ و رو و تهی از معنا و خالی از هر حقیقت می‌ماند و بس. برای درک و تصوری دقیق از این مفهوم «جدید» در فلسفۀ سیاسی نیاز به تاریخی طولانی و مستند هست، اما در میان همۀ اسناد و شواهد تاریخی، شاید گواهی آثار هنری، به‌ویژه سینما یا ادبیات، از همه دلپذیرتر و کافی‌تر باشد. جوزپه تورناتوره در فیلم «باریا» صحنه‌ای طنزآمیز از «روز انتخابات» و «رقابت احزاب» چپ و راست و میانه در زادگاه سیسیلی خویش، شهر «باریا» (Baaria با شهر «باری» (Bari) در منطقه‌ای دیگر از ایتالیا، نزدیک بریندیسی (Brindisi)، در کنار دریای آدریاتیک، اشتباه نشود! شهر «باریا» از شهرهای استان پالرموست)، به دست داده است. داستان این فیلم گزارشی است از زندگی سیاسی خانوادۀ خود فیلمساز. روز انتخابات، برادر دبیر حزب کمونیست محلی، (در واقع، یکی از اعضای خانوادۀ خود فیلمساز!) تلاش می‌کند هرطور شده است به آرای حزب بیفزاید، از جمله آرای افرادی که به نظر می‌آید خودشان با پای خودشان نمی‌توانند پای صندوق بروند! نتیجه عبرت‌انگیز است! شوخ‌طبعی ایتالیایی همراه با کمی انتقاد از خود چندان بد نیست و همواره منصفانه است. text/html پنجشنبه، ۶ اسفند ۱۳۹۴ 2:19 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=479 از کسانی که دوست دارند به دیگران بگویند «چه بکنند» یا «چه نکنند»، «چه بخوانند» یا «چه نخوانند»، «چه ببینند» یا «چه نبینند»، «چه خوب است» یا «چه بد است»، به «چه کسی رأی دهند» یا «به چه کسی رأی ندهند»، «چه بخواهند» یا «چه نخواهند» و بدین سان «رهبر» یا «مرجع» و «مفتی» و «راهنما»ی دیگران باشند بیزارم، همین طور از کسانی که دوست دارند این پرسشها را از آدم بکنند، و مثلاً بر سر آدم منت بگذارند که یعنی خیلی حرف او را قبول دارند و هر کار که او بگوید می‌کنند؟ از نظر من کسی که وظیفۀ خود بداند «دیگران» را بدین گونه و به طور مستقیم راهنمایی یا هدایت کند «روشنفکر» نیست بلکه «آخوند» است و کسی که دوست دارد بدین گونه از «روشنفکر» راهنمایی بگیرد خود «روشنفکر» نیست بلکه «عامی» و «مقلد» است. «روشنفکر» کسی است که از «عامی» و «مقلد» «روشنفکر» بسازد، یعنی کسی که خود می‌اندیشد و در قیمومت کسی دیگر نیست، بنابراین، روشنفکر کسی است که همۀ افراد را خودمختار و همتای خویش بخواهد و بسازد. روشنفکر روشنفکر می‌سازد و روشنفکر می‌پرورد، نه مقلد و مطیع و کور و بی‌خرد و کودک و ناقص عقل. روشنفکر هوادار و پیرو و مقلد نمی‌پرورد و نمی‌خواهد. اما پس کار و وظیفۀ «روشنفکر» چیست؟ او چگونه می‌تواند به دیگران کمک کند؟ «روشنفکر» کسی است که با «نقد» و «تحلیل» خویش به دیگران کمک می‌کند. او نشان می‌دهد که چرا (؟) چیزی خوب یا بد یا حق یا باطل است یا چرا (؟) چنین باید کرد یا چرا (؟) نباید چنین کرد، نه کسی که «فقط می‌گوید یا حکم می‌کند که چه چیزی خوب یا بد است یا چه باید کرد یا چه نباید کرد!» روشنفکر مفتی نیست. بیزارم از کسانی که با یک جمله می‌خواهند تکلیف هر کتاب یا هرشخص یا هر فیلم یا هرکُنش را معلوم کنند. بیزارم از کسانی که می‌خواهند به جای «مغز» و «عقل» و «دل» دیگران باشند، کسانی که دوست دارند «قاضی» و «مفتی» باشند. بیزارم از کسانی که دوست دارند «رهبر» و «مرجع» و «مفتی» و «راهنمای کوران» باشند. آن کس را دوست دارم که پیش از هر قضاوت یا صدور هر رأی نخست دلایل و اسناد و شواهد خود را عرضه می‌کند، سپس قضاوت را به خواننده می‌سپارد. در غیر این صورت، هرگز سخن نمی‌گوید. «روشنفکر» عصاکش کوران نیست. او همراه و یار و یاور همتایان خویش است. او هیچ کس را در استفاده از عقل فروتر از خود نمی‌خواهد و خود را نیز در استفاده از عقل فروتر از هیچ کس‌نمی‌داند. روشنفکری آزادی و برابری و برادری همگان در اندیشیدن است. text/html يكشنبه، ۲ اسفند ۱۳۹۴ 9:42 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=478 رابطۀ زبان و اخلاق و جامعه از آن چیزهایی است که شاید یافتن سرآغاز آن همچون یافتن سرآغاز خود زبان دشوار یا اصلاً ناممکن باشد؟ کی بوده است که زبان نبوده است؟ شاید همان هنگام که اصلاً انسانی نبوده است؟ اما شاید «یافتن» رابطۀ میان «زبان» و «اخلاق» و «ادب اجتماعی» کمی آسانتر باشد و آن را بتوان به پیدایش جامعۀ طبقاتی و مدنی یا شهری نسبت داد؟ شکارچیان و کشاورزان و کوچ‌نشینان چندان نیازی به زبانی شُسته رفته یا مبادی آداب نداشتند و ندارند. «آداب» و «اخلاق اجتماعی» اختراع شهرنشینان است. باری، چندی پیش به واسطۀ بحث از حذف کلمات غیراخلاقی یا تحریک‌آمیز جنسی از کتاب‌های ادبی به یاد داستانی قدیمی افتادم. اکنون آن داستان را بازمی‌گویم. از گوشت مرغ چندان خوشم نمی‌آید، چون کمتر جایی دیده‌ام که کسی توانسته باشد از آن غذایی خوشمزه ساخته باشد! اما گاهی بدتر از همه وقتی است که در میان جمعی از مردان یا همسالان خوش‌باش از تو می‌پرسند کجای مرغ را دوست داری؟ و آن وقت گاهی باید برای چند دوست ناقلا و شوخ استدلال کنی که چرا؟ هربار که کسی هنگام کشیدن غذای مرغ می‌پرسد: «سینه» یا «ران»؟ اگر چندتایی از دوستان مرد در کنارت باشند، لبخندهایی و نگاه‌هایی رد و بدل می‌شود و شوخی‌هایی و لطیفه‌هایی. «ران» و «سینه» گویی فقط نام اعضایی هستند برای یک موجود «خاص»، هرچند این اعضا میان بسیاری از «حیوانات» مشترک است! اما برویم بر سر داستان «اخلاق» و «آداب» و جایگزینی برای این دو کلمۀ ظاهراً «شهوت‌انگیز»! در انگلستان قرن نوزدهم، عصر حاکمیت «اخلاق ویکتوریایی»، زنان انگلیسی هرگز در میان جمع از کلمات «سینه» (breast) و «ران» (leg) استفاده نمی‌کردند و از بر زبان آوردن چنین کلماتی شرم داشتند. خب، این کار همیشه مشکلی به وجود نمی‌آورد. اما مشکل هنگامی به وجود می‌آمد که خانم‌ها بر سر میز با خوراک مرغ رو به رو می‌شدند و آن وقت باید می‌گفتند کجای مرغ را می‌خواهند؟ بانوان محترم انگلیسی برای ‌بیرون شدن از این مخمصه چاره‌ای اندیشیدند و دو واژۀ جایگزین برای این دو اصطلاح ناخوشایند ساختند: «گوشت سفید» (white meat) به جای «سینه» و «گوشت سیاه» (black meat) به جای «ران». و بدین سان بود که این مشکل «اخلاقی» و «شرم» بانوان محترم حل شد! اکنون بیش از صد سال از آن دوران گذشته است و مسلماً امروز وقتی دختران انگلیسی در کتاب‌های درسی‌شان چنین حکایت‌هایی را دربارۀ گذشتۀ تاریخی مادربزرگ‌هایشان می‌خوانند شاید فقط لبخندی می‌زنند و هنگامی که دربارۀ تاریخ معاصر برخی کشورهای دیگر چیزهایی از این دست می‌خوانند، شاید با خود می‌گویند: «همۀ این چیزها می‌گذرد و تمام می‌شود. کجاست ملکۀ ویکتوریا تا از قبر سر بیرون کند و ببیند در این انگلستان قرن بیست و یکم چه چیزها که اکنون آزاد نیست و نه تنها بر زبان می‌رود که انجام هم می‌شود!» آری، از قدیم گفته‌اند «زمان حلال مشکلات است». یا به تعبیر مارکس: «هرآنچه سفت است و سخت دود می‌شود و به هوا می‌رود». چه امیدی بهتر از این! text/html پنجشنبه، ۲۹ بهمن ۱۳۹۴ 6:14 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=477 از جذابیت‌های شعر یا سخنان موجز و نغز یکی همین است که آدم آنها را از بر می‌کند و هر از گاه به یاد می‌آورد و با خود زمزمه یا نجوا می‌کند و لذت می‌برد، اندوهگین یا شاد می‌شود، یا در فکر فرو می‌رود. این خصوصیت تکرارپذیری شاید در هنرهای دیگر دشوارتر یا حتی گاه ناممکن باشد. باز حاضر کردن چیزی در خاطره که دیگر در دسترس نیست. با این همه، می‌توان در سینما و موسیقی هم گاهی به این تکرار دست یافت. یکی از چیزهایی که ممکن است در تقدیر آدم رقم خورده باشد این است که «ناخواسته» انقلابی یا «رهبر انقلاب» شود؟ وقتی به چنین تقدیری فکر می‌کنم بیاختیار به یاد صحنه‌ای از فیلم «عصر جدید» چاپلین می‌افتم و از ته دل می‌خندم! چه بسیار روشنفکران یا مردم ساده‌ای که به اشتباه به زندان نیفتادند، یا در زندگی به تنگنا و دشواری دچار نشدند، مگر از روی سوء تفاهم دولت و نیروهای امنیتی؟ به یاد آورید صحنه‌ای را که چاپلین ولگرد در خیابان دارد قدم می‌زند. پرچم سرخ «احتیاط» که بر روی ماشینی باربری نصب است از روی تیرآهن‌ها می‌افتد. چاپلین پرچم را بر می‌دارد، پشت سر ماشین می‌دود و آن را به حرکت در می‌آورد تا راننده ببیند و پرچم را پس بگیرد! در همین حیص و بیص، کارگران اعتصابی و تظاهرکنندگان به داخل خیابان می‌پیچند و یک باره چاپلین را می‌بینیم که پیشاپیش خیلی عظیم از کارگران انقلابی در حرکت است و پرچم سرخ را به این سو و آن سو می چرخاند! و بدین گونه یکی از آن تصاویر سیاه و سفید و به یادماندنی از تاریخ تظاهرات کارگری امریکا با صحنه‌ای خنده‌دار از پرچم سرخ و رهبری ناخواسته مردی از همه جا بی خبر، حتی از پشت سر، در هم آمیخته می‌شود! شاید بسیاری از مردم یا روشنفکران را به همین گونه بتوان «انقلابی» محسوب کرد و شاید برخی به همین گونه به «رهبری انقلابی» رسیده باشند؟ text/html پنجشنبه، ۲۹ بهمن ۱۳۹۴ 6:12 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=476 چندی پیش فیلم «سرمایه» اثر کوستا گاوراس را می‌دیدم. دربارۀ «بازی‌های سرمایه» و «نظام‌های بانکداری» بود و پول‌های بی‌دردسر و بیزحمتی که می‌توان با شیادی به ظاهر قانونی در معاملات صوری به دست آورد. بعد به یاد آشنایی چهل‌ساله‌ام با فیلمهای او افتادم و اینکه فیلم‌هایش تا چه اندازه در ساختن نگرشم نسبت به جهان «سرمایه‌داری» و نیز «بلوک شرق» و «سیاست» و «انقلاب» مؤثر بوده است. گاوراس، تبعیدی یونانی، با پیشینه‌ای چپ‌گرا و مبارز، این هشیاری را داشت که در «جنگ سرد» میان دو بلوک گرفتار پیش‌داوری‌ها یا جانبداری‌های رایج نشود، هم نظام «پولی» بازار آزاد را بشناسد، هم نظام «زوری» احزاب کمونیستی بلوک شرق را و هم با خواست‌های «عدالت‌طلبی» و «آزادی‌خواهی» در سراسر جهان، با هر ایدئولوژی و هر دین و مذهب و ملیت، همدلی داشته باشد. ۱۲ فوریه او هشتاد و سه ساله شد. تصاویر زیر نماهایی از فیلم «اعتراف» (۱۹۷۰) اوست، با بازی درخشان ایو مونتان. نوشتۀ «گاردین» و نیز مصاحبۀ «پروگرسیو» با او را نیز می‌توانید در ذیل ببینید: http://www.theguardian.com/film/2009/apr/04/costa-gavras  http://progressive.org/news/2013/08/184000/costa-gavras text/html جمعه، ۲۳ بهمن ۱۳۹۴ 8:10 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=475 کسی برای تفریح انقلاب نمی‌کند. اگر شما را در خانۀ خودتان حبس کنند، چه می‌کنید؟ آن‌قدر منتظر می‌مانید تا به نجات‌تان بیایند؟ از شکستن درها و پنجره‌ها خودداری می‌کنید تا به خانه آسیبی نرسد؟ آیا حاضرید خانه را آتش بزنید و ویران کنید تا آزاد شوید؟ کسانی که می‌پرسند: «مردم چرا انقلاب می‌کنند؟» یا به مردم می‌گویند هرگز انقلاب نکنند، تصوری از «طبیعت بشر» و چرایی انقلاب‌ها ندارند. برشت ضرورت انقلاب را خوب بیان می‌کند، وقتی می‌گوید: می – ان – له هميشه از خشونت و تهور کوبندۀ حکام مثال می‌آورد. می‌گفت: نگاه کنيد خود را به چه خطرهايی می‌اندازند و چطور تعهدات را زير پا می‌گذارند و مقدسات خود را رها می‌کنند و آرام ندارند تا منافعی به دست آورند و از ضررها بکاهند. حکومت کردن را از آنها ياد بگيريد. متی به شاگردان آموخت: انقلاب در بن‌بست‌ها صورت می‌گيرد. (برتولت برشت، «انديشه‌های مِتی»، ترجمۀ بهرام حبيبی، چ اول (ويراست دوم)، انتشارات آگاه، ١٣۷۷، ص ۷۵). text/html جمعه، ۲۳ بهمن ۱۳۹۴ 2:43 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=474 «حق انقلاب» حق مردمان است برای برانداختن استبداد و ستم و فساد سیاسی و به زیر کشیدن حاکمان تمام عمر، حاکمانی بدون بازنشستگی، حتی در صورت کهنسالی و وجود حماقت و بیخردی و دیوانگی و زوال عقل و بیماری و بی‌کفایتی، مصون از پرسش یا تغییر، و مسئول واقعی همۀ فجایع و ستم‌ها، به دلیل ناکارآمدی در کشورداری، و سرکوب ناراضیان و منتقدان، نادیده گرفتن «منافع ملی» از برای «مصلحت و حفظ نظام» (نظام: یعنی مقام و منزلت خودشان)، و سپردن همه چیز به دست «آدم‌های نظام»، یعنی «مزدوران فرومایه و بی‌کفایت»شان. هر «انقلاب» واقعی و هر «انقلابی» واقعی «حق مردم» را برای به زیر کشیدن حکومت به رسمیت می‌شناسد، و آن را «همیشگی» می‌داند، چون چگونه می‌تواند «مخالف براندازی» باشد، وقتی خود از همین راه به قدرت رسیده است؟ قدرت از آن «مردم» است. بنابراین، هر نظام سیاسی که می‌خواهد پایدار بماند، در مقام «نظام» نه در مقام «حفظ مقام برای برخی افراد» یا باید تن به قیچی «تغییر» و «اصلاح» دهد که در وجود آزادی‌های مدنی و سیاسی و حق تک تک افراد با هر دین و مذهب و مرامی برای انتخاب نمایندگان واقعی‌اش جلوه گر می‌شود، یا گردن به تیغ «انقلاب» بسپارد. تنها «انقلاب»هایی می‌توانند جامعه‌هایی آزاد و مستقل و پیوسته در پیشرفت به وجود آورند که «تغییر حاکمان» بدون شورش و انقلاب و خونریزی را بپذیرند. از همین رو بود که نخستین رهبران انقلاب امریکا خواستار «گنجاندن حق انقلاب» در قانون اساسی امریکا بودند و از همین روست که «دموکراسی» جانشین «انقلاب» شد تا مردم برای تغییر حاکمان ناگزیر به «انقلاب» نشوند. بزرگترین «شرّ» برای هر جامعه‌ای وجود «حاکمان تمام عمر» و «بی‌تغییر» است. text/html پنجشنبه، ۱۵ بهمن ۱۳۹۴ 6:51 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=473 «علوم انسانی» و به طور کلی «علوم» یا «علوم عقلی»، به تعبیر مسلمانان، و «علوم سکولار»، به تعبیر مسیحیان، حاصل تجربه و اندیشه و فهم بشری در طی هزاره‌هاست و از این رو پیوسته در تکامل و پیشرفت است، برخلاف علوم نقلی، یا علوم به اصطلاح دینی، که به اعتبار سخن تردیدناپذیر گذشتگان و اسلاف صالح و شمشیر گذاشته بر روی گردن‌ها، قاطعترین برهان در تمامی تاریخ، زور تمام عیار است، بی‌بهره از تجربه و اندیشه و حکمت و چون و چرا، پایبند ظاهر و تقلید برده‌وار، و پیوسته در رکود و جمود، با ادعای گزاف حفظ «سنت»، اما با رواج بدترین «بدعت»ها. text/html دوشنبه، ۱۲ بهمن ۱۳۹۴ 10:11 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=472 یکی از کتابهای جذابی که چندی پیش خواندم، کتاب «ایتر پرسیکوم: گزارش سفارتی به دربار شاه عباس اول»، از ژرژ [گئورگ] تکتاندر فن دریابل، ترجمۀ محمود تفضلی، ۱۳۵۱، انتشارات بنیاد فرهنگ ایران، است. این کتاب شرح مسافرت سفیران رودُلف دوم، شاهنشاه روم مقدس، شاه مجارستان و کرواسی و بوهمیا و دوک بزرگ اتریش، و از اعضای خاندان سلطنتی هابسبورگ در وین است که در سال ۱۵۸۳ از وین به پراگ رفت و این شهر را مقرّ حکومت خود قرار داد و در سال ۱۶۱۲ در همین شهر درگذشت. او در مقام شاهنشاهی حامی فرهنگ و هنر و علم جدید ارجی بزرگ در تاریخ اروپا دارد. text/html يكشنبه، ۱۱ بهمن ۱۳۹۴ 12:46 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=471 برخی کلمات در زبان‌های‌دیگر هستند که ما قادر به دادن ترجمۀ مستقیمی برای آنها در زبان خودمان نیستیم، چون نمی‌توانیم لفظی مطابق با معنای آنها و نیز صورت لفظی‌شان در زبان خودمان بیابیم. بنابراین، ناگزیریم که آنها را یا به همان صورت اصلی یا بیگانه‌شان به کار ببریم، یا عبارتی کوتاه یا توضیحی بلند در ترجمۀ آنها بیاوریم تا دست کم بدین صورت آنها را مفهوم سازیم. ترجمه نکردن این کلمات، بدون دانستن توضیحی دربارۀ آنها، همواره این خطر را دارد که ما معنای آنها را بد بفهمیم یا اصلاً نفهمیم، و حال آنکه این کلمات را پیوسته به کار می‌بریم. یکی از این کلمات «دیپلمات» و «دیپلماسی» و دیگر مشتقات آنهاست که معمولاً به همین صورت در زبان ما نقل می‌شوند. اما لفظ و معنای این کلمات دقیقا چه چیزی می‌گوید؟ خب، حتماً همۀ شما کلمۀ «دیپلمه» را شنیده‌اید، یعنی کسی که «دیپلم» یا گواهی رسمی پایان تحصیلات دورۀ دبیرستان را دارد. اما میان «دیپلمه» و «دیپلمات» چه رابطه یا تفاوتی هست؟ در واقع، از نظر اشتقاق، هیچ. کلمۀ «دیپلمات»، همچون «دیپلمه»، از «دیپلُما»، کلمه‌ای یونانی، گرفته شده است که به معنای «طومار» یا «کاغذ لوله‌شده» و «سند رسمی اعطای امتیاز» است، کاغذی که آن را لوله می‌کردند، در غلافی فلزی و استوانه‌ای می‌گذاشتند، و به دست سفیران یا نمایندگان سیاسی می‌سپردند تا «سفیر» یا «فرستاده» آن را به فرمانروای کشور بیگانه تقدیم کند و خود را به عنوان نمایندۀ رسمی دولت متبوعش برای تبادل پیام یا مذاکره میان دو کشور معرفی کند. از همین رو بعدها به سفیران و فرستادگان سیاسی «دیپلمات» گفتند، کسانی که کاغذی لوله‌شده در معرفی خود به دست دارند: هنوز نیز «استوارنامه‌» (Letter of credence)های سفیران و «دیپلم»های دبیرستان یا دانشگاه‌ها را «لوله» می‌کنند و هنوز نیز در کشور ما به افراد دارای این «گواهی‌های رسمی اعطای امتیاز» می‌گویند «دیپلمه» و «لیسانسیه» («لیسانس» نیز به معنای «جواز» است و از زبان فرانسه گرفته شده است). اما «دیپلماسی» چگونه به وجود آمد و مراد از آن چیست؟ اکنون مراد از «دیپلماسی» «هنر یا فن مذاکره» در روابط بین‌المللی و مسائل مناقشه‌انگیزی همچون «برقراری صلح» و «پیشگیری از جنگ» یا گسترش «تجارت» و «فرهنگ» و «اقتصاد» و «حقوق بشر» و دیگر چیزهایی از این قبیل است. اما این کلمه غیر از این معنای رسمی، یعنی «مذاکرۀ سیاسی میان دولت‌ها» معنایی عام و اجتماعی نیز در زبان انگلیسی دارد که در زبان فارسی نیز وارد شده است: «ملایم و مؤدبانه سخن گفتن» و «حل و فصل اختلافات بدون توسل به رویارویی» یا «دعوا و مرافعه». ما اکنون در زبان عادی خودمان وقتی می‌گوییم فلان شخص آدم دیپلماتی است منظورمان این است که او آدم «سیاستمداری» است، یعنی «خویشتندار» و «خردمند» و «حسابگر» و «زیرک» است و از خصومت و دعوا پرهیز می‌کند، و می‌تواند بدون دعوا و مرافعه هر دعوایی را با صلح و صفا و به خوبی و خوشی پایان دهد، طوری که هردو طرف راضی باشند. بنابراین، «دیپلمات» و «دیپلماسی» را اگر بخواهیم در این معنای عام ترجمه کنیم شاید بتوانیم بگوییم: نوعی «نرم‌گفتاری» یا «ملایم‌گویی» و «آشتی‌جویی» زیرکانه برای رسیدن به توافق دوجانبه، بدون توسل به رویارویی و جنگ و دعوا. اما چرا آن را «هنر» (به معنای قدیم آن) یا «فن» و «صناعت» نامیده‌اند و نه «علم»؟ برای اینکه به کارگیری و پیشرفت در آن با تمرین و ممارست و توانایی‌های شخصی یا فردی، چیزهایی مانند هوشمندی و زیرکی و خُلق و خوی ملایم و حکمت و میانه‌روی، ممکن است و چیزی نیست که بتوان صرفاً از راه مطالعه یا آموزش آموخت. text/html جمعه، ۹ بهمن ۱۳۹۴ 2:38 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=470 امروز به مناسبتی یاد این شعر ریلکه و یادداشتی که پیشتر دربارۀ آن نوشته بودم افتادم. این شعر و یادداشت را نخست جمعه ۱۹ اردیبهشت، ۱۳۸۲، در سایت قدیمم منتشر کرده بودم. اکنون آن را بازنشر می‌کنم. راينر ماريا ريلکه (١۹٢۶–١۸۷۵)، شاعر و نويسندۀ آلمانی، يکی از بزرگترين شاعران جديد آلمان شمرده می‌شود. او در پراگ متولد شد و پدرش کارمند راه‌آهن بود. مادرش خيلی دوست داشت او دختر به دنيا آمده بود، بنابراين، تا پنج‌سالگی به او لباس دخترانه می‌پوشاند و سوفيا صدايش می‌زد. نُه‌ساله بود که والدينش از يکديگر جدا شدند و پدرش به دليل تمايلی که به سپاهيگری داشت او را در ده‌سالگی به مدرسۀ نظام فرستاد. اما او نتوانست مدرسۀ نظام را تاب بياورد و به مدرسۀ کسب و کار رفت. مدتی را نيز در دفتر حقوقی دايی‌اش کار کرد. ريلکه سپس در دانشگاه‌های پراگ و مونيخ و برلين ادامۀ تحصيل داد. text/html چهارشنبه، ۷ بهمن ۱۳۹۴ 7:30 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=469 در کودکی وقتی دعایم می‌کردند که «پیر شوی!» ناراحت می‌شدم و برمی‌آشفتم. «پیر شدن» چه چیزی دارد که آدم بخواهد «بشود»! یک بار وقتی «آقاجان»، مرحوم شوهرعمه‌ام آقای اسماعیل‌زاده، چنین دعایی در حقم کرد برآشفتم و اعتراض کردم. با مهربانی گفت: «پسرم، منظورم این نیست که الان پیر شوی یا زود پیر شوی، منظورم این است که به پیری برسی، یعنی خدای نکرده جوانمرگ نشوی و به آرزوهایت برسی!» اکنون این دعا را شاید بتوانم ارسطویی هم بفهمم: مقصود این است که «ناتمام» نمیری، یعنی همۀ جنبه‌های بالقوۀ «وجود»ت را «بالفعل» کنی و «تمام» بمیری! از نظر ارسطو، بهترین مرگ در کهنسالی است، چون به طور طبیعی همۀ جنبه‌های بالقوۀ حیات موجودی طبیعی به فعلیت رسیده‌اند، مرگ به بهترین و راحت‌ترین شکل آن اتفاق می‌افتد. از نظر او، مرگ پایان چرخه‌ای طبیعی است، برای هر چیزی که «طبیعی» است و از این نظر انسان فرقی با دیگر موجودات ندارد، مگر شاید از این نظر که انسان «قوۀ عقل» هم دارد و بنابراین اگر بتوان زندگی دیگری پس از این چرخۀ طبیعی برای انسان در نظر گرفت همان «زندگی عقلانی» است که آن هم در اتصال با «عقل کل» یا «عقل کیهانی» است، نه زندگی دیگری برای شخص، با همین کالبد و با همین هویت یا کالبدی دیگر و با هویتی دیگر در جهانی دیگر. خب، اکنون نمی‌دانم خوب شد که جوانمرگ نشدم، یا بد شد، چون به آرزوهایم که هنوز نرسیده‌ام! پس، شاید برای همین هنوز خیلی پیر نشده‌ام؟ همین است راز جوان‌نمایی فریبنده‌ام! چون هرگز جوان نبوده‌ام، چون جوانی‌ام هرگز نیامده است، جوان مانده‌ام تا به آرزوهایم برسم یا «بالقوه»هایم را «بالفعل» کنم؟ نیچه می‌گفت: «جوانیی که دیر آید دیر هم پاید!» پس وقتی هرگز نیامده باشد، چی؟ حتماً همیشه آدم جوان می‌ماند تا زمانی که بیاید! به هر حال، تا اینجا که معلوم است همۀ این دعاها دربارۀ به «پیری» رسیدنم مستجاب شده است، چون جوانمرگ نشده‌ام، و دیگر دارم می‌رسم به «پیری»، اما بعد چه؟ آیا این جوانی که داشتم چیزی بود که ارزش زیستن داشته باشد؟ نه، گمان نمی‌کنم، هرگز! باری، چندی است که کهنسالی نگرانم می‌کند. کاری کنم که یا به «پیری» نرسم یا این «پیری» دیگر ارزش داشته باشد. مهم «آخر» داستان است. با دوستی دربارۀ کهنسالی گفت و گو می‌کردم. دیدن عکس‌های کرک داگلاس در ۹۹ سالگی برایم تکان‌دهنده بود! می‌گفتم: «چه فایده دارد آدم ۱۰۰ سال یا بیشتر عمر کند، اما با ظاهری همچون مردگان از گور برخاسته یا مردگان مومیایی‌شده! از قیافه بدتر، نداشتن بدنی سالم با انواع بیماری‌های ذهنی و جسمی است. این همه رنج بیهوده کشیدن برای چه؟ وقتی نمی‌توانی کاری بکنی یا آرامشی داشته باشی یا لذتی ببری؟ زنده بودن نفس کشیدن نیست». گفت: «درست است. اما این حرف‌ها را آدم الان راحت می‌گوید، اما وقتی پیر شد، چنان چارچنگولی به زندگی می‌چسبد که زندگی صدها جوان را هم حاضر است فدای زندگی خودش بکند! یکی از نزدیکان من سرطان دارد و زندگی دردناکی را می‌گذراند، اما او با اینکه سنش از ۷۲ هم گذشته، چنان میل به زندگی دارد که من الان در ۵۰ سالگی ندارم! در جوانی هم البته نداشتم. به خدا اگر به من الان بگویند بمیر، چنان دست از زندگی بشویم که دستم را می‌شویم. اما می‌گویند وقتی پیر شدی، قضیه فرق می‌کند!». گفتم: «بله. درست است. اما واقعاً آدم چه کار کند که وقتی نخواست زندگی کند، دیگر قال قضیه را بکند! کی می‌توانی بگویی دیگر بس است؟ برویم دنبال کارمان! یا کار دیگرمان، یا زندگی دیگرمان؟» گفت: «می‌دانی یکی از دختران مارکس و دامادش تصمیم گرفته بودند، بیش از ۷۰ سال عمر نکنند. همین کار را هم کردند. دوتایی با هم خودکشی کردند. من هم تصور می‌کنم ۷۰ یا یکی دو سال بالاتر دیگر کافی است. بسته به اینکه در آن سن و سال چه وضع و حالی داشته باشیم». گفتم: «سنش مهم نیست. مهم این است وقتش که رسید آدم باز بخواهد و بتواند کار را تمام کند. دختر و داماد مارکس در آن سن خوب شرط و شروط زندگی‌شان یادشان مانده بوده. دست‌شان و عقل‌شان هم هنوز کار می‌کرده است. اما می‌بینی ناگهان چنان وارد مرحله‌ای از پیری یا بیماری شدی که دیگر در این امور تصمیم هم نمی‌توانی بگیری، عمل هم نمی‌توانی بکنی. این جور مواقع باید یکی دیگر کمکت کند. می‌دانی آرتور کستلر و زنش هم در هفتاد و هفت سالگی این کار را کردند. اما کستلر بیماری علاج‌ناپذیر داشت! پارکینسون گرفته بود. البته زنش نداشت. اما او هم گفت بگذار شوهرم تنها نرود. و با هم رفتند. واقعا آدم نمی‌داند با این پیری دیگر چه کار کند؟ جوانی یک جور باید بکشی، پیری یک جور دیگر. شاید بهتر باشد طوری زندگی کنیم که اصلا کار به آنجاها نکشد». دوستم با خنده و شوخی گفت: «نگران نباش. وصیت کن اموالت را بعد از مرگت بدهند به من. من خودم می‌کشمت!» گفتم: «مسأله‌ای نیست. فقط می‌ترسم از طمع اموال پیش از موعد مرا بکشی؟ بگذار چند سال دیگر هم بگذرد ببینم چه می‌شود؟ خدا را چه دیدی. او صدای بنده‌اش را می‌شنود، شاید این یکی را دیگر به میل ما رفتار کرد!» چقدر خوب است که بخت در مردن با آدم یار باشد! مرگی خوب و به هنگامم آرزوست. درست همان وقتی بیاید که من می‌خواهم بیاید. آیا ممکن است؟ ژاپنی‌های قدیم، روستاییانی که نمی‌خواستند سربار خانواده‌شان باشند، در کهنسالی می‌رفتند بالای کوه و آنجا می‌ماندند تا از گرسنگی و تشنگی بمیرند. تن‌شان هم غذای حیوانات دیگر شود. تصورش را بکن هر ذرۀ وجودت در خون حیوانی دیگر شناور است! غرق شدن در دریا هم خوب است، به شرط اینکه آب جنازۀ آدم را به ساحل نیاورد؟ حل شدن در آب اقیانوس یا طعمۀ ماهیان هم شدن چه لذتی دارد! این طوری زحمت همه کم می‌شود. نه به مراسم تشییع و تدفین نیاز است و نه یک تکه زمین دیگر به فروش می‌رسد؟ چه سنت‌های خوبی را که فراموش نکرده‌ایم؟ اما گاهی تراژدی هم پیش می‌آید: سال‌ها به استقبال مرگ می‌روی و آرزوی مرگ می‌کنی اما نمی‌آید، اما یک روز که دوست داری زندگی کنی، می‌آید! و به موقع هم می‌آید! text/html دوشنبه، ۵ بهمن ۱۳۹۴ 8:28 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=468 از اقسام «فقر» یکی هم «فقر زبان» و «فقر اندیشه» است. میزان توانایی افراد در اندیشه در وسعت زبان و واژگان‌شان است. هرچه دایرۀ واژگان کسی گسترده‌تر و توانایی استفاده‌اش بیشتر باشد، قادر به درک و فهم و بیان بهتری از خود و جهان پیرامونش است. یک بررسی قدیمی دربارۀ کارگران معدن در انگلستان نشان می‌داد که آنها با چیزی حدود ۶۰۰ کلمه خود و جهان‌شان را می‌فهمیدند! نویسندگان بزرگ از چیزی حدود ۸ تا ۱۵۰۰۰ کلمه می‌توانند استفاده کنند. این سخن ویتگنشتاین که «وسعت جهان هرکس به اندازۀ زبانش» است در خصوص خود زبان نیز صادق است. زبانی قوی است که توانایی گسترش معنایی و واژگانی و نحوی داشته باشد. اگر زبان سرخپوستان امریکای شمالی یا زبان‌های بومی قبایل بدوی افریقایی و استرالیایی زبان‌های فرهنگی و تمدن‌آفرین نشدند از این رو بود که نتوانستند به چنین گسترشی دست یابند. اکنون دست به کار شوید و خود را امتحان کنید. اگر از شما بخواهند چیزی را توصیف کنید از چند کلمه می‌توانید استفاده کنید؟ این کلمات تا چه اندازه می‌توانند چیزی را که شما دارید توصیف می‌کنید به دیگران بشناسانند؟ توصیف شما هنگامی دقیقترین توصیف خواهد بود که بتوانید بهترین کلماتی را به کار ببرید که فردیترین خصوصیات آن شیء را نشان می‌دهند. چند روز پیش همایون بهزادی درگذشت و عنوان بیشتر خبرها این بود: «همایون بهزادی فوتبالیست پیش‌کسوت درگذشت». در همین روزها ابوالحسن نجفی درگذشت عنوان برخی خبرها این بود: «ابوالحسن نجفی مترجم پیش‌کسوت درگذشت»! اما «فوتبالیست»، «مترجم»، «پیش‌کسوت» تا چه اندازه می‌توانند خصوصیات فردی و ويژگی‌های متمایز شخص را بیان کنند؟ کلماتی مانند «فوتبالیست»، «مترجم»، «پیش‌کسوت» عامتر از آن هستند که بتوانند خصوصیات فردی اشخاص را بیان کنند. هرکس که فوتبال بازی می‌کند «فوتبالیست» است و هرکس که ترجمه می‌کند «مترجم». هرکس که زودتر از دیگرانی که روزگاری نبوده‌اند به کاری وارد شده است «پیش‌کسوت» است. اما آیا «ارزش» هر فوتبالیستی یا مترجمی تنها به این است که امروز بعد از گذشت سال‌ها برای ما «پیش‌کسوت» شده است؟ «پیش‌کسوت» اصطلاحی است که از تصوف وارد زبان اصناف و سپس ورزش زورخانه‌ای یا پهلوانی شده است. در تصوف، به کسی می‌گویند «پیش‌کسوت» که بالاتر از مرید و پایین‌تر از «شیخ» است. «کسوت» به معنای «لباس» و «جامه» است. کسی که زودتر «لباس» یا «جامه»ای را می‌پوشد یا به کار و صنفی وارد می‌شود حرمت می‌یابد به واسطۀ «سابقه». اما این سابقه چیزی دربارۀ توانایی‌های فردی شخص نمی‌گوید. ما امروز «مترجم» و «زبان‌شناس» و «نویسنده» و «شاعر» زیاد داریم، زیادتر از آنچه شاید بدان نیاز باشد. اما آنچه نداریم «ادیب» (man of letters) و «سخن‌شناس» (literary critic) و «سخن‌دان» است. ویژگی منحصر به فرد ابوالحسن نجفی این بود که او «اهل ادب» بود، «اومانیست» به معنای اروپایی کلمه بعد از دورۀ رنسانس، مردی که به میراث ادبی کهن یا کلاسیک همان‌قدر عشق می‌ورزید که به ادبیات مدرن جهان. او «سخن‌شناس» و «سخن‌دان» بود و نه صرفاً «زبان‌شناس» که درسش را خوانده بود و کتاب و مقاله هم دربارۀ مفاهیم آن نوشته بود. «زبان‌شناس» نمی‌تواند «غلط ننویسیم» بنویسد، چون زبان‌شناسی با معیارهای ادبی و آیین سخنوری و فصاحت و بلاغت یا به طور کلی ادبیات اصلاً کاری ندارد. «زبان‌شناسی» با «واقعیت» زبان سر و کار دارد، هر چه می‌خواهد باشد، خوب یا بد، پست یا عالی. این ارزشگذاری‌ها به «اهل ادب» و «سخن‌شناسان» و «سخنوران» مربوط است نه به زبا‌نشناسان. «زبان‌شناس» نمی‌تواند راهنمای نویسندگان و نویسندگی باشد. «سخن‌شناس» است که می‌تواند «منتقد ادبی» و «ویراستار» یا «محبّر» و تحبیرکنندۀ سخن و شعر باشد. نجفی از این حیث «یکه» و «فرید» بود و اگر «ترجمه»‌اش و «نقد»ش و «زبان»اش و «ویراستاری»اش متفاوت بود، به این دلیل بود که پیش از هرچیز «ادیب» و «سخن‌شناس» و «سخن‌دان» بود. ما امروز «ادیب» و «سخن‌شناس» و «سخن‌دان» نداریم، یا بس اندک داریم. از این روست که درگذشت نجفی دریغ است. text/html يكشنبه، ۴ بهمن ۱۳۹۴ 8:07 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=467 دیدم که یکی از خبرگزاری‌ها عنوان خبر درگذشت مرحوم ابوالحسن نجفی را بدین گونه آورده است: «ابوالحسن نجفی مترجم پیش‌کسوت درگذشت». اول از همه نمی‌دانم چرا نویسنده‌ای را که کلی مقاله و کتاب نوشته است، برخی دوست دارند بگویند: «مترجم» — چون چندتا کتاب هم ترجمه کرده است؟ نه اینکه منظورم این باشد که شأن «مترجم» پایین‌تر از «نویسنده» است! نه. من یکی کار برخی مترجمان را با کار هزاران به اصطلاح نویسنده، به شیوه‌ای که در مملکت ما روزنامه‌نگاران یا برخی افراد آنان را نویسنده می‌دانند یا خودشان خودشان را نویسنده می‌دانند (امروز در «فیس‌بوک» همه نویسنده‌اند و برخی نیز خود را در معرفی‌نامه‌شان «نویسنده» معرفی کرده‌اند، و حال آنکه من ندیده‌ام کتابی منتشر کرده باشند!)، برابر نمی‌گذارم. بسیار کسان امروز در این کشور دارند از روی کتاب‌های ترجمه شدۀ دیگران کتاب می‌نویسند بی‌آنکه زبانی خارجی بدانند و توانایی فهم انتقادی از همان ترجمه‌هایی را داشته باشند که دارند از روی آنها رونویسی می‌کنند؟ آن‌گاه آنها می‌شوند «نویسنده» و «متفکر» و «روشنفکر» و «صاحب‌نظر»؟ برخی نیز که توانایی ترجمه ندارند و به اصطلاح خودشان ادعای ترجمه نیز ندارند، اما زبانی خارجی می‌دانند، شکسته بسته، فهمیده و نفهمیده، از روی کتاب‌های نویسندگان اروپایی اقتباس و به زبان فارسی تألیف می‌کنند، آنان نیز می‌شوند «نویسنده» و «متفکر» و «روشنفکر» و «صاحب‌نظر»؟ اما اگر کسی نویسنده و زبان‌شناس و فرهنگ‌نویس و ویراستار و منتقد ادبی و سردبیر و استاد دانشگاه و مترجم بی‌نظیر و سخن‌شناس بوده است، آن هم در بالاترین سطح آن، به گواهی خواص (می‌گویم خواص، چون نثر و کارهای نجفی را بسیاری از خوانندگان نسل جدید که به زبان یأجوج و مأجوج رسانه‌ها عادت دارند، اصلاً نمی‌توانند بخوانند و بفهمند و لذت ببرند. از این نظر کارهای نجفی هرگز فروش و شهرت کارهای برخی نویسندگان و مترجمان صاحب‌نام در رسانه‌ها یا در میان عامۀ خوانندگان را نداشت!)، باید او را گفت «مترجم»؟ همان طور که کسی دیگر را که شاید غیر از ترجمه هیچ کاری دیگر نکرده است؟ اما واقعاً این «پیش‌کسوت» دیگر چه صیغه‌ای است، آن هم دربارۀ اهل فرهنگ؟ «پیش‌کسوت» اصطلاحی است در کار حرفه و فن و ورزش زورخانه‌ای و به کسی گفته می‌شود که در کاری سابق باشد بر اکنونیان، چه به مهارت و چه به سن و سال. احترامی است به بزرگتر و باسابقه‌تر در صنف یا کار — می‌توانید بگویید نوعی ارزشگذاری عوامانه یا سنتی یا فئودالی یا بازاری یا صنفی در میان عوام مردم، به ویژه اهل بازار؟ آیا درست است که در کار فرهنگ و هنر و دانش نیز «ارج» کسی را با معیار سن و سال و سابق و لاحق بیان کنیم؟ آیا برای مردی در کار ادب، که تا پایان زندگی داشته است قلم می‌زده است، باید همان صفتی را به کار ببریم که برای ورزشکاری که سی یا چهل سال است که دیگر بازی نمی‌کرده است و از ورزش دور بوده است و حالا درگذشته است؟ من بودم این عنوان را برمی‌گزیدم: «ابوالحسن نجفی ادیب و سخن‌شناس برجسته درگذشت»، اگر نمی‌خواستم آن را بسی دور و درازتر کرده باشم. text/html جمعه، ۲ بهمن ۱۳۹۴ 11:43 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=466 مالک قهوه‌خانه‌ای در ماسه‌زارهای ساحل پرو می‌شوی و تنها مونست اقیانوس است. اما برای این هم دلیلی هست: مگر نه اینکه اقیانوس تصویر زندگی ابدی، وعدۀ ادامۀ حیات و تسلای آخرین است؟ کمی شاعر، کمی ... خدا کند که روح وجود نداشته باشد: این تنها راه است برای او که اغفال نشود، به دام نیفتد. دانشمندان به زودی وزن دقیق، درجۀ غلظت، سرعت عروج آن را اندازه خواهند گرفت ... وقتی آدم فکر میلیاردها روح را می‌کند که از آغاز تاریخ تا امروز پریده و رفته‌اند گریه‌اش می‌گیرد: یک منبع عظیم نیرو که به هدر رفته است. اگر سدهایی ببندند تا آنها را هنگام عروج جذب کنند، نیرویی به دست می‌آید که با آن می‌توان سراسر زمین را روشن کرد. به زودی انسان تماماً قابل استفاده خواهد شد. مگر نه اینکه از مدتها پیش زیباترین رؤیاهایش را گرفته‌اند تا از آنها جنگ و زندان بسازند؟ (رومن گاری، پرندگان می‌روند در پرو می‌میرند، ترجمۀ ابوالحسن نجفی، ص ۹). نجفی از قفس پرید! کلمۀ مرگ را برای پایان زندگی همۀ انسانها دوست ندارم، به ویژه آنها که چیزی در این جهان آفریده‌اند که مرگ بر آن پیروز نمی‌شود. انسان مادام که می‌آفریند بر مرگ چیره می‌شود و بر او پیشی می‌گیرد. چگونه می‌توان گفت کسی مرده است وقتی چیزی نوشته است، یا چیزی گفته است یا کاری کرده است که آن را می‌توان بارها و بارها خواند یا دید یا شنید یا از آن یاد کرد. نجفی دیگر در مقام کالبدی انسانی در میان ما نیست. اما روح او همه جا هست، در نوشته‌هایی که از او می‌خوانیم و یادهایی که از او می‌کنیم. ما هستیم تا وقتی کلمه هست. روح کلمه است و کلمه زندگی و حقیقت و راه است. نجفی نیکبخت بود و نیکبخت زیست که یادگارش کلمه بود. text/html جمعه، ۲ بهمن ۱۳۹۴ 3:58 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=465 یکی از دردناکترین و تلخترین صحنه‌هایی که در فیلم‌ها دیده‌ام صحنه‌ای است که در آن زنی از شوهر بدرفتارش کتکی تا پای مرگ خورده است و تمام چهره و بدنش آش و لاش شده است، با این همه حاضر نیست علیه شوهرش به پلیس شکایت کند یا در دادگاه شهادت دهد یا به نزدیکانش بگوید، چرا؟ چون نمی‌خواهد شوهرش را از دست بدهد، نه برای اینکه شوهرش را دوست دارد، نه! چون می‌خواهد شوهر داشته باشد، چون نمی‌داند بدون شوهر چطور زندگی کند یا چه کند؟ چون امیدی ندارد که در آینده شوهری بهتر پیدا کند، چون دوست دارد یکی بالای سرش باشد، حالا هرچی یا هرکی می‌خواهد باشد، در خانه «مرد» داشتن بهتر است تا «مرد» نداشتن! نخستین فیلم «پدرخوانده» را به یاد می‌آورید؟ وضع ملت‌های عقب‌افتاده و در حال توسعه‌ای که حکومت‌های استبدادی دارند بی‌شباهت به این زن‌های نگونبخت نیست! حکومت داشتن، ولو بدترین حکومت، بهتر است تا حکومت نداشتن! و البته این سخنی «حق» است که به پایداری نظام‌های چندهزارسالۀ استبدادی در «شرق» سخت یاری رسانده است، و هربار که یکی از همین مترسک‌های به‌ظاهر بی‌خاصیت فرو ریخته است، ملت‌های نگونبخت چه روزهای سختی که ندیده‌اند تا باز دوباره چند سالی آرامش را در زیر سایۀ قلدری دیگر سپری کنند، هرچند کتک بخورند یا فحش بشنوند یا ثروتهای ملی‌شان به یغما برود! ثروتهای ملی و آیندۀ فرزندان‌شان با دزدی‌های بزرگ و بی‌کفایتی‌ها و ناکارآمدی‌های «آدم‌های نظام» از میان برود بهتر است تا هرروز دزدانی حقیر خانۀ شخصی‌شان را غارت کنند یا امنیت خانواده‌شان را به خطر اندازند! بگذار «خزانۀ مملکت را بچاپند!» به من چه؟ بگذار «معادن» را ببرند؟ به من چه؟ من/ما زندگی خودم/مان را می‌کنم/کنیم! از «خانۀ» من/ما ندزدند کافی است! افزون بر این، هرکس می‌تواند زندگی شخصی خودش را بکند. هرکس ناراضی است برود یک جای دیگر! هرکس باید به فکر خودش باشد، چه اینجا چه هرجای دیگر! آنها که ناراضی‌اند، بی‌عرضه‌اند، وگرنه اگر به آنها هم می‌رسید صدایشان در نمی‌آمد؟ صدام بهتر بود، یا بعد از صدام، قذافی بهتر بود، یا بعد از قذافی، اسد بهتر است، یا بعد از اسد ... (اسد زرنگ‌تر از آن دوتای دیگر بود، چون به توصیۀ مستشاران روسی و غیرروسی‌اش وضعیت «بعد از اسد» را در دوران خودش و به دست خودش شبیه‌سازی کرد تا ملت قدر عافیت را بدانند!). باری، اکنون پرسش‌های تاریخی پیش روی ملت‌های خاورمیانه و حتی شرق اروپا و آسیا این است: چرا باید «ثبات» فقط با «زورگویی» و حکومت «فرد» یا «گروهی» برای تمام عمر ممکن باشد؟ چرا باید صبر کرد تا اوضاع خودش عوض شود؟ تازه آن گاه باز بعد از مدتی همه چیز بشود مانند سابق؟ این ملت‌ها چه هنگام می‌توانند از این دور باطل، یا «حکومت استبدادی» یا «هرج و مرج و آشوب»، بیرون آیند و نظامی سیاسی پدید آورند که تغییر نمایندگان و رهبران سیاسی‌اش نیازمند «انقلاب» نباشد؟ شاید هروقت که زن‌ها یا مردهایش فهمیدند هرزندگی «زندگی» نیست. گور پدر این زندگی! text/html پنجشنبه، ۱ بهمن ۱۳۹۴ 6:13 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=464 «شراب» در ادبیات فارسی مقامی ممتاز دارد: «اُمُّ‌الخبائث» و «پلید» نیست، چنانکه در تعالیم دینی هست. نمودگاری است از «تحمل»، «آزادگی»، «عشق»، «راستگویی»، «دلیری»، «صفای باطن»، «حکمت» و «انسانیت». با نوشیدن شراب است که «حیوان» به «انسان» تبدیل می‌شود! اما این همه استعاره و مَجاز دربارۀ این نوشیدنی نه چندان سالم، از نظر زیستی و بهداشتی، برای «طبیعت و مزاج انسان»، و در تضاد مستقیم با «شریعت» و «سنّت» و «اخلاق حاکم»، از کجا پدید آمده است و چنین ارج و مقامی یافته است؟ بی‌شک در تقابل با همان جامعه‌ و ارزش‌ها و نهادهایی که خواسته‌اند هرچه را فساد در عالم است فقط در دوچیز، و گاهی در سه چیز، خلاصه کنند: «شراب» و «زن». و البته، گاه سومی هم به آن افزوده‌اند: «موسیقی». از نظر فقیهان و دیگر متشرعان جمع این سه فساد را کامل می‌کند. اما از نظر شاعران و صوفیان جمع این سه اعلی مرتبۀ کمال انسانیت است، حال از روی مَجاز یا از روی حقیقت، این پرسشی دیگر است: یک دست جام باده و یک دست زلف یار، رقصی چنین میانۀ میدانم آرزوست! باری، اگر مجتهدی سرشناس و مشهور به زهد و پارسایی باشید و یک روز به‌ناگزیر مهمانی داشته باشید که عادت به نوشیدن شراب دارد، و شما نه در اعتقاد و زندگی اجتماعی به استفاده از چنین چیزی مُجاز باشید و نه در زندگی شخصی به استفاده از چنین چیزی عادت داشته باشید، آیا حاضرید از روی وظیفۀ میزبانی و مهمان‌نوازی برای او «شراب» فراهم کنید؟ پاسخ به آن دشوار است. اما روزی روزگاری برخی مردم وظیفۀ خود می‌دانستند که برای مهمان‌شان هرچه نیاز دارد فراهم کنند. و چنین بود که چنین مجتهدانی نیز داشتیم! text/html چهارشنبه، ۳۰ دی ۱۳۹۴ 7:43 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=463 تفاوت‌های فرهنگی از دیرباز توجه اقوام و ملتهای گوناگون را به خود جلب کرده است و چیزی نیست که تنها امروز توجه‌ اندیشمندان و روشنفکران را به خود جلب کرده باشد. مردمان و اقوام کشورهای مختلف و حتی ساکنان شهرها و روستاهای مختلف یک کشور همواره به «تفاوت‌ها»ی خود با «دیگران» توجه داشته‌اند، هرچند گاهی در این «تفاوت‌ها» مبالغه و اغراق کرده‌اند، گاهی از آنها اسباب تمسخر و دشمنی و کینه و نفرت ساخته‌اند، و مهمتر از همه، گاهی این «تفاوت‌ها» را «ذاتیات»ی تغییرناپذیر و جاودانی پنداشته‌اند. چیزی که شاید امروز با گذشته بسیار فرق کرده باشد، این است که ما امروز برخی از این «تصویرسازی»ها را قالبی و ساختگی، مبتنی بر پیشداوری‌های بد، یا خصوصیات ثابت و تغییرناپذیری تصور می‌کنیم که دگرگونی در آنها راه ندارد. اما به هر حال، نمی‌توان منکر آن شد که این «تفاوت‌ها» وجود دارد و نقشی تعیین‌کننده در زندگی هر فرد و هر ملت بازی می‌کند. text/html سه شنبه، ۲۹ دی ۱۳۹۴ 6:47 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=462 یکی که بعد از سال‌ها به وطن بازگشته بود، از آنچه در طی این دید و بازدیدها در عیان و نهان دیده بود به «حیرت» درآمده بود و شرح آنها بازمی‌گفت. یکی از آنها حکایت «شراب» بود. می‌گفت: «به هرجا که رفتم، از جمله، اسباب پذیرایی یکی هم شراب بود! نمی‌دانم چرا برخی ایرانیان امروز این‌قدر اصرار دارند که بگویند شراب می‌خورند یا شراب در خانه دارند! شاید می‌خواهند بگویند که آنچه به عیان در بازار یافت می‌نشود، در سرای آنان به‌وفور یافت می‌شود؟ نشان دولتمندی از این سزاوارتر؟ آیا این "تفاخر" تازۀ نوکیسگان و نودولتان ایرانی است یا نیازی واقعی به نوشیدن و سرخوشی است که برآورده می‌شود؟ آیا این عادتی تازه است؟» من خود نمی‌دانستم به او چه پاسخ دهم. این بود که رشتۀ سخن را به دست خودش سپردم و سرتاپا گوش شدم و او چون مرا مشتاق شنیدن دید بیشتر و پرشورتر و آشکارتر سخن گفت. می‌گفت: «در مجلسی بودم از جوانان، به بهانۀ جشن تولدی. بساط باده‌نوشی چنان گسترده بود که از این همه نوشیدنی‌های رنگارنگ و اغلب ناسازگار با هم به شگفت درآمده بودم. اما آنچه بیش از همه برایم شگفت‌انگیز بود پرنوشی برخی دختران جوان بود، تا جایی که یکی به کل مدهوش شد و ترس سرتاپایم را گرفت. دوستانش او را وارونه کردند و چندان تکانش دادند که چشم بگشود و جمعی را از نگرانی رهانید. پاسی از نیمه‌شب گذشته بود که تمام شیشه‌ها ته کشید! آسوده‌خاطر گفتم، خب راحت شدیم. اما میزبان چون از تشنه‌کامی و میل حاضران و فقدان نوشیدنی‌ها آگاه شد، گفت به سه سوت می‌رسد! نگران نباشید! برفور شماره‌ای گرفت و ده پانزده دقیقه بعد کسی زنگ را زد و چند پاکت پر از شیشه را تحویل داد! از این همه سرعت در تهیۀ سور و سات شگفت‌زده بودم. آخر پیتزا هم به این سرعت به در خانۀ کسی نمی‌دهند، آن هم این وقت شب؟» آن‌گاه، خنده‌کنان گفتم، کجایش را دیده‌ای! هزار و یک شبی است این ایران جدید، و نه تنها تهران جدید، که زیر پوستش چیزها می‌گذرد که خیال از تصور آنها درمانده است! زمانی در یکی از شهرستان‌ها بودم، دانشجویان چیزها از محافل شایع در این شهر می‌گفتند که مو بر تن آدم سیخ می‌شد، از شئامت و دهشت! باری، به یاد این سخن میرزا احمق یا حکیم‌باشی در «سرگذشت حاجی بابای اصفهانی» افتادم که می‌گفت: «ایشان [فرنگی‌ها] شراب را حلال می‌دانند و کم می‌خورند و ما حرام می‌دانیم و بسیار می‌خوریم». می‌دانم که در هرچه نگونبختی و فلک‌زدگی و دولتمداری است برگشته‌ایم به عصر قاجار، و نیز بسی قبل‌تر از آن، اما این‌قدر نیز گمانم نبود! text/html شنبه، ۲۱ آذر ۱۳۹۴ 5:51 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=461 به هرچیزی می‌توان از جنبه‌های گوناگون نگریست. وقتی آدم این روزها هرشب کسانی را می‌بیند که زباله‌دانی‌های بزرگ شهرداری را از بالا تا پایین جست و جو می‌کنند تا در آنها مگر چیزی دندانگیر بیابند، از اینکه کسی «نذر» یا «خرج» خود را هدر دهد و نه گرسنه‌ای را سیر کند و نه دست کم غذایی بدهد که دور ریخته نشود، می‌تواند به فریاد آید و شکایت کند که اگر «دین» دارید، داشته باشید، اگر «سنت» دارید، داشته باشید، اما آخر کمی «فهم» هم داشته باشید! این کارها را برای که و برای چه می‌کنید؟ با این همه، نشاید و نباید پنهان کنم که در این سالهایی که در غربت زیسته‌ام، همواره مرهون لطف و محبت و میزبانی همسایگانم بوده‌ام و هستم، از هنگام دانشجویی تاکنون. در میان غذاهای نذری، که در تهران داده می‌شود، «حلوا»ی شب جمعه را از همه بیشتر دوست دارم و تاکنون ندیده‌ام که کسی آن را بد درست کرده باشد، چون کاملا خانگی و محدود است، بقیۀ غذاها را خودم بهتر درست می‌کنم! البته چند بار خواسته‌ام برای خودم «حلو» درست کنم، اما حوصله نکرده‌ام. شاید خوب نیز نباشد که آدم «حلوا»ی خودش را بخورد! اما جذابترین و شیرین‌ترین خاطره از نذری مربوط به کسی است که آن را می‌آورد. تصور کنید در عالم تنهایی خود غرق در کارید. زنگ در آپارتمان را می‌زنند. ناغافل در را باز می‌کنید. چه می‌بینید؟ بهت‌انگیز و غافل‌گیرکننده! پریرویی نه چندان محجوب و پوشیده لبخندزنان، سینی در دست، چیزی برای شما آورده است و تعارف می‌کند! تاکنون او را ندیده‌اید. از کجا آمده است؟ شگفت‌زده نگاهش می‌کنید، دستپاچه می‌شوید و نمی‌دانید چه کنید. به هر حال، غذا را می‌گیرید و او هم متوجه شگفت‌زدگی شما می‌شود و شاید آگاهانه بیشتر شما را اغوا می‌کند! چند دقیقه‌ای گیچ و منگ در رؤیا فرو می‌روید. شاید بعد از چند دقیقه به هوش می‌آیید. شاید بعد از مدتی خود را قانع کنید که فراموش کنید. و فراموش می‌کنید. شاید هم نکنید. یک بار پیش آمد که نتوانستم فراموش کنم. چنان هوش از سرم پرید که به خواستگاریش رفتم. اما خب فاصله سنی‌مان زیاد بود! text/html شنبه، ۲۱ آذر ۱۳۹۴ 1:33 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=460 امسال با خودم عهد کرده بودم که دیگر در روزهای وفات و عزاداری هرگاه زنگ آپارتمانم را زدند در را باز نکنم؟ چون نمی‌خواستم غذای نذری از کسی بگیرم. اما، متأسفانه، باز یکی دوباری به عهد خود وفا نکردم و بر سرم آمد آنچه نمی‌خواستم. دیروز برایم ظرف بزرگی هلیم آوردند. دیشب اندکی از آن خوردم و امروز همه را ریختم دور. نمی‌دانم این مردم با خودشان چه فکر می‌کنند، اگر اصلاً فکر می‌کنند، که برای آدمهایی همچون من غذای نذری می‌آورند؟ ۱) مگر من یا دیگر همسایگان این دور و بر نیازمند غذای نذری هستیم؟ ۲) مگر من یا دیگر همسایگان این دور و بر هر غذایی را می‌خوریم؟ زمانی بود که خانم خانه با بهترین مواد و بهترین دستپخت غذایی می‌پخت و دیگر همسایگان دور و بر را نیز مهمان می‌کرد، بنا به عهدی و نذری! یا، در صورت دیگر، آشپزی می‌گرفتند، موادی فراهم می‌کردند، در خانه بر کارش نظارت می‌کردند، و آن غذا را به همه، از جمله نیازمندان، می‌بخشیدند. اما، اکنون، غذایی را به جایی سفارش می‌دهند، با کمترین قیمت و بی‌کیفیت‌ترین مواد، در ظرف‌های پلاستیکی می‌گذارند و بعد توقع دارند هرکسی از این غذا بخورد! اما واقعیت این است که بخش بزرگی از این غذاها مستقیم به زباله‌دانی ریخته می‌شود! چرا؟ چون خوردنی نیستند! چه کسی گفته است باید بی‌کیفیت‌ترین غذا را نذر مردم کرد؟ چه کسی گفته است به «توانگران» باید غذای نذری داد؟ وقتی «فهم» نباشد، «دین» و «سنت» جز اتلاف پول و بدنامی نیست، گویی برخی می‌خواهند با انجام دادن نذری فقط «رفع تکلیف» کنند، بی‌آنکه دمی بیاندیشند که برای چه و برای که نذر کرده‌اند؟ من با نذر و عهد مخالف نیستم، به‌ویژه وقتی که نفعی از آن به غیر یا دیگران می‌رسد. اما وقتی که غذای نذری به «نیازمند» نمی‌رسد، وقتی که غذای نذری به دور ریخته می‌شود، یا به «پارتی ابوالفضل» تبدیل می‌شود، می‌باید پرسید این «نذر» کدام خدا را خوش می‌آید؟ آیا به کمی «فهم» یا «شعور» برای دینداری نیاز نیست؟ text/html چهارشنبه، ۱۱ آذر ۱۳۹۴ 8:36 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=459 یکی از پرسش‌هایی که مورخان در مطالعۀ تاریخ و فراز و فرود حیات ملت‌ها با آن رو به رو می‌شوند این است که چرا برخی کشورها پس از آنکه مغلوب قومی مهاجم یا تمدن و فرهنگی قویتر می‌شوند، یا به کلی نابود می‌شوند و در تمدن و فرهنگ مهاجم محو می‌شوند، یا، در صورت دیگر، رفته رفته باز قد برمی‌افرازند و حیثیت از دست رفته را بازپس می‌گیرند؟ یکی از پاسخ‌های پذیرفته شده این است: خودانگاره (self-image). خود – انگاره و عزت نفس (self-esteem) است که به شخص یا جامعه، حتی مغلوب، امکان باز برخاستن می‌دهد. بنابراین، تنها ملت‌هایی توانسته‌اند از زیر یوغ نظام‌های سیاسی جهانگیر بیرون آیند که خود – انگاره داشته‌اند. شاهنشاهی‌ها و امپراتوری‌ها معمولاً جهان‌وطنی را تشویق می‌کنند، البته وطن اصلی همان مرکز شاهنشاهی است، و در پی استقرار حکومت جهانی‌اند، و حتی اندیشۀ خدای واحد و ادیان توحیدی را نیز به خدمت می‌گیرند یا تبلیغ می‌کنند، اما «خود – انگاره»های ملی در برابر این محو شدن مقاومت می‌کنند. بنابراین، ملی‌گرایی یا ناسیونالیسم را میل به جهانگیری و توسعه‌طلبی شاهنشاهی‌ها و امپراتوری‌ها تقویت می‌کند و ملی گرایی در جایی ظهور می‌کند که ۱) نیرویی قاهرانه برای محو فرهنگ ملی و قومی وجود داشته باشد؛ ۲) خودانگاره‌ای برای مقاومت در برابر این تهاجم وجود داشته باشد. اما خود-انگارۀ ملی چگونه به وجود می‌آید و تقویت می‌شود؟ خود – انگاره را پیشینۀ ملی و احیای آن می‌سازد. بنابراین بقای بزرگترین ملت‌های جهان مدیون زبان و اساطیر و ادیان و مذاهب و فرهنگی است که این کشورها توانسته‌اند تنها برای خودشان به وجود آورند یا نگه دارند. و از همین روست که ملت‌های مستقل امروز و دارای هویت تاریخی مشخص تمامی آنچه را امروز از رهگذر تمامی فراز و فرودهای تاریخی توانسته‌اند حفظ کنند یا مدیون «مذهب انحرافی»‌شان هستند، که از «دین رسمی» شاهنشاهی حاکم جدا شد، یا مدیون زبان‌شان که باز از زبان رسمی حاکم جدا شد. و در این میان نقش مصلحان دینی و شاعران و نویسندگان و متفکران یا به طور کلی روشنفکران بسیار برجسته است. اطلاق این مفهوم بر تاریخ ایران بدین معناست: آنچه ایران را تا اینجا ایران ساخته است، مذهبش و زبانش و فرهنگش و اساطیرش بوده است و همین امر سبب شده است که ایرانی نه با توسعه‌طلبی و جهانگیری «اسکندر مقدونی» و «خلافت عربی» بسازد نه با «خان خانی مغولی»، نه با حکومت‌های «ایلاتی» ترکی. تأثیر فرهنگ ایرانی چنان بوده است که حتی ترکان قاجاری هم به دنبال شجره‌نامه ایرانی بوده‌اند تا خود را به فریدون و جمشید و کیقباد متصل کنند! text/html چهارشنبه، ۱۱ آذر ۱۳۹۴ 5:04 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=458 علی قیصری، در روشنفکران ایران در قرن بیستم، سخنی از قول تقی‌زاده دربارۀ مفهوم مشروطه و ترجمۀ آن نقل می‌کند که بس شگفت‌انگیز و عبرت‌آموز است: تقی‌زاده گزارش می‌کند که یکی از علمای تبریز، آقا میرزا صادق آقا، بر آن بود که در ایران باید همان اصطلاح فرانسوی کنستیتوسیون به کار رود، زیرا اگر علما اصطلاح عربی مشروطه را به کار گیرند، ممکن است مدعی شوند که نظام جدید باید مشروط به فقدان آزادی باشد یا مشروط به اینکه علما بر آن حکومت کنند. (علی قیصری، روشنفکران ایران در قرن بیستم، ترجمۀ محمد دهقانی، تهران: هرمس، ۱۳۸۳، ص ۳۶) این جدال بر سر ترجمه تا حدودی یادآور ترجمۀ «مشروعیت» در مقابل legitimacy نیز هست که برخی از ارباب عمایم می‌پندارند این مفهوم «مشروعیت» در فلسفۀ سیاسی به همان «حق» آنها برای پذیرش یا انکار هرچیز نظر دارد! باری، چه خون‌ها و چه اندیشه‌ها و چه زندگی‌ها که به هدر رفت تا باز برگردیم به سر خانۀ اول. text/html جمعه، ۶ آذر ۱۳۹۴ 10:50 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=457 کشورهایی که در قرن بیستم خود را «انقلابی» نامیدند و بیرحمانه و سبعانه به نام «انقلاب» به کشتن «دیگر شهروندان» و «غصب» اموال آنان و سپس تاراج تمامی ثروت‌های ملی و عمومی و به باد دادن زندگی میلیون‌ها انسان در اکنون و نیز آینده دست یازیدند همه در یک چیز مشترک بودند: دروغ. و بزرگترین برهان بر دروغگویی‌شان همان نام نظام سیاسی‌شان بود: «جمهوری خلق، جمهوری دموکراتیک خلق، اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی، .... دروغی بزرگتر از «انقلاب» در این کشورها وجود نداشت. ارتجاعی‌ترین و سیاهترین حکومت‌ها را «انقلابی» نام نهادند. دروغی بزرگتر از «مردم»، دروغی بزرگتر از «شورا»، دروغی بزرگتر از «جمهوری»، دروغی بزرگتر از «سوسیالیسم»، یا هر ایدئولوژی دیگر، در این کشورها وجود نداشت. این کشورها فقط و فقط یک چیز داشتند و بر یک چیز برپا بودند: «مأمور امنیتی»، «آدم نظام»، «انسان کوچک». چه خوش گفت میلان کوندرا، از زبان کاستوریادیس، فیلسوف یونانی - فرانسوی: «اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی، یعنی چهار واژه، چهار دروغ» (کوندرا، هنر رمان، ترجمۀ پرویز همایون پور، نشر قطره، ۱۳۸۲، ص ۲۵۸). چرا که نه «اتحاد» بود، بلکه زور عریان بود، نابود کردن و انحلال همۀ اقوام و کشورهای دیگر در روسیۀ بزرگ، نه «جمهوری» بود، چرا که نه فقط تنها حزب فقط حزب «رهبر» یا «برادر بزرگ» بود، بلکه حزب هم فقط همان «رهبر» و «نظام» هم فقط همان «رهبر» بود، و نه «شورایی» بود، و نه «سوسیالیستی»، به دنبال آن دو دیگر. text/html چهارشنبه، ۴ آذر ۱۳۹۴ 7:47 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=456 گاهی دو جنس زن و مرد دربارۀ یکدیگر اغراق و مبالغه می‌کنند: در دوستی، در دشمنی، در عشق، در بزرگی و کوچکی، در هوش و زیرکی و در عقل و احساس و در توانایی و ناتوانی و خلاصه در هر چیزی که انسانی را برتر یا فروتر از دیگری می‌سازد. اما این واقعیت که هر مردی مادری دارد و هر دختری پدری، این واقعیت که هریک از ما در درون خود مردی یا زنی در نهان دارد، گاهی از توجه ما پنهان می‌ماند و ما در رابطۀ زن و مرد بیشتر به دنبال رابطه‌ای حقوقی می‌گردیم تا رابطه‌ای وجودی، آن گونه که برخی فمینیست‌ها دوست دارند ما فکر کنیم. رابطۀ زن و مرد نه رابطۀ ارباب و برده است و نه رابطۀ دو گروه یا دو طبقۀ متخاصم اجتماعی با منافع متفاوت و متضاد، هرچند ممکن است شیوه‌های زندگی اجتماعی و اقتصادی در دوره‌هایی این یا آن صورت حقوقی را به روابط انسانی تحمیل کرده باشند، توجه ما در مرتبۀ نخست می‌باید به نجات دادن «وجود» از گزند این شیوه‌های حقوقی باشد و نه صرف تغییرات حقوقی. باری، از نیچه که به پندار برخی زن‌ستیز بوده است شنیدن سخنانی مانند سخن بالا می‌باید شگفت‌انگیز بنماید. اما چنین نیست. در عمق وجود هر مردی «زنی» است که آن مرد به او عشق می‌ورزد و تمامی نیروی حیات و اندیشه‌اش را از او می‌گیرد. و به همین سان شاید در و جود هر زنی نیز مردی است. * («فریدریش نیچه و گزین‌گویه‌هایش»، ترجمۀ پریسا رضایی و رضا نجفی، مروارید، ۱۳۸۳، ص ۱۱۵). text/html دوشنبه، ۲ آذر ۱۳۹۴ 2:07 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=455 نوشتۀ پرویز جاهد دربارۀ فیلم ناصر تقوایی «آرامش در حضور دیگران» را می‌خواندم. یکی دو نکته به نظرم آمد. نخست اینکه برخلاف آنچه جاهد از قول عباس بهارلو آورده است، «به نوشتۀ عباس بهارلو، "آرامش در حضور دیگران"، پس از نمایش در جشن هنر شیراز توقیف شد و سرانجام پس از چهار سال در فروردین ۱۳۵۲ برای چند شب در سینما کاپری تهران به نمایش درآمد اما به خاطر اعتراض جامعه پرستاران دوباره از اکران آن جلوگیری شد و پس از آن چه در قبل و چه بعد از انقلاب، هرگز اجازۀ نمایش عمومی نگرفت (عباس بهارلو. فیلم و سینما. شماره ۶. ۱۳۷۷)»، این فیلم، در پاییز سال ۵۴ یا ۵۵، در سینما سعدی مشهد، خیابان ارگ، رو به روی شیر و خورشید، از جمله فیلم‌هایی بود که به همراه تعدادی دیگر از فیلم‌های برجستۀ سینمای ایران تا آن تاریخ، از «گاو» گرفته تا «نفرین» و «طبیعت بیجان» و «رگبار» به نمایش درآمد، البته این برنامۀ «مرور بر آثار» یا «چشم‌انداز سینمای ایران»، تا جایی که به یاد دارم به صورت هرروز یک فیلم بود و چند ماهی نیز طول کشید و نمایش فیلم‌ها نیز چندباری تکرار ‌شد! یاد باد آن روزگاران یاد باد. دوم اینکه، به گمان من، «آرامش در حضور دیگران»، گذشته از چیزهای دیگر، یکی از بهترین عنوان‌هایی است که در سینمای ایران برای فیلمی انتخاب شده است. چون این عنوان به تعبیر رایج و امروزی در زبان انگلیسی «آیرونیک» یا «کنایه‌آمیز» است، یعنی ممکن است که دقیقاً خلاف آن چیزی را که می‌گوید منظور داشته باشد: «دوزخ یا تشویش در حضور دیگران» و نه «آرامش». «در حضور دیگران» آرامشی نیست! انسان برای آرامش از حضور دیگران می‌گریزد و به تنهایی پناه می‌برد. سارتر در نمایشنامۀ مشهورش «در بسته» (عنوان انگلیسی: «خروج ممنوع») در جایی از زبان یکی از قهرمانانش گفت: «دوزخ حضور دیگران» است. شاید عنوان این فیلم اشاره و کنایه‌ای به این سخن مشهور سارتر نیز بود، هرچند تنهایی خود می‌تواند «دوزخی» دیگر باشد و باز آدم را به نوعی دیگر به جنون بکشاند. به هر حال، ظاهراً آدمی نه می‌تواند همیشه یا زیاد «تنها» باشد و نه همیشه یا زیاد با «دیگران». از «تنهایی» به دیگری پناه می‌بریم و از «دیگری» به تنهایی! البته مدعی نیستم که ساعدی یا تقوایی آگاهانه و با شناخت سارتر و طرز فکر او چنین کرده‌اند. اما برای من امروز این عنوان این گونه معنا می‌دهد، شاید به دلایل میان متنی. text/html پنجشنبه، ۲۸ آبان ۱۳۹۴ 7:20 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=454 گاهی فیلمی یا رمانی یا داستانی کوتاه بهتر از هر تحلیل یا گزارش جامعه‌شناختی یا روزنامه‌نگارانه می‌تواند افشاگر روابط نادرست یا بی‌عدالتی‌های موجود در جامعه باشد، بی‌عدالتی‌هایی که روان آدمی را می‌آزارند و گاه او را به سرحد جنون و ویرانگری خود یا جامعه‌اش می‌کشانند. فیلم فرانسوی «رمز نامعلوم: قصه‌هایی ناتمام از چند سفر» (۲۰۰۰)، ساختۀ فیلمساز صاحب‌نظر و صاحب‌سبک اتریشی میشائیل هانکه، از آن فیلم‌هایی است که این روزها دیدن دارد. آغاز و پایان فیلم خود گویای همۀ چیزهایی است که این فیلم می‌خواهد بیان کند، یا به عبارت دیگر، پیامی که می‌خواهد بدهد اما گویا فهمیده نمی‌شود! کودکی به زبان بی‌زبانی و با ایما و اشاره می‌خواهد با همتایانش لال‌بازی کند تا حدس بزنند که او چه می‌گوید و از این حرکات چه منظور دارد. این همان رمزی است که بر کودکان همبازی در آغاز فیلم معلوم نمی‌شود و شاید بر ما نیز. اما در پایان فیلم که کودک باز لال‌بازی می‌کند چطور؟ نخستین قصۀ فیلم به‌ویژه برای «آمران معروف و ناهیان منکر»، البته به شیوۀ شهروندی و غیردینی و مدنی، آموزنده و عبرت‌انگیز است. جوانی سیاهپوست و سومالیایی – فرانسوی می‌خواهد جوانی سفیدپوست و فرانسوی را ادب کند تا دیگر پاکت دورانداختنی‌اش را به دامان زنی بی‌خانمان یا گدا پرتاب نکند. سعی می‌کند او را وادارد که از زن عذرخواهی کند. نتیجۀ کار، خودداری جوان سفیدپوست و برخورد و درگیری دو جوان و آمدن آژان و دستگیری جوان سیاه، و درست شدن دردسر برای خود و خانواده‌اش، و کشف اقامت غیرقانونی زن رومانیایی بی‌خانمان و اخراج او از فرانسه است. شرّ از این بدتر که بخواهی کار خیر کنی و کسی را با گردن کلفتی ادب کنی! هانکه سپس به روایت برش‌هایی کوتاه از زندگی آدم‌های فیلمش می‌پردازد تا هرچه بیشتر ما را با جهان غم‌انگیزی آشنا کند که در آن به سر می‌بریم. خوشبخت‌ها در این جهان چه اندک‌اند. text/html سه شنبه، ۲۶ آبان ۱۳۹۴ 5:49 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=453 ما برخی واژه‌ها را بس نادرست می‌فهمیم. یکی از آنها «برابری» است. «برابری» یعنی چه؟ آیا معنایش این است که همه چیز باید برای من ارزش یکسانی داشته باشند؟ آیا معنایش این است که من باید همه چیز و همه کس را به یک اندازه دوست داشته باشم؟ آیا معنایش این است که میان هیچ چیز و هیچ کس فرقی نیست؟ آیا من می‌باید از مرگ یا ناراحتی «دیگران» همان‌قدر پریشان و اندوهگین شوم که از مرگ «نزدیکان» خودم می‌شوم؟ آیا مرگ هرروز هزاران انسان در این جهان، حتی به فجیع ترین وضع، می‌باید و می‌شاید همان اندوهی را به من تحمیل کنند که مرگ یکی از نزدیکان خودم، حتی در کهنسالی؟ میزان شادی یا غم ما از هر واقعه‌ای به اندازۀ دوری یا نزدیکی ما به آن چیز یا آن شخص است. هیچ پدری آن طور که برای فرزندش خرج می‌کند برای «فرزند» دیگران خرج نمی‌کند و نخواهد کرد. هیچ‌کس آن گونه که از دوستش پذیرایی می‌کند از بیگانگان پذیرایی نخواهد کرد. هیچ‌کس به هر سرزمینی به یک اندازه مهر نخواهد ورزید. هیچ‌کس همه جا را به یکسان برای سفر انتخاب نمی‌کند. بود و نبود همه چیز برای همه یکسان نیست و نخواهد بود و نباید نیز باشد. در همۀ ما «خودخواهی» اصل غالب است و این نه فقط ضامن بقای ماست بلکه اصلا سازندۀ تمام وجود ماست. از اشخاص نباید و نمی‌توان انتظار داشت که همه را به یکسان دوست داشته باشند. نمی‌باید از اشخاص متنفر باشیم که چرا ما را دوست ندارند یا چرا ما را به اندازۀ دیگران دوست ندارند! اما از اشخاص می‌توانیم انتظار داشته باشیم که «حقوق» همۀ ما را به یکسان رعایت کنند، در جایی که همۀ ما «حق» داریم. برابری این است، وگرنه انسان‌ها از هر حیث و در هیچ چیز برابر نیستند و نخواهند بود و اقتضای عدالت همین است. هیچ‌کس و هیچ قانونی نمی‌تواند مرا ملزم کند که همه را به یک اندازه دوست داشته باشم، حتی والدین نیز نمی‌توانند همۀ فرزندان‌شان را به یک اندازه دوست داشته باشند! اما انتظار می‌توان داشت که با آنها به یکسان و بدون تبعیض رفتار کنند تا خشم و نفرت بقیه را برنیانگیزند. شعار «برابری» خود گاهی ابزاری است برای پراکندن «نفرت»، در جایی که هرگز جایی برای برابری وجود ندارد. چگونه می‌توان انتظار داشت که زیبا و زشت یا خوب و بد یا دانا و نادان در چشم همۀ ما یکسان باشند وقتی پای عاطفه یا دوستی یا ارزشگذاری شخصی در میان است. اما می‌توان انتظار داشت که همۀ افراد از جهتی برای ما برابر باشند، از این جهت که انسان‌اند و دارای حقوق انسانی یا حقوق شهروندی. من حق ندارم در مقام آموزگار به دلیل زیبایی یا دین یا اخلاق یا دوستی یا هرچیز دیگری غیر از «دانش» دانشجو به او نمره دهم. اگر چنین کنم ستم کرده‌ام و برابری همۀ دانشجویان در برابر امتحان از «درس» و نمره بر اساس آن را به چیزهای دیگری ربط داده‌ام که هیچ ربطی به درس و امتحان ندارند. از این حیث همه در چشم من باید یکسان باشند و تنها امتحان یا برگه ملاک باشد. اما نمره‌های همه یکسان نخواهد بود، چون برگه‌های همه یکسان نبوده است. با این همه، شاید من شخصاً دانشجویی تنبل را بیش از دانشجویی زرنگ دوست داشته باشم، چون باادب‌تر یا خوش‌اخلاق‌تر یا زیباتر و با فرهنگ‌تر است؟ آدمیان برابر نیستند و برابر نخواهند بود، نه از حیث ارزش، نه از حیث دوستی و جلب محبت، نه از حیث فرهنگ و نه از حیث علم. انتظار توجه و محبت برابر و یکسان از دیگران داشتن در جایی که این برابری وجود ندارد نتیجه‌ای جز سرخوردگی و خشم و نفرت نخواهد داشت. همه نمی‌توانند مرا دوست داشته باشند، همان طور که من نمی‌توانم همه را دوست داشته‌ باشم. از «برابری» وسیله‌ای برای برانگیختن «نفرت» نسازیم، در جایی که نمی‌توان و نمی‌باید انتظار «برابری» داشت.   text/html يكشنبه، ۲۴ آبان ۱۳۹۴ 4:50 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=452 مشکل امروز جهان اسلام «داشتن دین» نیست، «نداشتن عقل» است، نه «عقل فلسفی»، بلکه عقل در پایین‌ترین سطح آن، یعنی: «عقل سلیم»، همان عقلی که به گفتۀ دکارت فرانسوی بهتر از همه چیز میان آدمیان تقسیم شده است و همه در آن مشترک‌اند (common sense)، نه کمتر و نه بیشتر، چندان مساوی که هیچ‌کس را از کمی و نقصان آن شکایتی نیست! انسان را حیوان/موجود عاقل گفته‌اند، اما این عقلی که بخشش خدا به آدمیان است، و مایۀ امتیاز او از هر موجود دیگر، چه بسا کمتر از هرچیز دیگری در وجود انسان از آن استفاده می‌شود. بیهوده نبود که فیلسوف آلمانی ستایشگر عقل، هگل، می‌گفت: «نخستین ذکر یا نماز ما در هر پگاه که از خواب برمی‌خیزیم باید این باشد: موجود عاقلیم». ما را در خواب به «عقل» نیاز نیست، اما بیداری بدون استفاده از «عقل» یا «اندیشیدن» هولناکترین کابوس‌ها را برای ما رقم خواهد زد، و مگر نزده است، هرگاه که در زندگی کمتر از آن بهره برده‌ایم، یا در این قرن‌هایی که از تاریخ تمدن آدمی گذشته است؟ افسوس، چه بسیار فراموش می‌کنیم «اندیشیدن» را که همان بهره گرفتن از «عقل» باشد و آن گاه چه «شرّها» که به دست خود به پا نمی‌کنیم. اما گاه حتی بس بسیار به «ستایش» عقل و اندیشیدن می‌پردازیم، و حال آنکه در همین ستایش‌هایمان نیز باز نه عقلی است و نه اندیشیدنی! آدم باید قبل از هرچیز «عقل» داشته باشد. اول «عقل»، بعد «دین»! آدم وقتی عقل داشته باشد، هم «دین»اش درست می‌شود، هم «دنیا»یش. اما وقتی عقل نداشته باشد، مراجع دینی‌اش می‌شوند، مشتی افراد «ریش و عمامه»دار، و «عقل»‌اش می‌شود «فتوا»ی مشتی ساده‌لوح نادان یا در صورت دیگر، مشتی مزوّر عوامفریب، و مجاهدانش نیز یا می‌شوند، «پزشک و مهندس‌ها»ی بی‌بهره از «عقل سلیم»، یا «اراذل و اوباش» و «مردم دون» بدوی و حاشیه‌نشین شهرهای بزرگ، با دلی سرشار از کینه به زندگی و فرهنگ و تمدن شهری! آن گاه «دین» محملی می‌شود «ارزش‌بخش» و «وجدان‌کُش» برای تخلیۀ نفرت‌ها یا حقارت و ناتوانی خود در تلافی ستم‌ها و تحقیرها و رنج‌ها و شکنجه‌هایی که کسانی دیگر مسئول آنها بوده‌اند، اما یا دست ما از آنان کوتاه است، یا به ما نشانی غلط داده‌اند! اما چه آگاهی‌بخش و انذاربخش است این سخن قرآن، هم برای تحمیل‌کنندگان دین و هم برای آنان که نمی‌اندیشند. ایمان بدون اندیشیدن هم ایمان نیست!: وَلَوْ شَاء رَبُّكَ لآمَنَ مَن فِي الأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعًا أَفَأَنتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّى يَكُونُواْ مُؤْمِنِينَ وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَن تُؤْمِنَ إِلاَّ بِإِذْنِ اللّهِ وَيَجْعَلُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لاَ يَعْقِلُونَ. و اگر پروردگار تو مى‏‌خواست قطعا هر كه در زمين است همه آنها يكسر ايمان مى‌‏آوردند. پس آيا تو مردم را ناگزير مى‌‏كنى كه به خدا ایمان بیاورند؟ و هيچ‌كس را نرسد كه جز به اذن خدا ايمان بياورد و [خدا] بر كسانى كه نمى‌انديشند پليدى را مقرر می‌کند (یونس، ۱۰۰–۹۹) text/html شنبه، ۲۳ آبان ۱۳۹۴ 4:02 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=451 مرتضی مردیها در میان روشنفکران ایرانی طرفدار لیبرالیسم یا فرهنگ لیبرال انگلیسی از بسیاری جهات بی‌همتاست. از جمله، به این دلیل که او در چارچوب این ایدئولوژی بسیار مکتبی می‌اندیشد و سعی می‌کند به همه چیز آن وفادار بماند و اعتقاداتی سازگار و همساز داشته باشد، چیزی که شاید حتی در میان لیبرال‌های اروپایی نیز نتوان به این شدت یافت! «عشق» از جمله چیزهایی است که با «عقل سلیم» یا common sense انگلیسی ( این اصطلاح به معنای «حس مشترک» و «حس سلیم» و «فهم عمومی» و «قضاوت عمومی» و «عرف» نیز هست. اما هریک به جای خود. شاید هفتۀ آینده مطلبی در این باره منتشر کردم!) و «سودانگاری» کاسبکارانۀ جهان جدید و محافظه‌کاری بازار آزاد سازگار نمی‌نماید. انسان عاقلی که «عقل» را به معنای تشخیص سود و زیان می‌فهمد بس زود درمی‌یابد که «عشق» بد معامله‌ای است، یا باید بسیار «مفت» بدهد یا باید بسیار «گران» بخرد؟ بهترین چیز معاملۀ پایاپای یا چانه‌زنی تا حد امکان و سپس راحتی در فسخ و عقد هر قرارداد است. بیهوده نیست که بدترین چیز در جهان کاسبی «زیان» است و انسان عاقل هرگز به «زیان» خود نمی‌کوشد! از همین رو آیا نمی‌توان گفت که بدترین و زیانبارترین چیز در جهان کاسبکارانۀ امروز «عشق» است، چون یا خیلی مفت درمی‌آید یا خیلی گران؟ مردیها می‌نویسد: «حال اگر بپذیریم که دنیا علی‌الدوام به سوی گسترش طبقة متوسط است و از بالای طبقۀ سه و پایین طبقۀ یک، دائماً جمعیتی درون طبقۀ متوسط ریزش می‌کند، شاید قابل قبول باشد که ضریب ریسک دائماً در حال کاهش است، و عشق کلاسیک هم، که از مصادیق مهم خطرپذیری است، از این قاعده بیرون نتواند بود. طبقة متوسط لیبرال‌مزاج، ناگزیر، احتیاط‌محور است، و همان‌طور که معمولاً سرمایه‌اش را در چند جا قرار می‌دهد و همۀ تخم‌مرغ‌هایش را در یک سبد نمی‌گذارد تا اگر از دست فرو افتاد، همه چیز به باد نرود، کنسانترۀ عشق را ترقیق و تسهیم می‌کند و از آن حصه‌های دوستی و حبه‌های حب می‌شکند و می‌پاشد». text/html جمعه، ۲۲ آبان ۱۳۹۴ 8:45 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=450 رانندۀ تاکسی از آن شخصیت‌هایی است که گاهی می‌تواند به هیأت جامعه‌شناس یا روان‌شناس یا داستان‌نویس خودآموز یا غریزی درآید، چشم سرگردان جامعه در این سو و آن سوی شهر. مجموعه‌ای متنوع از مشاهدات در طی روز یا شب، او را به گنجینه‌ای از شگفتی‌های باورنکردنی تبدیل می‌کند. کدام یک از ما می‌تواند در طی روز یا شب چنین مشاهدات شگفتی از زندگی شهری، در گوشه و کنار آن، با آدم‌های رنگارنگ و ماجراهای متفاوت و حتی خطرناکش داشته باشد؟ دیدن فیلم‌های قدیمی همچون به یاد آوردن خاطرۀ عشقی قدیمی شیرین است. «شب در روی زمین» (۱۹۹۱)، ساختۀ جیم جارموش، فیلمساز مستقل و صاحب سبک امریکایی، از آن فیلم‌هایی است که یادش تا مدتها با آدم می‌ماند. پنج قصه در پنج شهر بزرگ از لوس آنجلس تا نیویورک و پاریس و رم و هلسینکی. ساعت‌های شهرهای بزرگ امریکا و اروپا را که در کنار هم بگذاری، با همۀ اختلاف ساعتی که ممکن است داشته باشند، در شبی سرد و زمستانی هریک داستانی دارند که گاهی فقط رانندگان تاکسی می‌توانند شاهدان خاموش آن باشند. این پنج داستان تلخ و شیرین و گاه بسیار خنده‌دارند، مانند داستانی که در رم می‌گذرد، از آن طنزهای سیاهی که مرگ و خنده را به هم می‌آمیزد. همین طور است داستان پاریس و لوس آنجلس، با چاشنی قوی طنز. مدتی پیش با این «شب روی زمین» وقتم خوش شد. وقت شما نیز خوش باد! text/html جمعه، ۱۵ آبان ۱۳۹۴ 10:06 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=449 امریکایی‌ها از جهات بسیاری برای مردمان دیگر نقاط جهان هم غبطه برانگیزند و هم تنفرانگیز، مانند هر آدم پولدار و خوشبختی در این جهان برای دیگرانی که ندارند! اما نکتۀ خوب ماجرا این است که امریکایی‌ها نه از شنیدن و خواندن دربارۀ آن ناراحت می‌شوند و نه سعی می‌کنند آن را به هر قیمتی نفی کنند. خودشان هم با خنده آن را بر زبان می‌آورند و حتی در صدد برمی‌آیند تحقیق کنند که آیا این حرف واقعیت دارد یا نه؟ این نوشتارها را ببینید: Why Are Americans So Stupid — And So Proud of It? [analysis] http://anewdomain.net/2015/08/24/why-are-americans-so-stupid-and-proud-of-it-ted-rall-analysis/ Why do many Europeans think Americans are "dumb" even when the U.S. has the highest GDP in the world? https://www.quora.com/Why-do-many-Europeans-think-Americans-are-dumb-even-when-the-U-S-has-the-highest-GDP-in-the-world Stupid Americans http://uncyclopedia.wikia.com/wiki/Stupid_Americans Top Ten Reasons People Think Americans Are Stupid http://www.thetoptens.com/reasons-people-think-americans-are-stupid/   text/html پنجشنبه، ۱۴ آبان ۱۳۹۴ 7:28 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=448 یکی دو سال پیش سوار بر قطار از پاریس به بروکسل می‌رفتم. به‌ناگزیر در واگن درجۀ یک و در ردیف چهارنفرۀ میزداری که سه زن امریکایی نیز در آن بودند نشسته بودم. این سه زن با هم نسبت خانوادگی داشتند: مادربزرگ، مادر و نوه. مادربزرگ و مادر رو به روی من نشسته بودند و دختر جوان موطلایی هفده هجده ساله در پهلوی راستم نشسته بود و من هم کنار پنجره بودم و به بیرون می‌نگریستم، اما به ناگزیر سخنان آنان را نیز می‌شنیدم. رشتۀ کلام به دست مادربزرگ بود. زنی میان سال به نظر می‌آمد و چندان پیر نمی‌نمود. جهاندیده بود و خوش‌سخن و خنده‌روی. به او نمی‌آمد که مادربزرگ باشد. شاید خیلی زود ازدواج کرده بود و شاید از آن زن‌های پولداری بود که خیلی به خودشان می‌رسند! باری، از ماجراهایشان در پاریس می‌گفتند و اینکه این اروپایی‌ها تا چه اندازه امریکایی‌ها را ساده لوح و احمق فرض می‌کنند! وقتی خنده‌کنان گفت، «این اروپایی‌ها به ما می‌گویند "امریکایی احمق" و خیال می‌کنند ما احمقیم، چون می‌گذاریم سرمان کلاه بگذارند!»، من هم به ناگزیر رو گرداندم و نگاهی به مادربزرگ کردم و لبخندی زدم! گمان نمی‌کنم که آدمی یا ملتی در این جهان باشد که خودش را «زرنگ» و دیگری را «احمق» نپندارد. هرکس با خود خیال می‌کند که «زرنگترین» است و دیگران «احمق‌ترین». با این همه، شاید بتوان «زرنگی» یا «حماقت» را در اینجا تعریف کرد. زرنگی برای برخی توانایی در «فریب دادن» و «خدعه کردن» با دیگران است. بر «دورویی» و «نفاق» خود نام «تقیه» می‌نهند و بر «تقیه» دیگران نام «نفاق». «خُدعه‌گری» و «دروغگویی» خود را «سیاست» می‌نامند و «دیپلماسی» و «ادب» دیگران را «خامی» و «ساده‌لوحی» می‌شمارند. اگر این طور باشد، من در اروپایی‌ها و امریکایی‌ها، تا جایی که برخورد داشته‌ام، هیچ‌گاه اقامت طولانی در اروپا یا امریکا نداشته‌ام یا معاشرت با آنها نداشته‌ام، اصلاً زرنگ‌بازی و دغلکاری ندیده‌ام. به نظر می‌آید که آنها واقعا اصل را بر برائت می‌گذارند و از پیش با کسی به صورت متهم یا متقلب و دغلکار برخورد نمی‌کنند. شاید همین گشودگی در برابر دیگران باشد که به نظر آید آنها «احمق» یا «ساده‌لوح»اند، اما برای کسانی که در آزادی زیسته‌اند و هیچ‌گاه مجبور نبوده‌اند در زندگی مدنی و اجتماعی خود را غیر از آنکه هست بنمایند، «نفاق»، «تزویر»، «دورویی»، «تقیه» و «خدعه» و «دروغ» واقعاً جایی در معامله و داد و ستد و معاشرت با دیگران ندارد. برای همین است که افشای این گونه چیزها در این گونه جوامع برای افراد بسیار گران تمام می‌شود، برخلاف آنچه ما در جامعۀ خودمان شاهد آن هستیم. چون همه می‌دانند و می‌گویند: «ما همه همین طور هستیم!» و چرا نباشیم؟ وقتی زور این همه بر ما فشار می‌آورد؟ مگر جایی که زندگی و مرگ افراد به دست زور است و افراد جز همرنگی چاره‌ای ندارند و کسی نمی‌تواند خودش باشد، و اگر خودش باشد سخت زیان می‌بیند و کیفر داده می‌شود، کسی می‌تواند صادق و بی شیله پیله باشد؟ شاید برای همین است که ما «زرنگی» را این‌قدر تحسین می‌کنیم و «سادگی» به نظرمان عیب می‌آید! text/html چهارشنبه، ۶ آبان ۱۳۹۴ 9:46 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=447 روشنفکران و نویسندگان مسلمان عادت داشتند، یا دارند، به بخشی از گذشتۀ شکوهمند جهان اسلام ببالند، به‌ویژه آنجا که از رشد فرهنگی و علمی و اجتماعی سخن می‌رود، و آن را دستاورد روشنی از «حاکمیت اسلام» و «ارزش‌های اسلامی» یا به طور کلی دین قلمداد کنند. از دیدگاه ایدئولوژیک آنان تنها عیب بزرگ تمدن اسلامی، در گذشته، نظام سیاسی ستمگر و سرکوبگر آن بود که در نظام سلطانی جلوه‌گر بود. اکنون با تجربۀ حکومت‌های عوام‌فریب ایدئولوژیک دینی مدعی «اسلام ناب محمدی»، در گوشۀ و کنار جهان اسلام، جا دارد روشنفکران مسلمان از خود بپرسند در کجای حکومت‌های سلطانی جهان اسلام، با همۀ آن بیرحمی‌ها و درنده‌خویی‌ها و ستمگری‌های متداول در جهان قدیم، می‌توانند چنین نمونه‌های نادری از توحش و فساد و جنایت و تباهی و ناکارآمدی و فریبکاری و دروغگویی و فرومایگی بیابند که ما در روزگار کنونی در جهان اسلام شاهد آن بوده‌ایم؟ من اگر کاره‌ای بودم پولی می‌گذاشتم برای ترجمۀ کتاب‌های «ادب» عربی، دست کم تا قرن هشتم هجری. بخشی از ناتوانی فکری جهان مسلمان، در روزگار کنونی، ناشی از خلأ فرهنگی حاصل از گسستگی از تاریخ و سنّت ادبی گذشته است که جای آن را افسانه‌سرایی‌های دینی و مذهبی گرفته است، از سید قطب و مودودی گرفته تا شریعتی و نصر و شایگان قدیم و حتی زرین‌کوب. جهان اسلام بخشی بزرگ از حافظۀ تاریخی خود را از دست داده است، بخشی که نشان می‌دهد چگونه جهان قدیم تمدن و فرهنگ اسلامی دارای فرهنگی دنیوی، شاد و انسانی بود و تعصب‌هایی به مانند روزگار ما در آن نادر، و فقط در دوران ضعف و ناتوانی و سستی حکومت‌ها، در آن بروز می‌کرد. تمدن اسلامی قدیم وارث فرهنگ قدما، ایران و یونان و روم و هند و چین و مصر، بود و از همین رو عصری کم و بیش درخشان را رقم زد که چند قرنی بیش نپایید و امروز اگر تمدن اسلامی آبرویی در جهان دارد به دلیل همان ادبیات و فلسفه و علم دنیوی، و البته تصوف و عرفانش در اعصار قدیم است، یعنی هرآنچه به زندگی فرهنگی و انسانی خلاق آن مربوط می‌شود، با همۀ کمی و کاستی‌ها و فراز و فرودهایش. ادبیات مدرن اروپایی، به اذعان تاریخش، سخت مدیون ادبیات عرب در نخستین قرنهای تمدن اسلامی است و در جاهایی حتی از نظر تخیل به گرد ادبیات قدیم عرب و ایرانی هم نمی‌رسد. این را هرکس قبول ندارد برود از بورخس و دیگران بپرسد. باری، اگر جهان اسلام نیز در آغاز شکل‌گیری تمدن خود به تجربۀ مسیحیت دچار می‌شد، اکنون جهان اسلام طوری دیگر می‌بود. باری، اگر زمان مجال داد، شاید چیزهای شگفت دیگر نیز ببینیم. علی رضا ذکاوتی قراگوزلو مروری دلنشین کرده است بر کتاب «الموشی» یا «الظَّرف و الظُّرفاء» (ترجمۀ انگلیسی: Elegance and Elegant People) نوشتۀ ابو‌الطیب محمد بن‌ اسحاق ‌بن یحیی‌ الوشاء (۳۲۵ ق) که بسیار خواندنی است. برای خوانندگانی که بخواهند با معنای «ظرف» و «ظرافت» در فرهنگ قدیم عربی – اسلامی آشنا شوند مدخل «ظرف» را از «دانشنامۀ ادبیات عربی»، نوشتۀ لوییس ا. گیفن، زیر نظر جولی اسکات میثمی و پل استارکی، جلد دوم، لندن: راتلیج، ۱۹۹۸، ستون دوم، ص ۸۲۲ – ۸۲۱، ترجمه کرده‌ام که جداگانه می‌آورم.   text/html سه شنبه، ۵ آبان ۱۳۹۴ 2:08 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=446 این جمله را شاید بسیار شنیده باشید که فلسفه «رفتن از فطرت اول به فطرت ثانی» است. البته، به احتمال بسیار، از قول ملاصدرا. اما این جمله‌ای است که به همین سان در آثار افلاطون و هگل با تعبیر «طبیعت دوم» وجود دارد. اصل این مفهوم، با این همه، پیشتر از افلاطون است و سرچشمۀ آن تلقی خاصی از زندگی و کمال انسان است که یونانی‌ها در تراژدی‌ها و فلسفۀ خود به آن جانی جاوید بخشیدند. از نظر یونانی‌ها انسان موجودی بود که باید «می‌شد»، موجودی ناتمام و میرا که در سرما و تاریکی زمین بازیچۀ دست تقدیر و خدایان بود. انسان برای رهایی از این تقدیر شوم راهی جز «خدا شدن» نداشت. تراژدی‌نویسان، سوفیست‌ها و فیلسوفان هریک می‌کوشیدند راهی برای این «شدن» پیشنهاد کنند. آنچه حاصل آمد چیزی بود که یونانیان آن را «پایدیا» می‌نامیدند. انسان کودکی است که باید او را به «فرهنگ» سپرد تا «ادب» آموزد. «ادب» او را «الهی» می‌کرد، اگر نه «اله». مترجمان رومی این «پایدیا» را به «اومانیتاس» ترجمه کردند و مترجمان عرب به «ادب» و مترجمان قرون وسطی و رنسانس که باز به سراغ مطالعۀ متون یونانی و رومی رفتند همان معادل لاتینی را برگزیدند و از اینجا بود که «اومانسیم» در زبان‌های اروپایی رواج یافت. بدین سان، «اومانیسم» نه «انسان‌پرستی» است و نه «انسان‌مداری» یا حتی «انسان‌دوستی». «اومانیسم» همان «پایدیا» و «ادب» است، یعنی: «انسان‌سازی»، «انسانی» که تربیت و ادب از انسان می‌سازد. انسان موجودی است سازندۀ خویش، نه بدین معنا که خود را از «نیستی» هست کند، بلکه بدین معنا که به خود صورتی بخشد فراتر از آنچه صورت هر هستی هست. انسان فقط پیکرتراشی نیست که از سنگ تندیسی پدید آورد. انسان سنگ‌تراشی است که بزرگترین سنگی که در زندگی‌اش می‌تراشد سنگ وجود خویش است. بدین سان بود که کلمۀ «ادب» در زبان عربی معنایی بس گسترده یافت: «ادب» هم «آداب‌دانی» یا «حُسن معاشرت» (etiquette) است، هم مؤدب بودن (politeness, courtesy) و هم «ادبیات» (literature). انسان با آموختن، تجربه کردن، خواندن، شنیدن، دیدن، گفت و گو کردن انسان می‌شود. از نظر یونانیان «الهی» شدن «انسان» تنها از همین راه و تنها به همین معنا بود و بس. text/html شنبه، ۲۵ مهر ۱۳۹۴ 2:12 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=445 پاییز ۶۳ بود به گمانم. روزی با ناصر هاشم‌زاده، همکلاسی‌ام در رشتۀ فلسفۀ دانشگاه تهران آن زمان، داشتیم در خیابان انقلاب، اطراف دانشگاه، قدم می‌زدیم. دکتر شفیعی کدکنی را دیدیم. هاشم‌زاده ظاهراً با او آشنایی نزدیک داشت. به استاد نزدیک شدیم و سلام و علیکی کردیم و با او همراه شدیم. در راه گپ می‌زدیم. نمی‌دانم، به خاطر می‌آورم، چرا برای همراهی با او سوار یکی از آن اتوبوس‌های سبزرنگ دوطبقه به مقصد پیچ شمیران شدیم. در راه از شفیعی پرسیدم که چرا شعری نمی‌گوید یا شعری منتشر نمی‌کند؟ در پاسخم گفت: «شعر مدح و ذم است و اکنون روزگاری است که نمی‌دانی که را باید مدح کرد و که را ذم؟» آن هنگام پاسخش برایم عجیب بود! من مانند امروز شک نداشتم که حق کیست و باطل کدام است! دیگر چیزی نگفتم. اما اکنون از خودم می‌پرسم: آیا این خو کردن به شعر سبب این همه بدبختی تاریخی ما در فرهنگ و سیاست نیست؟ — اینکه جز مدح و ذم راهی دیگر در سخن گفتن و اندیشیدن نداشته باشیم مصیبتی است بزرگ. همیشه سیاه و سفید دیدن، همیشه عشق و نفرت ورزیدن. این است سرنوشت نافرجام و نگونبخت زندگی اجتماعی ما. آن‌که حاکم است همیشه یزید است و آن‌که محکوم همیشه حسین، مگر تاکنون غیر از این بوده است؟ این فقط شعر نیست، حقیقت سیاست است و فرهنگ! سیاست را باید دیگرگون کرد یا شعر یا نگاه و بینش را؟ یا مدح و ذم را باید کنار گذاشت؟ آیا ما هستیم که همه‌چیز را سیاه و سفید می‌بینیم، یا همه‌چیز سیاه و سفید هست؟ سیاه و سفید دیدن و عشق و نفرت ورزیدن و مدح و ذم کردن چندان هم امری شخصی یا اعتقادی نیست. واقعیتی هستی‌شناختی و تاریخی در جامعۀ هزاران سالۀ ماست. تاریخ را باید نو کرد. جامعه را باید نو ساخت. آن گاه مدح و ذمّ رفتنی است، شاید! text/html چهارشنبه، ۲۲ مهر ۱۳۹۴ 7:19 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=444 مهدی خلجی در آخرین «حسب حال» خودش در «فیس بوک» به اشتباهی در ترجمه، در کتابی تازه انتشاریافته، اشاره کرده است که به زعم او سراسر کتاب را نامفهوم و اعتماد به ترجمه را سست می‌کند: ترجمۀ intellectual به خردگرا! اما این اشتباه منحصر به همین کتاب و همین مترجم نیست. بسیاری از واژگان فکری و علمی و فلسفی غرب در کشور ما به همین گونه اشتباهها دچارند: می‌توانم بسیاری از این کلمات را نام ببرم، اما می‌گذارم تا وقتی دیگر. از آنجا که ترجمۀ نادرست و نا به جای intellectual به «عقلانی» و «روشنفکری» را بارها در جاهای مختلف به طور شفاهی گوشزد کرده‌ام، نمی‌دانم آیا در قدیم آن را در وبلاگم مکتوب کرده‌ام یا نه، به دو موردی اشاره می‌کنم که از سالها پیش همچنان در پیش چشم من اند: «سنت روشنفکری در غرب»، از جیکوب برونوفسکی، ترجمۀ لیلا سازگارا و «سنتهای عقلانی در اسلام»، زیر نظر فرهاد دفتری، ترجمۀ فریدون بدره‌ای. این دو بزرگوار هردو مترجمان خوبی‌اند ولی همین دو اشتباه کلی تو ذوق می‌زند. آدم وقتی این گونه اشتباهات را می‌بیند با خودش می‌گوید آیا کسی این کتابها را نمی‌خواند؟ کتاب نخست، چنانکه پیداست تاریخ فکری و فلسفی اروپا از لئوناردو تا هگل است و در آن هیچ اشاره‌ای به روشنفکران نیست، چون در آن دوران اصطلاح «روشنفکر» هنوز ساخته نشده بود و نویسنده هم درصدد اطلاق مفهومی جدید به گذشته نیست! در کتاب «سنتهای عقلانی (فکری) در اسلام» این اصطلاح intellectual دقیقا به دو معنا به کار رفته است، در عنوان کتاب، به معنای «فکری»: «سنتهای عقلانی (فکری) در اسلام» و در عنوان یکی از مقالات دربارۀ ناصر خسرو، دقیقا به معنای امروزی کلمه، «روشنفکر»، و حال آنکه مترجم در آنجا این اصطلاح را «متفکر» ترجمه کرده است: ناصر خسرو: متفکر (روشنفکر) فاطمی. و حال آنکه در همان متن، در مقالۀ محسن مهدی به انگلیسی، برای عقلانی توصیف کردن سّنت از rational استفاده شده است. اما چرا چنین اشتباههایی این قدر دوام می‌آورند؟ از نظر من پاسخ روشن است: در این دیار هیچ کس به اندازۀ کسی که می‌فهمد «منفور» نیست؟ بازار «بُت‌فروشی» و «خودفروشی» آن‌چنان گرم است که فقط یا باید «معصوم» بود یا «غرق در گناه». میانه‌ای در کار نیست. آنچه خریدار دارد «زنده‌باد» و «مرده‌باد» است، حالا چه در «علم و فرهنگ و هنر» و چه در «دین». چه شما مترجم یا نویسنده (از روی ترجمه‌های دیگران!) باشی و چه مقامی سیاسی، اداری یا امنیتی. هیچ‌کس نمی‌خواهد «جایزالخطا» باشد! هیچ‌کس نمی‌خواهد به او بگویند: اشتباه کردی. از همین روست که «معلمی» امروز بدترین شغل است. «آقا معلم» و «خانم معلم» نشوید یک وقت. خیال‌تان راحت، کسی نمی‌خواهد چیزی یاد بگیرد! text/html چهارشنبه، ۱۵ مهر ۱۳۹۴ 9:29 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=443 یکی از چیزهایی که نسل امروز ایران، همچون دیگر نسل‌های گذشته‌اش، نمی‌داند و نمی‌خواهد نیز بداند «اندیشه و تاریخ گذشته» است. البته، مقصودم این نیست که بازار «افسانه سرایی» دربارۀ گذشته گرم یا حتی داغ نیست. نه، مقصودم نوعی بینش است که به جای گشتن به دنبال مقصر یا ملامت کردن این و آن، در پی تبیین و توصیف شرایطی‌می‌رود که عصری را می‌سازد. چنین پژوهشی در میان ما به نظرم اصلا وجود ندارد. «اختیار» افراد به صورت مطلق برای علم «افسانه»ای بیش نیست. همۀ ما تا حدود بسیاری متأثر از اوضاع و احوال زمانه و خوانده‌ها و شنیده‌های خودیم و این چیزها چنان بر مغزمان سنگینی می‌کنند که گاهی نمی‌دانیم اصلا به کدام طرف داریم می‌رویم یا هل داده می‌شویم؟ امروز داشتم مطلبی به ترجمۀ استاد ابوالحسن نجفی می‌خواندم، که در همان آغاز دهۀ ۵۰ خورشیدی خودمان ترجمه و منتشر شده بود. خواندن این مطلب برایم بس شگفت‌انگیز بود، گرچه شاید در همان دهه چیزی متداول و پسندیده و انقلابی بود. نوشته‌ای از نویسنده‌ای روس یا متعلق به همان اتحاد جماهیر شوروی به نام لئونید لئونف. بعد با خودم گفتم گویا فقط ما آل احمد و شریعتی نداشتیم. این چیزها را گویا روس‌ها هم در جنگ سرد با غرب به کار گرفته بودند. فقط باید ده سالی منتظر می‌شدند تا ببینند کی زودتر از هم می‌پاشد؟ نمی‌دانم روسیۀ امروز بیشتر نیازمند ظهور پیامبران است یا غرب؟ باری، روح زمانۀ ما پنجاه سال پیش چیزی دیگر بود. اکنون پیامبران سیاه یا دروغین خود بیش از هر مفسد فی الارض دیگری به فساد در زمین مشغول‌اند! این نوشته سخنان و آرزوهای خوب و البته شعار کم ندارد، حتی تکفیر آزادی به نام اخلاق و انسانیت، چیزی که تا پیش از ظهور «دین انقلابی» در انحصار کمونیست‌ها بود، اما تباهی را فقط در یک سو دیدن و آنها را منحصر به یک تمدن یا یک مکتب فکری و ایدئولوژی شمردن، اگر گزافه‌گویی و اغراق نباشد، بی‌شک از انصاف به دور است! آیا واقعاً در غرب «هر کاری جایز یا مباح است»؟ لئونید لئونف، «وظیفه ادبیات: چرا غریبان در زیر لوای «هرکاری جایز است» زندگی می‌کنند؟»، ترجمۀ ابوالحسن نجفی، فرهنگ و زندگی، سال ۱۳۵۳ شماره ۱۷ (ویژه کارگزاران و خانه‌های فرهنگی) text/html پنجشنبه، ۹ مهر ۱۳۹۴ 6:42 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=442 شاید بسیاری از ما بر این گمان باشیم که زبان تنها برای انتقال معانی و مفاهیم است و بس و هرچه از آن بیرون باشد ژاژخایی و وراجی و بیهوده‌گویی و یاوه‌گویی است. ما از سخنان یاوه و بی‌معنا یا سخنانی که هیچ معنای عمیقی ندارند چه طرفی می‌بندیم یا چه لذتی می‌بریم؟ نگاهی به همین دور و بر خودمان کافی است به ما ثابت کند که اندک‌اند افرادی که در پی خواندن یا فهمیدن مطلبی عمیق باشند، پس چه چیز دیگری است که می‌تواند مقصود این سخنان نه چندان مهم و پیش پا افتاده و گاه حتی مسخره و یاوه باشد؟ پاسخ نویسنده‌ای زبان‌شناس این است: ارتباط.* انسان‌ها از زبان فقط برای انتقال معانی و مفاهیم استفاده نمی‌کنند، زبان ابزاری برای برقراری ارتباط نیز هست. انسان‌ها در جست و جوی کسی هستند که بتوانند با او ارتباط برقرار کنند تا از تنهایی بیرون آیند. از همین روست که گاه ناگزیرند در جایی تنها، مانند اتوبوس، یا قطار یا هواپیما، یا ایستگاهی خلوت، سر صحبت را با کسی باز کنند، با سخنی دربارۀ هوا، پرسیدن ساعت، طعنه‌ای یا کنایه‌ای به اوضاع سیاسی یا روزگار. در این هنگام است که غریبه‌های ناآشنا با زبان بیشترین درد و رنج را تحمل می‌کنند، دختری یا پسری در ایستگاهی یا جایی به تو لبخندی می‌زند و سخنی به زبان می‌آورد، اما تو نمی‌دانی یا نمی‌توانی با او سخن بگویی! دشوارترین است گاهی باز کردن سر سخن با کسی که او را نمی‌شناسی، اما دیدارش را خوشایند و شیرین می‌یابی. می‌خواهی او را بیشتر ببینی، اما نمی‌توانی. گاهی زبان نمی‌دانی، گاهی زبان نداری، گاهی وقت نداری! فرصتی را برای آشنایی با محبوبی از دست می‌دهی که هرگز دیگر به دست نمی‌آوری! * رجوع شود به: «زبان و تنهایی انسان»، نوشتۀ ابوالحسن نجفی، فرهنگ و زندگی، بهار و تابستان  ۱۳۵۵، شماره‌های ۲۱ و ۲۲، ص ۵۵-۴۸. به لطف یکی از دوستان، جناب آقای علی خراسانی، که نام مجله را تصحیح کردند و به یادم آوردند اصل مقاله را به قلم استاد نجفی یافتم. text/html پنجشنبه، ۲ مهر ۱۳۹۴ 1:31 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=441 قربانی کردن فرزند در مقام پرداخت کفارۀ گناه یا بخشیدن هدیه به خدایی خشمگین برای طلب باران و نجات قوم یا برای رسیدن به قدرت یا ثروت یا حفظ آن رسمی رایج در تاریخ بشر بوده است، دست کم از عصر انسان نئاندرتال، اما طلب قربانی از دوست برای اثبات دوستی گویی تنها با خدای ابراهیم است که آغاز می‌شود! تراژدی «ایفی‌گنیا»ی یونانی، که این روایت سینمایی مایکل کاکویانیس از آن را بسیار می‌پسندم، از جهتی، همچون ماجرای ابراهیم، نوید عصری جدید در تاریخ انسان است: خدایان همچون اعصار پیش از تاریخ هنوز از انسان قربانی انسانی می‌خواهند، اما گویا دیگر می‌خواهند اعلام کنند که عصر قربانی کردن انسان سپری شده است. خدایان یونانی «ایفی‌گنیا» دختر آگاممنون را به کفارۀ کشته شدن آهویی به دست سربازانش در حریم معبد از او به عنوان «قربانی» می‌گیرند، اما دخترش را نمی‌کشند، و البته رسمی جدید نیز اعلام نمی‌کنند! خدای ابراهیم گویی هنوز رابطۀ انسانوار با خدا را می‌پذیرد، اما رسم را اندکی تغییر می‌دهد و قربانی کردن حیوان را به جای انسان رسم می‌کند. عمل ابراهیم نوعی تغییر سنت با خود سنت است. سنتی هزاران ساله در قربانی کردن انسان به قربانی کردن حیوان تغییر می‌یابد. اما «قربانی» همچنان پابرجاست، چون در هر رابطۀ دوستانۀ انسانی «بخشش»، «گذشت» و «فدا کردن خود» اصل است. نمی‌توان کسی دیگر را دوست داشت و همچنان «خود» ماند و از «خود» نگذشت. text/html چهارشنبه، ۲۵ شهريور ۱۳۹۴ 9:39 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=440 تصور کنید فرزندتان، دانش‌آموزی یا دانشجویی، در درس فلسفۀ هنر یا در زبان و ادب فارسی، از شما بپرسد: «زیبا و خوشگل و قشنگ با هم چه فرقی دارند؟ به چه کسی یا چه چیزی می‌گوییم زیبا یا خوشگل یا قشنگ؟ چه پاسخی می‌دهید؟ می‌گویید فرقی ندارند! اگر فرقی ندارند، پس چرا سه تا کلمه داریم که با هم هیچ فرقی ندارند؟ در جهان زبان هیچ دو کلمۀ به‌ظاهر مترادفی معانی کاملاً یکسانی ندارند. هریک از آن کلمات چیزی را بیان می‌کند که آن دیگری از بیان آن ناتوان است. باری، شاید بدانید و پاسخ دهید و شاید ندانید و خودتان در دم چیزی به هم ببافید و پاسخ فرزند یا دانشجویتان را بدهید، اما اگر ندانید و واقعاً بخواهید بدانید به کجا رجوع می‌کنید؟ آیا در زبان فارسی منبعی هست که تفاوت این کلمات و جای درست هرکدام از آنها را در هنگام توصیف برای شما روشن کرده باشد؟ فرهنگ‌های لغت، چه فارسی و چه هر زبان دیگری، معمولاً مجموعه‌ای از مترادف‌ها را نام می‌برند تا شما از روی یکی که شناخته‌تر است به معنای آن دیگری پی‌ببرید، یا دربارۀ آن کلمه چند جمله نقل می‌کنند تا شما خود دریابید که این کلمه در چه جملاتی به کار رفته است و در آن جمله چه معنایی دارد، اما روشن نمی‌کنند که مثلاً «زیبا» با «خوشگل» و «قشنگ» چه فرقی دارد، اگر اصلاً فرقی داشته باشند، و هرکدام را در کجا و برای چه کسی یا چه چیزی باید به کار برد و آیا اصلاً قاعده‌ای برای این کاربردها وجود دارد؟ یا، اصلاً، زبان فارسی یا مادری‌تان به کنار، می‌خواهید زبانی خارجی بیاموزید، می‌بینید در هر زبانی چندین کلمۀ مترادف هست برای اینکه کسی را به صفت خاصی توصیف کنید، اما هرکدام از آنها را کی و کجا و برای چه کسی باید به کار برد تا به‌درستی تأثیر دلخواه را پدید آورد و مسخرۀ مخاطب نشد یا بدفهمی پدید نیاورد؟ بنابراین، از خود می‌پرسید معنای درست و دقیق هرکدام چیست و برای هر موقعیتی از چه کلمه‌ای باید استفاده کرد؟ آیا فرقی نمی‌کند به کسی بگوییم: زیبا، خوشگل، خوش‌قیافه، خوش‌اندام، خوش‌هیکل، خوشپوش، خوب‌روی، ماه‌روی، قشنگ، ناز، جذاب، گیرا، خوش بر و روی، تو دل برو، هوس‌انگیز، شهوت‌انگیز، تیکه، لعبت، جیگر...؟ آیا هرکدام از این کلمات نباید چیزی خاص را در موضوع توصیف ما به‌درستی وصف کنند و فقط برای اشاره به همان خصوصیت به کار بروند، بی‌آنکه بدفهمی پدید آورند یا گزاف‌گویی جلوه کنند، یا سخنی کاملاً پرت و بی‌ربط به نظر آیند؟ text/html سه شنبه، ۲۴ شهريور ۱۳۹۴ 3:47 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=439 امشب در جایی گزارشی از جشنوارۀ ونیز ۲۰۱۵ می‌خواندم که دیدم نویسنده عنوان فیلم L’Hermine (در انگلیسی عنوان این فیلم را تغییر داده‌اند و ترجمه کلمه به کلمه نکرده‌اند) را «ردای قاضی» ترجمه کرده است. این عنوان به صورت لفظی درست است اما معنا و دلالت استعاری آن را نمی‌رساند! چرا باید به «ردا» یا «قبا»ی قاضی اشاره کرد؟ «اقمین» (در انگلیسی: ermine)، یا «قاقُم» به فارسی، نام حیوانی است از تیرۀ راسوها که مانند سمور از پوست آن برای تزیین یقۀ لباس یا پالتو استفاده می‌کنند. از آنجا که این پوست گرانقیمت است، کسانی که از آن استفاده می‌کنند نشان می‌دهند که موقعیت و منزلت اجتماعی بالایی دارند. از همین رو، نام این حیوان و پوست آن و کسی که لباسی از پوست این حیوان می‌پوشد به یک نام نامیده می‌شوند، با این تفاوت که در معنای مجازی یا استعاری نام این حیوان یا اشاره است به «اعیان» و «اشراف» یا «مسند» و «کرسی» قضات. معنای لفظی این اصطلاح، در واقع، «ردای قضاوت» است نه «ردای قاضی»، چون قاضیان نیز در هنگام نشستن بر کرسی قضاوت قبایی آراسته به پوست همین حیوان بر تن می‌کنند که نشان دهندۀ «مقام» و «جایگاه رسمی» آنهاست. بنابراین، عنوان مفهوم این فیلم در زبان فارسی، چون ما از «ردای قضاوت» سخن نمی‌گوییم، می‌شود «مسند» یا «کرسی قضاوت»، چنانکه در ایتالیایی نیز به این حیوان ermellino می‌گویند، و معنای استعاری آن اشاره است به carica di giudice یا «مسند»، «مقام» و «کرسی» قضاوت. text/html يكشنبه، ۲۲ شهريور ۱۳۹۴ 7:40 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=438 دیشب آخرین فیلم ژان پی‌یر ملویل را می‌دیدم، با عنوان: Un Flic. نام فیلم را نمی‌توان با همۀ بارهای معنایی‌اش به فارسی ترجمه کرد. «فلیک» معادل «کاپ» در انگلیسی است، نامی برای افسران پلیس که عامۀ مردم یا تبهکاران به آنها داده‌اند، با این تفاوت که در زبان فرانسه این نام در نزد تبهکاران به معنای «خوک» (آدم کثیف) نیز هست! آجان (که خودش همان «آژان» فرانسوی به معنای «مأمور» است) و پاسبان این بارهای معنایی را منتقل نمی‌کنند. شاید «محتسب» معادلی بهتر باشد، با بارهایی که در ادییات فارسی یافته است. به هر حال، «سرکار» را در اینجا از همه مناسب‌تر دیدم. فیلم محصول ۱۹۷۲ است و ملویل هم یک سال بعد از آن در ۵۷ سالگی در اثر حملۀ قلبی درگذشت. این فیلم را نمی‌توان از بهترین کارهای او شمرد، اما باز هم دلمشغولی‌های او در آن هویداست: تبهکاران سخت تنها، علاقه‌مند به زندگی پرزرق و برق، بیزار از زندان و گشوده به روی مرگ در صورت انتخاب، و مهمتر از همه نه چندان بد یا بدتر از دیگران که بتوانی به‌راحتی محکوم‌شان کنی یا به آسانی دربارۀ آنها قضاوت کنی! ملویل بعد از دو فیلم «سامورایی» (۱۹۶۷) و «دایرۀ سرخ» (۱۹۷۰) در «سرکار» (۱۹۷۲) سومین فیلم خود را با آلن دلون می‌سازد. اما او این بار به جای نقش «تبهکار» نقش «مرد قانون» و «بازدارنده از تبهکاری» را به دلون می‌دهد، نقشی که به نظر من اصلا به او نمی‌آید و او در ایفای آن کاملا ناتوان است. قهرمان اصلی این فیلم، برخلاف عنوان به ظاهر اصلی‌اش، همان تبهکاری است که با مأمور قانون دوستی دارد و اتفاقاً با دوست دختر او نیز روابط عاشقانه دارد. در این مثلث عشقی، تبهکار نیز دست بالا را در همراه کردن «دختر فتانه» با خود دارد. باری، چیزی که در این فیلم چشمگیر است «تبهکاری» مرد قانون است که رفتارش با تبهکاران یا متهمان و مجرمان خشن و زننده است. دست بزن دارد و از زدن سیلی به صورت زنان نیز شرم نمی‌کند! شاید عنوان فیلم از این جهت گویا باشد: تبهکار واقعاً کیست؟ بهترین صحنۀ فیلم در هنگام بازجویی از یکی از تبهکاران گرفتارشده به نمایش در می‌آید. صحنه‌ای که تبهکار در محاصرۀ مأموران و بازپرسان باید «حرف» بزند، با وجود آنکه خودش و دوستانش مطمئن‌اند که او حرف نمی‌زند! این را ملویل به ما نمی‌گوید و نشان نیز نمی‌دهد که او چگونه به حرف زدن واداشته می‌شود، اما وقتی مرد به سربازرس می‌گوید که «حرف نمی‌زند» و سربازرس به او می‌گوید که «مطمئنی»! ما می توانیم حدس بزنیم که او چگونه به حرف آمده است! بهترین صحنۀ فیلم پایان آن است. بازرس و همکارش در ماشین خود نشسته و در شانزه لیزه می‌رانند، هردو مغموم، ساکت و متفکرند. لحظاتی طولانی می‌گذرد و موسیقی حزن‌انگیزی که به گوش می‌رسد مرثیه‌ای برای مردی تبهکار و مرد قانونی است که هردو چندان فرقی با هم ندارند، اما یکی دست کم شجاع‌تر بود، چون هرطور که خواست زندگی کرد و مرگ را بر زندان ترجیح داد! و دومی شاید دارد به این فکر می‌کند که این چه زندگی است که او دارد؟ هردو می‌خواهند به هرقیمتی در کارشان موفق شوند، یکی در دزدی و دیگری در گرفتن دزد! در این میان، اخلاق و انسانیت و رحم و شفقت و نوعدوستی و هرچیز دیگری مانع است. تنها چیز مهم موفقیت در کار است. شاید همین است آن چیزی که ما را هرروز بیش از پیش بی‌احساس و بی‌عاطفه می‌سازد؟ text/html دوشنبه، ۱۶ شهريور ۱۳۹۴ 2:26 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=437 چندی پیش در پشت شیشۀ مغازه‌ای عطرفروشی تصویری دیدم از مردی زیبا که ریشی چهره‌اش را پوشانده بود و به او جذابیتی گیرا داده بود. با خودم گفتم: «عجب مرد خوشگلی، با این ریش چه زیبا شده است، آدم را به یاد انبیاء و اولیاء فیلم‌های هالیوودی می‌اندازد! جان می‌دهد برای بازی در نقش عیسی مسیح یا فرانچسکو آسیزی!» و سپس به این فکر فرو رفتم که چطور صنعت و تبلیغ می‌تواند «مُد» بسازد و چطور می‌تواند یک چیزی را همه‌گیر کند بدون هیچ کُشت و کشتاری. طالبان و متعصبان دینی جهان اسلام چه زوری می‌زنند و چه جنایت‌ها می‌کنند تا برخی از رفتارهای سنتی را به مردم تحمیل کنند، و حال آنکه غرب چه راحت یا چیزی را مُد می‌کند یا با مُد همراه می‌شود. چندی بعد که به جست و جوی نام این آدم بر آمدم با تعجب دریافتم که این مرد خوشگل کسی نیست مگر آلن دلون، در یکی از فیلم‌های دهۀ ۶۰ به نام «ماجراجویان» (۱۹۶۷). و باز دیدم که دیور تصویر دیگری را هم با آلن دلون برای تبلیغ همین عطر احتمالاً در همان سال‌ها کار کرده است، اما، این روزها که ریش مُد شده است یا مُدش کرده‌اند، رفته است به سراغ عکسی قدیمی و نسخه‌ای امروزی از آن ساخته است! آدم‌ها پیر می‌شوند و می‌میرند، اما تصویرها هرگز! بیهوده نبود که افلاطون گمان می‌کرد «ایده» (آیدوس/تصویر)ها فناناپذیرند! ................... پ. ن. آدم خوشگل خوشگل است، هرکار که بکند، هرچه بپوشد، به او می‌آید؛ و بسیاری از او تقلید می‌کنند، بی‌آنکه بدانند آنچه برازندۀ کسی دیگر است، شاید برازندۀ آنان نباشد! text/html پنجشنبه، ۱۲ شهريور ۱۳۹۴ 3:05 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=436 یکی از ترکیبات بدریخت و بی‌معنایی که سالهاست در این روزگار جدید در زبان فارسی رایج است همین ترکیب «خوش‌تیپ» است. از کجا آمده است؟ چه کسی آن را ساخته است؟ آیا ترجمه است؟ از روی کدام عبارت و در کدام زبان بیگانه؟ «تیپ» یا «تایپ» (انگلیسی) چطور به «خوش» فارسی چسبیده است؟ ما در زبان انگلیسی good looking داریم، اما good type و well type برای اشاره به خوش‌سیمایی یا خوبرویی مردان و زنان نداریم؟ آیا از زبانهای فرانسه یا آلمانی آمده است؟ منظورمان از «تیپ» در شخص چیست؟ چه چیزی در او هست که از او «تیپ» یا «تایپ» (این کلمه در انگلیسی به معنای گونه، قسم، نوع و از این قبیل است) می‌سازد؟ ما در انگلیسی می‌توانیم دربارۀ کسی یا به کسی بگوییم: He/she is not my type. تیپ من نیست، یعنی: آدمی نیست که به من بخورد، از جنس من نیست. ما از یک قماش نیستیم. با من جور نیست. آیا در این ترکیب «خوش‌تیپ» چنین چیزی مقصود داریم؟ یعنی: خوش‌جنس است؟ یا مقصودمان این است که «خوشگل» است؟ تازه خیال می‌کنیم برای مرد باید از کلمۀ «خوش‌تیپ» استفاده کرد، کلماتی مانند «خوشگل» یا «زیبا» برای مردان جایز نیست! چه کسی گفته است؟ به چه دلیل؟ آیا فارسی‌زبانان در قدیم کلمه‌ای برای توصیف زیبایی مردان و زنان نداشتند؟ آیا آنها میان زیبایی مرد و زن و صفت هرکدام فرق می‌گذاشتند؟ نویسندگان و شاعران و ادیبان ما چه می‌گفتند؟ آیا «جمال»، «جمیل»، «حُسن»، «زیبا»، «خوبروی»، «نیکوروی»، «خوش‌سیما»، «نیک‌منظر» (همه معادلی خوب برای good looking و handsome و beautiful) در زبان فارسی نبوده است و از اینها برای اشاره به افراد یا اشیاء استفاده نمی‌کرده‌اند؟ آیا این کلمات برای زن و مرد فرق می‌کنند؟ فرق هریک چیست؟ در «خوش‌تیپ» چه چیزی هست که در این کلمات و ترکیبات عربی یا فارسی نیست؟ آیا کسی هست که بر دانش من چیزی در این خصوص بیفزاید؟ text/html چهارشنبه، ۴ شهريور ۱۳۹۴ 12:13 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=435 آرزویش این بود که سخنانش را از بر کنند. می‌گفت از آن دست نویسندگانی است که بعد از مرگ زاده می‌شوند و به شهرت می‌رسند. چنین نیز شد. نویسنده‌ای که به گفتۀ خودش پشیزی از انتشار کتابهایش درآمد نداشت، فروش کتابهایش حتی به ۵۰۰ نسخه نیز نمی‌رسید، بعد از یکی دو دهه به یکی از پرخوانندهترین نویسندگان فلسفی تبدیل شد. او اکنون پرخواننده‌ترین نویسندۀ فلسفی بعد از افلاطون است. او آمیخته‌ای شگفت‌انگیز از «حکیم» و «فیلسوف»، «شاعر» و «نویسنده» است، به همان سان که افلاطون چنین بود. او آموزگار اندیشه‌هایی بود که با گام کبوتر می‌آمدند، اما طوفان به پا می‌کردند. او نیز همچون سقراط و افلاطون نگران تباهی جوانان بود، و البته همچون آنان متهم به تباه کردن آنان، و بهترین اندرزش برای آنان شاید این سخن بود: «مطمئن‌ترین راه برای تباه کردن جوانان این است که به آنان بیاموزند آن کسانی را که همسان می‌اندیشند بیشتر از آن کسانی حرمت گذارند که متفاوت می‌اندیشند». نیچه آموزگار «تفاوت» و سرسخت‌ترین سنگربان آن بود. او هیچ چیز را به اندازۀ «همسانی» و «همرنگی» دشمن زندگی و کرامت انسان نمی‌شمرد. فردا، ۲۵ اوت، ۱۱۵ سال از مرگ او در خاک و آغاز زندگی بی‌همتا و دوبارهاش در آسمان اندیشه می‌گذرد. text/html دوشنبه، ۲ شهريور ۱۳۹۴ 11:12 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=434 چند سالی پیش در میان جمعی از مهتران، صاحبان مدارک و مدارج دانشگاهی (دکترها، استاد تمام‌ها)، اما نه لزوما اهل فضل و کمال، نشسته بودم. یکی از کهتران سخنی بر زبان راند، یکی از صاحبان مدارک و مدعیان دانشمندی و استادی تمام به حسب احکام اداری، اما انسانی ناتمام به ارزیابی شخص من، رگ غیرتش بجنبید و چنانکه گویی چیزی نمانده است از فرط خشم مویرگ‌های چهره‌اش از هم بشکافد خطاب به گوینده به‌تندی گفت: «شما دروغ می‌گویید!» آن کهتر به آن مهتر خیره نگریست و لبخندی تلخ زد و دیگر چیزی نگفت. من نیز خاموش ماندم و به حیرت در آن گستاخ بی‌مایه نگریستم. در شگفت ماندم از دانش و ادب فرومایه‌ای که به نهایت مدارج علمی رسیده است، اما هنوز فرق «دروغ» با «سخن نادرست» را نمیداند و حتی رعایت «ادب» نیز نمی‌کند و در میان جمعی از همتایان و همکاران همکار خود را به دروغگویی متهم می‌کند، بی هیچ شرم و انصافی! فرض کنیم کسی سخنی گفت نادرست و نامنطبق با واقع، آیا او دروغگوست و می‌توان او را «دروغگو» نامید؟ آیا نادرستی و خلاف واقع بودن سخن این جواز را به ما می‌دهد که گویندۀ سخن را «دروغگو» بنامیم؟ خیر. سخنان می‌توانند خلاف واقع و نادرست و باطل باشند، اما گوینده دروغگو نباشد! دروغگویی مستلزم این است که شخص بداند «حق» چیست اما «خلاف» آن را بگوید و حق را «بپوشاند». اما کسی که سخنی نادرست می‌گوید اما خود نیز نمی‌داند که آن سخن نادرست است چگونه می‌تواند دروغگو باشد؟ ما چگونه می‌توانیم ثابت کنیم کسی چیزی را به‌درستی می‌دانسته است و بعد آن را به‌عمد به صورتی نادرست بیان کرده است؟ دروغگو دانستن کسی به معنای صدور دو حکم است: ۱) کسی سخن نادرست می‌گوید و ۲) آن کس به عمد این سخن نادرست را می‌گوید! اما من چگونه می‌توانم از «دل» کسی خبر داشته باشم و به نیت او آگاه باشم و از نادرستی سخن او نتیجه بگیرم که او به‌عمد این سخن نادرست را گفته است؟ ادب و انصاف حکم می‌کند که ما هرگاه سخن نادرستی از کسی می‌شنویم، به او بگوییم: «این مطلب چنین نیست. نادرست به عرض شما رسانده‌اند، این سخن نادرست است». ما حق نداریم قضاوتی اخلاقی بکنیم و از نادرستی سخن کسی «دروغگویی» او را نتیجه بگیریم، مگر اینکه بر ما به طور کاملا عینی ثابت شود آن شخص چیزی را که درست بوده می‌دانسته است اما آن را به‌عمد دگرگون و تحریف کرده است! دروغگویی و راستگویی اشخاص قضاوت‌های اخلاقی‌ ما دربارۀ آنهاست، این قضاوت‌ها شاید موجه باشند و شاید ناموجه. اما بحث از درستی و نادرستی سخنان به قضاوت‌های علمی ما مربوط است. ما در علم با «درستی» و «نادرستی» گزاره‌ها سر و کار داریم نه با نیت اشخاص. کسی که مطلب نادرستی می‌گوید لزوما دروغگو نیست! بنابراین، در جایی که سخن نادرستی به زعم خودمان از کسی می‌شنویم، گفتن «سخن شما نادرست است. مطلب این طور نیست. چنین نیست که می‌فرمایید» یا هر بیان مؤدبانۀ دیگری که گوینده را در بر نگیرد، مقتضای ادب و اخلاق و عدالت است، اما «شما دروغ می‌گویید»، بی‌ادبی و افترا و تهمت و رفتاری غیراخلاقی و غیرانسانی و ستم است. text/html شنبه، ۳۱ مرداد ۱۳۹۴ 9:47 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=433 برای خودم برنامه‌ای گذاشته‌ام در «مرور بر آثار» برخی نویسندگان و فیلمسازان. چند روز پیش فیلم «باریا» (۲۰۰۹)‌ی تورناتوره را می‌دیدم، طوری که انگار تا پیش از این هرگز آن را ندیده بودم! بعد از سال‌ها رفته رفته برخی صحنه‌ها به یادم می‌آمد. در دقیقۀ ۱۲۶ به بعد فیلم گفت و گوهایی بود بسیار شنیدنی، البته گفت و گوهای شنیدنی کم ندارد این فیلم! پیترو، که دانش آموزی دبیرستانی است، در میان جمعی از دوستان و همسالانش، که خود را مبارزان چپ انقلابی می‌خوانند و از همدستی «مافیا» و «قدرت سیاسی» ناخشنودند و رهبران سیاسی حزب کمونیست را فرصت‌طلب می‌دانند، می‌شنود پدرش را که از اعضای حزب کمونیست است «رفورمیست کثیف» خطاب می‌کنند. روز بعد، هنگامی که در گردشی خانوادگی، در تفریحگاهی عمومی، با پدرش تنها می‌شود از او دربارۀ معنای «رفورم» (اصلاحات) و «رفورمیست» (اصلاح‌طلب) می‌پرسد. پیترو: «پدر "رفورمیست" (اصلاح‌طلب) یعنی چه؟» پپینو اندیشناک و نگران با دستپاچگی می‌کوشد تعریفی از معنای «رفورمیست» برای فرزندش به دست دهد. پپینو: «رفورمیست (اصلاح‌طلب) کسی است که می‌داند اگر سرش را به دیوار بکوبد و سرش بشکند تقصیر از دیوار نیست!» اما بعد، وقتی می‌بیند که پسرش از این تعریف چندان چیزی دستگیرش نشد و می‌خندد، باز با تشویش تعریفی دیگر می‌دهد: «رفورمیست (اصلاح‌طلب) کسی است که می‌خواهد جهان را با عقل سلیم تغییر دهد، بدون اینکه سر از تن کسی جدا کند!» بعد از پسرش می‌پرسد: «این حرف را از کی شنیدی!» پسر می‌گوید: «همه دارند از این حرف می‌زنند». توضیح: البته، خواننده توجه دارد که معنای «اصلاحات» در بافت و ساخت جامعه‌های غربی چیزی بسیار متفاوت با معنای «اصلاحات» در بافت و ساخت جامعه‌های شرقی، همچون روسیه یا چین یا سوریه، و دیگر رژیم‌های مشابه با آنهاست! text/html جمعه، ۳۰ مرداد ۱۳۹۴ 10:46 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=432 به نظر من مهمترین معیار برای ارزش اثری هنری یا هرچیزی دیگر این است که بخواهی آن را «تکرار» کنی و از این تکرار ملول و آزرده نشوی! موسیقی یا داستان یا رمان یا فیلم یا شعر یا هر چیزی که فقط به یک بار دیدن یا شنیدن بیارزد، در واقع، اصلاً نمی‌ارزد! آثار هنری و فلسفی یا حکمی یا علمی یا چیزهای ارزشمند و خوب در این جهان به تکرار می‌رسند، چون پایانناپذیرند و هربار چیزی دارند که در بار قبل به چشم نیامده‌اند. بدین گونه است که مؤمنان بارها و بارها کتاب دینی خود را می‌خوانند و خوانندگان مجذوب و شیفته هربار شعری یا قطعه‌ای از کتابی را زمزمه و تکرار می‌کنند، به همین سان است کار تماشاگران مشتاق سینما یا شنوندگان مشتاق سینما. عاشقان سفر به شهرهای بیگانه نیز گاهی به جای اینکه هربار به جایی تازه بروند ترجیح می‌دهند به جایی بارها و بارها بروند و از این رفتن ملول نمی‌شوند. همین حکم دربارۀ «عشق» و «دوستی» نیز صادق است: با برخی زنها/مردها می‌توان مدتی بود، اما تنها یک زن/مرد است که می‌خواهی همیشه با او باشی! text/html دوشنبه، ۱۹ مرداد ۱۳۹۴ 2:53 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=431 این کار ترجمه هم جذاب است و هم کُشنده و وقت‌گیر، به ویژه وقتی که آدم بخواهد خوب ته و توی قضیه را در بیاورد. دیروز دوستم پیغام داده بود که خوب است چندتا مثال فلسفی هم برای این «زهرنوشی» فلسفی، یا «تن دادن به نتایج ناخوشایند نظریه‌ها» در فلسفه پیدا کنی! امروز داشتم اطاعت امر او می‌کردم که به این دو صفحه در ابتدای کتابی دربارۀ «حدود مهربانی» رسیدم. دیدم نویسنده ناگزیرشده در ابتدای کتابش دو صفحه دربارۀ معنای همین اصطلاح در فلسفه توضیح دهد تا خواننده کاملا بفهمد که او این اصطلاح را به چه معنایی دارد به کار می‌برد. خدا خیرش دهد که خیال نمی‌کند هرکه از کودکی به زبان انگلیسی سخن می‌گوید یا با این زبان آشناست معنای همۀ اصطلاحات و کلمات را در این زبان می‌داند! text/html شنبه، ۱۷ مرداد ۱۳۹۴ 6:25 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=430 یکی از راه‌های مطمئن شدن از ترجمۀ خود یا آموختن نظریه‌های ترجمه نگاه به ترجمه‌ای دیگر از همان متن به زبانی دیگر است. به‌طور نمونه، اگر متنی را بخواهیم از انگلیسی به فارسی ترجمه کنیم و ترجمه‌ای فرانسوی یا آلمانی یا ... نیز از آن در اختیار داشته باشیم، این ترجمۀ دوم می‌تواند به اعتماد به نفس ما و نیز اطمینان‌مان از ترجمه‌مان کمک شایانی بکند. ما در مقایسه و در مقابله هم به تفاوت زبان‌ها و برگردان‌ها و هنر مترجم پی می‌بریم و هم احتمالاً به ضعف‌ها و نقص‌ها. آن‌گاه می‌بینیم که هم مترجمان اروپایی گاهی بسیار از متن دور می‌شوند و به اصطلاح آزاد ترجمه می‌کنند، هم گاهی کلمه به کلمه یا تحت‌اللفظی ترجمه می‌کنند، هم گاهی جا می‌اندازند و هم گاهی اشتباه می‌کنند و هم در اغلب موارد بسیار دقیق ترجمه می‌کنند. text/html جمعه، ۱۶ مرداد ۱۳۹۴ 5:09 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=429 برخی چیزها هست که آدم سالها آنها را می‌شنود و بی هیچ اندیشه‌ای تکرار می‌کند، تا اینکه یک روز ناگزیر می‌شود دربارۀ آنها فکر کند. آن‌گاه می‌رود تحقیق می‌کند و بعد می‌بیند عجب نادانی بوده است! دیروز با دوستی مترجم و از اصحاب فلسفه و اهل نظر همراه بودم، از من پرسید: «اصطلاح bite the bullet را دیده‌ای یا شنیده‌ای؟» گفتم: «آری. این عنوان فیلمی وسترن است که به «گلوله را گاز بگیر!» ترجمه‌اش کرده‌اند. چطور مگر؟» گفت: «این اصطلاح به معنای تحمل درد و رنج و خاموش ماندن است و ترجمۀ تحت‌اللفظی‌اش معنایی ندارد! اینکه این اصطلاح این گونه در انگلیسی ساخته شده است از این رو بوده است که در قدیم چون بیمار را برای عمل جراحی بیهوش نمی‌کرده‌اند گلوله‌ای از نخ در دهانش فرو می‌کرده‌اند و به او می‌گفته‌اند: «گلوله را گاز بگیر!» بدین سان بوده است که این اصطلاح به کنایه از «فریاد نزدن و تحمل درد و رنج» در انگلیسی به کار رفته است». گفتم: «عجب!» و بعد سعی کردم معادلهایی در فارسی برایش پیدا کنم. گفتم: «شاید "خون می‌خورم و خاموشم" حافظ معادل بسیار خوبی باشد برای این اصطلاح! اما بعد چیزی دیگر به فکرم رسید: "دندان روی جگر گذاشتن". گفتم این دیگر عالی است». دوستم گفت: «نه. در متنی که من دارم هیچ‌کدام از اینها معنایی ندارد. تحمل درد و رنج و خاموش ماندن و این جور چیزها به این متن نمی‌خورد!» گفتم: «پس با نویسنده‌اش مکاتبه کن. از خودش بپرس!» گفت: «گمان می‌کنم باید همین کار را بکنم!» امروز صبح اول جست و جویی در اینترنت کردم. آن را به‌راحتی یافتم و برای دوستم فرستادم. نمی‌دانم دوستم در اینترنت جست و جو کرده بود یا فقط رفته بود سراغ کتابهای لغت؟ به هر حال، این مدخل «ویکی پدیا» توضیحات خوبی دربارۀ اصل و منشأ این اصطلاح داده بود. بعد هم رفتم سراغ کتابهای لغت فارسی تا ببینم چه کرده‌اند با این اصطلاح؟ «فرهنگ معاصر هزاره»، زیر نظر مرحوم حق‌شناس، معادلهای «خم به ابرو نیاوردن» و «تحمل کردن و دم نزدن» را پیشنهاد کرده بود. حالا من «دندان روی جگر گذاشتن» را هم پیشنهاد می‌کنم. اما این اصطلاح در فلسفه معنایی دیگر دارد و آن عبارت است از «پذیرش نتایج ناخواسته و نامطلوب و ناخوشایند استدلالها و نظریه‌ها و عقاید مسلّم پنداشته». نمی‌دانم آن زمانها که آن فیلم وسترن را می‌دیدیم و این عنوان را می‌خواندیم یا می‌شنیدیم که «گلوله را گاز بگیر!» چه در ذهن‌مان می‌گذشت؟ شاید تصور می‌کردیم که کسی مانند شعبده بازها می‌تواند گلولۀ شلیک‌شده از تفنگ یا هفت تیر را در میان دندانهایش بگیرد! اما این عنوان دقیقاً از آن رو برای این فیلم انتخاب شده است که یکی از شخصیتهای آن، سوارکاری مکزیکی، دندان درد دارد و باید تا آخر مسابقه این درد را تحمل کند و به اصطلاح «دندان روی جگر بگذارد!» چه جهانی است این جهان زبان و ترجمه! text/html شنبه، ۲ خرداد ۱۳۹۴ 6:06 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=428 Woe unto them that call evil good, and good evil; that put darkness for light, and light for darkness; that put bitter for sweet, and sweet for bitter! Woe unto them that are wise in their own eyes, and prudent in their own sight! (Isaiah 5:20,21) «وای بر آنانی که بدی را خوبی و خوبی را بدی می‌نامند* آنان که تاریکی را به جای نور و نور را به جای تاریکی می‌گذارند* آنان که تلخی را به جای شیرینی و شیرینی را به جای تلخی می‌گذارند * وای بر آنان که در چشم خود حکیم‌اند و به دیدۀ خود دوراندیش» (کتاب اشعیاء نبی، باب پنجم، آیات ۲۰ و ۲۱) کژی، کژنمایی، دروغ، تحریف همواره مهمترین ابزار سلطه و کسب قدرت و دوام قدرت حاکمان بوده است. آنان بدون دروغ و تحریف و وارونه‌نمایی لحظه‌ای قادر به ادامۀ حیات نیستند. و در این راه، البته، اعوان و انصارشان کم نیست.   text/html پنجشنبه، ۳۱ ارديبهشت ۱۳۹۴ 3:55 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=427 برای فهم برخی اندیشه‌های و جریانهای تاریخی و قضاوت در خصوص آنها، درست یا غلط، آدم باید آن عصر را زیسته باشد یا به نحوی باز بتواند زیست، با شناختی از تمامی آثار هنری و فکری آن دوره و آن سرزمین و سرزمینهای دیگر، تا بفهمد چرا مردمانی در عصری آن گونه می‌اندیشیدند و آن گونه می‌زیستند و آن گونه عمل می‌کردند که ما امروز نمی‌اندیشیم یا دوست نداریم بیندیشیم و زندگی کنیم؟ به نظر شما این شعر شفیعی کدکنی که در سال ۱۳۵۰ منتشر شده است در رثای چه کسانی است؟ text/html چهارشنبه، ۳۰ ارديبهشت ۱۳۹۴ 12:37 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=426 هر کشتن یا قتلی «جنایت» نیست و هر آدم‌کشی را «آدمکش» نمی‌توان گفت! سربازان و نیروهای داوطلب جنگجو و غیرنظامی (غیرحرفه‌ای) در جنگ به آدم‌کشی دست می‌زنند و به خاطر آن مبارز و مجاهد نامیده می‌شوند، و اگر کشته شوند «شهید» گفته می‌شوند. به همین سان است کار مبارزان نهضت‌های آزادیبخش، اگر واقعا چنین باشند! بنابراین، می‌باید میان مبارزات آزادیبخش و جنگ‌های چریکی و جنگ‌های مسلحانه برضد دولت‌های خودکامه و گروه‌های صرفاً تروریستی با اهداف سیاسی صرفاً قدرت‌طلبانه یا فرقه‌ای و مذهبی تفاوت گذاشت. دولت و دولتمردان جنایتکار و ستمگری را که شهروندان هیچ راه مسالمت‌آمیزی برای تغییر و برکنار کردن‌شان ندارند و افراد با کوچکترین نافرمانی در خطر از دست دادن مال و آزادی و جان خودشان هستند چگونه باید از سر راه برداشت؟ آیا مبارزات سیاسی همواره می‌تواند بدون خشونت باشد یا بماند؟ و اگر خشونت لازم شد چه قواعدی باید داشته باشد؟ آیا «جنگ» و «ترور» و «خشونت» هم اخلاق خاص خود را دارد؟ بخشی از فلسفۀ سیاسی معاصر پاسخ به همین پرسش‌ها را بر عهده‌ دارد و مایکل والزر، فیلسوف امریکایی، یکی از مشهورترین نظریه پردازان آن است. در میانۀ جنگ جهانی دوم، سازمان‌های اطلاعاتی انگلستان دو شهروند چک را برای اجرای «قتل» یا «ترور» ژنرال آلمانی راینهارت هایدریش به انگلستان بردند و آموزش دادند و سپس آنها را با چتر در خاک چک فرود آوردند. آنان نیز مأموریت‌شان را با موفقیت در پراگ انجام دادند. آیا آنها «تروریست» بودند؟ فیلم «مأموریت سپیده‌دم» (۱۹۷۵)، ساختۀ لوئیس گیلبرت، همین ماجرا را روایت می‌کند. text/html جمعه، ۲۵ ارديبهشت ۱۳۹۴ 9:54 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=425 آدم گاهی باید فقط برای «او» بنویسد. چون «او» هم دوست دارد بداند تو در چه حالی، در چه فکری؟ دوست دارد صدای تو را بشنود و نوشته‌های تو را بخواند. می‌گویی: «او باید حرف دلت را در دلت بخواند؟» نه، این طور نیست. «او» اگر می‌خواست «از پیش» بداند و «ازپیش» بخواند هرگز «آدم» را نمی‌آفرید! «او» می‌خواست بشنود و بخواند و بگوید. هر «تنهایی» به این چیزها مشتاق است. «آدم» چه آفریدۀ دلربایی برای «او» بود، چه شاگردی! «او» اکنون شاگردی داشت تا به او بیاموزد. اکنون شاگردی داشت تا نوشته‌هایش را بخواند و صدایش را بشنود. چه «ویرانۀ مدوّر» زیبایی! اگر «او» نبود بسیاری از نوشته‌ها اکنون در دست ما نبود. هر متفکر «تنهایی» به «او» نیاز دارد تا صدای خودش را بشنود و بنویسد و این صدا را برای آیندگان باقی بگذارد. بنویسیم تا «او» بخواند. «او» می‌خواهد بخواند و بداند روایتی را که هریک از ما از جهانی دارد که او به تنهایی ساخته است. جملات فیزیکدان بالا بود که مرا به یاد «او» انداخت. text/html يكشنبه، ۲۰ ارديبهشت ۱۳۹۴ 9:01 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=424 روشنفکران سیاسی، دست کم در بخشی از زندگی خود، زندگی را به دشواری می‌گذرانند. آنان همواره در معرض بدنامی، اهانت، بیکاری، فقر و تنگدستی، تبعید، زندان و حتی مرگ‌اند. بنابراین، همواره با این پرسش رو به رویند که آیا نباید در راهی که در پیش گرفته‌اند، اگر نه برای حفظ خود، دست کم برای حمایت و صیانت از نزدیکان و بستگان خود بازنگری کنند؟ آیا نباید نگران سلامت پدر یا مادر یا همسر و فرزندان خود باشند؟ روشنفکران سیاسی هم می‌توانستند و می‌توانند و حق دارند همچون بسیاری از مردم فقط به فکر زندگی بهتر و موفقیت و تأمین سعادت و رفاه خود و خانوادۀ خویش باشند، پس چرا نه تنها سعادت و رفاه خود بلکه سعادت و رفاه نزدیکان خود را نیز به خطر می‌اندازند؟ آیا برای کسی که می‌خواهد در زندگی خطر کند بهتر آن نیست که هرچه بیشتر از قید تعلقات آزاد باشد تا هم بهتر به کارش برسد و هم کمتر به دیگرانی که دوستش دارند و به او وابسته‌اند آسیب برساند؟ آیا بهتر آن نیست که روشنفکران سیاسی ازدواج نکنند؟ پدر یا مادر را شاید بشود یک کاری کرد، اما با همسر و فرزند چه می‌توان کرد؟ text/html جمعه، ۱۸ ارديبهشت ۱۳۹۴ 1:56 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=423 ما آدم‌های چندرنگ و چندچهره را نکوهش می‌کنیم و آنان را فریبکار و شیاد می‌شمریم. افرادی را که هرروز به رنگی درمی‌آیند و ثبات و قراری ندارند نکوهش می‌کنیم و آنان را متلون و دمدمی مزاج و رنگ به رنگ توصیف می‌کنیم. ما خواهان یک‌رنگی و یک‌چهرگی، پایداری و ثبات شخصیت هستیم. چرا؟ زندگی عاقلانۀ ما انسان‌ها چنین می‌طلبد. عقل به دنبال ثبات و استواری و نظم است و آن را به ما و جهان و طبیعت و همه چیز تحمیل می‌کند. از این روست که عقل «اخلاق» را به ما می‌آموزد تا «طبیعت» خودمان را مطابق با معیارهای او قانونمند کنیم و او را تابع قانون و عرف و عادت سازیم. عقل با آشوب و بی‌نظمی نمی‌سازد. از همین روست که زندگی ما سامان می‌گیرد و روابط اجتماعی‌مان در حول قاعده‌های اخلاقی و قوانین ثابت اجتماعی شکل می‌گیرد و «تمدن» و «فرهنگ» انسانی به وجود می‌آید. اما آیا اگر عقل ما را چنین می‌خواهد، و تمدن و فرهنگ نیز با شدت و قدرت بدین کار اهتمام می‌کنند، این خواست با «طبیعت» ما نیز سازگار است؟ آیا ما می‌توانیم به‌طور طبیعی یا ذاتی یک‌رنگ و یک‌چهره باشیم؟ یا اصل طبیعت و ذات ما بر چندرنگی و تلون و چندچهرگی است، اگر نه هزاررنگی و هزارچهرگی؟ text/html پنجشنبه، ۱۷ ارديبهشت ۱۳۹۴ 2:18 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=422 در ادبیات و هنرهای ترکیبی با ادبیات، مانند تئاتر و سینما و اپرا، عنوان کتاب و نمایشنامه یا فیلم برای فهم موضوع یا مضمون آن اثر بسیار اساسی است، و حال آنکه در هنرهای غیرادبی، همچون موسیقی یا نقاشی و پیکرتراشی، ممکن است داشتن نام چندان ارتباطی، یا اصلا ارتباطی، با مفهوم و معنای آن اثر نداشته باشد، و حتی، گذاشتن نام یا داشتن آن با ذات آن واسطه یا اثر هنری نیز بیگانه باشد، چنانکه این امر به طور اخص در خصوص موسیقی صادق است. بنابراین، هرگونه بی‌توجهی به معنای دقیق عنوان آثار ادبی و سینمایی می‌تواند بدفهمی بسیار به بار آورد و در (باب) فهم و تفسیر و تأویل اثر را به روی خواننده ببندد. چندی پیش با دوستی سخن می گفتم که از ترجمۀ عنوان فیلمی سخت برآشفته بود. text/html پنجشنبه، ۳ ارديبهشت ۱۳۹۴ 7:00 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=421 بسیاری از دانشجویان فلسفه از خود می‌پرسند کی فیلسوف می‌شویم؟ بسیاری از مردم از خود می‌پرسند که فلسفه به چه دردی می‌خورد یا به چه کار ما می‌آید؟ شاید یک راهش همین باشد که ببینیم چه اندیشه‌هایی به ما کمک می‌کنند تا برای زندگی خود معنایی یا دلیلی یا توجیهی یا راهی برای بهتر زیستن پیدا کنیم؟ آیا می‌توانیم واقعا بدون فلسفه آب بخوریم؟ یا ساده‌ترین کارهای ممکن زندگی را انجام دهیم؟ فیلسوفان می‌گویند انسان بدون اندیشه‌های فلسفی نمی‌تواند زیست، دست کم این انسان اندیشنده‌ای که اکنون هشتادهزارسال است روی زمین است: این «هومو ساپینس». اما فرق فیلسوف با دیگر مردمان این است که او می‌داند اینها فلسفه است و می‌توان آنها را اصلاح یا بهتر کرد و مردم عادی این را نمی‌دانند و گمان می‌کنند فلسفه به کاری نمی‌آید، چون به پیشداوری‌هایشان با دید انتقادی نمی‌پردازند. فلسفه راهی است برای بهتر ساختن همین پیشداوری‌ها و بنابراین بهتر زیستن. کارلو آنچلوتتی، مربی رئال مادرید، که این روزها زیاد به سینما می‌رود و شاید این حرفها را نیز در سینما شنیده است (مثلا، «شوالیۀ سیاه»، از کریستوفر نولان)، بعد از بازی دیشب، بسیار فیلسوفانه سخن گفته است: «ما برایِ همه‌یِ اهدافمون داریم می‌جنگیم و وقتی زنده‌ایم خطرناکیم. می‌دونید همون قضیه‌یِ چیزی که تو را نمی‌کشه قوی‌ترت می‌کند. نه دارم شوخی می‌کنم! انگار دارم فیلسوف میشم!» text/html پنجشنبه، ۳ ارديبهشت ۱۳۹۴ 3:58 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=420 بعضی کتاب‌ها یا فیلم‌ها چنان تأثیری در ذهن یا روح آدم می‌گذارند که آدم همواره از به یاد آوردن و مزمزه کردن یادشان در ذهن، همچون یاد عشقی قدیمی و از دست رفته، لذتی پایان‌ناپذیر می‌برد. «لونا پاپا» یا «ماه بابا» (کنایه از کسی که پدرش ماه است، یعنی پدرش معلوم نیست کیست؟) (۱۹۹۹) ساختۀ بختیار خدای‌نظرف از آن دست فیلم‌هاست که هنوز پس از پانزده سال یادش برایم عزیز است. دیدن فیلمی زیبا، بر آن نسخه‌های نه چندان دلچسب وی اچ اس، گرچه گاه بسیار زجرآور بود، به دلیل کیفیت بد ضبط و نمایش، اما همچنان دلپذیر بود. کاش این فیلم را در سینمایی خوب می‌دیدم! باری، فیلم بختیار آن زمان برایم تداعی‌کنندۀ برخی آثار دیگر کارگردانان نیز بود از امیر کوشتاریکا تا مخملباف: کدام‌یک اصل است و کدام تقلیدی؟ گمان می‌کنم کسی که بیش از همه تأثیرش در این فیلم هویداست و البته در بسیاری از فیلم‌های دیگر کارگردانانی با همین سبک — فللینی است، به ویژه «آمارکورد». «ماه بابا» شعر سینمایی کم‌نظیری است. گمان نمی‌کنم کارگردان این فیلم دیگر توانسته باشد چنین چیزی بسازد. گویا هرکس فقط می‌تواند یک اثر بزرگ داشته باشد. فقط برخی در آغاز کار به آن می‌رسند و برخی در پایان کار. بختیار دیروز چشم از جهان فروبست، و حال آنکه هنوز به پنجاه نرسیده بود. روحش شاد باد که زندگی‌اش شادی‌بخش مردمان بود و اثرش بر صفحۀ روزگار ماندگار. تماشای فیلم در یوتیوب الف. نسخۀ روسی - تاجیکی ب. نسخۀ دوبله به لهجۀ تاجیکی - افغانستانی text/html چهارشنبه، ۱۲ فروردين ۱۳۹۴ 4:24 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=419 شریعت‌گرایان ایرانی (چه در مقام فقیه و چه در مقام متکلم و چه در کسوت روشنفکری متجدد) همواره کوشیده‌اند با برخی سنت‌های به جا مانده از باستان یا سنت‌های رایج ایرانی در پس از اشغال ایران به دست اعراب مبارزه کنند و در صورت امکان آنها را به کلی محو و نابود کنند، چون به زعم آنها «غیراسلامی» یا «غیرعقلانی»اند. اما در این کار تاکنون موفق نبوده‌اند، چرا؟ برای تبیین این ناکامی می‌توان به قاعده‌ای پذیرفته در تبیین تاریخ جهان استناد کرد، قاعده‌ای که اتفاقاً خود در ادیان یهودیت و مسیحیت و اسلام به رسمیت شناخته شده است، و ما امروز آن را به صورت غیردینی‌اش با واژگان هگل می‌شناسیم: «تاریخ جهان دادگاه جهان است!» تاریخ خود بهترین و بزرگترین قضاوت‌کننده است. اگر چیزی با وجود این همه زور و تلاش برای نابودی از میان نرفته است، حتما در آن فایده‌ای بوده است که افراد در نگهداری آن چنین کوشیده‌اند و منکران چنین زبون مانده‌اند. و اگر چیزی از میان رفته است یا از میان می‌رود حتماً در آن سودی نبوده است. text/html يكشنبه، ۹ فروردين ۱۳۹۴ 9:40 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=418 این فیلم کوتاه هشت‌ میلیمتری، یادش به خیر باد، بر اساس داستان کوتاهی از سارتر، با همین عنوان («اروسترات»، تلفظ فرانسوی این نام است)، ساخته شده است. اروستراتوس text/html يكشنبه، ۹ فروردين ۱۳۹۴ 9:36 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=417 سارتر در سال ۱۹۳۶ داستان کوتاهی نوشت به نام «اروسترات». او در این داستان زندگی مردی را بازمی‌گوید که از گمنامی خویش و بی‌معنایی و بیهودگی زندگی‌اش در عذاب است. روزی به یاد داستانی تاریخی می‌افتد که در کتاب‌های درسی مدرسه خوانده است. «هروستراتوس» یونانی معبد آرتمیس، یکی از شگفتی‌های هفتگانۀ جهان، در شهر افِسُس را به آتش کشید و از میان برد. امروز همه او را به یاد دارند، اما هیچ کس به یاد ندارد چه کسی این معبد را ساخته بود! در انسان میلی هست به به یادسپاری بدی و فراموشی خوبی. ما هرچه خوبی هم از کسی ببینیم به‌راحتی فراموش می‌کنیم، اما بدی‌هایش را هرگز فراموش نمی‌کنیم، حتی اگر به اندازۀ سر انگشتی باشد. مرد گمنام فرانسوی تصمیم می‌گیرد که اگر در زندگی‌اش کسی نبود، با «مرگ»اش و «مرگ» دیگران کسی شود! به خیابان می‌رود و بی‌هیچ قصد و هدفی به رهگذران تیراندازی می‌کند. با این همه جرئت کشتن خود را ندارد. منتظر می‌ماند تا دستگیر شود. نام او فردا بر روی همۀ روزنامه‌ها با حروف درشت چاپ می‌شود و همه از «او» سخن می‌گویند! او با «مرگ» محتمل (اعدام) خودش و «مرگ» دیگران به آنچه می‌خواست می‌رسد. text/html شنبه، ۸ فروردين ۱۳۹۴ 5:07 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=416 وقتی از رابطۀ «راننده» («رهبر») با «وسیلۀ نقلیه» («جامعه») سخن می‌گوییم و به دنبال بهترین راه نظارت بر کار راننده برای تأمین سلامتی سرنشینان و وسیلۀ نقلیه هستیم، «خوبی» و «مهارت» راننده قبل از به دست گرفتن رانندگی «وسیله» اهمیت چندانی ندارد، چرا؟ چون راننده هر مهارتی داشته باشد و هر جوازی هم که به او داده باشند می‌تواند مربوط به گذشته باشد و در مراحل مختلف زندگی تغییر کند. بهترین راننده هم همیشه در بهترین حال نیست: او خسته می‌شود، بیمار می‌شود، پیر می‌شود، دستانش لغوه می‌گیرند، چشمانش ضعیف می‌شوند و حتی سلامت روحی و روانی‌اش را از دست می‌دهد. بنابراین، همواره لازم است بر کار «راننده» نظارت شود. به او اجازه داده نشود بیش از حد معینی در روز رانندگی کند، سلامتش زیر مراقبت باشد و به موقع خود نیز بازنشسته شود. اما آیا همین ملاحظات ساده که دربارۀ تمامی صاحبان حرفه‌ها رعایت می‌شود در خصوص «رهبران» مادام‌العمر کشورها نیز رعایت می‌شود؟ آیا آنها بازنشسته می‌شوند، آیا آنها به دلیل بی‌مبالاتی جریمه یا توقیف می‌شوند؟ آیا کسی سلامت روحی و روانی آنها را زیر نظر دارد، آیا کسی به بی‌کفایتی آنها و برکناری‌شان می‌تواند بیندیشد و آن را بر زبان آورد؟ در یک کلام، آیا هیچ نظارتی بر کار آنها از سوی تمامی افراد جامعه وجود دارد، همچون دیگر حرفه‌ها و مشاغل؟ بهترین تشبیه «جامعه» به «وسیلۀ نقلیه»: وسیله‌ای که «رانندۀ» (رهبر) آن را در هنگام رانندگی بتوان با کمترین احتمال خطر یا آسیب برای سرنشینان آن وسیله از کار برکنار کرد! نسبت «جامعه» با «رهبر» سیاسی آن را می‌توان به رانندگی و هدایت وسایل نقلیه تشبیه کرد. در قدیم، ارابه و کالسکه و کشتی مثال‌های رایج بودند و امروز خودرو و اتوبوس و قطار و هواپیما. نظام‌های سیاسی و نسبت رهبری آنها با جامعه را می‌توانیم از همین تشبیهات تا حدودی دریابیم، اما مهمتر از همه تفاوتی است که نظام‌های سیاسی قدیم و جدید دارند. اگر ما از جامعه «خودرو» و «اتوبوس» و «قطار» و «هواپیما» بسازیم، یعنی جامعه‌ای ساخته‌ایم که «راننده» با سرعت در حال راندن «جامعه» است و در صورت مستی یا افسردگی یا خواب‌آلودگی یا بی‌مهارتی و کهولت می‌تواند «وسیله» را به کوه بکوبد یا به ته دره بیندازد، چون سرنشینان وسایلی مانند خودرو یا اتوبوس یا قطار یا هواپیما نمی‌توانند دخالتی در کار رانندگی داشته باشند و نمی‌توانند مهار آن را در حال حرکت به دست بگیرند. بنابراین، نظام‌هایی که اتاق «فرمان» را از جامعه جدا می‌کنند و با زور مانع از ورود مردم در هنگام نارضایتی به این اتاق می‌شوند «نظام» و «جامعه» را «با هم» نابود می‌کنند، سرنوشت برخی نظام‌های پادشاهی استبدادی و نظام‌های فاشیستی و کمونیستی و ولایی (authoritarian) در دورۀ جدید این گونه است و به همین دلیل تمثیل مطلوب آنان برای تشبیه جامعه «قطار» است: یک راه از پیش ساخته وجود دارد (ریل)، یک راننده و اتاق فرمان وجود دارد، در جلو و جدا از دسترسی دیگر مسافران، و یک مقصد وجود دارد، همان که «رهبر» به سوی آن در حرکت است. بنابراین، سرنوشت «نظام سیاسی» و «سرنوشت جامعه» با هم به پایان می‌رسد: همچون هیتلر یا صدام حسین و قذافی و .... اما تشبیه دیگری نیز برای «جامعه» به «وسیلۀ نقلیه» وجود دارد: «کشتی». کشتی متفاوت با ماشین و هواپیما و قطار است. «کشتی» ناخدا دارد، اما ناخدا نیست که به تنهایی کشتی را هدایت می‌کند، برخلاف رانندۀ اتوبوس یا قطار یا خلبان هواپیما. افسران و ملاحان نیز هستند و البته انبوه مسافران نیز. در سفر طولانی کشتی، اگر ناخدا به بیماری جسمانی یا روحی مبتلا شد، افسران و ملاحان و مسافران می‌توانند بر او بشورند و او را کنار بزنند. در «کشتی» امکان «شورش» و «انقلاب» و به دست گرفتن «هدایت» و «رهبری» هست. کشتی به دلیل همین امکان نظارت و به دست گرفتن قدرت، در صورت نارضایتی، بهترین تمثیل برای رابطۀ «جامعه» با «رهبر»ش است. بنابراین، در دورۀ جدید باید نگران «نظام»هایی بود که جامعه را به جای «کشتی» می‌خواهند به «اتوبوس» یا «قطار» و «هواپیما» تبدیل کنند، وسایلی که سرنوشت همۀ افراد را در دست یک نفر قرار می‌دهند. به عبارت دیگر، در فلسفۀ سیاسی امروز پرسش این نیست که «چه کسی رانندۀ خوب است؟»، پرسش این است «چه وسیله‌ای برای برکناری راننده در هنگام رانندگی خوب است و به سرنشینان این امکان را می‌دهد، در هنگامی که راننده ناتوان یا بیمار یا بی‌کفایت است؟» چون هیچ تضمینی وجود ندارد که «رانندۀ خوب همواره خوب بماند!» text/html شنبه، ۸ فروردين ۱۳۹۴ 12:27 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=415 در زندگی روزانۀ ما همواره موقعیت‌هایی وجود دارد که ما در آن موقعیت‌ها هیچ اختیاری در مهار و تعیین سرنوشت خویش نداریم. ما سوار تاکسی و اتوبوس و مترو و قطار و هواپیما و کشتی می‌شویم، و تا هنگامی که سوار بر این وسایل نقلیه هستیم از هدایت آنها برکنار هستیم و جان‌مان در دستان رانندگان است، به زیر تیغ عمل جراحی می‌رویم و بیهوش می‌شویم، و پزشک هرچه خواست می‌تواند بر سرمان بیاورد، سرمان را به دست آرایشگر و تیغ و قیچی او می‌سپاریم، بی‌اعتنا به اینکه او ممکن است روانی باشد و به ما آسیب بزند، به نسخۀ پزشک عمل می‌کنیم و داروها یا سم‌هایی را وارد بدن‌مان می‌کنیم که ممکن است برای ما کشنده باشند. با این حال، دست از اختیار می‌شوییم و ظاهرا سر و تن و تمامی وجود خودمان را دست کسانی می‌سپاریم که هر اشتباه آنان ممکن است به قیمت تمامی زندگی ما تمام شود، چرا؟ تقسیم کار در زندگی اجتماعی سبب شده است که هرکس برای رفع نیازهای دیگرش به دیگران اعتماد کند و خود را به دست آنان بسپارد. از همین رو، جامعه جوازهایی فراهم کرده است تا افراد مطمئن باشند که راننده و نانوا و آشپز و آرایشگر و خلبان و آموزگار و پزشک، و هرکس دیگری، همگی در کارشان مهارت دارند و اگر اشتباهی هم بکنند عمدی نیست و تصادفی است و اگر عمدی باشد حتما مجازات خواهند شد. با این همه، جان چه بسیار انسان‌ها که قربانی اشتبا‌هات رانندگان و پزشکان یا صنعتگران ناشی یا بی‌احتیاط یا خسته و خواب‌آلود یا سهل‌انگار نشده است! اکنون می‌توانیم همین پرسش را در خصوص سیاستمداران مطرح کنیم. چه کسی به دولتمردان و سایستمدارن جواز می‌دهد تا به رهبری اقتصاد و فرهنگ و آبادانی کشوری بپردازند، در حالی که ممکن است هیچ گونه آشنایی با این امور نداشته باشند و کارها را از آنچه هست نیز بدتر کنند؟ تاریخ بشر گواهی می‌دهد که «رهبر»ان سیاسی کشورها بیش از هر جنایتکار بالفطره‌ و پست فطرتی آدم کشته‌اند و بیش از هر احمق و نادانی به اموال عمومی جامعه و مردم خسارت وارد آورده‌اند: کافی است جنگ‌ها را به یاد آوریم که مسئول مستقیم آن رهبران کشورها بوده‌اند. با این همه، هرگز همچون پزشک یا راننده یا صنعتگری ناشی مجازات نشده‌اند و برای ساکت کردن منتقدان خود از «زور» بهرۀ فراوان گرفته‌اند. اکنون اگر نسبت «جامعه» را با «رهبر» («شاه»، «رئیس جمهور»، یا «فرمانده»، یا هر نام دیگری) بخواهیم بر اساس رابطۀ رانندۀ وسیله‌ای نقلیه با مسافران تشبیه کنیم، می‌توانیم بپرسیم: «کدام نسبت میان «جامعه» و «رهبر»ش از همه بهتر و مطمئن‌تر است؟: مسافران و رانندۀ ماشین، مسافران و رانندۀ قطار، مسافران و خلبان هواپیما یا مسافران و کشتی؟ پاسخ به این پرسش ما را با فلسفۀ نظام‌های سیاسی و درجۀ اطمینان‌بخشی و سلامت آنها برای زندگی اجتماعی آشنا می‌کند. شما کدام نوع «رهبر» را برای «جامعه» بهتر می‌دانید و چرا؟: رهبری مانند راننده (ماشین، قطار)، خلبان (هواپیما)، یا ناخدا (کشتی)؟ text/html سه شنبه، ۲۶ اسفند ۱۳۹۳ 2:41 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=414 سال‌ها پیش منوچهر بدیعی نصیحتم می‌کرد: «اگر خواستی ازدواج کنی، با زنی ازدواج کن که فحش‌هایتان به هم بخورد!» به نظر بدیعی، در زندگی به ناگزیر بگو مگو و مشاجره و ناراحتی میان اشخاص، دوست یا همکار یا همسر، پیش می‌آید و آن وقت در هنگام عصبانیت آدم حرف‌هایی می‌زند یا می‌شنود که بعد ممکن است حتی دیگر نتواند به روی گویندۀ آن سخنان نگاه کند، تا چه رسد به اینکه با او زندگی مشترکی داشته باشد! به نظر او فحش‌های مشترک میان همسران از این حیث خوب است که ادامۀ زندگی مشترک را پس از بگومگو یا مشاجره ممکن می‌سازد. text/html دوشنبه، ۲۵ اسفند ۱۳۹۳ 2:28 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=413 آیا هرگز امکان دارد زبانی داشته باشیم که در آن هیچ‌گونه خوارشماری و کوچک شمردن دیگران یا توهین به آنان در آن راه نداشته باشد؟ گمان نمی‌کنم. به نظر می‌آید که چنین چیزی اکنون هرگز ممکن نباشد، دست کم تا وقتی که انسان متمدن باشد، شاید انسان پیش از تاریخ یا انسانی که در حالت طبیعی می‌زیست می‌توانست چنین باشد، اما همینکه انسان خیر و شر را شناخت و نیک و بد را به وجود آورد تمامی زندگی او، و از جمله زبان و اندیشۀ او، از ارزش‌ها آکنده شد. زبان و اندیشۀ کنونی انسان زبانی ارزشگذار است. از همین روست که انسان عشق می‌ورزد و نفرت می‌ورزد، دوست می‌‌دارد و بیزاری می‌جوید، برتری می‌طلبد و فروتری را پس می‌زند. کلمات بیانگر ارزش‌هایند و دشنام‌ها و تحقیرها و نفرت‌ها خوشایندها و بدآیندها‌ی انسان را به نمایش می‌گذارند. ما برای دشنام دادن و توهین کردن کلمات زشت داریم که در زشتی و توهین‌آمیز بودن آنها هیچ تردیدی نیست. اما، به‌گونه‌ای شگفت‌انگیز، کلمات دیگری هم داریم که به خودی خود هیچ معنای بدی ندارند، و حتی معانی بسیار والایی نیز دارند، با این همه می‌توانند برای توهین و تحقیر نیز به کار روند، هرچند به گونه‌ای ظریف و پیچیده‌تر، و لذا گاهی کمتر برخورنده. کلماتی مانند «بچه» یا «زن» از این گونه کلمات‌اند. کلماتی که گاهی می‌توانند برای تحقیر و توهین به کار روند و البته به کار می‌روند. به چند نمونه توجه کنید: هراکلیتوس، فیلسوف یونانی قرن پنجم پیش از میلاد، که برخی او را آموزگار تفکر نامیده‌اند، می‌گوید: «انسان را خدا کودک می‌نامد، در همان حال که مرد به کودک می‌گوید بچه». بزرگی خدا انسان را کوچک می‌کند، همان طور که بزرگی مرد بچه را. نیچه شاید بر اساس همین جمله بود که گفت: «بوزینه در برابر انسان چیست؟، همان است انسان در برابر انسان». اکنون جملۀ هراکلیتوس را اگر نیچه‌ای بازنویسی کنیم چنین می‌شود: «انسان در برابر خدا چیست؟، همان است بچه در برابر مرد». بچه یا کودک نمودگار آغاز و زندگی و رشد و بی‌گناهی و شادی است، با این همه در مقایسه با مرد، کودکی که به کمال رسیده است، کوچک و ضعیف و ناتوان و رشدنیافته و نادان تصور می‌شود. انسان تصوری از رشد دارد که حتی اگر کودکی بهترین دوران زندگی باشد، باز کسی نمی‌خواهد کودک بماند. از همین رو بود که ارسطو می‌گفت: «حتی اگر کودکی بهترین دوران زندگی باشد باز کسی نمی‌خواهد همیشه کودک بماند». شاید این دلیل خوبی باشد برای اینکه بفهمیم چرا «بچه» نامیدن می‌تواند نوعی خوارشماری و تحقیر و توهین و در همان حال مهمیزی برای ترک کودکی و شرمساری از آن باشد. ما باید بزرگ شویم. نمی‌توانیم همیشه «بچه» بمانیم. text/html يكشنبه، ۲۴ اسفند ۱۳۹۳ 3:04 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=412 یکی دو روز پیش که گزارش «بی بی سی فارسی» دربارۀ بازی تیم‌های چلسی – پاری سن - ژرمن را می‌خواندم ترجمۀ کلمه‌ای توجهم را جلب کرد: «همچنین، زلاتان ابراهیموویچ در انقاد [کذا] از واکنش بازیکن‌های چلسی [از] تکل او روی اسکار، بازیکن‌های چلسی را به "نوزاد" تشبیه کرد». «نوزاد» (!)، این معادل را مترجم برای baby به کار برده بود که به خودی خود درست است، اما این معادل آن چیزی را نمی‌رساند که زلاتان ایبراهیموویچ از به کار بردن این کلمه به انگلیسی مقصود داشت، کلمه‌ای که بسیار نیشدار و طعنه‌آمیز بود و بی‌درنگ جلب توجه می‌کرد. امروز که این مطلب «یک ورزش» را می‌خواندم کار مترجم ناشناس دیگری را دیدم که معادلی بهتر گذاشته بود: «بچه ننه». اشتباه گزارشگر و مترجم مطلب بی‌نام بی بی سی در اینجا این بود که تنها به معنای حقیقی این کلمه در زبان انگلیسی توجه کرده بود، به معنای «نوزاد»، و حال آنکه این کلمه معناهای مجازی یا کنایی دیگری هم دارد که می‌باید به آنها توجه شود. ما در فارسی از کلمۀ «نوزاد» تنها کودکی تازه به دنیا آمده را مراد می‌کنیم و می‌فهمیم. اما در انگلیسی، این کلمه برای کودکان تا سن دو سه سالگی به کار می‌رود و البته معانی کنایی و استعاری نیز دارد، از این قرار: «جگر» یا «جیگر» (خطاب به دختر یا پسر دوست‌داشتنی)، «عزیز»، «عزیز دل»، «بچه ننه»، «بچه» (نفهم، بی‌شعور، لوس)، کسی که رفتار کودکانه یا بچگانه دارد و مانند آدم بزرگ و عاقل رفتار نمی‌کند و ناپخته و نابالغ است. اکنون با توجه به اینها، اگر مترجم ناشناس بی بی سی تنها کلمۀ «بچه» را هم به کار برده بود باز خواننده بهتر می‌فهمید که مقصود زلاتان اشاره به رفتار بچگانۀ بازیکنان چلسی در واکنش به یک درگیری ساده در بازی فوتبال بوده است! از کلمۀ «نوزاد» چیزی دستگیر آدم فارسی‌زبان نمی‌شود، چون ما کسی را در رفتار به «نوزاد» تشبیه نمی‌کنیم، اما به «بچه» چرا! text/html پنجشنبه، ۲۳ بهمن ۱۳۹۳ 9:32 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=411 عادت بسیاری از مردمان چنین است که چون در زندگی شکستی به آنها رسد در پی‌جویی ‏علت شکست خویش بیش از هرچیز به انکار اصل مفهوم یا تجربه‌ای برمی‌خیزند که در ‏تجربۀ آن شکست خورده‌اند. نمونه‌ها بسیار است: کسی که در «عشق» شکست خورده است، ‏عشق را ملامت می‌کند و از بیخ و بن به «انکار» و «نفرین» عشق می‌پردازد؛ کسی که در ‏‏«ازدواج» شکست خورده است، بر «ازدواج» نفرین می‌فرستد و بر آن انکار می‌کند؛ کسی ‏که از «زاده شدن» در این جهان خیری ندیده است بر هرچه «زندگی» است «نفرین» می‌کند ‏و .... «انقلاب» هم به گمانم یکی از همین چیزهاست. از همین چیزهایی که به انکار اصلش ‏برخاستن هیچ فایده‌ای ندارد. آیا می‌شود دیگر هرگز «عاشق» نشد، یا «ازدواج» نکرد، یا ‏‏«زندگی» نکرد؟ این انکار «عوامانه» است به نظرم. باید دید «انقلاب» چیست، «اصلاح» ‏چیست؟ چه هنگام «انقلاب» ضرور است و چه هنگام «اصلاح»؟ چه کسی باید «انقلاب» ‏کند یا «انقلابی» باشد و چه کسی باید «اصلاح‌طلب» باشد؟ باید از خود بپرسیم اگر در ‏تجربه‌ای شکست خوردیم شاید به این دلیل بود که از اول نمی‌دانستیم «عشق» یا «ازدواج» یا ‏‏«زندگی» یا «انقلاب» یا «اصلاح» یا «دین» یا «فلسفه» یا هر کار دیگر چیست؟ شاید ‏مشکل از نیندیشیدن از پیش باشد؟ شاید برای اینکه ما فرزند «پرومتئوس» ‏‏(«پیش‌اندیشی») نیستیم و همگی فرزندان «اپی‌متئوس» («پس‌اندیشی») و «پاندورا» ‏‏(«دهش، امید») هستیم؟ شاید مشکل از همان «علم ناقص» باشد که مولوی با چنان مثالی ‏وقیح از آن برحذر می‌داشت؟ شاید شاید. باید یبندیشیم. راهی دیگر نیست. text/html سه شنبه، ۲۱ بهمن ۱۳۹۳ 11:08 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=410 آغاز «انقلاب» سیاسی در جهان جدید، در قرن هجدهم، و از امریکا بود و پس از آن بود که ‏اندیشۀ «انقلاب» به دیگر نقاط جهان صادر شد. فرانسوی‌ها از امریکایی‌ها الهام گرفتند و ‏انقلاب‌های بعدی اروپا از انقلاب فرانسه. اما آنچه امروز تاریخ بدان گواهی می‌دهد این است ‏که تنها انقلاب واقعی و پربرکت در جهان جدید از آن امریکایی‌ها بوده است و تمامی تقلیدهای ‏دیگر از آن کم و بیش شکست خورده‌اند. در پاسخ به این پرسش که چرا انقلاب امریکا پیروز ‏شد و انقلاب‌های دیگر کم و بیش شکست خوردند، پاسخ‌هایی داده‌اند، اما هانا آرنت پاسخ داده ‏است: رهبرانش. رهبران انقلاب امریکا با همۀ رهبرانی که ما در انقلاب‌های دیگر شناخته‌ایم ‏فرق داشته‌اند. اما «رهبر» خوب از کجا می‌شود یافت؟ این دیگر از «بخت» خوش است. ‏برای «انقلاب» هم شاید مانند هرچیز دیگر باید «بخت» مساعد داشت. شاید همین است که ‏‏«انقلاب» را این‌قدر خطرناک می‌کند. چیزی که سرنوشتش به دست بخت باشد، هرگز به ‏مخاطره‌اش نمی‌ارزد! درس‌های زیر دربارۀ انقلاب امریکا آموزنده است.‏ دربارۀ جورج واشنگتن: ‏This lecture focuses on George Washington and the combined ‎qualities that made him a key figure in Revolutionary America, ‎arguing that the most crucial reason for his success as a national ‎leader was that he proved repeatedly that he could be trusted ‎with power— a vital quality in a nation fearful of the collapse of ‎republican governance at the hands of a tyrant.‎‏ ‏   text/html جمعه، ۱۷ بهمن ۱۳۹۳ 3:14 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=409 یکی دو روز پیش در صفحۀ یکی از دوستان پرسشی از بی بی سی دیدم دربارۀ اینکه به نظر ‏شما بهترین معادل برای ‌‌‏share‏ در فارسی چیست؟ بی بی سی نظر داریوش آشوری را پیشنهاد ‏کرده بود و دربارۀ آن نظرخواهی کرده بود. این هم نظر من.‏ برای اینکه ببینیم چرا کلمۀ ‏‎“share”‎‏ در زبان انگلیسی برای آنچه ما امروز در «نشر» و ‏‏«بازنشر» یا «پخش» مطالب یا عکس‌ها و فیلم‌ها در اینترنت انجام می‌دهیم به کار می‌رود، ‏نخست، لازم است معانی این کلمه و کاربردهایش را در این زبان بشناسیم. صورت اسمی و فعلی ‏این کلمه در زبان انگلیسی یکسان است. به گفتۀ فرهنگ انگلیسی آکسفورد، این کلمه در مقام اسم این ‏معانی را دارد:‏ ‏۱) «جزء» یا «بخش»ی از مقداری بزرگ که میان افراد تقسیم یا پخش می‌شود. بنابراین، یک معادل آن ‏‏«سهم» است، به معنای «سهم» افراد در مالکیت چیزی. مثال:‏ ‏‏Jake had a share in a large, seagoing vessel.‎ ‏۲) «سهم» مساوی افراد در داشتن چیزی، مانند «سهام» شرکت‌ها. مثال:‏ he’s selling his shares in BT ‏۳) «سهم» به عنوان وظیفه‌ای که برای شخص در نظر گرفته شده است. مثال:‏ she’s done more than her fair share of globetrotting. she can’t take a share in childcare — she’s a nervous wreck.‎ ‏۴) «نشر» و «بازنشر» یا «پخش» چیزی در شبکه‌های اجتماعی. مثال:‏ there have been 25,000 shares on Twitter and 117 likes on Facebook as of 7:30 ‎p.m.‎ و اما معنای آن در مقام فعل: ‏۱) «تقسیم کردن» چیزی و «شریک شدن» آن با دیگران. مثال:‏ he shared the pie with her all members of the band equally share the band’s ‎‎profits.‎ ‏۲) شریک بودن در احساس، نظر یا عقیده. مثال:‏ ‏ ‏other countries don’t share our reluctance to eat goat meat. ‏۳) گفتن یا در میان گذاشتن چیزی با دیگران، پخش کردن حرفی یا رازی. مثال:‏ she had never shared the secret with anyone before ‏۴) «نشر» و «بازنشر» یا «پخش» چیزی در فیس‌بوک یا توییتر و غیره... مثال:‏ the app lets you share your photos on Facebook, Twitter, and Tumblr‎. اکنون، با توجه به این مثال‌ها، من کلمۀ فارسی «پخش» (به ارتباط آن با «بخش» و «در میان گذاشتن» نیز توجه کنید) را هم به صورت اسم و هم به صورت ‏فعل گویا و رسا می‌دانم و آن را به کلماتی مانند «همخوان» یا «اشتراک‌گذاری» یا «همرسانی» و «نشر» و «بازنشر» ‏ترجیح می‌دهم. من از «پخش» استفاده می‌کنم.‏   text/html دوشنبه، ۶ بهمن ۱۳۹۳ 1:13 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=408 امشب بازی یوونتوس – کیه‌وو صحنۀ بسیار چشمگیری داشت. وقتی، در دقیقۀ ۶۲، آرتورو ‏ویدال را آلگری، مربی یوونتوس، از بازی بیرون کشید، دوربین تلویزیون به روی ویدال ‏متمرکز شد و در نمای درشتی چهرۀ ناراضی او را نشان داد که حاکی از آن بود که او ‏غرغرکنان و ناخشنود دارد زمین را ترک می‌کند. در همین حال بود که پل بوگبای ۲۱ ساله به او ‏نزدیک شد و در حالی که با دستی جلو دهانش را گرفته بود و با دستی دیگر سر ویدال را نوازش ‏می‌کرد در گوش او چیزهایی زمزمه کرد. به نظرم پوگبا در این صحنه کاملا متوجه دوربین‌های ‏تلویزیون و شکار دهانش بود که جلو دهانش را گرفته بود. او می‌دانست که «رسانه‌ها»، و شاید ‏حتی مدیران باشگاه، او را «لب‌خوانی» می‌کنند و از این لب‌خوانی «داستان‌ها» و «فتنه‌ها» ‏می‌سازند. «تقیه» (رازپوشی) امروز ضرورتی حرفه‌ای و شغلی شده است!‏ text/html يكشنبه، ۵ بهمن ۱۳۹۳ 2:48 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=407 ماکیاوللی در ملاحظۀ تفاوت نظام‌های پادشاهی در اروپا (غرب) و آسیا (شرق) به خوبی در می‌‌یابد که تا چه اندازه طبقۀ اشراف در مهار پادشاه نقش داشته‌‌اند و حتی توانسته‌‌اند در مواقعی که نظام پادشاهی سرنگون می‌‌شده است دوباره نظام سرنگون‌‌شده را «اعاده» کنند! چیزی که در شرق تقریبا ناممکن بوده است. همین ثبات اجتماعی و نظام سیاسی با تمام فراز و فرودهایش توضیح دهندۀ کامیابی اروپا در برقراری نظم اجتماعی و تحول اجتماعی بهتر بوده است، ویرانی کمتر و اصلاحات پیوسته و دائمی، بی‌‌آنکه جامعه برای دگرگونی نیازمند زیر و زبر شدن‌‌های هولناک باشد. آن بخش‌هایی از ازوپا، مانند فرانسۀ بعد از انقلاب کبیر، و روسیه و ایتالیا و آلمان و اسپانیا، که بهای سنگینی برای گذار به دموکراسی پرداختند از این طبقۀ «اشراف» پرنفوذ یا به واسطۀ انقلاب‌‌های دهقانی و بورژوایی و یا به واسطۀ ضعف تاریخی این اشرافیت، بی‌‌بهره بودند یا بی‌‌بهره شده بودند. اما مهمترین امتیاز اشرافیت و ایستادگی آن در برابر پادشاه یا حاکم یا ولی امر این است که او دیگر نمی‌‌تواند با بذل و بخشش از اموال مردم گروهی نوکیسه پدید آورد یا با مصادرۀ اموال مخالفان را بترساند و دزدان و اوباشان را گرد خود جمع آورد و بر بزرگان و صاحیان حرفه و فن حکومت کند! نظام‌‌های پارلمانی برخی کشورهای اروپایی و امریکای شمالی که امروز دو مجلسی است، مانند انگلستان و کانادا و امریکا، مجلس اعیان (سنا) و مجلس عوام (نمایندگان) میراثی است از همین سهم بزرگ اشرافیت و قدرت آن در شکل‌گیری جامعۀ مدنی. text/html شنبه، ۴ بهمن ۱۳۹۳ 3:58 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=406 دوستی می‌گفت که دوستی دارد که هروقت می‌خواهد او را ببیند باید همراهش را در خانه ‏بگذارد. چون دوستش به‌شدت از شنود تلفن‌های همراه نگران است. او می‌گفت: "این روزها ‏بهترین جا برای زدن حرف‌های کاملاً خصوصی «استخر» یا «سونا»ست." یاد فیلم‌های ‏ایتالیایی و سران مافیا می‌افتم، وقتی می‌شنوم عده‌ای در «سونا» قرار می‌گذارند. نمی‌دانم شاید ‏برخی سیاستمداران هم این روزها احساس می‌کنند که در «فضا»ی «باز» و هنگام قدم زدن ‏کمتر امکان «شنود» هست! چه زمانه‌ای است که حتی دولتمردان نیز امنیت ندارند، بس که همه ‏همدیگر را می‌پایند! زمانی شنیدم «شخص دوم» کشوری که خیال می‌کرد «شخص اول» است و ‏خودش «شنود» را در کشوری به نام «ایکس» راه انداخته بود، شکایت کرده بود که تلفن مرا با ‏‏«زنم» شنود می‌کنند! نمی‌دانم «شخص اول» را چه کسی «شنود» می‌کند؟ text/html جمعه، ۳ بهمن ۱۳۹۳ 12:56 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=405 بسیاری از کسانی که عادت کرده‌اند برای هرچیزی پاسخ حاضر و آماده‌ای داشته باشند، طرح ‏بسیاری پرسش‌ها برایشان خنده‌دار و عجیب می‌نماید. شاید بی‌دلیل نیست که این گونه افراد سخت ‏شیفتۀ دین‌اند یا مرید این و آن. هیچ چیز مانند پرسش برایشان مسخره نیست. از همین رو، ‏آماده‌اند تا با طرح هر پرسشی با استهزا و حمله به پرسشگر پاسخی درخور به پرسشگری او ‏بدهند! و او را ساکت کنند. و حال آنکه سرآغاز هر شناختی طرح پرسش است، هرچند این ‏پرسش‌ها در بادی نظر کودکانه یا پیش‌افتاده یا احمقانه به نظر آید. فلسفه و علم با همین ‏پرسش‌های کودکانه و به زعم برخی احمقانه آغاز شد. این جهان چگونه به وجود آمد؟ چرا به ‏وجود آمد؟ ما انسان‌ها چطور؟ چرا عاشق یکدیگر می‌شویم؟ علاقۀ جنسی چیست؟ و بسیاری ‏پرسش‌های دیگر نه تنها از سرآغاز فلسفه وجود داشته‌اند، و فیلسوفان کوشیده‌اند به آنها ‏پاسخ‌هایی معقول دهند، بلکه این پرسش‌ها هنوز هم ادامه دارند و پاسخ می‌طلبند. همین پرسش که ‏‏«چرا آقایان موطلایی‌ها را ترجیح می‌دهند؟» می‌تواند پاسخ‌هایی روان‌شناختی، جامعه‌شناختی، ‏زیست‌شناختی، و فلسفی و ... داشته باشد. می‌گویید: نه! بیایید امتحان کنیم. text/html جمعه، ۳ بهمن ۱۳۹۳ 3:20 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=404 پیوند زیر پاسخ‌‌های من به دو پرسش بی بی سی، برای ویژه‌‌نامۀ دموکراسی، است که همان دو روز پیش تحویل داده شد، اما من چون حدود را رعایت نکرده بودم و بیشتر از حدود مقرر نوشته بودم دبیران و سردبیران لطف کردند و جداگانه منتشر کردند. اگر از اول می‌‌دانستم جداگانه منتشر می‌‌کنند بیشتر می‌‌نوشتم! http://www.bbc.co.uk/persian/blogs/2015/01/150122_l44_nazeran_democracy_islam?SThisFB   text/html پنجشنبه، ۲ بهمن ۱۳۹۳ 8:13 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=403 چند سالی پیش، یکی دو روزی، میزبان دو خانم فرانسوی بودم. البته، آنها واقعاً مهمان من ‏نبودند. دوستی از من خواسته بود که آنها را همراهی کنم و جاهایی از تهران را که دوست دارند ‏ببینند به آنها نشان دهم. آبان ماه بود و هوا ناگهان سرد شده بود و حتی برفی درخت‌شکن هم ‏باریده بود! یکی از جاهایی که خواستند آنها را ببرم موزۀ باغ‌های ایرانی در مقصود بیک، چهار ‏راه حسابی، بود. کتاب راهنمایی فرانسوی در «گردشگری در ایران» داشتند که راهنمایی‌شان ‏می‌کرد، و از این رو گهگاه مرا با درخواست‌هایشان غافلگیر و متحیر می‌کردند، چنانکه وقتی از ‏من خواستند آنان را به یکی از شیرینی‌فروشی‌های معروف تهران در الهیه ببرم، با تعجب از آنان ‏پرسیدم، شما این چیزها را از کجا می‌دانید؟ آن وقت بود که کتاب‌شان را در آوردند و به من نشان ‏دادند. باری، بعد از ظهری سرد بود که به چهار راه حسابی رفتیم، و بعد هم به الهیه. در ‏کافه‌تریای باغ، زیر چادری بزرگ با بخاری‌های بزرگ، به نوشیدن قهوه پرداختیم. یکی از ‏خانم‌ها در هنگام گفت و گو ناگهان از من پرسید: «آیا زن‌های ایرانی موطلایی‌اند؟» با خنده ‏گفتم، نه! بعد با حیرت گفت: «من در این چند روز بسیاری دخترها را با موهای طلایی دیده‌ام!» ‏با خنده به او گفتم: «چون آقایان موطلایی‌ها را ترجیح می‌دهند!» نمی‌دانم چرا به این فکر نکرده ‏بود که این دخترها موهایشان را رنگ می‌کنند، شاید خیال کرده بود این چیزها خیلی گران ‏درمی‌‌آید؟ اما حتما از دیدن این همه دختر موطلایی و ندیدن پسرهای موطلایی متعجب شده بود. ‏راستی، حالا، چرا آقایان موطلایی‌ها را ترجیح می‌دهند؟ ‏   text/html دوشنبه، ۲۹ دی ۱۳۹۳ 7:03 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=402 چند سال پیش وقتی برای یادگیری زبان فرانسه کتابی خودآموز در زبان فرانسه می‌خواندم، ‏نویسنده در یادداشتی دربارۀ «کوقاسان»، نان کره‌ای پفکی و هلالی‌شکل فرانسوی‌ها، نوشته ‏بود: «این نان کره‌ای پفکی و کوچک جزو ضروری صبحانۀ فرانسوی‌هاست و فرانسوی‌ها این ‏نان را هرروز صبح به یادبود شکست محاصرۀ وین در سال ۱۶۸۳ می‌خورند، یعنی هنگامی که ‏نیروهای مسیحی توانستند ترکان عثمانی را شکست دهند». تا مدتی این داستان در ذهنم نقش بسته ‏بود تا اینکه جست و جویی در اینترنت نشانم داد که این داستان افسانه است و هیچ مورخ غذایی ‏آن را باور ندارد، چرا که تاریخ پیدایش این نان کره‌ای پفکی ظاهراً به قرن‌ها قبل از این جنگ‌ها ‏و حتی شاید عهد باستان باز می‌گردد. باری، می‌توان پرسید که از میان همۀ ملل اروپایی چرا ‏فرانسوی‌ها باید بیش از دیگران و حتی بیش از اهالی وین از این خبر شادمان شوند و آن را جشن ‏بگیرند؟ گرچه «کوقاسان» اساساً نانی وینی نیز محسوب می‌شود. شاید از همین رو بوده است ‏که داستان دیگری سرچشمۀ این «هلال‌خوری» فرانسوی‌ها در بامدادان را به پیروزی آنان بر ‏امویان در سال ۷۳۲ منسوب می‌کند. به هر روی این داستان‌ها را مورخان و محققان غربی باور ‏ندارند، اما اگر غربی‌ها باور نکنند، مسلمانان که باور می‌کنند، تا جایی که بنا به گزارش‌هایی ‏شورشیان سلفی سوری در حلب خوردن «کوقاسان» را ممنوع کرده‌اند! ‏ داستان‌های تاریخی بی پایه و اساس و حتی با پایه و اساس می‌توانند کینه‌هایی را از نسلی به نسلی ‏منتقل کنند و بی‌آنکه نسل‌های کنونی دلیلی برای نفرت داشته باشند، به قربانیانی برای این کینه‌ها ‏و نفرت‌های موهوم تبدیل شوند. باز در جایی دیگر می‌خواندم که فرانسوی‌ها در قدیم وقتی ‏می‌خواستند بچه‌هایشان را از «لولو» بترسانند به آنها می‌‌گفتند که «ترک»ها می‌آیند و آنها را ‏می‌برند! این گونه داستان‌ها و تبدیل دیگری به «دشمنی» بیرحم و خطرناک ویژگی همۀ ملت‌ها ‏و به‌وِیژه در دوران‌های جنگ و ستیز بوده است: آدم نمی‌تواند کسی را که دوست دارد یا به او ‏احترام می‌گذارد بکشد، پس ابتدا او را به موجودی حیوانی یا شیطانی تبدیل می‌کند و بعد با او ‏هرچه خواست می‌کند. فوردکاپولا در‏ ابتدای فیلم «دراکولای برم استوکر» (۱۹۹۲) جنگی ‏خونین و وحشتناک را بعد از سقوط قسطنطنیه در سال ‏‏۱۴۵۳، که امروز استانبول نامیده می‌شود، و جنگهای بعدی بالکان در سال ۱۴۶۲ به تصویر می‌کشد! در اینجا نیز «هلال» است ‏که به سیخ کشیده می‌شود، جنگی که از مردی عاشق‌ مردی خون‌آشام و بیزار از دینداری ساخت. ‏اما اینها را نباید به زمان کنونی آورد. گذشتۀ همۀ ملت‌ها از جنگ‌های خونین و بیرحمانه و ستم‌ها ‏و بی‌عدالتی‌‌ها سرشار است. اگر بر روی زمین زمانی ملت بی‌آزار و بی‌گناهی هم وجود داشته است، ‏اکنون دیگر وجود ندارد.    ‏ «دراکولای برم استوکر» (‏۱۹۹۲‏)، ساختۀ فرانسیس فوردکاپولا، آغاز فیلم text/html دوشنبه، ۲۲ دی ۱۳۹۳ 2:29 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=399 دوستان گرامی. متأسفانه چند روز است که سایت دچار مشکل فنی شده است. حواس پرتی من سبب حذف دو پست 370 و 390 به اشتباه شد. متأسفم. text/html جمعه، ۵ دی ۱۳۹۳ 9:06 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=396 یک راه نشان دادن توانایی و کارآیی فلسفه، اینکه در «عمل» به چه کار می‌آید، تحلیل ‏رفتارهایی است که از ما انسان‌ها در مقام موجودات عاقل سر می‌زند. از آنجا که انسان عاقل ‏است، پس رفتارهای او، حتی اگر نه همواره، باید در بیشتر اوقات تابع اندیشه‌هایی باشد که او در ‏سر یا در دل دارد. از همین رو بوده است که مصلحانی همچون سقراط و افلاطون و حکیمانی ‏چون کنفوسیوس و بودا و زرتشت و پیامبران ادیان ابراهیمی برای تغییر نگرش انسان به جهان ‏تعالیم و آموزه‌هایی برای انسان‌ها به ارمغان آورده‌اند. اندیشه‌های اخلاقی یکی از این ارمغان‌های ‏ماندگار است.‏ بخشندگی یا سخاوت یکی از فضیلت‌های سکولار یا غیردینی است که از جهان باستان تا امروز، ‏از اخلاق‌های «جوانمردی» یا «فتوت» تا «اخلاق فضیلت» ارسطو و تا «اخلاق سروران» ‏نیچه همواره ستوده شده و از آن بحث شده است. در ادیان نیز از مفاهیمی چون «صدقه» و ‏‏«انفاق» و «احسان» و «کرم» بحث شده است، و خدا نیز «کریم» گفته شده است. با این همه، ‏میان آنچه یونانیان «مگالوپسوخیا» (به‌طور تحت‌اللفظی: «‌بزرگ‌جانی»، در انگلیسی: magnificence‏ و ‏magnanimity‏)، در فارسی ‏‏«بزرگواری»، و در زبان‌های انگلیسی و فرانسه ‏‏generosity‏ و ‏générosité، به‌طور تحت‌اللفظی: «بزرگ‌زادگی» و در آلمانی ‏Großzügigkeit‏ ‏و ‏Großmut، به‌طور تحت‌اللفظی: «بس توانگر»، «بس دلیر» و در عربی، ‏‏«سخاوت»، به‌طور تحت‌اللفظی: نرمی و بخشش، می‌گویند و از آن دهش (دادن مال) و بخشش ‏‏(تقصیر و نیز مال) مراد می‌کنند و آنچه در ادیان از آن به «صدقه» و «انفاق» و «احسان» و ‏‏«کرم» تعبیر می‌شود تفاوت است. ‏ در ادیان، عمل اخلاقی فرد در صورتی ارزش دارد که برای رضای خدا باشد، و البته این عمل ‏را خدا، چنانکه به مؤمنانش وعده داده است، بدون پاداش نخواهد گذاشت. اما در اخلاق سکولار ‏یا این‌‌جهانی منابع دیگری برای پاداش می‌باید جست، منابعی که در هرکجا باشند، «جز» این ‏جهان در جایی دیگر نیستند. در اخلاق فضیلت ارسطویی، «زندگی خوب» در «این جهان» ‏پاداشی است که شخص با‌فضیلت می‌تواند از «میانه‌روی» اخلاقی به دست ‌آورد. اما، در میان ‏این فضایل، فضیلتی نیز هست که فقط خاص افرادی اندک است، فضیلتی که ارسطو آن را «تاج ‏فضایل» می‌نامد، فضیلتی که فقط «توانگران» و «قدرتمندان» و «بزرگان» می‌توانند از آن ‏برخوردار باشند، و این در صورتی است که آنها «روحی بزرگ» نیز داشته باشند! این فضیلت همان ‏‏«بزرگ‌جانی» یا «بزرگواری»، یا «بزرگ‌منشی» است که جز «رضایت خاطر شخص» از ‏‏«برتری»اش بر دیگران شاید پاداشی به بار نیاورد. این فضیلت بزرگ با فضایل دهش و بخشش ‏و دلیری و گشاده‌نظری همراه است و دارای تناسب‌هایی است. اما این فضیلت هم همچون دیگر ‏فضایل ارسطویی بدون میانه‌روی نیست یا به تعبیر درست‌تر خود اصلا میانه‌روی است. فضیلت ‏‏«بخشش» یا «بخشندگی» بدان معناست که کسی چیزی می‌بخشد، بی هیچ مزد و منّتی، و با این همه از این بخشش نیازمند و فقیر نمی‌‌شود. بنابراین، «بخشندگی» ‏میانۀ دو رذیلت «ولخرجی» و «خست» قرار دارد. ‏ مقالۀ زیر که ترجمۀ آن را برای کار کلاسی درس دو واحدی زبان خارجی (۲)، دانشجویان ‏کارشناسی، ورودی ۹۲، نیمسال سوم، پاییز ۹۳، انتخاب کردم و انجام دادم، بحثی تحلیلی است ‏دربارۀ «اخلاق بخشندگی» قهرمان یکی از رمان‌های مشهور داستایفسکی، ابله، که ظاهراً ‏فرجامی شوم را برای او به بار می‌آورد. نویسنده می‌کوشد نشان دهد، شاهزاده میشکین اگر فهم و ‏تصور «بهتر»ی از کاری که می‌کرد، «بخشندگی»، داشت شاید فرجامی دیگر می‌داشت. او، ‏برای این کار، تصور میشکین از «بخشندگی» را با سه برداشت «مسیحی» و «ارسطویی» و ‏‏«نیچه‌ای» از این مفهوم مقایسه می‌کند و به ادعای خود ضعف او و اخلاق او را نشان می‌دهد.‏ من اگر داور این نشریه بودم از نویسنده می‌خواستم که اصلاحات دیگری نیز علاوه بر ‏اصلاحاتی که به درخواست دیگر داوران انجام داده بود انجام دهد. اما از آنجا که دیگر کار از ‏کار گذشته است، اگر همّتی بود، این کار را در مقاله‌ای مستقل انجام خواهم داد. یادداشت‌های این ‏مقاله را ترجمه نکرده‌ام و آنها را گذاشته‌ام برای انتشار کاغذی آن. ‏ این ترجمه را در اینجا بخوانید.   text/html جمعه، ۲۸ آذر ۱۳۹۳ 2:06 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=395 آیا آدم می‌تواند به رأس هرم قدرت برسد یا از خدمتگزاران نزدیک قدرتمندان باشد و «پاک» ‏باشد یا پاک «بماند»؟ برخی شاید پاسخ دهند، هرگز! اما اگر چنین چیزی ناممکن باشد، پس ‏چگونه می‌توان امید به اصلاح کار جهان داشت؟ آیا کناره‌گیری بسیاری از افراد وارسته از ‏قدرت خود سبب فساد بیشتر سیاست و آشفتگی کار مردم نخواهد شد؟ آیا وظیفه نداریم جهان را ‏به جای بهتری برای زیستن تبدیل کنیم؟ اما چگونه می‌توانیم به «قدرت» برسیم و «فاسد» نشویم ‏و از «فساد» جهان جلوگیری کنیم؟ افلاطون کوشید «فیلسوف» را آن‌چنان «فساد‌ناپذیر» سازد ‏که از عهدۀ این کار برآید، با عشق به زیبایی و حقیقت و خوار کردن لذات دنیوی در چشم او و ‏محروم ساختن حاکمان فیلسوف از همسر و فرزند و ثروت شخصی، اما اگر چنین کاری شدنی ‏هم باشد، باز این پرسش همچنان باقی است که چگونه چنین شخصی را می‌توان «شناخت» و به ‏‏«قدرت» رساند؟ و تازه، آیا مگر یک «تن» می‌تواند در برابر هر «فساد»ی در جامعه بایستد؟ ‏این پرسش‌ها، افلاطون را به طرح جامعه‌ای واداشت که در «ناکجا» (یوتوپیا) ممکن بود باشد، ‏اما این «جامعۀ افلاطونی» هم فسادها‌ی خود را داشت: سلب آزادی و اختیار انسان. اما افلاطون ‏پس از آن به تربیت فیلسوفان روی آورد تا رفته رفته فلسفه به اصلاح جهان یاری کند. اما او ‏گویا باز نمی‌دانست گسترش دانشگاه‌ها در آینده بیشتر به تربیت «دکتر» فلسفه ممکن است منجر ‏شود تا فیلسوف! باری، این پرسش‌ها همچنان باقی‌اند و کسی نمی‌تواند به راحتی دربارۀ آنها نظر ‏دهد، چون «در عمل» ممکن است «وضع» کاملا متفاوت باشد. گاهی «استوارترین» افراد نیز ‏تاب مقاومت در برابر «نعمت» را نداشته‌اند. مقاومت در برابر «محنت» و صبر بر آن بسیار ‏آسانتر از مقاومت در برابر «نعمت» و صبر بر آن است. این سخنی است که غزالی از قول ‏پیامبر (ص) آورده است. و این را بسیاری از مؤمنان و مجاهدان و روحانیان و انقلابیان در ‏گذشته و حال بارها به اثبات رسانیده‌اند! چه بسا زندانیان سیاسی «محنت»دیده‌ای که چون به ‏‏«نعمت» رسیدند، خود از بزرگترین شکنجه‌گران و زندان‌سازان جهان شدند! نمونه‌ها کم نیست. ‏دیده‌ایم که می‌گوییم!‏ یکی از بخت‌های بلند آدم در زندگی می‌تواند این باشد که در جوانی کتاب‌های خوب بخواند. این ‏کتاب‌ها شاید از جهتی سبب شوند آدم به‌اصطلاح در این «دنیا» به «جایی» نرسد، چون از همان ‏جوانی «حق» و «باطل» را می‌شناسد، و لازم نیست مدتی «عملۀ ظلمه» بشود تا بفهمد به چه ‏کسانی خدمت کرده است، یا سال‌ها برود عملۀ ظلمه بشود و «نانش» را بخورد و بعد که دید ‏ورق دارد برمی‌گردد به صف مخالفان بپیوندد تا هم دنیا را داشته باشد و هم آخرت را!‏ text/html يكشنبه، ۱۶ آذر ۱۳۹۳ 10:13 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=394 شاید هیچ چیز به اندازۀ میل زن به برهنه شدن و میل مرد به برهنه دیدن زن نیازمند تبیین یا ‏تأویل نباشد. در این کار چه رازی نهفته است؟ هفتۀ گذشته انتشارات نیلوفر لطف کرد و یکی دو کتاب برایم فرستاد. یکی از کتاب‌ها ‏‏«نمادپردازی، امر قدسی و هنرها»، از میرچا الیاده، ترجمۀ مانی صالحی علامه، چاپ اول، ‏تابستان ۱۳۹۳، بود. کتاب را ورقی زدم. فصلی از کتاب که دربارۀ «خاستگاه اساطیری و آیینی ‏نقاب‌ها» بود بیش از همه توجهم را جلب کرد. در دم خواندم. آن فصل بدین گونه آغاز می‌شد:‏ برهنگی آیینی باعث افزایش شدید قدرت جادویی – دینی زن می‌شود و صفت اصلی مادر اعظم، ‏برهنگی اوست. آن ایزدبانو در بدنش و با بدنش، راز و رمز آفرینش پایان‌ناپذیر در همۀ سطوح ‏حیات در نظام گیتی را افشا و آشکار می‌کند. هر زنی از این جوهره و اهمیت ایزدبانو در این ‏برهنگی مثالی سهم دارد. مفهوم کهنی که در اینجا مطرح است هرگز به‌طور کامل ناپدید نشده؛ ‏حتی در ادیان بسیار‌تحول‌یافته و پیشرفته. مثلاً برای هندوها، هر زن برهنه‌ای تجسمی است از ‏پراکریتی، طبیعت، مادّه، عنصر آغازین و الگوی نمونۀ نخستین زن.‏ مرد، برعکس، امکانات و توانایی‌های جادویی – دینی‌اش را با مخفی کردن چهره‌اش و پوشاندن ‏بدنش افزایش می‌دهد. وقتی مرد نقابی بر چهره‌اش می‌گذارد، دیگر خودش نیست؛ حداقل ‏به‌ظاهر، اگر نه واقعاً، کس دیگری می‌شود. این مثل آن است که بگوییم، حداقل پس از دورۀ ‏خاصی در تاریخ، یک مرد دقیقاً با تغییر دادن و تبدیل کردن خود به چیزی غیر از خودش، ‏خویشتن را به عنوان یک مرد می‌شناسد. او با پوشیدن نقابی به آن چیزی تبدیل می‌شود که مصمم ‏است بشود: انسان دینی و حیوان اجتماعی (سیاسی). چنین رفتاری تأثیر قابل ملاحظه‌ای بر ‏تاریخ فرهنگ داشته است. (ص ۱۲۹)‏ بنابراین، اگر «قدرت زن» در برهنه شدن و «برهنگی» است، آیا این ‌دلیل خوبی نیست که چرا مرد همواره سعی در «پوشاندن» زن، حتی به‌‌‌زور، داشته است؟ و اگر امروز این میل به پوشیدگی در مردان نیز همچون زنان رو به کاستی است، آیا این همه میل ‏به دیده شدن بدن مردانه، خبر از فاعلیت و قدرت گرفتن زن و کاستی گرفتن قدرت مرد یا دست کم برابری مرد و زن ‏نمی‌دهد؟ ‏ نقاب آگاممنون، حدود ۱۵۰۰–۱۵۵۰ ق م   text/html جمعه، ۱۴ آذر ۱۳۹۳ 8:47 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=393 در دوران دانشجویی، در میانۀ دهۀ ۶۰، یک روز دکتر مجتهدی در دفتر گروه برایم از ‏بی‌اعتمادی‌اش به کسانی که در خارج تحصیل کرده‌اند سخن می‌گفت (او البته خودش در فرانسه ‏دکتری گرفته است). و بعد شاهدی آورد. زمانی کسی در گروه فلسفۀ دانشگاه تهران داوطلب ‏استخدام می‌شود. در فرانسه تحصیل کرده است و بنابراین رساله‌اش به زبان فرانسه است. از او ‏دعوت به مصاحبه می‌شود و دکتر مجتهدی از متقاضی درخواست می‌کند که بخشی از رساله‌اش ‏را از رو بخواند و شرح دهد. متقاضی حتی نمی‌تواند آنچه را بنا به ادعایش به زبان فرانسه ‏نوشته است از رو بخواند، چه برسد به اینکه شرح دهد! این بی‌اعتمادی به دانشگاه‌های خارج را ‏من همیشه در گروه‌های فلسفه دیده‌ام و البته پر بیراه نبوده است، یا استاد مربوط واقعا دانشی ‏نداشته است یا قادر به بیان دانشش به زبان فارسی نبوده است! و این چیزی است که البته در ‏سال‌های اخیر به لطف ترجمه‌ها تا حدودی حل شده است.‏ اما آیا امروز کسی می‌‌‌تواند بگوید دانشگاه‌‌های داخل بهتر است؟ ماجرایی که دکتر مجتهدی گفت برای من چندان تازگی نداشت، چون قبلا چیزهایی در این باره ‏شنیده یا خوانده بودم، اینکه در خارج با پول می‌شود هر کاری کرد، حتی پایان‌نامه نوشت و این ‏فقط کار برخی ایرانی‌های با استعداد و درس‌خوان اما بی‌پول نبود که برای «بچه پولدار»های ‏تنبل و بی‌سواد پایان‌نامه و مقاله می‌نوشتند!‏ اولین بار که با ماجرای نویسندگان نامرئی پایان‌نامه‌ و کتاب و مقاله آشنا شدم در کتابی بود به نام ‏‏«ایالات نامتحد»، به قلم نویسنده‌ای فرانسوی، ولادیمیر پوزنر، به ترجمۀ محمد قاضی، چند ‏سالی قبل از انقلاب. هفتۀ پیش کتاب را از کتابخانه گرفتم تا باز نگاهی به آن بیندازم و بدون ‏مرجع چیزی نگویم. ‏ کتاب «ایالات نامتحد» (‏Les États-Désunis‏) را انتشارات خوارزمی نخست در مهرماه سال ‏‏۱۳۵۱ با شمارگان ۵۵۰۰ نسخه منتشر کرد و در آغاز سال ۱۳۵۲ نیز با شمارگان ۵۵۰۰ ‏نسخه تجدید چاپ. استقبال از کتاب شاید به دلیل عنوان به‌ظاهر ضدامریکایی آن بود. شاید هم ‏طبیعی بود، چون ترجمۀ محمد قاضی بود و خوارزمی هم ناشری معتبر. و البته به یاد داشته ‏باشید که جمعیت ایران در آن هنگام ۳۰ میلیون نفر بود و هنوز این همه درس‌خوانده به جهان ‏صادر نکرده بود و مردمش هم عادت نداشتند هرروز بدانند که نرخ سکه یا ارز چقدر است؟ ‏وقتی برای مطالعه داشتند و برای همین انقلاب کردند! به هر حال، پوزنر فصل دوم کتابش را با ‏اعلانی در یکی از روزنامه‌های نیویورک آعاز می‌کند که در آغاز دهۀ ۱۹۳۰ در امریکا دیده ‏است:‏ ‏«اعلانی در یکی از روزنامه‌های نیویورک توجه مرا به خود جلب کرد، به این طرح و شرح: ‏ دفتر نویسندگان اشباح نویسندگان مجرب در خدمت شما مقالات – گزارشها – اعلامیه‌های مهم – نطقها – نامه‌های بسیار «خصوصی» – کمکهای ادبی ‏‏– هر نوع کار مربوط به تألیف و تحقیق.‏ ما می‌نویسیم، شما فقط امضا می‌کنید. من می‌دانستم که در ایالات متحد چنین جایی هست و به ‏زبان خودشان آن را ‏Ghostwriters‏ «نویسندگان اشباح» می‌نامند. رفتم و نشانی آن را جستم». ‏‏(ص ۲۲)‏ برای پوزنر که تازه مدتی به امریکا آمده بود، این از عجایب امریکا بود. چیزی که در اروپای آن ‏دوران شاید او هرگز ندیده بود و نشنیده بود. من هم در دوران قبل از انقلاب چنین چیزهایی در ‏ایران ندیده بودم و نشنیده بودم. اما گویا نه پوزنر، و نه من، و نه شاید هیچ کس دیگر نمی‌دانست ‏که امریکا در حال «پیشروی» در همۀ جهان است و این «امریکانیسم» فقط هالیوود نیست! و ‏‏«امپریالیسم» یا «توسعه‌طلبی شاهانه» فقط در گرفتن زمین و کشور نیست. اکنون قرن بیستم ‏است و به گونه‌ای دیگر باید «جهان گرفت»!‏ در اواخر دهۀ ۱۹۸۰ یا اوایل ۹۰ هنگامی که در مرکز نشر دانشگاهی مشغول به کار بودم یک ‏روز در کتابخانۀ مرکز نشر شماره‌ای از مجلۀ ادبی فرانسوی ‏Lire ‎‏ را دیدم که به «سرقت ادبی» ‏‏(‏plagiarisme‏) اختصاص داشت. مجله پر بود از سرقت‌های ادبی استادان و دانشجویان و ‏نویسندگان آزاد از یکدیگر و از هر دانشگاهی بود، حتی سوربن. بندهایی از سرقت‌ها را سطر به ‏سطر کنار هم گذاشته بودند. در این گونه مچ‌گیری‌ها و مقایسه‌ها دیگر نیاز به هیچ محکمه و دفاع ‏و شاهدی نیست. متن خود گویاست و حکم را می‌شود درجا صادر کرد!‏ باری، این روزها که این چیزها را دربارۀ تقلب استادان می‌شنوم، باز چیزی تازه نمی‌شنوم. از ‏برخی آنها پیشتر آگاه بوده‌ام، البته نه تا بدین حد، و برخی دیگر را هم آگاهم و دوست هم ندارم ‏کسی را آگاه کنم. آنچه مهم است این است که ما بدانیم چگونه جامعه‌ای داریم که «متقلب» ‏پرورش می‌دهد و متقلب می‌تواند سالها به کارش ادامه دهد. اکنون کشور ما نه تنها کشور ‏اختلاس‌ها و دزدی‌های بزرگ، جنایت‌ها و ستم‌های بزرگ که کشور تقلب‌های علمی بزرگ ‏است، به‌گونه‌ای که در هیچ کجای جهان شاید هرگز نتوانید نشانی از آن بیابید. آری، ما کشور و ‏مردمی بی‌نظیر و بزرگ هستیم. بر منکرش لعنت! اما پرسش این است چرا «این‌قدر بزرگ» در ‏همه چیز؟ ‏     text/html چهارشنبه، ۱۲ آذر ۱۳۹۳ 2:36 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=392 برخی کلمات و اصطلاحات در «صنعت نشر ایران» هست که ظاهرا معنای مشخصی ندارد و ‏گویا فقط مختص زبان فارسی یا فرهنگ کنونی ماست، با این همه گویا اعتبار بالایی به آنها تعلق ‏می‌گیرد، مانند: «زیر نظر» و «دبیر مجموعه» و «به کوشش» و از این قبیل. چنین است که ‏مثلا آدم می‌تواند از خود بپرسد، وقتی در دوران معاصر، نام افرادی مانند «میر سلیم»، «حداد ‏عادل»، «موسوی بجنوردی»، «پورجوادی» یا از قدیمی‌ترها، «یارشاطر» یا «خانلری»، در ‏روی جلد کتابی یا در شناسنامۀ کتابی یا بر روی مجموعه‌ای با عنوان «زیر نطر» می‌آید معنایش ‏چیست، یعنی این افراد سهم واقعی‌شان در تولید آن اثر چیست و چه نقشی در به وجود آمدن آن ‏اثر داشته‌اند، اگر آن را ترجمه یا ویرایش نکرده‌اند، چرا نام‌شان گاهی در بالای کتاب، به جای ‏همۀ پدیدآورندگان واقعی می‌آید، و حتی برای برخی جایگزین نام «ویراستار» یا «ویراستاران» ‏در نظام ارجاع‌دهی می‌شود؟ آیا «ریاست اداری» نهادی، مثلا، فرهنگستان یا دانشنامه یا انجمن ‏فلسفه یا پژوهشگاه علوم انسانی یا مرکز نشر دانشگاهی، بنیاد فرهنگ یا بنگاه ترجمه و نشر ‏کتاب، این حق را به رئیس آن می‌دهد که هر کتاب یا مجله‌ای را «زیر نظر» خود بنامد؟ و اگر ‏فقط برخی شامل این عنوان می‌شوند، این عنوان چه نسبتی با کار آنها دارد و وظایف حرفه‌ای ‏آنها چه بوده است؟ و در این صورت معنای «زیر نظر» چیست؟ آیا «زیر نظر» صرفاً عنوانی ‏دهان‌پرکن و استفاده از نامهای مشهور برای اعتبار دادن به کتابهایی با نویسندگان متعدد است، ‏مانند نام «الیاده»، مثلا، یا دیگر نویسندگان مشهوری که برای ناشران مجموعه‌ای یا مجموعه ‏مقالاتی به کمک دیگران در‌می‌آورند، یا گاهی فقط اشاره به «قدرت» است؟ یا تضمینی است ‏برای خواننده که بداند اثر معتبر است؟ امروز دیدم که در مجلۀ «کتاب ماه فلسفه»، دی ماه ۱۳۹۲، ص ۸۹–۸۵، مطلبی در معرفی ‏‏«سیر فلسفه در جهان اسلام» نوشته شده است، به مناسبت چاپ چهارم آن، و در بندی آمده است ‏‏(ص ۸۸): ‏ ‏«همچنین، این نکته که ترجمۀ کتاب زیر نظر یکی از اساتید برجستۀ دانشگاه یعنی دکتر نصرالله ‏پورجوادی و به قلم اشخاص مطلع و آشنا به حوزۀ فلسفه انجام پذیرفته، موجب شده تا نثر کتاب با ‏ترجمه‌ای بسیار روان و بدون تکلف در دسترس مخاطب فارسی‌زبان قرار گرفته باشد. افزون بر ‏آن، با وجود اینکه هر بخش توسط یکی از اساتید ترجمه شده، نثر کتاب یکدست است و این گونه ‏نیست که زبان هر فصل با فصل دیگر تفاوت زیادی داشته باشد. این امر نشان‌دهندۀ وجود ‏مدیریت صحیح بر این مجموعه است». چیزی که برای من جالب توجه بود این بود که چگونه نویسندۀ محترم این معرفی و نقد کتاب از ‏عنوان «زیر نظر» که در شناسنامۀ کتاب در بالای نام «ویراستار» این کتاب آمده است نتیجه ‏گرفته است که (۱) «این نکته که ترجمۀ کتاب زیر نظر یکی از اساتید برجستۀ دانشگاه یعنی ‏دکتر نصرالله پورجوادی و به قلم اشخاص مطلع و آشنا به حوزۀ فلسفه انجام پذیرفته، موجب شده ‏تا نثر کتاب با ترجمه‌ای بسیار روان و بدون تکلف در دسترس مخاطب فارسی‌زبان قرار گرفته ‏باشد»؛ (۲) «افزون بر آن، با وجود اینکه هر بخش توسط یکی از اساتید ترجمه شده، نثر کتاب ‏یکدست است و این گونه نیست که زبان هر فصل با فصل دیگر تفاوت زیادی داشته باشد. این ‏امر نشان‌دهندۀ وجود مدیریت صحیح بر این مجموعه است».‏ بی‌شک، دکتر پورجوادی مدیری شایسته بوده است، از این حیث که برخی همکاران خود را ‏به‌شایستگی برمی‌گزیده است و بهترین ویراستاران را در مرکز نشر داشته است، گرچه شاید در ‏امور اداری از افراد برجسته‌ای سود نمی‌برده است، مثلا، معاونهای خوبی نداشته است! اما من ‏وقتی چنین مطلبی را می‌خوانم از خودم می‌پرسم، معنای «زیر نظر» در صنعت نشر چیست؟ آیا ‏کسی که کتاب زیر نظر اوست کتاب یا مجموعه‌ای را می‌خواند و ویرایش می‌کند یا برای کتاب ‏مترجم پیدا می‌کند یا کتابی را برای ترجمه به ناشری معرفی می‌کند و مترجمانی برای آن می‌یابد ‏و ویراستاری، یا در واقع مشاور ناشر است، مانند «دبیر مجموعه». یا، نه، گاهی «زیر نظر» و ‏‏«دبیر مجموعه» فقط آوردن نامی بزرگ است برای اعتبار دادن به مجموعه و به اصطلاح ‏خوردن «نان» نام؟ یا در واقع، گاهی، چنانکه در ایران، عنوانی است برای صاحبان قدرت، تا ‏در کارهای فرهنگی هم برای خود امضایی بیافرینند؟ مانند این دانشنامه‌هایی که بعد از انقلاب ‏شاهد آنها هستیم، یا برخی مجموعه‌ها که ناشران خصوصی یا دولتی منتشر می‌کنند؟ بنابراین، از ‏خودم می‌پرسم: (۱) آیا نویسندۀ این معرفی و نقد کتاب نام «ویراستار» را هم در شناسنامه دیده ‏است؟ به نظر او کار ویراستار در فراهم شدن این کتاب چه بوده است و او چه کرده است؟ (۲) ‏نویسندۀ این معرفی از کجا می‌داند که همۀ ترجمه‌های این مجموعه یکدست بوده است و همه از ‏اساتید مطلع؟ و اگر، مثلاً، ویراستار، به‌دروغ، به او بگوید که علاوه بر سه فصلی که خود از ‏این کتاب ترجمه کرده است، دو فصل دیگر را «او» به نام دیگران ترجمه کرده است، در حالی ‏که به پیشنهاد و تأیید رئیس مرکز نشر دانشگاهی، این حق را داشت که قرارداد آن دو تن را فسخ ‏کند، و نام خودش را بر آنها بگذارد، آن خانم نقدنویس چگونه می‌تواند اثبات کند که او راست ‏می‌گوید یا دروغ می‌گوید؟ و اگر راست بگوید آیا کاری خلاف اخلاق اجتماعی و اخلاق حرفه‌ای ‏کرده است و پردۀ مردمان را دریده است؟ به‌راستی، قضاوت ما از روی نامها چه دشوار است! ‏باری، چیزهایی هست که آدم سالها در دل نگه می‌دارد، در حالی که دیگران نانش را خورده‌اند، ‏و نامش را برده‌اند، اما یک روز شاید دیگر نتواند همه چیز را تا ابد در سینه نگه دارد. همواره ‏نیشی هست که زخمهای کهن را می‌شکافد. به‌گونه‌ای ننویسیم که برخی مجبور شوند «راستش» ‏را بگویند!‏ ‏ ‏‎   پی‌نوشت: توضیح دربارۀ «زیر نظر»‏ دوستان عزیز مقصود من از نوشتن این مطلب این نبود که در این کار انتحالی صورت گرفته ‏است، چون نام «ویراستار» در کتاب آمده است. مقصود این بود که چگونه نویسنده‌‌ای نمی‌‌داند و ‏متوجه نمی‌‌شود که «زیر نظر» کارش ویرایش کتاب نیست و بنابراین او نیست که «موجب شده ‏تا نثر کتاب با ترجمه‌ای بسیار روان و بدون تکلف در دسترس مخاطب فارسی‌زبان قرار گرفته ‏باشد. افزون بر آن، با وجود اینکه هر بخش توسط یکی از اساتید ترجمه شده، نثر کتاب یکدست ‏است و این گونه نیست که زبان هر فصل با فصل دیگر تفاوت زیادی داشته باشد». مسلماً، اگر ‏کتاب کاستی و نارسایی یا نادرستی‌‌هایی در  ترجمه داشت، خانم نویسنده هیچ گاه آنها را به جناب ‏آقای دکتر پورجوادی نسبت نمی‌‌دادند و گریبان «ویراستار» را می‌‌گرفتند! بنابراین، نخستین ‏وظیفۀ کسی که در مجله‌‌ای تخصصی نقد و معرفی کتاب می‌‌نویسد یا سردبیران آن این است که ‏بدانند اصطلاحات رایج در صنعت نشر به چه معناست و وظیفۀ راستین هرکس کدام است؟ از همه بیشتر امیدوارم آنجه نوشتم سبب دل‌‌‌‌آزردگی استاد نازنینم جناب آقای دکتر پورجوادی ‏عزیز نشده باشد. ایشان حق پدری بر گردن من دارند و می‌‌توانند در اموال من نیز تصرف کنند. ‏از این بابت اگر شائبه‌‌ای در نزد برخی خوانندگان یا ایشان به وجود آمده است از همۀ خوانندگان ‏و نیز ایشان عذر خواهم و بخشش می‌‌طلبم.‏   text/html شنبه، ۲۴ آبان ۱۳۹۳ 11:34 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=391 مطلبی که من از قول کسی دربارۀ سخن هایدگر آوردم، معنایش این نیست که آن سخن یقینا درست است! چون آن شخص ‏مدعی بوده است که هایدگر این گونه می‌اندیشیده است و در خلوت ابایی از بر زبان آوردن این سخن نداشته است. این سخن ‏را می‌‌توان طور یا طورهایی دیگر هم تأویل و تفسیر کرد، از جمله نگاه تحقیرآمیزی که هایدگر به همکاران خودش داشته ‏است‎! ‎ به هر تقدیر دربارۀ برخی مسائل تاریخی شاید هیچ گاه حقیقت روشن نشود، اما خواندن سخنان هردو طرف همواره آموزنده ‏است. مطلب زیر دفاعیات هایدگر است از خودش و اینکه چگونه از نازیها برید و آنها چگونه با او رفتار کردند، در سالهای بعد‎:‎ The following facts may speak for the ways in which my philosophical work was judged and attempts were made to eliminate it:‎ ‎1. At the International Congress of Philosophy in Prague in 1935, I neither belonged to the German delegation nor was I even invited to participate.‎ ‎2. I was to have been excluded from the Descartes Congress in Paris in ‎1937 in the same way. This action against me seemed so strange to those in Paris that Prof. Brèhier from the Sorbonne asked me, on behalf of the executive committee, why I did not belong to the German delegation; the Congress wanted to invite me on its own to give a lecture. I replied that they should inquire at the Reich Ministry of Education in Berlin about this case. After a while I received an invitation from Berlin to join the delegation. The whole matter was handled in such a way that it became impossible for me to go to Paris with the German delegation.‎ During the war a publication of accounts of the humanities in Germany was being prepared. Nic. Hartmann 28 was in charge of the section “Systematic Philosophy.” A three-day conference was held in Berlin to plan this undertaking. All professors of philosophy were invited except for Jaspers and myself. We were of no use because an attack on “existential philosophy” was being planned in connection with this publication, which was indeed later carried out.29 In this case, too, as earlier during the rectorate, my opponents showed a strange ‎willingness to ally themselves, despite the oppositions that divided them, against everything by ‎which they felt spiritually threatened and put into question.‎ But these events, too, are only a fleeting appearance on the waves of a movement of our history, whose dimensions the Germans still do not suspect, even after the catastrophe has descended upon them. ‎   برای متن کامل دفاعیات هایدگر از خودش، کلیک کنید بر روی پیوند:   text/html پنجشنبه، ۲۲ آبان ۱۳۹۳ 7:15 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=389 شاید مورخان آینده یک دهۀ اخیر را عصر رشد بانکداری و «مال»سازی در ایران بنامند. ‏شگفت‌آور است! آدم نمی‌داند این همه بانک در این کشور چه می‌کنند! چه می‌فروشند و از کجا ‏درآمد دارند؟ در هر چند قدمی شما بانکی هست و چند قدم آن‌ طرفتر «مال» یا مجموعه‌ای ‏چندطبقه از فروشگاه‌ها که نام یکی از «برند»های مشهور یا نه چندان مشهور بین‌المللی را بر ‏خود دارند، گاهی حتی بی‌آنکه نمایندگی مستقیم داشته باشند و در نتیجه قیمت‌هایشان حتی دوبرابر ‏همتای اروپایی‌شان به قیمت ارز آزاد است!‏ امروز که داشتم پی سی را پاکسازی و منظم و مرتب می‌کردم چشمم به این عکسی افتاد که چند ‏سال پیش در تراموایی در گاتنبرگ سوئد برداشته بودم. آگهی تبلیغاتی فروشگاهی زنجیره‌ای را ‏رندی با تغییر یک کلمه تأویل و تفسیری هوشمندانه کرده بود: «ما شما هستیم؟» نه، «ما صاحب ‏شما هستیم». این درست است! ما اکنون کار می‌کنیم و بانک‌ و بازار هرسال یک سوم پول ما را ‏کش می‌روند، بی‌آنکه حتی چیزی به ما بفروشند. باز صد رحمت به همان غرب، که دست کم ‏درآمد شما سال تا سال و قیمت کالاهایش سال تا سال فرقی نمی‌کند! ارزانتر نیز می‌شود. ‏ ‏۲۷ سپتامبر ۲۰۱۰، ساعت ۶:۳۸ بعد از ظهر، در تراموایی در شهر گاتنبرگ/گوته‌بورگ، ‏سوئد.‏ text/html دوشنبه، ۱۲ آبان ۱۳۹۳ 10:14 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=388 ‏«فردا میلیون‌ها نفر بر من لعنت خواهند فرستاد»، این آخرین سخنی بود که از «رهبر» (‏Fuhrer‏) ‏آلمان نازی، آدولف هیتلر، پیش از آنکه خود را بکشد، شنیده شد، آن گونه که فیلم زیر روایت می‌کند.‏ رهبران سیاسی این دنیا ظاهراً بر دو دسته‌اند: آنهایی که بعد از مرگ قدر و منزلت می‌یابند، و ‏آنهایی که قبل از مرگ. کسانی که قبل از مرگ «عزت» می‌بینند، تنها دلخوشی‌شان این است که ‏هرکس را که با آنان «بیعت» نکرد یا «سخنی» برخلاف آنان بر زبان راند، می‌توانند از کار ‏بیکار کنند، یا به زندان بیندازند و یا در نهایت بکشند. اما ظاهرا تاریخ انسان درازتر از طول عمر ‏اینهاست. بدبخت آن که فریب «عزت کوتاه» این دنیای فانی را خورد و «لعنت جاوید» را بر خود ‏خرید!‏ فیلم زیر، گزارش بسیار خوب و تکان‌دهنده‌ای است دربارۀ آخرین روزهای هیتلر، که دستان ‏جادویی‌اش نیز دیگر لقوه گرفته بود! هرچند برخی از صاحب نظران آلمانی بر این فیلم انتقادهایی ‏دارند، اما اگر آدم تاریخ نخوانده باشد، یا چندان در جزئیات تاریخی نخواهد دقیق شود، از فیلم در مجموع لذت می‌برد و درس‌‌‌ها می‌‌آموزد، اگر اهل آموختن باشد!‏  ۱. دربارۀ فیلم ببینید این مدخل ویکی‌پدیا را:‏ http://en.wikipedia.org/wiki/Downfall_%282004_film%29   در اینجا نیز می‌توانید چند نقد به زبان فارسی دربارۀ این فیلم بخوانید: http://www.naghdefarsi.com/world-movies-review/12868--downfall-.html?start=1 در یوتیوب: </div></body> </html> text/html دوشنبه، ۱۲ آبان ۱۳۹۳ 12:35 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=387 هفتۀ گذشته در هنگامی که داشتم مطلبی دربارۀ سخن چرچیل در خصوص اسلام و جنگجویان مسلمان می‌نوشتم، یکی دو فیلم نیز با توجه به سخنان او از خاطرم گذشت. دیروز این مطلب را در بخش مقالات منتشر کردم که می‌‌توانید در اینجا بخوانید. text/html دوشنبه، ۳۱ شهريور ۱۳۹۳ 8:46 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=386 از بعد از ظهر روز شنبه که از دوستی شنیدم استنلی روزن، فیلسوف معاصر امریکایی، درگذشته است ‏تأسفی عمیق و شرمی سنگین بر دلم نشسته است. او هشت نه سال پیش برایم کاری کرد که نتوانستم از ‏عهدۀ شکرش برآیم و بعد از آن چنان به افسردگی عمیق خودم بازگشتم که حتی نتوانستم برایش توضیح ‏دهم که علت این سکوت و بی‌خبری چه بود؟ اما داستان چه بود؟ text/html پنجشنبه، ۸ خرداد ۱۳۹۳ 5:56 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=385 ‏«عشق» را به گونه‌هایی متفاوت و گاه بس متضاد تأویل و تفسیر کرده‌اند. و در این میان ‏‏«مرد» در مقام عاشق نیز به صورت‌های متفاوت توصیف شده است: از «دیوانه» و «شیدا» تا ‏‏«شهوت‌پرست» درنده‌‌خویی که برای ارضای میل خود از انجام دادن هیچ‌ خشونت و بیرحمی ‏فروگذاری نمی‌کند! برای اثبات هر نظری البته می‌توان نمونه‌هایی از تاریخ واقعی و ادبیات ‏آورد. در اینجا من می‌خواهم نمونه‌ای را از قول ابوحیان توحیدی گزارش کنم که در قرن چهارم ‏هجری اتفاق افتاده است و از قضا بی‌آنکه قصد داستا‌ن‌پردازی در آن بوده باشد جان می‌دهد برای ‏آفریدن داستان یا فیلمنامه‌ای که برخی ارزش‌های والای انسانی را در هر دوره و زمانه‌ای و در ‏هر مکان و در میان هر قومی به‌خوبی به نمایش می گذارد.‏ text/html سه شنبه، ۶ خرداد ۱۳۹۳ 9:31 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=384 برای درس زبان خارجی (۱) این نیمسال دو متن داده بودم که یکی را پیشتر منتشر کردم: فلسفه و زندگی. اکنون متن دوم را ‏منتشر می‌کنم که هفت هشت سال پیش نیز آن را با بچه‌ها کار کرده بودم، اما فقط شفاهی ترجمه کرده بودم و بچه‌‌ها سر کلاس ‏نوشته بودند و نسخه‌ای هم از آن نداشتم و به‌ناگزیر نشستم ترجمه‌اش کردم. ‏ text/html جمعه، ۲۲ فروردين ۱۳۹۳ 3:45 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=383 دیشب به مناسبتی که یادی از «اسب» و «سیاست» و «سوارکاری» رفت به یاد این نوشتۀ ‏قدیمم افتادم که در سایت قدیمم آمده بود. گفتم شاید بازنشر آن بی‌مناسبت نباشد. اما افزودن این ‏نکته هم شاید در اینجا بی‌مناسبت نباشد. «زمام» (‏rein‏) کلمه‌ای است عربی که برای دهنه یا افساری به کار ‏می‌رود که به دهان شتر یا اسب می‌بندند و سوارکار با «سفت کشیدن» یا «تنگ کشیدن» ‏‏(‏tightening‏) یا «شل کردن» (‏loosening‏ یا ‏laxation‏) آن حیوان را مهار و هدایت می‌کند. ‏ترکیب «زمامدار» فارسی است و شاید نتوان در انگلیسی برای آن معادلی یافت. اصطلاح ‏tightening the reins‏ که همین کلمات مربوط به سوارکاری در آن یافت می‌شود به معنای ‏‏«چارچشمی مراقب کسی یا چیزی بودن» است و معنای تحت‌اللفظی ندارد. به این جملۀ انگلیسی ‏توجه کنید: ‏ text/html پنجشنبه، ۱۴ فروردين ۱۳۹۳ 6:38 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=382 دیشب داشتم مطلبی می‌خواندم که رسیدم به این جمله: «معمولا بسیاری از ایرانیان از گذشته ‏خود پس از فروپاشی ساسانیان (دوره اسلامی) دوری می کنند و دوست ندارند درباره آن بدانند یا ‏صحبت کنند و اگر هم می کنند با دیدی منفی به آن نگاه می کنند». چیزی که در این جمله بیش از ‏همه ‏ نظرم را ‏جلب کرد، کاربرد «فروپاشی» بود. ‏ ‏«فروپاشی» و «فرو پاشیدن» یکی از آن ترکیبهای غیرطبیعی و به‌ظاهر نادرستی است که ‏گمان می‌کنم از راه ترجمۀ ‏‎“collapse”‎‏ انگلیسی به فارسی قدم گذاشته باشد، به‌ويژه بعد از آنچه ‏به «فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی» در دهۀ ۱۹۸۰ مشهور شد. به گواهی فرهنگنامه‌های ‏‏«معین» و «دهخدا» تا پیش از این ترکیبی به صورت «فرو پاشیدن» و «فروپاشی» در زبان ‏فارسی نبوده است. ترکیبهای رایج با «فرو» این ترکیبها بوده است: «فرو آمدن»، «فرو ‏باریدن»، «فرو چکیدن»، «فرو رفتن»، «فرو ریختن»، «فرو بردن»، «فرو دادن»، «فرو ‏کردن»، «فرو بستن»، «فرو خواندن»، «فرو ماندن»، «فرو نشاندن»، و نیز «فروتنی» و ‏‏«فروتن». ‏ اما «پاشیدن» در این ترکیبها به کار می‌رود: «پاشیدگی»، «پاشیده شدن»، «پاشیده»، «از ‏هم پاشیدن».‏ اکنون می‌توان پرسید که چه چیز ترکیبهای «فروپاشی» و «فرو پاشیدن» را برای زبان ‏فارسی غیرطبیعی و نادرست یا بی‌معنا می‌سازد؟  تصوری که ما از «فرو» و «پاشیدن» داریم. ‏هنگامی که جزء «فرو» بر سر فعلی می‌آید یا به معنای «داخل» و «درون» است یا به معنای ‏‏«بر» و «روی» چیزی یا «پایین آوردن» چیزی. اما «پاشیدن» همواره به سوی «بیرون» است ‏و نه «درون». چیزی به سمت داخل نمی‌پاشد، بلکه به سمت بیرون می‌پاشد. بنابراین، کسی که ‏فارسی را به‌طور طبیعی بفهمد، نمی‌تواند تصور کند که چگونه چیزی به سمت درون می‌پاشد؟ ‏کسانی که دوست دارند این تعبیر را به معنای «نابودی» و «زوال» و «پراکندگی» و «تجزیه» ‏و «انحلال» حفظ کنند، بهتر است همان «از هم پاشیدن» و «از هم پاشیدگی» را به کار ببرند که ‏در فارسی هست و وافی به مقصود نیز.‏ این هم یکی دیگر از درسهای ادیب و ویراستار فاضل و مترجم توانا آقای اسماعیل سعادت. ‏ text/html دوشنبه، ۴ فروردين ۱۳۹۳ 3:54 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=381 به لطف پیوند دادن دوستی در صفحۀ «فیس‌بوک»اش رسیدم به این مقالۀ ادیب و شاعر ‏خراسانی اسماعیل خوئی، با عنوان «در گستره‌ی زبان». دوستم این جملات را از او نقل کرده ‏بود: به گمانِ من یکی، شاملو جان با متن های شعر و نثرِ سُنتی ی ما برخوردی سرسری و سَبُک ‏سرانه داشته است. انگار بر سطحِ این گونه متن ها می لغزیده است، سُر می خورده است. ‏نشانگرِ همین چگونگی ست برخوردِ ناسپاسانه و نمک ناشناسانه ی او با فردوسی و "روایتِ" ‏ناپژوهیده و پُر لغزشِ او از دیوانِ حافظ. و انگار پاد افراهِ همین "گناهان" راست که شاعرِ ‏بزرگِ ما باید تا جاودان بکشد‎.‎ text/html يكشنبه، ۳ فروردين ۱۳۹۳ 2:05 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=380 ‏«چرا خارج نرفتی؟»، «چرا خارج نمی‌روی؟»، «چرا خارج رفتی؟»، «چرا خارج رفتی و ‏برگشتی؟»، «چرا خارج مانده‌ای؟» — هرکدام از ما شاید نه یک بار بلکه بارها سخنانی شبیه ‏به اینها را از دوستان و آشنایان و خویشاوندانش شنیده‌ است، و با توجه به اینکه هرکدام از ما چه ‏تجربه‌ای در "ماندن" یا "رفتن" یا "بازگشتن" داشته است، با یکی از این پرسش‌ها رو به رو ‏شده است، به‌ويژه اگر دانش‌آموخته و دانشگاهی بوده است، هرچند امروز مهاجرت دیگر تنها ‏منحصر به "دانشگاهیان" و "دانشجویان" و "کُنشگران سیاسی" و "اهل سرمایه" نیست و محرومان و نومیدان از آینده نیز در جست و جوی راحت و امنیت و داشتن زندگی و ‏شغلی بهتر به سرزمین‌های شمالی، یا هرجا که گمان رود بهتر از اینجاست، کوچ می‌کنند. ‏ text/html يكشنبه، ۲۵ اسفند ۱۳۹۲ 1:28 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=379 سالنامۀ شرق، سه‌شنبه ‏۲۰ اسفند ۹۳، اقتراحی داشت دربارۀ جامعۀ مدنی که به پرسشهایش پاس‏خ دادم. دبیران روزنامه به مصلحت دانستند تغییراتی در متن بدهند. من م‏خالفتی نکردم. اما متن من این است.  text/html دوشنبه، ۱۹ اسفند ۱۳۹۲ 10:22 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=378 یکی از چیزهایی که در سال‌های اخیر بسیار سبب شگفتی‌ام شده است دفاع پُرشور و شوق و با تعصب ‏برخی از نویسندگان ‌بی‌نام و نشان روزنامه‌ها و خبرگزاری‌های زنجیره‌ای با نام و نشان اما وابسته به ‏نهادی خاص، و متخصص در «جنگ نرم» و «جنگ سخت» و «جنگ روانی» با «روشنفکران»، از ‏اندیشه‌های فاشیستی و کمونیستی به‌طور آشکار است! به‌طوری که می‌بینی گاهی نویسندگانی مانند هانا ‏آرنت ملامت می‌شوند به دلیل نوشتن کتاب‌هایی در شناخت «فاشیسم» و «توتالیتارینیسم»! اکنون، ‏به‌راستی جنگی تمام عیار علیه تمامی میراث فرهنگ بشری از یونان گرفته تا دورۀ فرهنگ اسلامی ‏‏(آنچه به یونان و میراث بشری و آثار «اهل عقل» مربوط می‌شود، و نه آنچه به «اهل نقل» مربوط ‏می‌شود!) و دورۀ رنسانس و عصر جدید در جریان است. «انسان» بزرگترین «دشمن» و «فرهنگ» و ‏‏«عقل» و «خرد» و «هنر» همه منکوب و منفور و بیگانه و منحرف است. اما آنچه امروز دیگر ‏آشکارا به پشتیبانی از فاشیسم آلمانی و کمونیسم روسی به زبان آمده است، سابقه‌اش به زمانی بسیار ‏پیشتر باز می‌گردد، سال‌هایی دورتر که شاید با جنبش «دایی جان ناپلئونی» و دوستاری آلمان نازی و ‏پرستش استالین در ایران مربوط باشد. اما چه چیز بود سبب این یادآوری.‏ text/html شنبه، ۲۸ دی ۱۳۹۲ 1:32 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=377 آقای دکتر حداد عادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، فارسی را پاس بداریم! به ‏محتوای فرهنگی و سیاسی و اخلاقی و انسانی و اسلامی این خبرگزاری‌ها کاری‌نداریم، فقط ‏بفرمایید «نیوز» انگلیسی را از روی نام‌شان بردارند، تا بعد‌ها بر مردم معلوم نشود که اینها هم ‏مثل خیلی جاهای دیگر مملکت ما به دست اجانب «هدایت» می‌شدند! ‏   text/html يكشنبه، ۲۲ دی ۱۳۹۲ 9:48 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=376 به همت بر و بچه‌های «روزنامۀ شرق» امروز ویژه‌نامه‌ای به مناسبت هفتاد و هشتمین ‏سالگرد تولد دکتر عزت‌الله فولادوند، مترجم آثار بزرگ فلسفی و نویسنده و صاحب‌نظر در فلسفۀ ‏سیاسی، منتشر شده است. من هم چیزی به همین مناسبت نوشته‌ام که می‌توانید در اینجا بخوانید. ‏تمام ویژه نامه هم در اینجاست. ‏     text/html شنبه، ۱۴ دی ۱۳۹۲ 10:15 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=375 خشونت خانوادگی علیه زنان یکی از شرم‌آورترین کارهایی است که ممکن است از مردی ‏سر بزند، با این همه سر می‌زند، حتی از مردان فرهیخته‌ای که ممکن است هرگز چنین گمانی ‏دربارۀ آنها نرود! شاید مردان در لحظاتی آن‌قدر خشمگین باشند یا آن‌قدر از خود بی‌خود که ندانند ‏چه می‌کنند و بعد پشیمان شوند، شاید زنان نیز آنان را تحریک کنند، با این همه آنها آن کارها را ‏می‌کنند و به هر حال، انتظار می‌رود که دست کم کارهایی نکنند که دیگر اختیاری نداشته باشند، ‏مثلاً، استفاده از مواد مخدر و دیگر چیزهایی که اختیار را از آدمی سلب می کند. خویشتنداری ‏چاره‌ای قدیمی است.‏ سالها قبل که در کوچۀ مینای نیاوران می‌نشستم، همسایه‌ای داشتم که شبها خواب را بر من ‏حرام می‌کرد. از ساعت ۱۲‌شب تا حدود ۲ بامداد صدای کاسه و قابلمه و جیغ و فریاد بود که ‏آرامش از من می‌ربود و مرا میان «مداخلۀ بشردوستانه» و «رعایت حریم خصوصی» و ‏استفاده از «حقوق شهروندی» خودم مردد می‌کرد. و البته، «مداخلۀ بشردوستانه» و استفاده از ‏‏«حقوق شهروندی»، هیچ یک نیز هیچ وقت به واقعیت نپیوست و «حفظ حریم خصوصی» بود ‏که پیروز شد. اتاق خواب من، درست پشت به آشپزخانۀ آنها بود. باری، سالی که من به آن ‏مجموعه رفتم، زن بعد از هفت سال ازدواج مشترک تازه صاحب فرزندی شده بود، شاید به این ‏دلیل که به او گفته بودند، چاره «بچه» است! یکی دوسال بعد آن دو از هم جدا شدند و زن هم ‏آپارتمانش را به من اجاره داد و به خانۀ مادرش رفت تا با مادرش زندگی کند. تازه، آن وقت بود ‏که خانم همسایه برایم گفت، شوهرش گرافیست و هنرمند بوده است و اهل «مدیتشین» و البته ‏کمی هم مواد مخدر. با این همه، حتی بعد از این همه دعوا و مرافعه شوهرش را دوست داشت و ‏می‌گفت: «هنرمند بود دیگر!».‏ این فیلم تبلیغاتی کوتاه که کیارا نایتلی برای حمایت از زنان در برابر خشونت خانوادگی ‏بازی کرده است، تفاوت «فیلم» و «واقعیت» را به خوبی روشن کرده است: جایی که می‌توان ‏فریاد زد، «کات! این در فیلمنامه نبود؟»، و جایی که دیگر نمی‌توان فریاد زد، «بس کن! قرار ما ‏این نبود؟» و البته، دیوارهای بستۀ حریم خصوصی نیز شاید هیچ فریادرسی برای کسی نگذارد. ‏بدین گونه است که هرهفته دوزن در نتیجۀ خشونت خانوادگی کشته می‌شود.‏ text/html يكشنبه، ۸ دی ۱۳۹۲ 12:25 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=374 برای رسیدن به ترجمه‌ای «دوران‌ساز» یا «درست» گاهی سال‌ها باید به انتظار نشست. از ‏دوران باستان تاکنون آثار فیلسوفان یونانی و رومی و قرون وسطی و دورۀ رنسانس بارها و ‏بارها ترجمه شده‌اند و بر آنها شرح نوشته شده و تک تک واژگان‌شان ترجمه و تفسیر شده است. ‏اینها نه لغت‌بازی و تفنن و ملانقطی بازی است و نه سر به سر کسی گذاشتن و به کسی گیر دادن ‏و کسی را خوار و بی‌مقدار انگاشتن. کوششی است برای شناخت بیشتر و بهتر. اگر جهان ‏‏«طبیعت» همواره پر از رمز و راز است و برای شناخت آن باید کوشید، جهان «متن» نیز جهان ‏‏«روح» و «اندیشه» است و برای شناخت آن نیز باید کوشید. گاهی مفسران - فیلسوفانی مانند ‏ابن رشد پیدا شده‌اند که کار مترجمان را انجام داده‌اند، بی‌انکه مترجم بوده باشند یا با زبانی بیگانه ‏آشنا، و گاهی فیلسوفانی بوده‌اند که به ترجمه پرداخته‌اند، فیلسوفانی آشنا به زبانی بیگانه، اما نه ‏به سان زباندانان حرفه‌ای: بسیاری از نوآوری‌ها و تفسیرهای درخشان هایدگر و دریدا ریشه در ‏ترجمه‌های نامعمول آنها دارد. ‏ ‏«تسامح»، «تساهل»، «مدارا»، «رواداری»، «بردباری»، «شکیبایی»، «تحمل» همه ‏معادل‌هایی بوده‌اند برای واژه‌های انگلیسی ‏‎”tolerance‎‏“‎‏ و ”toleration‏‎“. اما کدام یک ‏‏«درست» است و چرا؟ این کاری است که کمتر مترجمی به عهده گرفته است: توضیح دهد که ‏چرا مثلا انتخاب زرین‌کوب (تسامح)، یا انتخاب سروش (مدارا) یا انتخاب آشوری (روا‌داری) به ‏دلایل لغوی و مفهومی، و حتی فرهنگی، برای این واژۀ غربی نادرست‌اند، گرچه «تسامح» و ‏‏«مدارا» به جای خود در فرهنگ اسلامی واجد معنایند، و «رواداری» نیز برای اصطلاحی ‏دیگر و هم‌تاریخ با ”toleration‏‎“، یعنی ”permissiveness“‏‎‎، شاید مناسب، اما باید چاره‌ای ‏دیگر اندیشید و معادلی دیگر برگزید. یک راه پرداختن به این چالش، این است که متونی را ‏ترجمه کنیم که این مفهوم را شرح می‌دهند و آن وقت سعی کنیم همۀ این معادل‌ها را در جملات ‏بنشانیم و به شیوۀ حل جدول کلمات متقاطع معادل «درست» را بیابیم. صدای متن خود بهترین ‏معیار برای ترجمۀ «درست» است. مهم نیست که در فرهنگ‌های لغت این کلمه را چطور معنا ‏کرده‌اند یا فلان استاد چه گفته است. معنا را باید از خود متن شنید. عجالة می‌گویم که در فرهنگ ‏واژگان فلسفۀ سیاسی و اخلاقی امروز دو اصطلاح ”toleration‏‎“ و ‏‎”permissiveness“‏‎‎، ‏‏«تحمل» و «رواداری»، دو اصطلاح متفاوت‌اند و دو معنای متفاوت دارند، گرچه گاهی ‏مترادف یکدیگر نیز به کار می‌روند. مقالۀ زیر از «دانشنامۀ فلسفی استنفورد»، تاریخ و ‏دلالت‌های مفهومی «تحمل» را به خوبی شرح می‌دهد. از آنجا که متن انگلیسی در دسترس است، ‏سعی کنید به جای «تحمل» از معادل‌های دیگری مانند «رواداری» و «تسامح» و «تساهل» و ‏‏«مدارا» و «شکیبایی» استفاده کنید، بعد ببینید نتیجه چیست؟ دربارۀ مفهوم «رواداری» ‏‏(‏‎”permissiveness“‏‎‎) نیز به زودی ترجمه‌ای منتشر می‌کنم.‏ این مقاله متنی بود که برای دانشجویان زبان خارجی (۱) این نیمسال، دانشجویان نیمسال سوم، ‏در نظر گرفته بودم تا در کلاس ترجمه و تفسیر کنند. ‏مقاله را می‌توانید در اینجا بخوانید.‏     text/html سه شنبه، ۳ دی ۱۳۹۲ 10:11 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=373 سال گذشته چیزی دربارۀ «سلندر»، فیلمنامه از بیضایی، و ساختۀ واروژ کریم مسیحی ‏نوشتم. اکنون منتشرش می‌کنم. آن را می‌توانید در اینجا بخوانید.‏   text/html جمعه، ۲۹ آذر ۱۳۹۲ 2:39 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=372 سال گذشته در چنین روزهایی در صفحۀ یکی از «دوستان فیس‌بوکی» چشمم به ترجمۀ شعری ‏افتاد به قلم شادروان بیژن الهی. شعر از جوزپپه اونگارت‌تی، شاعر نامدار ایتالیایی، بود. شعر ‏را می‌شناختم و ترجمه را از بَر بودم، اما به قلم شادروان نادر نادرپور. ترجمۀ الهی به نظرم ‏سست و خام رسید. بعد گشتی در اینترنت زدم و ترجمه‌های دیگری نیز از شعرهای اونگارت‌تی ‏یافتم که یکی از آنها باز ترجمه‌ای بود از همین شعر. ترجمه‌ای بود بی‌اندازه نامفهوم و بد و حال ‏آنکه مترجم خود ظاهراً شعر نیز می‌سرود. وقتی شعرهای فارسی‌اش را دیدم، آنها را آن‌قدر ‏بی‌معنی و نامفهوم نیافتم که ترجمه‌اش را. در مقایسۀ این سه ترجمه و نیز مقایسۀ آنها با اصل ‏ایتالیایی و ترجمۀ انگلیسی شعر به نکته‌هایی رسیدم که گمان می‌کنم شرح آنها برای خوانندگان ‏مشتاق به شعر و زبان و نیز دست اندر کاران ترجمه و «نظریۀ ترجمه» خالی از فایده نیست.‏ ادامۀ این یادداشت را در اینجا بخوانید. text/html سه شنبه، ۲۸ آبان ۱۳۹۲ 8:26 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=371 این مطلب را به درخواست دوستی و در رثای هوشنگ کاوه و «سینما عصر جدید» اش ‏نوشتم. یادش زنده و روانش شاد. بخوانید: «‏سینما عصر جدید: معبدی برای عشاق ایرانی فیلم».   text/html چهارشنبه، ۲۲ آبان ۱۳۹۲ 3:54 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=369 بچه که بودم از روزهای سوگواری خوشم می‌آمد، چون یا دائم به مهمانی بودم، یا می‌رفتم تماشای ‏دسته‌های سینه‌زنی. آن سالها دسته‌های عزاداریی که به مشهد می‌آمدند هرکدام پرچم شهر ‏خودشان را داشتند و من عاشق دسته‌های سینه‌زنی مازندرانی یا ساروی بودم. اول به این دلیل ‏که ساری را خیلی دوست داشتم، چون عمه‌ و شوهر عمه‌ام که خدا رحمت‌شان کند ساکن ‏ساری بودند و من هر تابستان می‌رفتم آنجا و خوش بودم در این شهر و فرح‌آبادش و ‏آلیباک‌اش. دوم، به این دلیل که سارویها خوب سینه می‌زدند، خیلی محکم و مردانه و آخرش ‏هم چندتایی غش و ضعف می‌رفتند و از این چیزها. ‏   text/html يكشنبه، ۱۹ آبان ۱۳۹۲ 10:17 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=368 نظریه‌ای در ترجمه می‌گوید که ملتهای فرادست و فرودست یکسان ترجمه نمی‌کنند. ‏فرادستان در ترجمه خلاق‌اند و مفاهیم و تعبیرات را مطابق با ساختارهای زبانی و فرهنگی ‏خود بیان و دگرگون می‌کنند. به عبارت دیگر، در ترجمۀ خلاق برگرداندن دوبارۀ متن ‏ترجمه‌شده به متن اصلی سخت و دشوار است، حتی برای کسی که بر هردو زبان مسلط است، ‏چون او نمی‌تواند از راه برگرداندن تحت‌اللفظی به متن اصلی برسد.‏چیزی نوشته‌ام «دربارۀ فرادستی و فرودستی ملتها و نظریۀ ترجمه» با شرح نمونۀ ‏‏«شاهنشاه» و «امپراتور» در ترجمه. مطالب برای انتشار در بی بی سی می‌باید کوتاه باشند و ‏من هم کوتاه کردم، هرچند باز تخفیف گرفتم و بیش از میزان مقرر نوشتم. به هر حال، در ‏آینده مطلب را مشروح و مستند یا در کتابی که برای این دست مقالاتم دربارۀ زبان در نظر ‏گرفته‌ام منتشر می‌کنم، یا در همین جا می‌گذارم. ‏   text/html شنبه، ۴ آبان ۱۳۹۲ 9:43 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=367 امروز در فیس‌بوک مطلب زیر از مهدی خلجی توجهم را جلب کرد:‏ در ذهن من بود که ترجمه‌ی انجمن کتاب مقدس از کتاب مقدس باید برگردانی دقیق به ‏شیوه‌ای کهن باشد. به تازگی وقتی برای چند قطعه به آن رجوع کردم دیدم نه تنها نثر بد و ‏گاهی مغلوطی دارد که در ترجمه‌ی پاره‌ای از اصطلاحات مهم نیز اصلاً دقیق نیست. مثلاً ‏اصطلاح ‏Justification par la foi‏ را که یکی از مهم‌ترین مضامین در الاهیات مسیحی و ‏به معنای رستگاری از راه ایمان و نه عمل صالح (شریعت) است، مترجم درست درنیافته ‏است. از جمله، در رساله‌ی پولس رسول به رومیان آورده (باب پنجم): «به ایمان عادل ‏شمرده شدیم»!‌ در ترجمه‌ی عربی آمده است: «قد تبررّنا بالایمان» که کمابیش درست است. ‏ترجمه‌ی آقای سیار الان پیش‌ام نیست و نمی‌دانم ایشان چه برگردانده‌اند.‏   text/html سه شنبه، ۲۳ مهر ۱۳۹۲ 10:31 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=366 برخی تعابیر یا واژه‌هایی که از زبان انگلیسی به زبان فارسی راه می‌یابند بد سرنوشتی ‏می‌یابند. یا آن‌قدر بد به کار می‌روند که تهوع‌آور می‌شوند، یا آن‌چنان تحریف می‌شوند که ‏دیگر معنایی ندارند. اولین بار که با تعبیر «دست/مشت آهنی در دستکش مخملی» آشنا ‏شدم، در ترجمۀ «خشونت»، هانا آرنت، سال ۱۳۶۰، به قلم عزت‌اله فولادوند بود. در ‏آخرین سالهای دهۀ ۷۰ این تعبیر را نخستین بار از زبان سعید حجاریان شنیدم، در ‏مصاحبه‌ای آن را به کار برد، به همان شکل اصلی در ترجمۀ فولادوند، و البته گمان ‏می‌کنم خودم نیز در اینکه این کتاب فراموش‌شده توجه برخی روشنفکران ایرانی را جلب ‏کند نقشی داشتم، چند سال قبل از حجاریان در سال ۷۵ در مصاحبه‌ای با بی بی سی، و ‏چندی بعد دیدم این تعبیر بسیار دلپسند برخی افتاده است و دائم به کار می‌رود، اما به ‏صورتی دیگر: دست آهنی به «دست چدنی» و «دستکش» به «روکش» تغییر داده شده ‏بود، شاید برای اینکه معلوم نشود این تعبیر از کجا آمده است؟ (یعنی: حجاریان) به هر ‏حال، این معنایی است که در انگلیسی دارد، معنایی که فارسی‌اش می‌شود: «یا به زبان ‏خوش یا به زور».‏ an iron fist/hand in a velvet glove:‎ something that you say when you are describing someone who seems to be ‎gentle but is in fact severe and firm: To enforce each new law the president uses ‎persuasion first, and then force - the iron hand in the velvet glove‏.‏ http://idioms.thefreedictionary.com/an+iron+hand+in+a+velvet+glove و این هم معنایی است که برخی دیگر از آن می‌کنند: http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8908140084  پی‌نوشت:‏ این متن را هم می‌توانید ببینید:‏ http://www.chacha.com/question/who-said%3A-%22iron-fist-and-a-velvet-‎glove%22-quote‏    تعبیر دیگرش همان سیاست «هویج و چماق» است. به هر حال، «زبان خوش» و «زور» ‏دو راهی است که انسان گاهی باید هردو را بیازماید. اما فرق مثلاً رئیس جمهور امریکا و ‏رئیس جمهور سوریه این است که اولی اول با «زبان خوش» صحبت می‌کند، بعد می‌رود ‏سراغ «زور» و دومی اول با «زور» حرف می‌زند و بعد که زورش نرسید می‌آید سراغ ‏‏«زبان خوش». این طوری است که امریکا بسیاری را پای میز مذاکره می‌کشاند. فرق ‏‏«دموکراسی» و «دیکتاتوری» همین است. حالا شما تمام تاریخ سرزمین ما را بر اساس ‏همین الگو می‌توانید تفسیر کنید و ببنید آیا اول «زبان خوش» است و بعد «زور» یا اول ‏‏«زور» است و بعد «زبان خوش»، آن هم بعد از اینکه زورشان نرسید!‏ http://www.en.wikipedia.org/wiki/Carrot_and_stick   text/html شنبه، ۳۰ شهريور ۱۳۹۲ 10:13 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=365 دوستی امروز نقل می‌کرد که دیشب در یکی از شبکه‌های تلویزیونی فیلمی دیده است ‏از ‏جعفر پناهی با عنوان «این فیلم نیست!». سپس مهمانانی آمده‌اند و دربارۀ فیلم سخن گفته‌اند. ‏در ‏جایی بحث به اینجا رسیده است که آیا رژیمی وجود داشته است که فیلمسازی را ۲۰ سال از ‏کار ‏محروم کرده باشد؟ از حاضران تنها یک تن (گویا پرویز جاهد) از دورۀ مک‌کارتیسم ‏امریکا ‏سخن گفته است که در آن هنگام برخی از کارگردانان و هنرمندان به گمان داشتن ‏عقاید ‏کمونیستی یا ضدامریکایی از کار منع و خانه‌نشین شدند — دوره‌ای که البته مانند هرچیزی ‏دیگر ‏در امریکا بسیار کوتاه بود. بعد از من پرسید که آیا من نمونۀ دیگری می‌شناسم. گفتم، ‏آری ‏می‌شناسم. کارگردانی روسی در سال ۱۹۶۷ فیلمی ساخت که پس از نخستین روز نمایش ‏در ‏اتحاد جماهیر شوروی ۲۰ سالی توقیف شد و به کارگردانش گفتند تنها نسخۀ آن را سوزانده‌اند ‏و ‏او را هم از حزب اخراج کردند و هم از مسکو تبعید و هم از کار بی‌کار، تا جایی که ‏دیگر ‏نتوانست فیلمی بلند بسازد. پس از ورود گورباچف به عرصۀ سیاست فیلم از پستوهای ‏امنیتی ‏بیرون آورده شد و در سال ۱۹۸۸ در نخستین نمایش جهانی‌اش در جشنوارۀ بین‌المللی فیلم ‏برلین ‏برندۀ سی و هشتمین جایزۀ خرس نقره‌ای، جایرۀ ویژۀ هیأت داوران، این جشنواره شد. ‏البته، این ‏تنها نمونه از این دست موارد نیست و در بسیاری از کشورهای دیگر نیز از این ‏نمونه‌ها بسیار ‏است، نمونه هایی که شاید گاهی اثر و مؤلف چنان با یکدیگر نابود شده‌اند که ‏دیگر خبری از ‏هیچ‌یک نیز نیست.‏ text/html جمعه، ۲۷ ارديبهشت ۱۳۹۲ 2:20 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=364 دیروز بعد از ظهر می‌خواستم از آخرین پلۀ متروی تجریش بالا بیایم که صحنه‌ای همیشگی باز مرا به تیره‌روزی این مردم فروکشاند. پله‌برقی بالابر از کار افتاده بود و زنی کهنسال درمانده و نگران به بالا می‌نگریست و از حاضران ملتمسانه می‌پرسید که این پله کی درست می‌شود؟ و به او می‌گفتند یکی دوساعتی کار دارد. برو بالا و منتظر نمان. و زن می‌گفت: «نمی‌توانم». زن کهنسال دیگری داشت از همان پله برقی خود را کشان کشان و ناله‌کنان به بالا می‌رساند. تنها دو تن بر آن پله‌برقی از حرکت‌ایستاده مانده بودند: یکی درمانده و غمگین در پایین و دیگری نالان در حرکت و در نیمه‌راه. با خود گفتم چه می‌توانم کرد: می‌توانم به او بگویم بیا تا تو را کول کنم و به بالا ببرم؟ بیش از این نیندیشیدم. راهم را گرفتم و مانند بسیاری دیگر از پلکان کناری بالا آمدم تا زودتر به خانه برسم و در ساعت ۴ بعد از ظهر ناهاری بخورم! این اولین بار نبود که چنین منظره‌ای در مترو می‌دیدم. همیشه پله‌ای برقی هست که کار نمی‌کند. اما این ایستگاه تجریش با این عمقش دیگر روی هرچه پله را سفید کرده است. آب‌انبارهای قدیمی که آن‌قدر گود بود که تهش ناپیدا باز این قدر پایین نمی‌رفت. شاید فقط ده یا بیست دقیقه طول می‌کشد تا آدم به سر خط برسد. آیا در جهان ایستگاهی به عمق ایستگاه تجریش اصلاً هست؟ و فقط پله نیست. نمی‌دانم برخی از این کهنسالان با چه شهامتی این همه پله را پایین می‌آیند و فکر خرابی همیشگی یکی از این پله‌برقی‌ها را نمی‌کنند؟ راستی، آیا آنها باید به فکر باشند یا ما؟ چندسالی پیش در پاریس، شبی که با دوست نازنینم مهدی (جامی) دیدار داشتم، مهدی از من پرسید: «متروی تهران چطور است؟ از متروهای اروپایی بهتر است؟» گفتم: «آره. بد نیست. از متروی پاریس بهتر است که سقفهایش همه جا سفیدک زده و آب چکه می‌کند و بوی شاش و نم‌کشیدکی تمام بینی‌ات را پر می‌کند و جای نفس نمی‌گذارد. واگنهایش هم البته بهتر است، هرچند واگنهای قدیمی فرانسوی در برخی خطوط صفایی دارد و متروی خط یکش هم بسیار زیبا و مدرن است و فضای درونی و بیرونی مترو‌های پاریس البته دیدنی‌تر است، با آن نوازندگانی که حسابی حالت را جا می‌آورند. ایستگاه‌های متروی ایران راهروها و سقفهای بلند دارد و از سنگ در آنها بسیار استفاده شده است. با این همه گاهی بوی دود به مشام می‌رسد، چیزی که در پاریس قدیمی نبود». تا آن وقت هنوز متروی استکهلم و حتی استانبول را ندیده بودم. بعد که دیدم و حالا که مقایسه می‌کنم، می‌گویم نه آنها با آنکه قدیمی‌ترند باز بهترند، نه برای اینکه «شیک‌«ترند: برای اینکه آسانسور دارند از کف خیابان و مردمی که ناتوان‌اند راحت سوار می‌شوند و درست رو به روی خط می‌آیند پایین. به این می‌گویند فکر و به این کار ما می‌گویند: بی‌فکری. حالا شهرداری هرسال سنگفرش پیاده‌روها را بکند تا باز مدل دیگری از سنگ در کف آنها کار کند تا شبیه شهرهای اروپایی شود، حتی برای نابینایان راه درست کند. نمی‌دانم چند وقت دیگر باز ایستگاههای مترو را خواهند کند تا «آسانسور» کار بگذارند؟ آدم در این مملکت توقع دارد که اگر مغز مدیران و سیاستمدارنش درست کار نمی‌کند دست کم مغز مهندسانش درست کار کند؟ نکند این هم کار چینی‌ها بوده است که به فکر آسانسور نبوده‌اند؟ تا باز بیایند و برای خود کار درست کنند؟ پی‌نوشت: از متروی زیبای استکهلم چند عکس برداشته‌ام که می‌توانید ببینید.عجالة آن عکسها را فراموش کنید. اینجا را ببینید. text/html دوشنبه، ۲۳ ارديبهشت ۱۳۹۲ 2:59 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=363 امروز عصر دوستی که می‌خواست به سفری اروپایی برود، درصدد برآمد از طریق وب‌سایتی اینترنتی اتاقی در هتل بگیرد، اما پس از وارد کردن مشخصات شخصی خود با این پیام رو به رو شد: Sorry, something went wrong. 1. In compliance with legal requirements this website does not currently facilitate the booking of accommodation by or other transactions involving nationals of Cuba, Iran, Syria, Sudan, Myanmar (Burma) or North Korea. Please refer to our terms and conditions.   اینکه وب‌سایتی اینترنتی برای نگهداری و گرفتن اتاق با ادعای «تحریم بین‌المللی»، که معلوم نیست چگونه می‌توان آن را در خصوص «نگهداری ثبت نام اتاق»، آن هم با پرداخت از طریق کارت خرید، و بعد گرفتن ویزا و داشتن پاسپورت از آن استفاده کرد، صادق دانست خود جای بحث است، و اینکه واقعاً برخی این «منع داد و ستد» با «ساکنان ایران» یا ساکنان برخی کشورهای دیگر را به چه معنایی تفسیر می‌کنند؟ (چند سال پیش با همین تفسیر شرکتی امریکایی وب‌سایت مرا دود کرد و به هوا فرستاد، بی‌آنکه به من حتی اجازۀ برداشتن نسخه‌ای از آن بدهد؟)، اما نکتۀ دردناکتر این است که آدم ببیند کشورش با چه کشورهایی در یک صف قرار گرفته است: کوبا، سوریه، سودان، میانمار (برمه) و کرۀ شمالی. آیا حفظ «حرمت» و «کرامت» ساکنان کشور در چشم «بیگانگان» از وظایف اولیای امور و بهره‌مندان از قدرت در کشور نیست؟ آیا نباید شرمنده باشیم از اینکه در چشم دیگران این‌قدر خوار شویم؟ آیا حفظ «آبرو»ی شهروندان در چشم بیگانگان از وظایف حکومتها نیست؟ text/html سه شنبه، ۱۰ ارديبهشت ۱۳۹۲ 10:54 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=362 یک ماه و اندی پیش، در ذیل اعلانی در صفحۀ من، دوستی فیس‌بوکی نوشته بود که عبارت «انسان گوشت و استخواندار» او را به یاد مصطفی ملکیان انداخته است، شاید به این دلیل که این تعبیر را بارها از زبان او شنیده است. به آن دوست یادآور شدم که این تعبیر ساختۀ آقای ملکیان نیست و از راه ترجمه وارد زبان فارسی شده است. چندی بعد، دوستی در ذیل همان اعلان نوشت: text/html شنبه، ۵ اسفند ۱۳۹۱ 2:45 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=361 روز دوشنبه ۳۰ بهمن به لطف یکی از دوستان فیس‌بوکی باخبر شدم که آقای دکتر حداد عادل پاسخی دربارۀ مطالب مطرح‌شده در نوشتۀ آقای دکتر سروش به مناسبت روز جهانی فلسفه و مذمت برخی استادان فلسفه منتشر کرده‌اند که در آن نامی از من نیز برده شده است و یکی دو مطلب نیز ایشان نوشته بودند که اکنون لازم می‌دانم برای خود ایشان و نیز خوانندگان و پی‌گیران این بحث روشن کنم. اما قبل از پاسخ به مطالب آقای دکتر حداد مطالبی را که یکی دو ماه قبل در صفحۀ فیس‌بوک خودم منتشر کرده بودم، برای کسانی که در جریان این مناقشه نبوده‌اند، مرور می‌کنم. text/html سه شنبه، ۹ آبان ۱۳۹۱ 6:18 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=360 به اهتمام و به پیشنهاد دوست عزیزم دکتر هادی وحید نشستی میان‌رشته‌ای به بهانۀ انتشار ترجمۀ «درآمدی به علم هرمنوتیک فلسفی»، از ژان گروندن، انتشارات مینوی خرد، مهر ۱۳۹۱، در تاریخ یکشنبه ۱۴ آبان، ساعت ۱۶:۳۰ تا ۱۸:۳۰ در تالار عدالت دانشکدۀ حقوق دانشگاه شهید بهشتی برگزار خواهد شد. در این مجلس من گفتاری ایراد خواهم کرد در «هرمنوتیک فلسفی و هرمنوتیک حقوقی در چالش». دیگر سخنرانان عبارت اند از آقایان: دکتر سید مصطفی محقق داماد، دکتر محمد راسخ، دکتر سید محمد قاری سید فاطمی. text/html دوشنبه، ۱۰ مهر ۱۳۹۱ 3:02 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=359 چند سال پیش فیلمی سینمایی را از یکی از شبکه‌های تلویزیونی کشور می‌دیدم که دربارۀ آخرین روزهای نازیهای آلمان بود. نام فیلم «دوسلدورف» بود. داستان بمباران وحشتناک این شهر به دست متفقین که آن را به تلی از خاک تبدیل کرد. در IMDB هرچه گشتم نتوانستم فیلمی را با آن مشخصات که دیدم بیابم. شاید اسم فیلم چیزی دیگر بوده است و در دوبله تغییر داده بودند. به هر حال، در فیلم جمله‌ای در نقد «رهبر» (Führer) یا هیتلر بود که در خاطرم نشست. یکی از شخصیتهای فیلم در جایی می‌گفت: «در هندوستان یک نفر گرسنگی می‌کشد به خاطر همه، در کشور ما همه گرسنگی می‌کشند به خاطر یک نفر». اما، سرانجام، هیتلر هم رفت. text/html سه شنبه، ۲۱ شهريور ۱۳۹۱ 2:58 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=358 امروز کشورهایی در همسایگی دور و نزدیک ما در آتش جنگهای داخلی می‌سوزند: افراد به خاک و خون کشیده می‌شوند، شهرها ویران می‌شوند، مردمان خانه و کاشانۀ خود را رها می‌کنند و آوارۀ سرزمینهای همسایه می‌شوند، و سرمایه‌های مادی و معنوی جامعه‌ که سالهای بسیار زمان برده است تا بر هم انباشته شوند، در اندک زمانی بر باد می‌روند. مردمان با یکدیگر یا با نظام سیاسی‌شان آشکارا «دشمن» شده‌اند. در کشورهایی دیگر، جنگی کوچکتر و خاموش و ناآشکار در جریان است، جنگی که دولتهای نامردمی با شهروندان‌ بی‌د‌فاع‌شان دارند. شهروندانی که برای «نظام» (regime) به «دشمن» تبدیل شده‌اند. حکومتهای جبّار و ستمگر در جنگی اعلام‌نشده با شهروندان خود، می‌گیرند، می‌زنند، می‌بندند و می‌کُشند تا کسی سر از فرمان نظام برنپیچد و همه چیز همان‌طور پیش برود که دلخواه نظام است، اما دیر یا زود باز روزی فرا می‌رسد که مردمان بر نظام سیاسی خود می‌شورند و سایۀ جنگ داخلی و انقلاب و شورش بر کشور بال می‌گستراند، چرا که آنچه دلخواه نظام است دلخواه شهروندان نیست. باز همه با یکدیگر یا برخی با برخی آشکارا «دشمن» می‌شوند. کشورهایی دیگر خود را آمادۀ جنگ با دشمنان خارجی می‌کنند، دشمنانی که گاهی حتی معلوم نیست که کیستند یا از کجا هستند: بر تولید سلاحهای خود می‌افزایند و موشکها و بمبها و رزمایش‌های خود را به رخ یکدیگر می‌کشند، گویی هریک خود را برای نبردی ناگزیر آماده می‌کنند. اما می‌باید پرسید، این همه آمادگی و تدارک برای «جنگ» و «خونریزی» و «ویرانی» و «تباهی» چرا؟ چه چیزی قرار است از این جنگها نصیب مردمان شود؟ مردم عادی را از جنگها چه سود؟ جنگ و دشمنی برای چه کسی «سود» دارد؟ «مرگ» و «ویرانی» کسب و کار کیست؟ آیا ما زندگی می‌کنیم برای اینکه روزی به جنگ با یکدیگر برخیزیم و خود را نابود کنیم؟ آیا سرنوشت ما این است که یا به جنگ با یکدیگر یا به جنگ با نظام یا به جنگ با بیگانگان بپردازیم؟ چه چیزی علت این همه خونریزی‌ها و ویرانی‌هاست: دشمنی؟ چرا ما باید «دشمن» یکدیگر باشیم، آیا وجود «دشمن» و «دشمنی» برای زندگی ضروری است؟ آیا دشمنی در ذات بشر یا روابط بشری نهفته است؟ آیا مقدّر است که انسانها «دشمن» یکدیگر باشند؟ آیا گریزی از این تقدیر نیست؟ آیا دین و اخلاق و فلسفه می‌توانند به ما کمکی برای حلّ این مسأله بکنند؟ اگر «دشمنی» چیزی طبیعی برای انسانها باشد، چگونه می‌توان آن را از میان برد؟ و اگر طبیعی نیست از کجا پدید آمده است؟ text/html جمعه، ۱۳ مرداد ۱۳۹۱ 12:37 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=357 امروز بعد از ظهر ای میلی از یکی از دوستان نادیدۀ اینترنتی دریافت کردم که فایلی ویدئویی به همراه داشت (از این نامه‌ها و فایلها برای من زیاد می‌آید، اما اصلاً باز نمی‌کنم، اما به هر حال، به این یکی اعتماد کردم!). انیمیشن زیبا و غم‌انگیزی بود با نام «اشتغال» (The Employment). سپس تصمیم گرفتم نشانی این ویدئو را در یوتیوب پیدا کنم و شما را نیز در تماشای آن سهیم کنم. در پایان نامه هم مطلبی، از کسی که این ای میل را برای آن دوست فرستاده بود یا خود آن دوست، دربارۀ مضمون این انیمیشن نوشته شده بود که می‌توانید آن را هم در زیر بخوانید و البته قضاوت و برداشت خودتان را هم داشته باشید. عنوان این انیمشین را آن دوست «استخدام» ترجمه کرده است که من آن را به همان صورت حفظ کرده‌ام. text/html شنبه، ۳۱ تير ۱۳۹۱ 10:46 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=356 راه‌هایی مختلف برای دیدن هر فیلم هست. یکی از آن راه‌ها این است که هر فیلم را اثری از فیلمساز و جهان شخصی او بدانیم و از این راه به تحلیل احساسها و اندیشه‌هایی بپردازیم که فیلمساز ‌در طی دوره‌ای خاص از زندگی‌اش یا در تمامی دورۀ زندگی‌اش به آنها دلبسته بوده است و اکنون آنها را به نمایش گذاشته است. راه دیگر این است که هر فیلم را اثری مستقل از تجربۀ شخصی فیلمساز بدانیم و آن را فقط مصنوعی بشماریم که برای رفع نیاز مخاطبی خاص و در زمان و مکانی خاص پدید آمده است. اما راهی دیگر نیز وجود دارد که می‌تواند ترکیبی از هردو باشد. گمان من بر این است که در برخی فیلمسازان می‌توان به یکی از دو راه اول متوسل شد و به خوبی هم از عهدۀ فهم و نقد آثارشان برآمد، اما فهم و نقد آثار برخی فیلمسازان در یکی از دو راه اول به‌تنهایی نمی‌گنجد، هریک از آثار آنان را باید هم به‌طور شخصی و هم مستقل از آراءِ شخصی‌شان مورد بحث قرار داد. به گمان من، داریوش مهرجویی از آن دسته فیلمسازانی است که آثارشان می‌تواند در این دستۀ سوم قرار گیرد. «نارنجی‌پوش» به دلیل آنچه برخی داستانی سبک دربارۀ رفتاری نامتعارف یا غیرواقعی از فردی دانش‌آموخته، هنرمند و مرفه خوانده‌اند آماج انتقاد قرار گرفته است. این فیلم همچنین به دلیل آنچه ناسازگاری با آثار پیشین فیلمساز خوانده شده است به کلی بی‌ارتباط با کارهای پیشین او شمرده شده است. «سفارشی» خوانده شدن، فیلم ساختن، باری به هر جهت، و به هر قیمت، نیز از دیگر انتقادهایی است که به قلم آمده است و البته این سخنان بیشتر برای تخطئه بوده است تا نقد و بررسی. من در این یادداشت می‌کوشم ابتدا نشان دهم «نارنجی‌پوش» (۱) فیلمی گریزان به عالم خیال یا واقعیت‌گریز نیست و مسائل واقعی و امروزی جامعۀ ایرانی را مطرح می‌کند و (۲) فیلمی است از داریوش مهرجویی؛ (۳) فیلم دست کم در نخستین دیدار آن‌قدر جذاب هست که تماشاگر را در سینما نگه دارد، هرچند ممکن است گاهی تماشاگر از دیدن آن همه زبالۀ بر هم انباشته حالش به هم بخورد، یا بعد هرگز حاضر نباشد دوباره این فیلم را ببیند! [برای خواندن بقیۀ مقاله بر روی لینک کلیک کنید] text/html دوشنبه، ۲۶ تير ۱۳۹۱ 11:51 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=355 چهارشنبه، حدود ساعت ۱۴:۳۰ بعد از پنج شش سال، در خانۀ هنرمندان، در سمیناری «دربارۀ فضاهای شهری در هنر و ادبیات»، مقاله‌ای خواهم خواند با عنوان «شهر، خاطره و هویت فردی: در جست و جوی "گُمشده"ای به نام "تهران قدیم" در "کلاغ" بهرام بیضایی». چکیدۀ آن را در زیر می‌توانید بخوانید: شهر، خاطره و هویت فردی: در جست و جوی «گُمشده»ای به نام «تهران قدیم»‌ در «کلاغ» بهرام بیضایی چکیده یکی از مهمترین خطرهای زندگی شهری برای کودکان و زنان و کهنسالان، و گاهی حتی مردان جوان و میانسال، «گم شدن» است، به‌ويژه در خیابانها یا محله‌های ناشناس و پرازدحام و بدنام به بزهکاری و تبهکاری. از همین رو، بخشی از نخستین آموزشهای هر فرد، چه در کودکی و چه در هنگامی که در بزرگسالی به شهری ناشناس قدم می‌گذارد، آشنایی با شهر و یادگیری راههای امن رفت و آمد و حدّ و حدود آن است. اما چه خواهد شد اگر شهری که می‌شناسیم یا زمانی می‌شناختیم چنان تغییر کند که دیگر آن را نشناسیم؟ آیا در اینجا نمی‌توان گفت که اکنون «شهر» است که «گم» شده است؟ و اگر «شهر» گم شود، چه بر سر ما خواهد آمد؟ رابطۀ میان «تغییر شهری» و «تغییر اجتماعی» با هویت فردی، شکاف نسلها، نقش خاطره داشتن از فضاهای شهری در شکل‌گیری هویت فردی و داشتن احساس تعلق به شهر، از جمله مسائلی است که می‌توان در فیلم «کلاغ» (۱۳۵۵)، ساختۀ بهرام بیضایی، آنها را به‌طور برجسته و آشکار مشاهده کرد. بیضایی در این فیلم به سرگذشت نسلی می‌پردازد که «شهر»ش را گم کرده است و اکنون که «شهر»ش را نمی‌یابد «خود»ش را نیز «گم‌شده» احساس می‌کند. من در این مقاله می‌کوشم نشان دهم که در روایت و بازنمایی بیضایی از داستان دو شهر، «تهران قدیم» و «تهران جدید»، چگونه رابطۀ میان خاطره و شهر و احساس تعلق به فضاهای شهری به شکل‌گیری هویت فردی می‌انجامد و چرا نوسازی شهری و نابودی «شهر قدیم» می‌تواند به بروز روان – زخم‌هایی بینجامد که فرد را به بیگانگی و یأس و معناباختگی زندگی سوق دهد. کلیدواژه‌ها: شهر، خاطره، هویت فردی، تهران، بیضایی، کلاغ text/html چهارشنبه، ۱۴ دی ۱۳۹۰ 4:25 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=354 از اواخر دهۀ چهل تا میانۀ دهۀ پنجاه خورشیدی که سینمای هنری و اندیشمندانۀ جهان به کوشش مترجمان و ناقدانی همچون مرحوم مهندس هوشنگ طاهری و دکتر هوشنگ کاووسی و مرحوم بهرام ر‌ی‌پور و پرویز شفا و بهمن مقصودلو و جمشید ارجمند و جمشید اکرمی و بهزاد عشقی و برخی کسان دیگر رفته رفته به سینمادو‌ستان ایرانی معرفی می‌شد، نامی که در این میان بیش از هر فرد دیگری در برخی نشریات فرهنگی سینمایی، از جمله نشریۀ سینمای آزاد (سینمای هشت میلیمتری)، به چشم می‌خورد نام ناقد و نظریه‌پرداز و فیلمساز فرانسوی ژان - لوک گُدار بود. اما نکتۀ جالب توجه آنکه در آن زمان شاید یک فیلم هم از او در سینماهای عمومی یا تلویزیون ملی ایران نشان داده نشده بود، البته تا جایی که من می‌توانم به خاطر بیاورم، گذشته از جشنوارۀ بین‌المللی فیلم تهران و فیلمخانه ملی ایران یا انجمنهای خصوصی نمایش فیلم. فیلمسازان همفکرش همچون کلود شابرول و فرانسوا تروفو ( که فیلم «فارنهایت ۴۵۱» او بارها از تلویزیون پخش ‌شد و طرفداران بسیار نیز داشت) از این حیث بخت‌یارتر بودند و فیلمسازانی همچون برگمن یا فللینی یا آنتونیونی ‍و حتی پازولینی هم که جای خود را داشتند. نتیجه این بود که برای نسلی از ما که بیشتر سینما را «می‌خواندیم» تا اینکه «ببینیم»، ژان - لوک گُدار بیشتر به چریکی روشنفکر تبدیل شد که فیلم می‌ساخت و نظریه می‌پرداخت و ما می‌باید سخنان نغز او را حفظ می‌کردیم و دربارۀ هرچه می‌ساخت و می‌گفت به سرعت تمام خبری به دست می‌آوردیم. اما دهۀ پنجاه خورشیدی که به پایان رسید، ویدئو که فراگیر شد، بلوک شرق که فرو ریخت، انقلاب فرهنگی مائو که رسوا شد، تجربه‌ای تاریخی - اجتماعی که خود از سر گذراندیم، عصر دیجیتال که فرا رسید،‍ یاد گرفتیم که به این «سرباز چینی» و دیگر «سربازان چینی» اعتنای چندانی نکنیم. با این همه، او را مانند «عشق اول» به خاطر سپردیم و هرقدر هم از برخی اندیشه‌های سیاسی و سخنان یا کارهایش ناخشنود بودیم، باز مجذوب نظریه‌پردازیها و تجربه‌های جسورانۀ او در فیلمسازی ماندیم، با این فرق که دیگر گمان نمی‌کردیم گُدار «معیار» سینماست یا همه باید گُدار باشند. یقیناً، یک گُدار برای سینما کافی بود. و البته اگر امروز کسی دربارۀ این فیلمساز مبتکر چیزی می‌خواند، دیگر در این خیال نیست که چه وقت ممکن است فیلم او را ببیند. ما اکنون در زمان‍ی زندگی می‌کنیم که خود فیلمساز مشهور ما، یک روز قبل از نخستین اکران رسمی، فیلمش را در «یوتیوب» می‌گذارد تا مفت و مجانی هرکس می‌خواهد آن را ببیند. (ادامه مقاله را در اینجا بخوانید)  text/html پنجشنبه، ۸ دی ۱۳۹۰ 4:10 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=353 «اینجا بدون من» از آن عبارتهایی است که بی‌درنگ توجه آدم را جلب می‌کند. کمی فکر که می‌کنی می‌بینی این هم شاید از آن عنوانهایی است که از زبان انگلیسی ترجمه یا سرقت شده باشد، بس که در زبان فارسی جدید و غریب به نظر می‌آید: «اینجا بدون تو» (here without you)، «اینجا بدون من» (here without me)، می‌توانند نامهای ترانه‌هایی باشند یا شعرهایی، کمی جست و جو در اینترنت، این را نشان خواهد داد. به هر حال، آن‌قدر به استفادۀ تکراری و مسروقه و ترجمه‌ای و غیرابتکاری از عنوانهای فیلمها و رمانها و داستانهای غیرایرانی برای نمونه‌های ایرانی‌اش عادت کرده‌ایم که هرچیز می‌خوانیم یا می‌شنویم اول بی‌اختیار با خودمان فکر می‌کنیم که این طرف این را از کجا برداشته است؟ گرچه گاهی هم ممکن است اصلا تقلید یا سرقتی در کار نباشد، شاید مانند همین یکی. به هر حال، عنوان چشمگیری است برای فیلم یا داستان، با حکایت از کمی حسرت و حیرت، البته در سایه‌های معنا. و همین کافی است تا تو را به درون سینما بکشاند. اما این نام از هر کجا گرفته شده باشد و هرچقدر امروزی یا معنادار باشد، حتما باید ربطی به اندرونۀ فیلم هم داشته باشد و چیزی از موضوع یا مضمون آن بگوید. و البته بعد می‌فهمی که همین طور است. به پوستر فیلم که نگاه می‌کنی، می‌بینی نوشته است: نویسنده و کارگردان بهرام توکلی. اما وقتی بلیت را خریده‌ای و در سالن تاریک سینما نشسته‌ای، در عنوانبندی فیلم می‌خوانی بر اساس نمایشنامۀ «باغ وحش شیشه‌ای» از تنسی ویلیامز. خب، شاید بهتر بود روی پوستر هم این را می‌نوشتند‍ تا آماده‌تر به سالن سینما قدم می‌گذاشتیم. به هر حال، از اینکه نمی‌دانسته‌ای این فیلم اقتباسی از اثر نمایشنامه‌نویسی امریکایی در قرن بیستم است که اکنون یکی از دو یا سه نمایشنامه‌نویس بزرگ و کلاسیک امریکا و شاید برجسته‌ترین آنها محسوب می‌شود چندان هم ناراحت نمی‌شوی. با خود می‌گویی، چه بهتر. بخت یارم بود. نویسنده و کارگردانی که تنسی ویلیامز را بشناسد حتماً باید آدم چیزفهمی باشد و فیلمش هم دیدنی. حالا درست یادم نیست موضوع آن نمایشنامه چه چیزی بود. اول این را می‌بینم و بعد آن را می‌خوانم. آن وقت شاید قضاوتم منصفانه‌تر باشد. و فیلم را می‌بینی. بدون هیچ پیشداوری آگاهانه. چون، به هر حال، درست است که اول نرفته‌ای «باغ وحش شیشه‌ای» را بخوانی و سه چهارتا فیلمی هم که امریکاییها تاکنون از روی این نمایشنامه ساخته‌اند ببینی، چندان هم از تنسی ویلیامز و کارهایش و فیلمهایی که از روی برخی کارهایش ساخته شده است بی‌خبر نیستی: «اتوبوسی به نام هوس» (ساختۀ الیا کازان، ۱۹۵۱‍)، «دختری همچون عروسک» (ساختۀ الیا کازان، ۱۹۵۶)، «گربه روی شیروانی داغ» (ساختۀ ریچارد بروکس، ۱۹۵۸)، «ناگهان تابستان گذشته» (ساختۀ جوزف ل. منکیه‌ویچ، ۱۹۵۹). اینها فیلمهایی نیستند که بشود فراموش‌شان کرد، به‌ويژه وقتی که با خاطرات جوانی خود آدم هم گره خورده باشند. (ادامه مقاله را در اینجا بخوانید). text/html سه شنبه، ۲۲ آذر ۱۳۹۰ 2:03 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=352 اتین ژیلسون (۱۹۷۸–۱۸۸۴)، فیلسوف توماسی و مورخ برجستۀ فلسفه قرون وسطی، کتابی دارد به نام تحقیقی در نقش تفکر قرون وسطی در شکل‌گیری نظام دکارتی (۱۹۳۰) که ترجمۀ فارسی آن با عنوان نقد تفکر فلسفی غرب (ترجمۀ احمد احمدی، تهران: حکمت، ۱۳۶۰) منتشر شده است و به چاپهای متعدد نیز رسیده است. این کتاب تحلیل درخشانی است از الهیات و فلسفۀ قرون وسطی که فلسفۀ دکارت از آن بیرون آمد. این کتاب را در هنگام دانشجویی بسیار دوست داشتم و چندبار خواندم، تا جایی که تأثیری بسیار ماندگار در ذهنم گذاشت. تا جایی که به خاطر دارم (اکنون کتاب را در پیش رو ندارم) یکی از نکته‌های آموزنده‌ای که ژیلسون در آنجا مطرح می‌کند این است که تحقیر عقل و دستاوردهای انسانی (از جمله فلسفه و دیگر علوم عقلی و انسانی در قرون وسطی) به نام «الهیات» و «علوم دینی» و برتری دادن آنچه به اصطلاح «الهی» است بر آنچه «انسانی» است تا بدانجا پیش رفت که دست آخر نه تنها خود «انسان» بلکه تمامی آفرینش خدا، یعنی طبیعت، هم خوار و ذلیل شد. بدین ترتیب، به گفتۀ ژیلسون، جهان به ویرانه‌ای تبدیل شد که «خدا» یگانه موجود آن بود و البته موجودی ناشناختنی و بسیار پرهیبت. اما پرسشی که بعد پیش آمد این بود، این خدای ویرانه‌ها و موجودات حقیر و زبون دیگر چه جای پرستیدن داشت؟ مگر نه اینکه خدا را باید برای آفرینش زیباییها و دانشها و تواناییها ستود و نه زشتیها و جهالتها و ناتوانیها؟ کدام انسان است که بتواند چنین جهانی را تحمل کند؟ و کدام بشری است که بتواند خدایی را بپرستد که چنین آفریده‌های بی‌ارزشی دارد؟ اینجاست که ژیلسون هم مانند مارکس و نیچه مدعی می‌شود که می‌باید بذر بسیاری از شورشها علیه اندیشۀ دینی را در میان برخی «اصحاب کلیسا» جست که با نگرشهای احمقانه‌شان به جای بالا بردن خدا او را پایین آوردند (و البته او مدعی است که برخی از آنان زیر تأثیر محمد غزالی مسلمان بودند)، چون بر این گمان بودند که برای «بالا بردن» او باید «مخلوقاتش» را پایین آورد. اما چگونه می‌توان خدا را با پایین آوردن آفریده‌هایش «بالا» برد، اگر خدایی خداست باید آفریده‌هایش هم همان‌قدر ارزشمند باشند، چه چیزی جز عظمت جهان و مخلوقاتی که گویای قدرت خدا در آفرینش است می‌تواند ما را به پرستش و ستایش او وادارد؟ پس باید به خاطر خداهم که شده به مخلوقاتش احترام بگذاریم. بنابراین، همان‌طور که مایستر اکهارت یا آکوئیناس گفت: «هر آنچه انسانی است خدایی است و هر آنچه خدایی است انسانی است»، یا به تعبیر شیخ محمود شبستری خودمان در گلشن راز: «جهان انسان شد و انسان جهانی/ از این پاکیزه‌تر نبود بیانی». text/html يكشنبه، ۲۰ آذر ۱۳۹۰ 2:17 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=351 هانا آرنت در جايی نوشته بود که معنای واقعی «حقوق بشر» را وقتی فهميد که در فرار از تعقيب نازیها مدتی به فرانسه و ديگر کشورهای اروپايی و سپس امريکا کوچ کرد. در اين هنگام بود که او پی برد «حقوق بشر» برای مهاجران و بيگانگان، شهروندان درجه‌ی دوم، نيست؛ برای «شهروندان» درجه‌ی اول است. او به تلخی می‌گويد که آدمی که کشور ندارد چیزی به نام «حقوق بشر» هم ندارد. آدم وقتی می‌تواند مدعی حقوقی برای خودش باشد که «دولتی» هم پشت سرش ايستاده باشد. بنابراين، وقتی کسی کشوری ندارد، يعنی دولتی ندارد که او را شهروند خودش بداند و از حقوق شهروندی او دفاع کند، تنها در معرض ستم دولت و شهروندان سرزمين خود نیست، او در سرزمينهای بيگانه هم هيچ حقی ندارد، چون اتباع آنها نيست و وقتی او از اتباع آن کشورها نبود، دولت آن کشورها هم هيچ حقی برای او قائل نيست. پس چگونه می‌شود از «حقوق بشر» جهانروا یا کلی سخن گفت؟ text/html پنجشنبه، ۳ آذر ۱۳۹۰ 3:24 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=350  شنبه ۱۵ مرداد ۹۰ «اگرچه درست نیست که همۀ محافظه‌کاران افرادی احمق‌اند، درست است که اکثر افراد محافظه‌کار احمق‌اند»؛ «یک حزب طرفدار نظم و ثبات، و یک حزب طرفدار پیشرفت یا اصلاح‌، هردو از عناصر لازم برای سلامت زندگی سیاسی‌اند»؛ «یک شخص با یک عقیده برابر است با نود و نُه نفر که تنها منفعت دارند». اینها سخنان نغز یا کلمات قصاری از فیلسوف برجستۀ انگلیسی جان استوارت میل (۱۸۷۳-۱۸۰۶) است که یکی از پرنفوذترین متفکران قرن نوزدهم در جریانهایی فکری همچون تجربه‌گرایی و منطق و فلسفۀ سیاسی بود و تا امروز نیز اندیشه‌های او دربارۀ لیبرالیسم سیاسی و برخی حوزه‌های دیگر همچنان اهمیت خود را حفظ کرده است و البته بر نفوذشان نیز بسی افزوده شده است. جملۀ آخری که از او نقل کردیم شاید (با ترجمه‌هایی و تعابیری دیگر) امروز دیگر به‌واسطۀ جنایت پُر سر و صدای «صلیبی متوهم نروژی» که از علاقه‌مندان به این سخن بود برای بسیاری آشنا باشد (باید بحثی مستقل در خصوص این جمله انجام دهیم، جمله‌ای که سخت پرمعنا و اساسی برای کرامت انسانی و در عین حال مستعد تحریف برای بدفهمان و کژاندیشان است). text/html پنجشنبه، ۳ آذر ۱۳۹۰ 3:21 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=349 شنبه ۸ مرداد ۹۰ از کودکی که رفته رفته به جهان فرهنگی قدم می‌گذاریم، در قصه‌ها و داستانها و تاریخهای سرزمین‌مان با بسیار کسان آشنا می‌شویم که هریک از جهاتی نمودگار جنبه‌های بی‌همتای روح بشری‌اند. ما دلیری، جوانمردی، گذشت، فداکاری، فرزانگی، خویشتنداری، اندیشمندی، صبوری، بردباری، زیبایی، عشق، دوستی، پایداری و بسیار صفات و خصایل دیگر و اضداد آنها را در بسیاری از این کسان مجسم می‌بینیم، افرادی که برای ما به نمونه‌هایی ازلی از این صفات و خصایل تبدیل شده‌اند و به‌ناگزیر به ‌نظر آسمانی و دور از دست می‌آیند. بزرگتر که می‌شویم از آنچه مشاهده و تجربه می‌کنیم می‌آموزیم که بسیار چیزها که خوانده‌ایم و شنیده‌ایم چیزهای خوبی بوده‌اند که هیچ یا کمتر نمونۀ واقعی برای آنها در جهان هرروزی ما هست. آن وقت می‌گوییم آنها افسانه و قصه بوده‌اند، قصه‌های خوبی که باید بچه‌های خوب را تربیت می‌کردند. اما این بچه‌های خوب وقتی بزرگتر شدند فهمیدند که آن قهرمانان خوب در این جهان چندان هم زیاد نیستند. با این همه، گاهی پیش می‌آید که یکی از این قهرمانان خوب افسانه‌ای را پیش چشم خودمان مجسم می‌بینیم، قهرمانی که می‌تواند برخی از همان عظمتهای بی‌همتای انسانی را به ما نشان‌ ‌دهد. اما با خود می‌گوییم شاید این همه موقتی باشد، باید مطمئن‌تر شویم. کسی چه می‌داند. شاید او یا خودمان را تباه کنیم. آخر درست نیست خیلی چیزها را به خود شخص بگوییم، یا طوری بگوییم که خودش هم بشنود. این گونه است که زمان می‌گذرد و ما یک روز می‌بینیم که آن آدم دیگر نیست. و حالا هرچه ما دربارۀ او بگوییم «افسانه» است. چون دیگر در «جهان خارج» آن کسی که ما در باره‌اش سخن می‌گوییم وجود ندارد تا صدق و کذب سخن ما معلوم شود. باشد، هر طور می‌خواهند قضاوت کنند. حالا من می‌خواهم قصۀ یکی از همان آدمهای خوب را بگویم، آدمی که ده دوازده‌سالی با او در یک جا کار می‌کردم و چند سالی نیز با او هم‌اتاق بودم. text/html پنجشنبه، ۳ آذر ۱۳۹۰ 3:15 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=348 چهارشنبه ۲۹ تیر ۹۰ سالها پیش در بحثی از معنای اخلاق در فلسفۀ سقراط از دانشجویان پرسیدم: اگر مجبور باشید میان انسانی ناکام بودن یا خوکی کامروا بودن، یکی را انتخاب کنید، کدام یک را برمی‌گزینید؟ پاسخ شگفت‌آور بود: خوک کامروا! اول خیال کردم بچه‌ها دارند سر به سرم می‌گذارند و دوست دارند سخن بر خلاف عرف بگویند، اما بعد دیدم نه، قضیه خیلی هم جدی است. برای آنها «ناکامی» بدترین چیز در زندگی و «کامروایی» مهمترین چیز در زندگی بود، نه «انسان» بودن یا «خوک» بودن. تو گویی «انسان» یا «خوک» کلماتی انتزاعی بیش نیستند. فقط دو نام برای دو حیوان. و این البته برای جوانان عجیب نیست، جایی که میل و ارضای امیال فوریترین چیزی است که گاهی ممکن است آنان به آن بیندیشند. و جالب آنکه بخشی از دانشجویان کلاس از دختران جوان بودند و برخی از آنها بی هیچ شرمندگی و با شجاعت و سماجت چشمگیری پای این حرف می‌ایستادند — در فلسفه هیچ چیز مهمتر از دلیری شخص برای بر زبان آوردن اعتقادات واقعی‌اش نیست، حتی اگر این اعتقادات در نظر عموم سخیف و ناپسند بنمایند، زیرا در غیر این صورت چه راهی برای رسیدن به حقیقت و تصحیح خطاها وجود دارد، اگر نتوانیم آنچه را در دل بدان اعتقاد داریم بر زبان آوریم؟ تکرار سخنان مشهور و به‌ظاهر پسندیده همواره قانع‌کننده نیستند، به‌ويژه وقتی که افراد خود خلاف آنچه موعظه می‌کنند عمل می‌کنند. از این جهت همواره لازم است که آدم چه دانشجو باشد و چه نباشد واقعاً حرف دلش را بی‌ترس و واهمه بزند. این تنها راه پیشرفت برای هر جامعه‌ای است. ‌اما، به‌راستی، چه چیزی می‌تواند انسان را ملزم کند که از ارضای امیال غریزی و طبیعی و خشنودی حاصل از آن دست بردارد و به مفهومی انتزاعی از انسانیت دل خوش کند که نه تنها حرمان و ناخوشی در زندگی نصیبش می‌کند بلکه حتی گاهی مرگ نیز برایش به ارمغان می‌آورد؟ text/html پنجشنبه، ۳ آذر ۱۳۹۰ 3:12 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=347 دوشنبه ۲۷ تیر ۹۰ سه‌شنبه سوم خرداد، حدود ساعت ۲ بعد از ظهر، سوار در تاکسی از ولنجک به تجریش می‌آمدم. در آصف، خانمی میانسال سوار تاکسی شد. پس از لحظاتی از راننده پرسید: «جادۀ قدیم شمیران هم می‌روید؟» راننده کمی مردد به فکر فرو رفت و طوری من من کرد که گویی نمی‌دانست مقصود خانم از «جادۀ قدیم شمیران» کجاست! یا منظورش کدام قسمت از این جاده یا خیابان دور و دراز است. خواستم یادآوری کنم که منظور چیست. گفتم: «منظورشان خیابان شریعتی است». راننده گفت: «نه». خانم طوری که همه بفهمند به من گفت: «می‌دانستم نام جدیدش چیست، اما نمی‌خواستم دهانم نجس شود!» و بعد ادامه داد: «می‌دانستید که نام آن خیابان در قدیم کورش بود؟» سپس به ‌طوری که گویی سن مرا می‌داند، شرح داد: «البته شما جوانید و یادتان نمی‌آید؟» و باز ادامه داد: «دکتر هم نبود و خودش را دکتر معرفی می‌کرد». سپس خاموش شد و دیگر چیزی نگفت. هیچ یک از سخنان او واکنشی در من برنیانگیخت و من هرگز کلمه‌ای نگفتم. شاید خاموشی من رغبتی برای ادامۀ حرفهایش به او نبخشید — هرگز دوست ندارم در اتوبوس یا تاکسی با کسی حرف بزنم یا همکلام شوم (حتی همراهان یا دوستانم). text/html چهارشنبه، ۲ آذر ۱۳۹۰ 5:11 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=346 پنجشنبه ۵ اسفند ۸۹ چندروز پیش فصلنامۀ «حرفه: هنرمند»، ش ۳۶، بهار ۱۳۹۰، ویژه‌نامۀ «تجربۀ تهران»، منتشر شد. برای این شماره مقاله‌ای در خصوص «مفهوم شهر»، در عصر قدیم و در عصر جدید، نوشته‌ام که در اینجا می‌توانید بخوانید. text/html چهارشنبه، ۲ آذر ۱۳۹۰ 12:47 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=345 شنبه ۱۶ بهمن ۸۹ هر جبنبش یا قیام یا انقلابی، مانند هر چیز دیگری که در این جهان روی می‌دهد، ابتکارها و نوآوریها و درسهایی برای آموختن دارد. بدین سان است که آنچه در جایی دیگر ممکن است به شکست بینجامد در جایی به پیروزی می‌رسد. جنبش کنونی مصر نیز از این قاعده مستثنا نیست. یکی از چیزهایی که در جنبش کنونی مصر بسیار ابتکاری و نوآورانه است، (۱) «تصرف خیابان» است. در میان جنبشهای اعتراضی تاکنون رسم بر این بوده است که معترضان به خیابان بریزند، ساعتهایی را در خیابان سپری کنند، و بعد به خانه‌هایشان بروند و استراحتی بکنند. روز بعد، یا چند روز بعد، یا به مناسبتی دیگر باز به میدان آیند و همین روال را تا جای ممکن ادامه دهند. اما این شیوه، اگر زمانی کارساز بود، دیگر کارساز نیست. اعتصابها و تظاهراتهای گسسته به نظام حاکم ستمگر امکان می‌دهد که خودش را جمع و جور کند و به قلع و قمع مخالفان و ایجاد رعب و وحشت و تثبیت مواضع دفاعی خودش بپردازن، تا جایی که در روزهای بعد مخالفان حتی نتوانند «جایی» برای «جمع شدن» بیابند! یا حتی از خانه خارج شوند. اما گرفتن یک میدان یا خیابان، آن هم در جایی که تو چشم باشد و مرکز حیاتی شهر، اگر هیچ وقت خالی نماند، به مخالفان امکان می‌دهد که «خاکی» برای خود فتح کنند که «دولت» هرگز نتواند آن را بازپس بگیرد، مگر با هزینۀ بسیار. این «زمین» به مخالفان امکان می دهد که «تنور» را گرم نگه دارند و «نان» را زود بپزند. علاوه بر این، جنبشهای کنونی مصر و تونس یک ويژگی بزرگ دیگر نیز دارند: (۲) نداشتن «رهبر سیاسی» یا «رهبر ایدئولوژیک» یا حتی حزبی شناخته‌شده و رسمی در پشت سر. بنابراین، چنین جنبشهایی را نمی‌توان به‌سادگی با «بازداشت رهبران» یا «چانه‌زنی سیاسی» متوقف ساخت. اما این همۀ داستان نیست. این جنبشها خطرهای خاص خود را نیز دارند که باید به آنها نیز بپردازیم. text/html چهارشنبه، ۲ آذر ۱۳۹۰ 12:44 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=344 جمعه ۱۵ بهمن ۸۹ با اینکه متولد تیرماه هستم، چندان علاقه‌ای به تابستان ندارم، مگر تعطیلاتش. اما زمستان چیزی دیگر است. اولین برف که بارید بسیار خوش حال شدم و باز خوش حالم که تاکنون بارشها ادامه داشته است. با برف دوم که دیروز صبح ناگهان کولاک کرد چهرۀ برخی خیابانها کاملا دگرگون شد. برخی خیابانها چنان از برف پوشیده شده بود که ماشینها تکان نمی‌توانستند بخورند. صبح جایی قرار داشتم و باید می‌رفتم. ظهر وقتی برگشتم دیدم در سربالایی‌های نیاوران برخی ماشینها مانده‌اند و منتظرند کسی بیاید شن بریزد. به خانه که برگشتم، گفتم تا دیر نشده برگردم و چندتایی عکس به یادگار بگیرم. اما برفهای خیابانها آب شده بود. به هر حال از بوستان چندتایی عکس گرفتم. امروز صبح هم آفتاب زیبایی داشت رفتم جمشیدیه و قدمی زدم. عکسها را در اینجا می‌توانید ببینید. text/html سه شنبه، ۱ آذر ۱۳۹۰ 10:24 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=343 پنجشنبه ۷ بهمن ۸۹ در شماره‌ی هشتم «مهرنامه»، جلال توکلیان مقاله‌ای در باب آیین «بردباری» در نزد مهندس بازرگان نوشته بود که بسیار به دلم نشست. از دوستان «مهرنامه» خواهش کردم رضایتش را برای انتشار مجدد مطلبش در اینجا بگیرند. موافقت کرد. از او سپاسگزارم. مطلبش را در اینجا می‌توانید بخوانید. text/html دوشنبه، ۳۰ آبان ۱۳۹۰ 2:23 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=342  دی ۸۹ بخشی از نسل ما که با برخی کتابهای دینی بزرگ شد، به‌ويژه در دهه‌های چهل و پنجاه شمسی، شاهد نام نویسندگانی بر روی کتابها بود که هرگز عنوان یا لقبی دینی را بر سر خود نداشت، حجة‌الاسلام یا آیة‌الله، بلکه عنوانهای مهندس و دکتر بر سر آنها بود. مهندسها و دکترها کتابهای دینی می‌نوشتند، به تبلیغ دین و دفاع از آن می‌پرداختند و کتابهایشان برای درس‌خواندگان دبیرستانها و دانشگاهها و بازاریان باسواد جذابیت داشت. تصور اینکه مهندس یا دکتری تفسیر قرآن بنویسد یا از احکام و عبادات دینی دفاع کند، چنان بود که آخوندی از فیزیک و شیمی و ریاضی سخن بگوید. اما گویی وقتی چنین افرادی از دین دفاع می‌کردند ارزش دین در چشم مردم بالاتر می‌رفت، مگر نه اینکه آنها درس‌خوانده‌تر از «آخوندها» بودند و به «علوم زمان» نیز مسلط بودند. این کتابها می‌گفتند که اسلام بسیار «علمی» و «مدرن» است و با هیچ چیز «علمی» یا «مدرنی» در تضاد نیست. آن دینی که «بد» است، یا بد بود، «دین» کشیشهای مسیحی در قرون وسطی بود. اما اسلام جز علم و فلسفه و ترقی و آبادانی و آزادی و کرامت انسانی چیزی نیست. تصور این بود که اسلام تازه‌ای وجود دارد که اسلام «دانشگاهیان» است و نه فقط «اسلام آخوندها» و «روضه‌خوانها» و «عوام بی‌سواد». این «اسلام مهندسها و دکترها» در دانشگاهها وجود داشت. دانشجویان در دانشگاهها «نماز» می‌خواندند، به مسجد می‌رفتند و روزه می‌گرفتند. البته، گاهی هم بازداشت می‌شدند و به زندان می‌افتادند، چون استبدادستیز و آزادیخواه نیز بودند. دختران دانشجویی هم که می‌خواستند دینداری‌شان را نشان دهند، حجابی جدید را «مُتداول» کرده بودند که تا قبل از آن سابقه نداشت، این حجاب را مردم حجاب دختران دانشجو می‌نامیدند. اینها همه کار آن مهندس و دکترهایی بود که اسلام را در دانشگاهها ترویج می‌کردند. آنها در کشورهای اروپایی و امریکا درس خوانده بودند، خوش‌لباس و خوش‌برخورد و پاکیزه بودند، لباسهای غربی می‌پوشیدند، از طبقات مرفه و موفق شهری بودند، اما با همان کت وشلوارها و کراوات‌هایشان به نماز می‌ایستادند و روزه می‌گرفتند. مردم عادی هم که می‌دیدند این «اسلام» این قدر خوب است که «دانشگاهیان» هم قبولش دارند دیگر نمی‌توانستند به آنچه خود از قدیم داشتند با بدگمانی بنگرند. text/html شنبه، ۲۸ آبان ۱۳۹۰ 1:18 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=339 دوشنبه ۶ دی ۸۹ امروز در جمع دوستان بودم، به مناسبتی سخن از وضع هوا و این زمستان کساد و بی‌رونق، بی‌برف و باران، رفت. دوستی به کنایه گفت: معصیتهای «اهل اسلام» زیاد شده است، آسمان نمی‌بارد! رخت به دیار کفر باید کشید که هرچه «رحمت» است در آنجاست، توگویی در آن دیاران هیچ معصیت خدای نیست! می‌خواستم بگویم از قدیم گفته‌اند که «مستحق کرامت گناهکاران‌اند»، دیدم که این سخن امروز وارونه است که «مستحق عقوبت بی‌گناهان‌اند» و «سزاوار دولت گناهکاران»! چیزی نگفتم. باری، یادم آمد که چیزی آماده کرده بودم، پیشتر به همین مناسبت، اما کنار گذاشته بودم. اکنون منتشر می‌کنم. بادا که «رحمت» الهی شامل حال ما بشود و حضرت باری تعالی، معصیت «جباران» و «دروغگویان» را به پای مردم ستمدیدۀ این سرزمین نگذارد. آمین یا رب‌العالمین. text/html شنبه، ۲۸ آبان ۱۳۹۰ 1:12 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=338 ۲۴ آذر ۸۹ انقلاب با خود بسی چیزها می‌بَرَد و با خود بسی چیزها نیز می‌آورد. شاید سنجشی میان همین بُرده‌ها و آورده‌ها باشد که به ما بگوید چه بر سر تاریخ آمده است. به هر تقدیر، این بُرده‌ها و آورده‌ها هرچه هم بوده باشند، سال ۵۷ که به پایان رسید کسی در عرصۀ گفتار دینی و فکری به میدان آمد که تأثیرش تا سالها بعد به درازا می‌کشید. او را انقلاب آورده بود. اما راز موفقیتش چه بود و او چگونه توانست به یکی از پرنفوذترین و شاید دورانسازترین روشنفکران ایران، به‌ويژه پس از سال ۵۷، تبدیل شود؟ text/html شنبه، ۲۸ آبان ۱۳۹۰ 1:09 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=337 دوشنبه ۱۵ آذر ۸۹ دیشب تقریباً زود خوابیدم، هنوز ۱۱ نشده بود. از استخر برگشته بودم و خسته بودم. چند ساعتی بعد بیدار شدم. ساعت را که نگاه کردم چیزی از ۳ گذشته بود. چشم بر هم گذاشتم. اما خوابم نمی‌برد و غلت زدن در بستر هم خوشایندم نبود — من خوابم کم است حداکثر ۶ ساعت، اما عمیق است، باید یکسره بخوابم، اگر به علتی از خواب بپرم یا بی‌خواب شوم دیگر خوابم نمی‌برد، و اگر خوابم زیر آن ۶ ساعت باشد دیگر تمام روزم خراب است. باری، گفتم برخیزم و کار کنم، حالا که خوابم نمی‌برد. دستگاه را که روشن کردم گفتم فریضۀ اتصال به عالم مجاز را هم به جا آورم. به شیوۀ معهود صندوقها را بازدید کردم تا نامه‌های وارده را ببینم و بعد هم گفتم سری به سایت بزنم مبادا راهزنی شده باشد — روزی یکی دوبار این کار را می‌کنم تا یک وقت به دست اجانب نیفتاده باشد و چیزی نامربوط در آن نگذاشته باشند. باری، شگفت زده شدم. سایتم «فیلتر» شده بود؟ در حالی که قبل از خواب، همان حدود ۱۱ که به آن سر زدم، چنین چیزی نبود. متعجب شدم. با خود گفتم، یعنی کدام سازمان یا مأمور است که نیمه‌شب سایتها را فیلتر می‌کند؟ آیا ماشینی و خودکار است یا قاضی و مأموری و پرونده‌ای در کار است و جرمی اتفاق افتاده است؟ اما در نیمه‌شب چه کسی تصمیم می‌گیرد؟ باری، به همان نشانی وارد در صفحۀ فیلترینگ نامه‌ای فرستادم و گفتم من فلانی هستم صاحب این سایت، لطفاً، بفرمایید جرم من چیست؟ بعد هم سعی کردم با آی اس پی دانشگاه امتحانی بکنم. خوشبختانه یا بدبختانه سایت مسدود نبود. حالا، اینها را دارم با استفاده از همانجا نشر می‌کنم. به آن نامه هنوز پاسخی داده نشده است. اگر این آی اس پی هم از حکم مخابرات تبعیت کرد، من دیگر معذور هستم و چیزی در اینجا منتشر نخواهم کرد، مگر اینکه خداوند یا گشایشی فراهم کند یا مرا به سرزمینی دیگر اندازد. پوزش‌خواه و سپاسگزارم. text/html شنبه، ۲۸ آبان ۱۳۹۰ 1:07 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=336 دوشنبه ۱۵ آذر ۸۹ سیمون دو بوار، وداع با سارتر، ترجمۀ حامد فولادوند، تهران: جامی، ۱۳۸۹، ۴۵۵ ص، ۱۰۵۰۰ تومان.   هیچ فیلسوفی در قرن بیستم به اندازۀ ژان – پل سارتر مشهور نشد. این امر، البته، دلایل خود را داشت. او فیلسوفی دانشگاهی نبود. او نویسندۀ داستانها و رمانها و نمایشنامه‌های فلسفی، مقالات و پژوهشهای ادبی و فرهنگی، کتابهای سنگین و دشوار فلسفی، نویسندۀ مقالات و بیانیه‌های سیاسی، و نیز پیکارگر پرشور راه آزادی بود. علاوه بر این، سارتر در زندگی خصوصی کمی قلندرانه می‌زیست و آگاهانه و آشکارا بسیاری از آداب و رسوم و پسندهای اجتماعی را زیر پا می‌گذاشت، با این ادعا که آنها بورژوایی یا متعلق به طبقۀ متوسط است. همزیستی آشکار و مشترکش با سیمون دو بوار، بدون تن دادن به ازدواج رسمی، و در عین حال رابطه‌های همزمانش با زنان دیگر، شیفتگی‌اش به نوعی زندگی «چندهمسری» یا «چندعشقی»، یکی از آن غرایبی بود که دست کم از فیلسوفان انتظار نمی‌رفت. اما، سارتر، ظاهراً فیلسوفی تمام‌عیار نبود و زندگی به شیوۀ هنرمندان شورشگر را بیشتر می‌پسندید. با این همه، هنگامی که سارتر در سال ۱۹۸۰ مرد، هنوز بسیار چیزها بود که در زندگی او بر همگان آشکار نبود. او با همۀ بی‌باکی‌اش در انجام دادن رفتارهای جسورانه و ادای سخنان بی‌پروا هنوز چیزهایی برای پنهان کردن داشت، چیزهایی که بعد از مرگش رفته رفته از پرده بیرون می‌افتاد. text/html شنبه، ۲۸ آبان ۱۳۹۰ 1:02 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=335 دوشنبه ۱ آبان ۸۹ نیچه اولین بار چگونه و از چه طریق به ایرانیان شناسانده شد؟ چه کسی نخستین بار نام او را در ایران به زبان آورد یا به زبان فارسی دربارۀ او و اندیشه‌هایش سخن گفت؟ نمی‌دانم و در این خصوص تحقیقی نکرده‌ام و نیز ندیده‌ام کسی چنین تحقیقی کرده باشد، اما شاید آنچه محمد علی فروغی در دهۀ ۱۳۱۰ شمسی/۱۹۳۰ دربارۀ او نوشته است از نخستین نوشته‌ها و پرمایه‌ترین آنها باشد، اگر نخستین آنها نباشد. در اینجا می‌کوشم نگاهی معاصر به روایت فروغی از فلسفۀ نیچه بیفکنم، روایتی که شاید هنوز برای برخی کسان معتبرترین روایت باشد، گرچه مانند آن نیز در کتابهای دیگر نویسندگان فلسفی اروپایی کم نیست، چه در نیمۀ اول قرن بیستم و چه در دورۀ معاصر. با این همه، روایت فروغی ويژگیهای ایرانی – اسلامی خود را نیز دارد. text/html شنبه، ۲۸ آبان ۱۳۹۰ 12:58 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=334 شنبه ۱۷ مهر ۸۹ نزدیک نیمی از تابستان امسال را در سفر بودم. سالهاست که می‌خواهم تمامی تابستان را در سفر باشم، سفری دور و طولانی، اما هیچ‌گاه موفق نشده بودم. امسال هم همین خیال را در سر داشتم، اما آنچه این بار آن را به تحقق نزدیک کرد تنها تصمیم فردی خودم نبود. دوستان مرا راه انداختند و من هم رفتم. بختی بلند داشتم، شاید. در سفر سعی می‌کردم از برخی چیزها بی‌خبر باشم و مدتی ذهنم را سبک کنم از همه‌ی گرانیها و گرانجانیها. تا حدودی نیز موفق بودم. از سفر که برگشتم بعد از یکی دو روز اولین خبری که تکانم داد خبر درگذشت دردناک برگ‌نیسی بود، دوستی که سالهای بسیار با او همکار و هم‌اتاق بودم. فردای آن روز باز به سفر رفتم و تلخی این خبر را هم با خودم بردم. در بازگشت شروع به نوشتن چیزی درباره‌ی برگ‌نیسی کردم. تردیدهایی به ذهنم ریخت، نیمه‌تمام بود که رها کردم، داشتم سبک و سنگین می‌کردم که خبری دیگر رسید: پسردایی پدرم را سارقان طلا در مشهد کشتند. مرد نازنینی بود که چند سالی از من بزرگتر بود و از جوانی با هم دوستی داشتیم. آسمان دلم باز ابری شد. سفری دیگر در راه بود و باید چیزی می‌نوشتم. کارهای ناتمام دیگر هم بود. بعد از چندهفته باز به سفر رفتم و سه‌‌هفته‌ای سفر بودم. دیگر خیلی چیزها یادم رفته بود. در این مدت دوستانی لطف کرده‌اند و خبری از من گرفته‌اند، دوستان نادیده‌ای که این صفحه آشناکننده‌ی من و آنها بوده است. از همه‌ی آنها سپاسگزارم. همواره با خودم فکر کرده‌ام که نوشتن برخی چیزها در این صفحه چه اهمیتی می‌تواند برای دیگران داشته باشد، و اگر کسی را اندوهی نصیب کند، مرا چه باری از آن بر دوش است. باری، در این روزهای سکوت سعی کردم بسیاری از غوغاهای درونی را در خودم خاموش کنم و زخم خون‌چکان چند ساله‌ای را التیام بخشم. به نظرم می‌آید که بهترم و حالا می‌توانم جبران مافات کنم و بسیاری دیون را بپردازم و عهدهای بجانیاورده را بجا آورم. چنین باد. text/html جمعه، ۲۷ آبان ۱۳۹۰ 2:53 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=333 آبان ۸۹ در میان پدیدارهای تاریخ بشری هیچ‌چیز شگفت‌انگیزتر از گوناگونی زبانهای آدمیان و در عین حال ترجمه‌پذیری این زبانها به یکدیگر نیست. چرا آدمیان زبانهای گوناگونی دارند؟ چرا این زبانهای گوناگون در عین حال که متفاوت‌اند باز به یکدیگر ترجمه می‌شوند و به فهم در می‌آیند؟ آیا علم و دانش جدید پاسخی برای این معما دارد؟ پیشینیان در این خصوص چه می‌گفتند؟ روایت مشهور «عهد عتیق»، سفر پیدایش، باب ۱۱، آیات ۱۰–۱، می‌گوید که در ابتدا «تمام جهان را یک زبان و یک لغت بود»، اما چون بنی آدم همه در یک جا جمع آمدند و خواستند برجی بنا کنند تا سرش به آسمان برسد، «خداوند نزول نمود تا شهر و برجی را که بنی‌آدم بنا می‌کردند ملاحظه نماید. و خداوند گفت همانا قوم یکی‌ است و جمیع ایشان‌ را یک زبان و این کار را شروع کرده‌اند و الان هیچ کاری که قصد آن بکنند از ایشان ممتنع نخواهد شد. اکنون نازل شویم و زبان ایشان را در آنجا مشوش سازیم تا سخن یکدیگر را نفهمند. پس خداوند ایشان را از آنجا بر روی تمام زمین پراکنده ساخت و از بنای شهر بازماندند». این روایت می‌گوید که خدای غیور «عهد عتیق» برشدن آدمیان به آسمان را برنمی‌تابد و آنان را ناهمزبان می‌کند تا نتوانند به همدلی و همفکری دست یابند و به مقاصد خود برسند. پراکندگی آنان بر روی زمین از همین روست. چون آنان با همزبانی و همدلی به هر کاری قادرند، حتی رقابت با خدا و سرکشیدن به قلمرو او. این روایت می‌‌خواهد علت تفاوتهای زبان آدمیان را نشان دهد، اما نمی‌گوید پس چرا انسانها با وجود اختلاف زبانها باز می‌توانند زبان یکدیگر را بفهمند؟ در واقع، به نظر می‌آید که «ترجمه» برای نویسندگان «عهد عتیق» به‌منزلۀ ابزاری برای ارتباط شناخته‌شده نیست! اما قرآن، برخلاف «عهد عتیق»، تفاوتهای آدمیان، از جمله زبان‌شان، را برای نفهمیدن یکدیگر و ناتوانی‌شان نمی‌داند، بلکه دقیقاً برای فهمیدن یکدیگر می‌داند: « يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُم مِّن ذَكَرٍ وَأُنثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا» (حُجُرات، ۱۳؛ « اى مردم ما شما را از مرد و زنى آفريديم و شما را ملت ملت و قبيله قبيله گردانيديم تا یکدیگر را بشناسید»). (در تفسیر این آیه در تفسیرهای جدید، مانند «المیزان» و «نمونه»، به بی‌شباهتی ظاهری افراد به یکدیگر اشاره شده است، یعنی اگر انسانها شبیه هم بودند یکدیگر را نمی‌شناختند و ملتها و قبایل پدید نمی‌آمدند، و حال آنکه این آیه از ملتها و قبایل سخن می‌گوید و نه افراد! خداوند انسانهای دارای تبار واحد را به ملتها و قبایل تقسیم کرد، اما نه برای اینکه آنها با هم اختلاف داشته باشند و با یکدیگر ستیزه کنند تا ضعیف بمانند. در واقع، بخش بعدی آیه که انسانها را از تفاخر به تفاوتهایشان باز می‌دارد، إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ، یکی از آن تفاوتها می‌تواند «تفاخر» به زبان باشد که عربها در این خصوص مشهور بودند. با این همه، قرآن از ساختن برجی در زمان فرعون و موسی سخن می‌گوید: قصص، ۳۸؛ غافر، ۳۶–۳۵. فرعون و وزیرش این برج را ساختند تا بتوانند خدا را مشاهده کنند و راستگویی موسی را بیازمایند. قرآن از اختلاف زبانها به حکم خدا یا رقابت انسانها با خدا و غیرت او در این خصوص سخن نمی‌گوید. در قرآن خدا و انسان با یکدیگر در رقابت نیستند. در «تاریخ طبری» و برخی منابع دیگر این داستان تورات نقل شده است.)   text/html جمعه، ۲۷ آبان ۱۳۹۰ 2:47 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=332 پنجشنبه ۴ آذر ۸۹ امروز برای شخصیتهای نامدار هنری و فرهنگی، ورزشکاران مشهور، و رهبران سیاسی شاید افتخار یا لذتی بیش از رو به رو شدن با خیل هواداران‌شان یا به نمایش گذاشتن آنان نباشد. این هواداران هرچه بیشتر باشند، آنان بیشتر از قدرت و ثروت و محبوبیت برخوردارند. انبوهی هواداران به آنان اعتماد به نفس نیز می‌بخشد و گاهی به خلاقیت و توانایی‌هایشان نیز می‌افزاید، و البته گاهی به دردسرهایشان، چون آنان می‌خواهند که «این هواداران» را به هر قیمتی حفظ کنند. این امر برای هنرمندان یا ورزشکاران شاید عیب چندانی نداشته باشد، چون آنان بیشتر مردم را سرگرم می‌کنند تا رهبری. بنابراین، برای آنان مشتری در حکم «خدا»ست، مگراینکه آنان در هنر یا کار خود به چیزی فراتر از ثروت یا محبوبیت یا قدرت بیندیشند. اما در خصوص رهبران سیاسی وضع فرق می‌کند. آنان نیز می‌توانند با پیروی از خواستهای مردم محبوبیت به دست آورند، اما نمی‌توانند آن را به‌راحتی حفظ کنند. چون زمینه‌ای که آنان در آن کار می‌کنند، همچون هنرمندان یا ورزشکاران، تنها در اختیار خودشان نیست. از همین رو، بسی زود مردم پی به بی‌کفایتی آنان می‌برند. و ستارۀ اقبال‌شان افول می‌کند. امروز، در کشورهای دموکراتیک، نمی‌توان سیاستمدارانی یافت که آن‌قدر محبوب باشند که خلایق را به هر طرف خواستند بکشند یا دیرزمانی محبوبیت خود را حفظ کنند. بنابراین، داشتن رهبران استثنائی، و در عین حال احمق، خاص کشورهای عقب‌مانده است، کشورهایی که مردم نمی‌توانند رهبران سیاسی خود را به بی‌کفایتی متهم کنند و از کار برکنار کنند. این کشورها امروز به همان وضعی دچارند که زمانی بخشی از اروپای نیمۀ اول قرن بیستم به آن گرفتار بود، یعنی: فاشیسم. فاشیسم علاقۀ بسیاری به تظاهرات و به صف کردن مردم در برابر «رهبر» داشت. «رهبر» هرگاه که اعتماد به نفسش از دست می‌رفت، برایش تظاهراتی ترتیب می‌دا‌دند تا دوباره بتواند روی پاهایش بایستد. text/html جمعه، ۲۷ آبان ۱۳۹۰ 2:42 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=331 ۱۴ تیرماه ۸۹ هنگامی که دادگاه آتن به سقراط پیشنهاد کرد که مکافاتی برای خودش پیشنهاد دهد، سقراط با همان رندی همیشگی خود به طعنه گفت که آتنیان اگر بخواهند با او به عدالت رفتار کنند، باید به او پاداش دهند: «کدام پاداش درخور مرد تهی‌دست نیکوکاری است که باید فراغت کافی داشته باشد تا بتواند هرروز شما را به راه راست رهبری کند و از کارهای ناپسند باز دارد؟ به گمان من هیچ پاداش برای او بهتر از آن نیست که او را در پریتانه‌ئون١ نگاهداری کنید زیرا او به این پاداش سزاوارتر از کسانی است که از میدان مسابقۀ اسبدوانی یا ارابه‌رانی پیروز در‌می‌آیند: آن پهلوانان برای شما خشنودی گذران فراهم می‌کنند در حالی که من می‌کوشم تا شما را به سعادت راستین برسانم. از این رو من برای این پاداش سزاوارتر از ایشانم. پس اگر می‌خواهید چیزی پیشنهاد کنم که از روی حق درخور خود می‌دانم، پیشنهاد می‌کنم که مرا در پریتانه‌ئون نگاهداری کنید» (آپولوژی، ۳۶). سقراط نخستین کس در میان یونانیان نبود که به جایزه‌های ورزشکاران اعتراض داشت یا آنها را گزاف می‌دانست. سولون و کسنوفانس، پیش از او، از پاداشهای ورزشکاران و تحسین مردمان از آنان انتقاد کرده بودند. ارزشهای ورزشی بیانگر ارزشهای جنگ و افتخار و کسب منزلت از راه فعالیتهای سیاسی‌اند. این ارزشها نمی‌توانند به جامعه‌ای عادل و متعادل بینجامند. از همین رو بود که نخستین حکیمان و فیلسوفان یونان زبان به انتقاد از ارزشهای ورزشی و جنگی و سیاسی گشودند، ارزشهایی که قهر و غلبه و برتری‌جویی را تشویق می‌کردند و غوغا نیز از آن حمایت می‌کرد. این شاید یکی از مهمترین دلایلی بود که سقراط و افلاطون و ارسطو و دیگر فیلسوفان یونانی را به مخالفت با دموکراسی یا انتقاد از آن سوق داد، چرا که «دموکراسی» در زبان یونانی آن روزگار به معنای حکومت «دموس» یا «مردمان فرودست و پست» بود. و «مردمان پست» از قهر و غلبه و پیروزی بسیار لذت می‌برند. آیا اینها همان چیزهایی نیست که امروز بسیاری از مردمان در آرزوی آنند؟ text/html جمعه، ۲۷ آبان ۱۳۹۰ 2:33 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=330 شنبه ۱۲ تیر ۸۹ چگونه شریعتی را شناختید؟ در نخستین سالهای دبیرستان بودم، سالهای ۴۹ به بعد. پدرم اهل سیاست و مبارزه بود. مصدقی بود و از جوانی با «کانون نشر حقایق اسلامی»، در مشهد، و استاد محمدتقی شریعتی آشنا بود. با روحانیون مبارز آن زمان هم آشنایی داشت و از ۴۲ به بعد هم به مبارزه پیوسته بود. او کتابهای شریعتی را که حسینیه ارشاد منتشر می‌کرد به خانه می‌آورد. شریعتی کتابی هم برای نوجوانان داشت: یک بی‌نهایت جلوش صفر. اما کتابهای دیگرش را هم می‌شد خواند، به‌ویژه آنهایی که کم حجم بود. به اینها اضافه کنید نوار سخنرانیها را. پدرم خیلی دوست داشت من کتابخوان بشوم، من هم شدم. تقریبا از همان وقتی که خواندن و نوشتن را یاد گرفتم. text/html پنجشنبه، ۲۶ آبان ۱۳۹۰ 1:36 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=329 اردیبهشت ۸۹ روزی، در سالهای دور، یکی دو دهه پیش، کسی از من پرسید: «تعجب می‌کنم که تو هایدگری شده‌ای، چرا مارکسیست نشده‌ای؟» ابتدا به او توضیح دادم: «هایدگری نیستم، اما به فیلسوفان وجودی علاقه‌دارم. این امر شاید به مزاج یا طبیعتم برگردد، شاید هم متأثر از تربیت خانوادگی و آموزش مدرسه و دبیرستان و شاید متأثر از خوانده‌ها و شنیده‌هایم از دوران کودکی باشد». راستی، کسی چه می‌داند چرا از این یا آن چیز خوشش می‌آید، چرا شیفته این چیز یا آن چیز می‌شود. چرا یکی شعر دوست دارد و یکی نه. چرا یکی رمان نمی‌تواند بخواند و یکی فلسفه. چرا یکی شمشیرزن می شود و یکی قلمزن. واقعاً چرا؟ چرا همه ما دکتر و مهندس نشدیم تا هم پدر و مادرمان راضی باشند و هم خودمان کمتر در زندگی دردسر و بیشتر پول داشته باشیم و هم اولیای امور از ما راضی باشند. چرا شیفته افکار و اندیشه‌هایی می‌شویم که نه برای خودمان عاقبت خوشی دارند و نه برای خانواده‌هایمان. و دست آخر شاید حتی برای سرزمین‌مان؟ text/html پنجشنبه، ۲۶ آبان ۱۳۹۰ 1:31 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=328  فروردین ۸٩ شاید در عصر جدید هیچ مفهومی مانند «انقلاب» نتوان یافت که در تاریخ سیاسی جهان جدید نقشی بسیار تعیین‌کننده‌ ایفا کرده باشد. در اهمیت آن، نخست، همین بس که ما امروز نمی‌توانیم از تعبیری استفاده کنیم که همچون «انقلاب» روندهایی مانند تغییر و توسعه و رشد را تجسم بخشد. این مفهوم به دلیل همین خصوصیات به زبانهای علوم طبیعی و اجتماعی نیز وارد شده است تا آنجا که برای ما اکنون دشوار است تصور کنیم که بدون آن چگونه می‌توانیم شروع به اندیشیدن کنیم. دومین نکته‌ای که اهمیت این مفهوم را برای تاریخ سیاسی جهان جدید آشکار می‌کند این است که اکثر قدرتهای بزرگ سیاسی جهان معاصر ما — امریکا، فرانسه، روسیه، چین — همگی بعد از اعلام گسستی انقلابی از گذشته‌های پیش از انقلابی خود تأسیس شده‌اند. آنچه در همۀ این کشورها به نام «انقلاب» رخ داد بعدها به الگویی تقلیدپذیر برای بسیاری کشورها تبدیل شد، کشورهایی که شاید از «انقلاب» تنها نابودی بی‌محابای ساختارهای اجتماعی، به زیر افکندن حقوق انسانی، مشروع ‌شمردن هر عملی به نام «انقلاب»، از جمله توقیف و اعدام و شکنجه و مصادرۀ اموال مخالفان، به خدایی رساندن «دولت»، و ساختن جبارانی فرعونی به نام «رهبر» را برای مردمان محروم سرزمین‌هایشان به ارمغان آوردند. بنابراین، شاید نگاهی به نخستین سرمشقهای انقلابها بتواند به ما نشان دهد که میان آنچه در نخستین انقلابهای جهان رخ داد، و پیامدهای بعدی آن، و آنچه در تقلیدهای بعدی از آنها در کشورهای دیگر صورت گرفت، چه شباهتها و چه تفاوتهایی را می‌توان مشاهده کرد. ایدئولوژیهای انقلابها شاید متفاوت بود، اما برخی اعمال و پیامدها شاید شبیه بود. text/html دوشنبه، ۲۳ آبان ۱۳۹۰ 3:02 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=327 سه شنبه ۲٧ بهمن ۸۸ مدتی است که در کشور ما برخی از صاحبان قدرت و برخی از اصحاب شریعت از چیزی به نام خطر «علوم انسانی» سخن می‌گویند. تصور آنان بر این است که علوم انسانی «اعتبار دیانت» و «اقتدار حکومت» را در اندیشۀ افراد ضعیف می‌کند و آنان را مستعد نافرمانی و شورش می‌سازد، چه این شورش بر ضد دین و آداب و رسوم و شیوه‌های مألوف زندگی در جامعه باشد و چه در برابر قدرت حاکم. واقعیت این است که این سخنان چندان تازه نیست و ما این سخنان را سالهاست که به صورتهای مختلف از ابتدای انقلاب تاکنون شنیده‌ایم: از دانشگاهی که قرار بود «کارخانۀ آدم‌سازی» باشد تا «تهاجم فرهنگی» و اکنون نیز باز ماجرای «علوم انسانی». نتایج این سخنان را نیز البته دیده‌ایم: تعطیلی سه سالۀ دانشگاهها در سالهای ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۲ و اخراج استادان و آموزگاران و دبیران و گزینش دانشجویان و استادان و سهمیه‌بندی‌های گوناگون و نیز ممیزی کتابهای درسی و غیردرسی و .... در اینکه این سخنان برای رسیدن به چه مقاصد پیدا و پنهانی دیگری ممکن است باشد، اکنون نمی‌خواهم در اینجا بحث کنم. فرض می‌گیرم که گویندگان این سخنان صادق‌اند و قصد اصلاح دارند. آنچه اکنون می‌خواهم از آن بحث کنم این است که کسانی که چنین تصوری از «دانشگاه» و «کتاب» و «آموزگار» و «دانش‌آموز» و «دانشجو» و «خواننده» دارند اساساً چه تصوری از «انسان» دارند و چگونه می‌خواهند به انسان «ساختۀ خود» دست یابند؟ از سوی دیگر، می‌توان این پرسش را کرد که آیا اساساً چنین تصوری را می‌توان «علمی» و «معنوی» و «انسانی» و «دینی» خواند. در اینجا می‌کوشم بررسی کنم که چنین نگرشهایی تا چه اندازه می‌توانند «نامعقول» و «ناعلمی»، مبتنی بر فهمی نادرست از «طبیعت» انسان، و مباین با «کرامت» انسانی و نابودکنندۀ «اخلاق» و «معنویت» و «دین» باشند و اینکه بر خلاف ادعا چرا چنین نگرشهایی دربارۀ «انسان» جز به تباهی «شخصیت» انسانی و «رکود» و «عقب‌ماندگی» اجتماعی و «مادی‌سازی» و سرانجام «خشونت تمام عیار» نمی‌انجامد. text/html دوشنبه، ۲۳ آبان ۱۳۹۰ 2:18 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=324 یکشنبه ۱۸ بهمن ۸۸ اکنون ۶۵ سال از زمانی می‌گذرد که پای نخستین سربازان اتحاد جماهیر شوروی، در پایان ژانویۀ ۱۹۴۵، به آشویتس رسید و درهای این اردوگاه به روی فاتحان جنگ گشوده شد. این اردوگاه در هنگام ورود سربازان شوروی ۷۰۰۰ زندانی داشت که همۀ آنان تقریباً بازماندگان آن یک و نیم میلیون نفری بودند (۹۰ درصد آنها یهودی بودند) که به این اردوگاه آورده شده بودند. چند روز قبل از رسیدن سربازان شوروی، نازیها ۶۵۰۰۰ نفر از این بازماندگان را از میان برده بودند تا هیچ سندی برای این جنایت عظیم باقی نماند. در طی سالهایی که از این واقعه گذشته است مباحثات بسیاری دربارۀ این اردوگاه زندانیان غیرنظامی و نسل‌کشی صورت گرفته در آن وجود داشته است: از شمار واقعی کشته‌شدگان، تا کسانی که منکر هرگونه نسل‌کشی یهودی در آن شده‌اند، همچنین بحثهایی دربارۀ ملیت و دین و مذهب و اخلاق «گردانندگان» این اردوگاه. اکنون بعد از ۶۵ سال می‌توان پرسید که «آشویتس» چه معنا و چه اهمیتی می‌تواند برای ما در مقام موضوعی فلسفی داشته باشد، آیا اصلا می‌توان چنین واقعه‌ای را به مسأله‌ای فلسفی تبدیل کرد؟ text/html دوشنبه، ۲ آبان ۱۳۹۰ 2:34 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=323 جمعه ۲۵ دی ۸۸ داستانها و افسانه‌ها، آن‌طور که امروز اسطوره‌شناسان معتقدند و ناقدان ادبی سعی در کشف راز و رمزشان دارند، از ویکو و یونگ و الیاده و پراپ گرفته تا ریکور، صرفاً تخیلات موهوم انسانهای بدوی نیستند. این داستانها، که پیش از آن به وجود آمدند که انسان خودآگاهانه به داستانپردازی روی آورد، آن حقایقی را بیان می‌کنند که انسان در طی سالیان دراز زندگی تاریخی خود تجربه کرده و به ساده‌ترین صورت بیان کرده است. سادگیی که امروز می‌تواند برای ما رشک‌برانگیز باشد. واقعاً چه داستانهایی بهتر از ضحاک یا فرعون می‌تواند به بهترین نحو نظامهای ضدانسانی استبدادی را معرفی کند؟ خصوصیات این نظامها را در کجا بهتر از این داستانها می‌توان یافت؟ — خصوصیاتی که امروز نیز آن را می‌توان در جامه‌ها و جامعه‌های دیگر بازیافت. یکی از چیزهایی که ما امروز در صورت فانتزی، در فیلمهای ترسناک، عادت به دیدنش کرده‌ایم «خون‌آشام»ها و «دراکولا»هایند. «خون‌آشام»‌ها ظاهراً موجوداتی هستند که بیش از دیگران عمر می‌کنند یا می‌خواهند عمری جاودانی داشته باشند. چیزی که در این میان مهم است این است که آنها برای زنده ماندن چاره‌ای جز «خونخواری» ندارند. آنها موجودات «تاریکی»اند، شبها «زنده» و «فعال» می‌شوند، «نور» را نمی‌توانند تحمل کنند، «عشق» برای‌شان «مرگ‌آور» است و «کینه» و «انتقام» تنها چیزی است که به آنها «انگیزه» حیات می‌دهد. بنابراین، به نظر می‌آید که برای انسانها تصور زندگی جاودانه در این جهان جز برای موجودات «خونخوار» میسر نیست. همین‌گونه‌اند «خودکامگان» و «نظامهای سیاسی»غیرانسانی. ریختن خون و کشتن می‌تواند مدتی آنها را زنده نگه دارد، شاید برای ده یا بیست سال، تا وقتی باز نسلی تازه سر بر دارد و «داد» بستاند. اما هر نظام سیاسی در عمر خود چندتا ۲۰ سال می‌تواند داشته باشد؟ — چندبار می‌تواند بکشد؟ چند نسل را می‌تواند تباه کند؟ خب، در مقابل «خونخواری» جاودانه‌ساز، «عشق» و «ایثار» و «تسلیم به مرگ» وجود دارد، مرگی که انسان از آن استقبال می‌کند، در جایی که زندگی و عشق و دیگری می‌تواند حاملهایی برای جاودانگی باشند. انسانی که «خونخوار» نباشد دیگری را «فدا» نمی‌کند تا خود زنده بماند. خود را فدا می‌کند تا «دیگری» زنده بماند. ما هیچ وقت مرد یا زنی که جان خود را به خطر می‌اندازد تا انسانی دیگر را از مرگ برهاند، حتی گاهی برای اینکه حیوانی را نجات دهد، سرزنش نمی‌کنیم — همچون وقتی که شکاربانی جان خود را برای حمایت از حیوانات از دست می‌دهد، یا راننده‌ای در جاده برای زیر نگرفتن حیوانی خود را به سختی یا خطر مرگ می‌اندازد. ما بر این اعتقادیم که «انسان کسی است که مرگ خودش را مقدم بر مرگ دیگران بداند». اما «خودکامه»، ضحاک و فرعون و اژدها و خون‌آشام و دراکولا، کسی است که همه را می‌کشد تا خود زنده بماند. اما داستانها می‌گویند: اژدها نیز می‌میرد. text/html چهارشنبه، ۹ دی ۱۳۸۸ 8:22 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=322 در فیلم ماندگار و به یاد ماندنی زنده‌باد زاپاتا (۱۹۵۲)، ساخته‌ی الیا کازان، با فیلمنامه‌ای درخشان از جان اشتاین‌بک و تهیه‌کنندگی هوشمندانه داریل ف زانوک و بازی استثنایی مارلون براندو، دو صحنه‌ی تداعی‌کننده هست که هرگز از یادم نمی‌رود. در آغاز فیلم گروهی از کشاورزان ستمدیده برای دادخواهی به نزد رئیس جمهور می‌روند تا از ستم نظامیان و کارگزاران دولت شکایت کنند. رئیس جمهور که قصد دست به سر کردن شاکیان را دارد پاسخی طفره‌آمیز می‌دهد. یکی از کشاورزان باهوش که این پاسخ را برنمی‌تابد خواستار رسیدگی فوری رئیس جمهور و به پشت گوش نینداختن درخواست‌شان می‌شود. رئیس جمهور به خشم می‌آید و نام او را می‌پرسد و در برگه‌ای یادداشت می‌کند، برای اینکه در موقع مقتضی پاسخ این گستاخی را بدهد. مرد جوان خودش را معرفی می‌کند: امیلیانو زاپاتا. کشاورزان ستمدیده از کاخ ریاست جمهوری بیرون می‌روند. امیلیانو زاپاتا دیگر از شکایت به مراجع قانونی دست برمی‌دارد و قیام می‌کند تا خود داد خویش بستاند. او به رهبری انقلابی بدل می‌شود و جنگ داخلی را می‌برد و به رئیس جمهوری می‌رسد. اما او سرمست خوشگذرانی و ریاست می‌شود. مدت زمانی بعد، روزی گروهی از کشاورزان به دادخواهی به نزد او می‌آیند. سر و وضع آنان بی‌شباهت به همان گروه نخست ابتدای فیلم نیست. زاپاتا با بی‌حوصلگی به شکایت آنان گوش می‌دهد و به آنان پاسخی سرسری می‌دهد تا هرچه زودتر پی کارشان بروند. یکی از کشاورزان که از این پاسخ خشنود نیست به او اعتراض می‌کند. زاپاتا نام او را می‌پرسد و همینکه قلم به دست می‌گیرد تا این نام را یادداشت کند بی‌اختیار به یاد مشابهت رفتار آن کشاورز با رفتار خودش در گذشته و رفتار کنونی خودش با رفتار رئیس جمهور گذشته می‌افتد. قلم را به کناری می‌گذارد و دوباره همان انقلابی می‌شود که بود. او دیگر نمی‌تواند رئیس جمهور بماند، چون باید برای ماندن «در قدرت» به روی بسیار چیزها چشم بپوشد. او اکنون فهمیده است که چگونه «قدرت» آدمها را عوض می‌کند. او به مبارزه بازمی‌گردد، اما با همدستی یکی از یاران قدیمی خود به درون تله‌ای می‌رود که دشمنانش برایش چیده‌اند. او چنان تیرباران می‌شود که جسدش دیگر شناختنی نیست. زاپاتا قبل از مرگ هنگامی که پی به توطئه می‌برد «اسب سفید» خودش را از مهلکه فراری می‌دهد. خائن توطئه‌گر فریاد می‌زند: اسب را بزنید. اسب را بزنید. اما اسب به کوهستان می‌رود. مردم خبر مرگ زاپاتا را می‌شنوند و جسد او را می‌بینند، اما باور نمی‌کنند. اسب بی‌سوار در کوهستان شیهه می‌کشد و سم بر زمین می‌کوبد. مردم باور دارند که آن «اسب سفید» روزی با سوارکار واقعی خود باز خواهد گشت. text/html دوشنبه، ۷ دی ۱۳۸۸ 1:51 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=321 از نخستین لحظه‌ای که قدم به جهان هستی می‌گذاریم، بزرگترین چیزی که از آن هراسانیم «مرگ» است. در کودکی، والدین‌مان بزرگترین مراقبت را از ما می‌کنند تا نمیریم. با رسیدن به بزرگسالی می‌آموزیم چگونه از خود مراقبت کنیم تا نمیریم. همه‌ی تلاشهای ما در زندگی، آموزش و کسب و کار، ساختن و ویران کردن، ازدواج کردن و بچه‌دار شدن، اندوختن ثروت و به ارث گذاشتن همه برای این است که نمیریم. از همان نخستین دم که پا به جهان هستی می‌گذاریم بسیار چیزها می‌میرند تا ما زنده بمانیم. ما می‌خوریم و می‌نوشیم و این خوردنیها و نوشیدنیها همه می‌میرند و نابود می‌شوند، چه حیوان باشند و چه گیاه و چه خاک و آب و هوا، تا ما زنده بمانیم. در جهان زندگی اجتماعی نیز ما می‌آموزیم که چگونه فرصتها را از کف دیگران برباییم تا خود زنده بمانیم و بیشتر و بهتر زندگی کنیم، بسیاری می‌بازند تا برخی ببرند. از همین رو، بزرگترین رنج یا زیانی که تصور می‌کنیم به سراغ کسی می‌آید «مرگ» است. ما می‌کوشیم تا می‌توانیم این رنج یا زیان را به تأخیر بیندازیم. البته، گاهی نیز خواستار آن می‌شویم. شاید از آن رو که آن قدر رنج می‌کشیم که «مرگ» را آسودگی می‌پنداریم. ما بزرگترین مجازاتی را که برای یک انسان در اجتماع در نظر می‌گیریم «مرگ» است. «دولت» یا «اجتماع» بزرگترین مجازات خود را برای فرد مطرود از جامعه «مرگ» قرار می‌دهد. فرد یا اجتماع نیز دشمنان خود را چه دولت باشد چه هر مقام دیگر با فریاد «مرگ» بدرقه می‌کند. بنابراین، چنین به نظر می‌آید که «مرگ» شومترین چیزی است که می‌تواند نصیب کسی شود، اما اگر واقعاً چنین است، چگونه است که برخی انسانها به استقبال «مرگ» می‌روند و آن را نه همچون چیزی شوم، بلکه به عنوان بزرگترین امکان یا امتیاز خود برمی‌گزینند؟ مرگ برای چه کسی «شوربختی» و برای چه کسی «نیکبختی» است؟ ما در کجا «مرگ» را گرامی می‌داریم، و در کجا او را خوار می‌شماریم؟ مرگ چه کسی یا چه چیزی برای ما «شادی» است و مرگ چه کسی یا چه چیزی برای ما «اندوه» است؟ text/html پنجشنبه، ۳ دی ۱۳۸۸ 7:58 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=320 یکی دو روز پیش با تنی چند از دوستان سخن می‌گفتیم. بحثی پیش آمد درباره‌ی قرون وسطی و پاپهایی که کاردینالها برمی‌گزیدند و بعد زد و بندهایی که میان آنها برای انتخاب پاپ درمی‌گرفت و بعد برخی پاپهایی که به قدرت می‌رسیدند و کاردینالها را یکی یکی کنار می‌گذاشتند و کاردینالهای دست‌نشانده‌ی خودشان را به جای آنان می‌گماشتند تا پسران (نامشروع) خودشان را جانشین خودشان کنند. همه‌ی این بحثها را درگذشت مرحوم منتظری سبب شده بود. کسی گفت: «او می‌توانست چندماهی سکوت کند تا بعد به قدرت برسد و اصلاحاتی به وجود آورد». اما کسی دیگر گفت: «آقای منتظری گفته بود من نمی‌توانستم بیشتر صبر کنم، چون شاید من زودتر از فلانی می‌مُردم! آن وقت جواب خدا را چی می‌دادم؟» منتظری سخنی حق گفته بود: آدم چگونه می‌تواند اجازه دهد که به انسانی ظلم شود، ظلمی که پس از وقوع آن شاید دیگر آن مظلوم زنده نباشد، تا بعدها در حق کسانی دیگر جبران کند؟ آدم خانه و ماشین نیست که هروقت وقتش بود به سراغش بروی و درستش کنی. کمی تأخیر یک آدم را کشته است و دیگر هیچ جبرانی برایش نیست. مضافاً که خود آدم هم هیچ تضمینی ندارد که آن‌قدر زنده باشد تا بعد بتواند جبران مافات کند. سخن بدین جا که رسید این پرسش را طرح کردم که اگر آقای منتظری به قدرت می‌رسید و می‌خواست که اصلاحاتی انجام دهد باز نمی‌توانست چنین کاری بکند و به احتمال بسیار کشته می‌شد. بعد از پاپهایی سخن گفتم که با خوراندن سم کشته می‌شدند. دوستان تصدیق کردند. text/html پنجشنبه، ۱۲ آذر ۱۳۸۸ 1:28 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=319 شاید پیش از هرچیز باید توضیح دهم که چرا این مدت غایب بودم. خب، معلوم است. من با شروع هر ترم دچار افسردگی عمیقی می‌شوم. اما امسال دیگه واقعاً نوبر بود. ۱۶ ساعت تدریس در هفته و ۴ روز حضور در دانشگاه، مگر چیز دیگری هم از آدم باقی می‌گذارد؟ تازه این را هم اضافه کن به اینکه همیشه فکر کنی داری دو برابر همتایان و همسالان کار می‌کنی و حداقل یک چهارم آنها درآمد داری. آن وقت احساس ظلم مضاعف می‌کنی و دیگر فقط به تنها چیزی که فکر می‌کنی این است که کی می‌تونی خودت رو از اینجا خلاص کنی و بری دنبال یک زندگی دیگه! اما علتهای دیگه هم بود. چندتا کار نوشتاری داشتم که باید تحویل می‌دادم اما هنوز هم نتونستم تحویل بدم. یکی دو مقاله هم می‌خواستم بروم در فرنگستان بخوانم که فقط یکی‌اش را توانستم ارائه کنم و تا یکی دو ماه دیگه باید مقاله‌اش را هم تحویل بدهم. یکی دیگه‌اش را هم باید بنویسم تا نوبت به ارائه‌اش برسه. بعد هم تو این مدت یکی دوتا مریضی فصلی ناتمام داشتم که با اینکه در کوتاه مدت از پا نینداختم در دراز مدت بدجوری کلافه‌ام کرد. خب. خوشحالم که دیگه هفته‌های آخر ترمه  و من می‌تونم یکی دوهفته برخی قیافه‌ها را نبینم. هرچند باز ورقه‌ها در راهه. فردا هم عازم سفر به آبادان هستم. از آنجا که قرار است سوار هواپیما شوم از تمامی دوستان و دشمنان حلالیت می‌طلبم. خداوند به من آرامش ابدی و به شما هرچی دوست دارید بدهد. آمین، یا رب العالمین. text/html يكشنبه، ۲۲ شهريور ۱۳۸۸ 9:23 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=318 در جامعه شغلها و مهارتهای مختلفی وجود دارد که نیازمندی هریک از ما به آن مهارتها خواه ناخواه روزی سر و کار ما را با آن شغلها و ضاحبان‌شان خواهد انداخت. تاکنون نشنیده‌ایم که کسی مجبور شده باشد به پزشکی خاص مراجعه کند، یا آموزگار و استادی خاص برای فرزندش بگیرد، یا معمار و مهندسی خاص برای ساختن خانه‌اش استخدام کند، هرچقدر هم که آن اشخاص در کار خود مهارت داشته باشند. همین طور است دربارۀ دیگر مشاغل جامعه و صاحبان آنها، از نانوایی گرفته تا هرچیز دیگر. ما در انتخاب هریک از این افراد و کار یا مهارتشان، فقط به رفع نیاز خود توجه داریم و بهترین خدمتی که هریک از آنان به ما می‌تواند بکند. «اجبار» ما برای انتخاب این افراد «نیاز» ما و «صلاحیت» مشهور و معتبر آنهاست. هنگامی که ما به پزشکی خاص مراجعه می‌کنیم و دستورهای او را مو به مو اجرا می‌کنیم و خودمان را در اختیار او می‌گذاریم، هرگز گمان نمی‌بریم که مجبوریم این کارها را انجام دهیم، و اگر انجام ندهیم سر و کارمان با دادگاه و تنبیه جزائی است. آنچه ما را مجبور به اطاعت از پزشک می‌کند «ولایت» (authority) او بر ما نیست، یعنی «صلاحیت»ی که او در پزشکی دارد و «حق» تجویز نسخه و درمان، بلکه نیازی است که ما به او داریم و مهارتی که او «حق» اعمال آن را دارد، یعنی همان authority. با این همه، ما حق داریم در هرکجای کار که خواستیم از پزشک‌مان صرف نظر کنیم و جای او را به دیگری بدهیم و یا حتی اگر ناراحتیهای بیشتری برای ما فراهم کرد، او را به دادگاه بکشانیم و مجازات کنیم. ما در برابر پزشک برهنه می‌شویم تا بیماری ما را درمان کند، نه اینکه او از برهنگی ما لذت ببرد و چشم‌چرانی کند، یا ما را تحقیر کند، یا هر کار دلش خواست با ما بکند. «حقی» که او بر بدن ما یافته است، به واسطۀ نیازی است که ما برای رفع بیماری خود داریم، و انتخابی که خود کرده‌ایم، برای اینکه او این درمان را انجام دهد. بنابراین، مشروعیت کار پزشک و توصیه‌های او برای درمان ما تنها از «علم پزشکی» سرچشمه نمی‌گیرد، این شرط «لازم» است، اما «کافی» نیست. شرط کافی «انتخاب» او به اختیار خود ما برای این کار است. ما در زندگی اجتماعی هیچ اجباری برای رجوع به هیچ یک از صاحبان حرف و مشاغل نداریم، مگر آن دسته‌ای که به دولت مربوط باشند؟ پس آیا همین سخن را درباره «دین» و «سیاست» و «نبوت» و «امامت» و «سلطنت» و «حکومت» نیز نمی‌توان گفت؟ آیا هیج انسانی را می‌‌توان به اطاعت از «ولایت» کسی واداشت که هیچ اعتقادی به «صلاحیت» آن شخص یا نیازی به خدمات آن شخص ندارد؟ یک تفاوت بزرگ جهان قدیم و جهان جدید در همین جا رخ می‌نماید. ما اگر کلمۀ «انقلاب» را کلمه‌ای محترم می‌شمریم، می‌باید به یاد داشته باشیم که این کلمه‌ای جدید و ترجمه‌شده از زبانهای غربی است و حاصل آن تجربۀ تاریخی که ما انجام دادن آن را انتخاب کردیم. اگر تا پیش از روشنگری سپهر سیاست و دین و جامعه جهانی دور از دسترس مردمان بود که یارای هیچ گونه دخالتی در آن نداشتند، «انقلاب» نشان داد که همه چیز در «سر» انسان جای دارد و هیچ واقعیت ثابت و تغییرناپذیری در جامعه و تاریخ انسان وجود ندارد که نتوان آن را تغییر داد. «تغییر» تنها امیدی است که انسان بعد از روشنگری برای بقای خود دارد و البته بزرگترین «حق»ی که انسان دارد. text/html دوشنبه، ۱۶ شهريور ۱۳۸۸ 11:02 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=317 «بیگانه‌ترسی» و «بیگانه‌ستیزی»، بی‌شک، از مهمترین عناصر گفتار «شریعت‌گرایی» (یا به تعبیر غربی «بنیاد گرایی») ایرانی است. «بیگانه‌ستیزی» اسلامی بر این اساس شکل می‌گیرد که آنچه متعلق به «غیر» یا «دیگری» است از اساس چیزی نادرست یا باطل است. بنابراین، همواره ستیزی وجود دارد میان آنچه «خودی» است و «اصیل» و آنچه «ناخودی» است و «غیراصیل». اما اگر ملی‌گرایان عرب بتوانند برای این گونه تلقی از اسلام و بنای هویت خود وجهی بیابند، مسلمانان ایرانی هرگز نمی‌توانند چنین کاری انجام دهند. شاید هیچ استدلالی به اندازۀ همین استدلال نتواند شکست‌دهندۀ اعتقاد همان کسانی باشد که به نام «اسلام» بر هر اندیشۀ غیرایرانی و غیربومی به عنوان چیزی «بیگانه» با فرهنگ و اعتقادات مردم می‌تازند. اگر مسلمانی ایرانی مدعی است هر اندیشۀ بیگانه به صرف بیگانه بودن چیزی مردود و ناپذیرفتنی است، چگونه می‌تواند پذیرش «اسلام» را در سرزمینی «غیرعربی» توجیه کند؟ چگونه کسی می‌تواند مدعی شود دینی که اشغالگران سرزمینش به او داده‌اند «برحق» است؟ با این تفسیر، هیچ چیز خنده‌دارتر از این نیست که آخوندی ایرانی به مذمت کسانی بپردازد که علم یا فرهنگی بیگانه را مطلوب خود ساخته‌اند. اگر کسانی باشند، از عوام، که بر روشنفکران و خواص خرده بگیرند که زبان خارجی می‌آموزند، کتابهای بیگانه می‌خوانند، یا همچون بیگانگان لباس می‌پوشند و رفتار می‌کنند، دست کم «آخوندها» یا «مسلمانان ایرانی» نمی‌توانند چنین کنند، چون آنان نیز نمی‌توانند مدعی ملی‌گرایی و بومی‌گرایی شوند! اگر کسی مدعی شود که علم یا فلسفه یا هنری چون بیگانه است «باطل است»، به او می‌توانیم یادآور شویم که او خود نیز با بسیار چیزها زندگی می‌کند که بیگانه است. به طور نمونه، به رفتار آخوندها و مسلمانان ایرانی توجه کنید: زبانی بیگانه (عربی) را زبان دین و فرهنگ خود می‌دانند، به سرزمینهایی بیگانه (مکانهای زیارتی) سفر می‌کنند، یا در آنجا اقامت می‌گزینند، خدایی (الله) را می‌خوانند که هرگز به زبان قوم خودشان با آنان سخن نگفته است، به گونه‌ای لباس می‌پوشند که قوم خودشان بدانگونه لباس نمی‌پوشند، اشخاصی را حرمت می‌گذارند که از تبار و نژاد خودشان نیستند. همۀ اینها چگونه ممکن است؟ آنان چگونه می‌توانند از «ملی» بودن و «بومی» بودن «دین» و «مذهب» خود سخن بگویند؟ text/html يكشنبه، ۱ شهريور ۱۳۸۸ 8:39 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=316 عضدالدولۀ دیلمی (۳۷۲–۳۲۴/ ۹۸۳–۹۳۶) یکی از ستوده‌ترین پادشاهان ایرانی است و دستاوردهای نظامی و فرهنگی او در قرن چهارم/دهم ستایشگران بسیار داشته است. این پادشاه شیعی در ۱۳ سالگی به جانشینی عموی بی‌فرزندش عمادالدوله رسید و فرمانروای فارس، و کرسی آن در شیراز، شد. او پس از درگذشت عموی دیگرش، معزالدوله، در ۳۵۶/۹۶۷، تا سال ۳۶۱/۹۷۱ دامنۀ حکومت خود را تا عمان و کرمان و مکران گسترش داد. عضدالدوله همچنین توانست به مقرّ خلافت در عراق، بغداد، دست یابد. اما او به جای آنکه خود به خلافت نشیند ترجیح داد که خلیفه را دست‌نشاندۀ خود کند و برای خود از طریق او «مشروعیت» به دست آورد. در قرن چهارم/دهم، عضدالدوله تنها پادشاهی بود که ۹ مملکت را به زیر فرمان خود داشت. از همین رو، او، باز، نخستین کسی بود که خود را «شاهنشاه» یا «ملک‌الملوک» نامید. این پادشاه شیعی در میان روشنفکران و فیلسوفان ستایشگران بسیار داشت و «تحمل» فرهنگی او را بسیار ستوده‌اند. مورخان جدید نیز از این حیث به او بی‌التفات نبوده‌اند. جوئل ل. کرمر، در «انسان‌گرایی در عصر رنسانس اسلامی» (ص ۳۷۸)، از داستانی که برخی مورخان با شک و تردید دربارۀ او نقل کرده‌اند یاد می‌کند، داستان غرق کردن کنیزکی که دوستش می‌داشت اما او را غرقش کرد تا از کارهای جدی خودش بازنماند، و توجه می‌دهد که از این گونه داستانها دربارۀ پادشاهان دیگر نیز گفته شده است. با این همه، او باز یادآور می‌شود که «عضدالدوله در ترکیب عواطف بشری با بیرحمی سَبُعانه هیچ تفاوتی با غالب معاصرانش نداشت». یکی دو سال پیش که کتاب «لطائف‌المعارف» ثعالبی را به قصد نوشتن مقاله‌ای می‌خواندم به داستانی دربارۀ او برخوردم که تا مدتها گیج و منگ بودم. نمی‌دانستم چگونه دربارۀ این داستان داوری کنم و صحت و سقم آن را بیابم. تلاشی هم تاکنون برای این کار انجام نداده‌ام. خواننده آگاه است که البته قرار نیست هرچه در کتابها می‌نویسند درست یا مطابق با واقع باشد، اما شک و شبهۀ ریشه‌ای دربارۀ تاریخ نیز چیزی از این رشته به عنوان علم باقی نخواهد گذاشت. این داستان، چه درست و چه نادرست، چند چیز داشت که برای من از نظر تاریخی جالب توجه بود: ۱) ماجرای تجاوز پادشاهی شیعی به شاهدختی شیعی. ۲) ذکر آن در کتابی به قلم نویسنده‌ای معتبر: ثعالبی. ۳) انتقامگیری خواستگارانه از زنی که به خواستگارش «نه» گفت، به شیوۀ عصر جدید. ۳) مصادرۀ اموال و روسپیگری و خودکشی در قرن چهارم/دهم. ۴) سکوت علما و مراجع عصر در قبال چنین جنایتهایی. از این داستان می‌توان فیلمنامه‌ای همچون «طومار شیخ شرزین» نوشت، البته اگر کسی هنرش را داشته باشد. این نوشته را از این کتاب برداشته‌ام: ثعالبی، «لطائف‌المعارف»، ترجمۀ علی اکبر شهابی خراسانی، انتشارات آستان قدس رضوی، ۱۳۶۸، ص ۱۳۴–۱۳۲. text/html سه شنبه، ۲۷ مرداد ۱۳۸۸ 12:48 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=315 عبارتی لاتینی از شاعر رومی جوونال هست که می‌گوید: ?Quis custodiet ipsos custodies. این عبارت را در انگلیسی به صورتهای مختلف ترجمه کرده‌اند، اما معنایش تقریباً یکسان است: «چه کسی از پاسداران پاسداری می‌کند؟». جوونال، طنزپرداز رومی قرنهای اول و دوم میلادی، این جمله را در نصیحت به دوستانی به کار برد که زنان‌شان را در خانه محبوس می‌کردند تا از وفاداری آنان مطمئن باشند، غافل از آنکه مراقبان آنان نیز خود به مراقبت نیاز دارند؟ — چه در قصه‌های «هزار و یک شب» خودمان، چه در «دکامرون» بوکاتچو و چه در تاریخ مکتوب حرمسراهای کشورمان، داستانهایی دربارۀ کامرانیهای زنان محبوس در خانه و حرم با غلامان و دیگر نگهبانان به چشم می‌خورد و البته چه انتقامهای وحشیانه‌ای که مردان، به‌ويژه قدرتمندان، از زنان نمی‌گرفتند! این همه، آزمونی هزارباره بر این نکته است که «غُل» و «زنجیر» و «قفل» و «نگهبان» وفاداری و اطمینان خاطر نمی‌آورد! نیچه نیز، با سخنی که بی‌شک بصیرتی تاریخی در پشتش نهفته است، از این تمایل و رفتار به خوبی سخن گفته است: «مردان همواره با زنان همچون پرندگانی کوچک رفتار کرده‌اند که می‌باید در قفس‌شان کرد مبادا بگریزند!» اما فیلسوفان و نظریه‌پردازان دوره‌های بعدی در این جمله اشارۀ خوبی دیدند به این نکته که بالاترین مرجعی که در یک جامعه می‌تواند از فساد مصون باشد و مراقب انجام وظیفۀ درست نهادهای دیگر باشد کجاست؟ به عبارت دیگر، اگر برای بازداشتن تبهکاران از تبهکاری به پلیس نیاز است، برای بازداشتن پلیس از تبهکاری به چه نهاد یا چه کسی نیاز است؟ بدین طریق، این جمله به‌وضوح به یک «ناسازه» یا «پارادوکس» نیز اشاره می‌کند، ناسازه‌ای که به «تسلسل» می‌انجامد: اگر برای پیشگیری از جرم هر فرد یا مقامی یا مکافات آن به یک مراقب نیاز است، چه کسی می‌باید مراقب جرمهای مراقبان باشد؟ اگر بخواهیم برای هر مراقبی مراقب بگذاریم، این کار به تسلسل می‌کشد و پایانی برای آن تصور پذیر نیست. پس چاره چیست؟ text/html دوشنبه، ۱۹ مرداد ۱۳۸۸ 6:08 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=314 این یکی دو هفته چندروزی مهمان داشتم و چندروزی نیز مهمان مهمانانم بود. وقتی که مهمان می‌آید همۀ زندگی‌ام به هم می‌ریزد. عادتهای غذایی و کاریم به هم می‌خورد. غذا خوردنم بیشتر می‌شود. ورزش و کارم کمتر. حتی ترک می‌شود. حاصلش خستگی مفرط بدنی و ملال و بی‌حوصلگی و افزایش وزن است. باری، دوشنبه تا جمعه را رفتیم محمودآباد، به اتفاق مامی و خواهرها و خواهرزاده‌ها، در شهرکی که تا پنجشنبه تقریباً غیر از ما و سرایدار کسی در آن نبود. شهرکهای پهلویی هم کم و بیش همین طور بود. اصلا دوست ندارم به جاهای خلوت بروم. خلوت را در خانه دوست دارم، اما در بیرون هرچه شلوغتر بهتر. از روزهای تعطیل از همین رو بیزارم، چون در خیابانها و کوچه ها گاهی هیچ‌کس نیست. بر من واجب است که در روز آدمهای زیادی را ببینم. اگر غیر از این باشد ملول و افسرده می‌شوم. برنامۀ امسالم این بود که تابستانی دیگر داشته باشم، به دلخواه نه به اکراه. اما باز نشد. به هر حال، دریا را همیشه دوست دارم. دورباد از من شهری که کوه و رودخانه و دریا نداشته باشد. دوشنبه نزدیک ظهر راه افتادیم. از نزدیک آمل باران ریز و ملایمی همراه با نسیمی خنک شروع شد. هوای دلپذیری بود. از آن هوای شرجی و نمناک شمال در تابستان خبری نبود. بخت یارمان بود. همه شگفت‌زده بودند. تا یکی دو روز بعد هم هوا همین گونه بود. از چهارشنبه رفته رفته هوا صاف شد. پنجشنبه و جمعه دیگر کاملا آفتابی بود. اما باز هم هوا خوب بود. دریا نیز آرام و زلال بود. تقریبا هر صبح و هر غروب به انتظار خورشید بودم. دوسه روزی در پس ابرها پنهان بود، اما بالاخره یکی از غروبهایش را در دریا دیدم. فقط یکی دو ساعت در روز است که می‌توانیم به خورشید بنگریم. در هنگام برآمدن و در هنگام فروشدن. خورشید شاید سخاوتمندترین موجودی باشد که در جهان ما وجود دارد. او بی‌دریغ به همه می‌تابد. هر آنچه بر روی زمین باشد، از او به یکسان بهره می‌برد. او عادلترین موجودی است که جهان ما دارد. با این همه کمتر کسی به او می‌نگرد. راستی که خورشید در این عمر خود چه چیزها که بر این زمین ندیده است! آیا همه را به یاد دارد؟ text/html چهارشنبه، ۷ مرداد ۱۳۸۸ 8:33 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=313 امروز این نوشتۀ علی مطهری را می‌خواندم که به رئیس قوۀ قضاییه نوشته بود. او از رئیس قوۀ قضاییه خواسته بود که قاتل مرحوم شهید محسن روح‌الامینی را معرفی کند. اگر قاتل فلان و فلان را معرفی کردند، قاتل این یکی را هم معرفی می‌کنند! اما پیش از هرچیز خوب است از این آقا پرسیده شود، چرا فقط او؟ چون پدرش «از خدمتگزاران به حکومت» بوده است؟ یا چون «بدجوری» به فتل رسیده است؟ یا چون خلاف «عدالت» بوده است؟ یا چون خلاف «دین» بوده است؟ یا چون او پسر «خوبی» بوده است؟ کدام یک؟ در این ۳۰ سال نه، در این چندسال نه، در این چندماه نه، در همین چندروز چند جنازه به همین صورت تحویل داده شده است؟ چرا نمی‌خواهید قاتلان آنان نیز معرفی شوند؟ مگر در «نظام» شما، در «دین» شما، در «اندیشۀ» شما انسانها برابر نیستند؟ مگر «حق» و «عدالت» معنای یکسانی برای همه ندارد؟ از قضای پروردگار جوانی بی‌گناه و دلیر، اما از خاندانی معتبر، به شهادت رسید تا گواهی باشد بر بی‌عدالتی «دستگاه بگیر و ببند» (ما نه نیروی انتظامی داریم، نه قوۀ قضاییه یا دادگستری، این چیزها متعلق به ممالک راقیه است که ما بی‌خودی نام اینها را برداشته‌ایم و برای خودمان ترجمه کرده‌ایم) «نظام» خود «مقدس» خواندۀ کشور ما. اول انقلاب رسم بود که می‌گفتند شبها وقتی بیرون می‌روی، مواظب باش، چون این بسیجی‌ها که تفنگ دارند، «اول می‌زنند، بعد می‌پرسند». طولی نکشید که باز بیشتر معلوم شد، آن وقت گفتند: «اول می‌کُشند، بعد می‌پرسند». در تمامی این سالها کم نبوده‌اند کسانی که با همین رویه‌ها به زندان رفته‌اند، شکنجه شده‌اند، به قتل رسیده‌اند، یا ناگزیر از مهاجرت از کشور شده‌اند، در ماجراهای سال ۶۰ کم نبودند عابران بی‌اعتنایی که در تظاهراتهای خیابانی دستگیر شدند و به سه سوت اعدام شدند. می‌خواهید بدانید یکی از آنها که بود؟ یکی از آنها فرزند مرحوم دکتر جواد حدیدی، استاد زبان فرانسه و رئیس دانشکدۀ ادبیات دانشگاه فردوسی مشهد، بود. پسر دبیرستانی او در یکی از همان روزهای شلوغ از دبیرستان ابن یمین به خانه برمی‌گشت که ربوده شد و دیگر به خانه برنگشت. پدرش تا آمده بود بداند که پسرکش کجاست، جنازه‌اش را به او داده بودند. دکتر حدیدی دیگر نتوانست در مشهد زندگی کند، خود را بازنشسته کرد و به تهران آمد. او چند سال پیش از بیماری سرطان درگذشت، در حالی که سالها داغ فرزندش را بر دل داشت. از این ماتمها بسیار است. باشد تا روزی که گورها گشوده شوند و سخن بگویند. به کدام گناه؟ آن روزها بسیاری شاید می‌گفتند، «جنگ است»، «حکومت تازه‌کار است»، و «گروهها مقصرند»، و .... اما امروز چطور؟ بعد از سی سال چگونه است که ما هنوز «حق تظاهرات، حق اجتماع، حق سخنرانی، حق انتخاب نداریم؟». چه چیزی یا چه کسی این همه حق به حاکمان ما داده است که برای ما هیچ حقوقی قائل نباشند؟ هر وقت خواستند بگیرند، هروقت خواستند رها کنند، هرچه خواستند با هرکس بکنند، و تازه مسؤولیت هیچ چیز را هم به گردن نگیرند؟ آیا از مردم شرم می‌کنید و از خدا شرم نمی‌کنید؟ واقعیت این است که بعد از سی سال هنوز در آغاز راهیم. ما نه تنها هرآنچه را به واسطۀ نظام قدیم و پیشرفت مدنی تاریخی به دست آورد بودیم، از دست داده‌ایم، بلکه صدسال نیز به عقب بازگشته‌ایم، ما تازه باید برگردیم به «مشروطه». تازه باید شعار «قانون» سر دهیم، و خواستار تأسیس «عدلیه» شویم. آیا خنده‌دار نیست که ما در جامعه‌ای زندگی می‌کنیم که مراجع دینی و متدینانش نگران کنار هم نشستن و صحبت دختران و پسران در دانشگاه و کوچه خیابان‌اند، اما هیچ وقت نمی‌پرسند چگونه مردان خشن نظامی دستگاههای امنیتی حق دارند زنان و دختران جوان را دستگیر کنند و با خود به جاهایی ببرند که هیچ زنی در آنجا نیست، مگر خود زندانی؟ چگونه است که گرفتن دست دختری نامحرم جرم است و گناه، اما سیلی زدن و لگد زدن و حتی تجاوز به او مباح، وقتی گزمگان و شحنگان حکومت چنین کنند؟ چگونه است که آنان این همه نگران توهین به فلان و فلان‌اند، اما مردم باید هرروز این همه توهین از فلان و فلان بشنوند؟ و دم برنیاورند. آیا این همه غیر از این است که حاکمان ما هیچ حقی برای مردم قائل نیستند، تا جایی که آنان افرادی تک و تنها و محروم از قدرت باشند؟ آنان فقط وقتی به مردم سر فرود خواهند آورد که مردم را قوی ببینند. اما کجاست آنجایی که مردم می‌توانند قدرت خود را نشان دهند؟ text/html دوشنبه، ۲۹ تير ۱۳۸۸ 3:01 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=312 دوست داشتم در این شبها به مناسبت بعثت رسول (ص) که رسالت خود را به کمال رساندن اخلاق می‌دانست چیزی بنویسم. در این زمانه‌ای که مدعیان مسلمانی آبروی مسلمانی برده‌اند شاید بیش از هر زمان دیگری نیاز باشد که دست کم به طور تاریخی به معرفی کسی پرداخته شود که بیشترین جفا به نام او به مسلمانان و دیگر ابنای بشر می‌رود. اما، شوربختانه، در حالی نبودم و نیستم که چیزی در این خصوص به قلم آورم. اکنون مطلبی را که هفت سال پیش در سایت قدیم به مناسبتی نوشته بودم در اینجا بازنشر می‌کنم. این مطالب بخشی از یادداشتهای من بود برای طرحی که می‌خواستم درباره دین و خشونت به قلم آورم. امیدوارم بتوانم در این ایام آن را به جایی برسانم.  text/html شنبه، ۲۷ تير ۱۳۸۸ 11:18 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=311 اگر از کسی پولی بخواهید و به شما ندهد، چه می‌کنید؟ شکایت می‌کنید؟ با ارعاب و زور و تهدید او و خانواده‌اش به پولتان می‌رسید؟ اگر عذر شما را از کاری بخواهند، چه می‌کنید؟ با چنگ و دندان به کارتان می‌چسبید و تن به اخراج نمی‌دهید، رئیس‌تان را می‌کشید؟ اگر همسرتان شما را دیگر دوست نداشته باشد، چه می‌کنید؟ او را می‌کشید؟ کتکش می‌زنید؟ اگر محبوبتان شما را دوست نداشته باشد، چطور؟ می‌توان از این دست پرسشها بسیار کرد. در واقع، یکی از چیزهایی که می‌توان گفت بیرون آورندۀ انسان از حالت توحش و رسیدن او به حالت مدنیت است، پذیرش حل اختلاف بدون توسل به خشونت است. ما آدمهایی را که نمی‌توانند بدون دعوا و کتک‌کاری از دیگران جدا شوند یا اختلافات‌شان را حل و فصل کنند، مردمی‌ عقب‌مانده و به دور از تمدن می‌شماریم. در جامعۀ متمدن، وقتی طلبی از کسی داریم، آن را با استفاده از کتک یا تهدید و خشونت علیه خانوادۀ آن شخص به دست نمی‌آوریم. شکایت می‌کنیم تا قانون این کار را برای ما انجام دهد. در دیگر موارد نیز به همان‌گونه است. به همین دلیل است که ما فکر می‌کنیم دوتا آدم متمدن وقتی از هم خوششان نیامد به راحتی از هم جدا می‌شوند. وقتی کسی ما را برای کاری نخواست، ما با دعوا و کتک او را مجبور نمی‌کنیم ما را نگاه دارد. بنابراین، آنچه ما هرروز در صفحۀ حوادث روزنامه‌ها می‌خوانیم، در خصوص قتل یا خشونت علیه افراد، یا نشان از ناتوانی ذهنی و فکری افراد برای حل اختلافهای خودشان دارد یا نشان از ناتوانی جامعه برای حل احتلاف میان افراد و بازگرداندن آنان به حالت توحش. حالتی که هر فرد باید خود به دست خود عدالت را اجرا کند. اکنون می‌توان به همین قیاس به رفتار دولتها و نظامهای سیاسی با مردمان خودشان پرداخت. اگر برای انسان متمدن زشت است که به زور کتک همسرش یا فرزندش یا کارگر یا کارمندش را نگاه دارد، آیا برای دولتها شایسته است که شهروندان خود را به زور و با اعمال خشونت مطیع و منقاد خود کنند؟ آیا رفتار دولتها با شهروندان نباید بر اساس همان معیاری باشد که دولتها انتظار دارند شهروندان بر همان اساس عمل کنند؟ یک تفاوت جهان جدید با جهان قدیم را می‌توان در تفاوتی دید که رابطۀ شهروندان و دولتها را تنظیم می‌کند. اگر در جهان قدیم، به گفتۀ هابز، مردمان در نظامهای استبدادی ترجیح می‌دادند که یک نفر تو سر همه بزند و همه تو سر هم نزنند، و به همین دلیل تا پایان قرن نوزدهم هنوز پادشاهی تنها شکل حکومت در جهان بود، با قدمتی چندهزارساله، در جهان جدید دیگر همان یک نفر هم نمی‌تواند چنین رابطه‌ای را با شهروندان برقرار کند. از همین رو بود که نظامهای پادشاهی، مبتنی بر حق الهی فرمانروایی، برافتاد. بنابراین، می‌توان گفت اگر در جایی از این جهان هنوز کشورهایی وجود دارند که رابطۀ میان شهروندان و حاکمان یا شهروندان با شهروندان به گونه‌ای شده است که تنها اعمال خشونت می‌تواند بازدارنده از ستم یا ایفاکنندۀ حق باشد، چنین جامعه‌ای هنوز به مدنیت کامل نرسیده است. در این میان، نقش حکومتها در مقام صاحبان انحصاری ابزارهای خشونت، با استفاده از ابزارهای مدرن، می‌تواند به سبعیتی بینجامد که تاریکترین قرون بشری در عصر دیوانه‌ترین خودکامگان نیز از آن یاد نداشته باشد. ظهور فاشیسم در قرن بیستم و فجایع حکومتهای به اصطلاح انقلابی افریقایی و خاور دور و اروپای شرقی گواهی بر خشونتهای بی حد و مرز عصر ماست. text/html پنجشنبه، ۲۵ تير ۱۳۸۸ 4:02 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=310 دیشب به تماشای چندبارۀ فیلم «پهلوان» (۲۰۰۲)، ساختۀ ژانگ ییمو، فیلمساز چینی، نشستم. از هر چیز چینی که ناخشنود باشم از «حکمت چینی» و «هنر چینی» و «بت چینی» ناخشنود نیستم، بلکه آنها را بسیار نیز دوست دارم. سینمای چین در این یکی دو دهه یکی از شگفت‌انگیزترین جهانهای فرهنگی را به نمایش گذاشته است. نمی‌دانم این چندمین بار بود که داشتم این فیلم را می‌دیدم. ولع و شیفتگی‌ام هربار بیشتر می‌شود. با این همه، در هربار دیدن، چیزی در این فیلم هست که آزارم می‌دهد. چیزی عمیقاً شرقی که هنوز انگار نمی‌خواهد سایه‌اش را از سر اندیشۀ شرقی کم کند. «پهلوان» (۲۰۰۲) پرخرجترین فیلم چینی تاکنون بوده است. یک فیلمبردار و کارگردان توانا از تمامی تواناییهای فنی و فکری بهره برده است تا هرچه در خیال می‌گنجد به تصویر بکشد. بی‌گمان در این کار بسیار موفق بوده است، اما وقتی به پای اندیشۀ سیاسی می‌رسد هنوز در چنبرۀ اوهام دوهزاره پیشتر گرفتار است. نمی‌دانم این «تز» را تصویب‌کنندگان حکومتی پیش پای او و فیلمنامه‌نویسش گذاشته‌اند یا اندیشۀ واقعی خودشان بوده است. به هر تقدیر، این چیزی است که من نمی‌توانم بپذیرم و در تماشای هربارۀ فیلم رنجم می‌دهد و آن را تا سطح فیلمی تبلیغاتی و حکومتی برایم تنزل می‌دهد. اما چیست آن «تز» یا «اندیشه»؟ text/html شنبه، ۲۰ تير ۱۳۸۸ 8:05 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=309 همواره در شرح ماجرای ابراهیم در این آیه به حیرت رسیده‌ام: «وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِن ذُرِّيَّتِي قَالَ لاَيَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ (بقره، ۱۲۴﴾»؛ «و چون ابراهيم را پروردگارش با كلماتى بيازمود و وى آن همه را به انجام رسانيد [خدا به او] فرمود من تو را پيشواى مردم قرار دادم [ابراهيم] پرسيد از دودمانم [چطور] فرمود پيمان من به بيدادگران نمی‌رسد (بقره، ۱۲۴)». آیۀ شگفت‌انگیزی است. این آیه ظاهراًً هم این معنا را به ذهن می‌آورد که پیامبران «پیامبر» آفریده نمی‌شوند و به اصطلاح «از ازل» برای پیامبری برگزیده نشده‌اند و شاید به آن معنا که متکلمان و نظریه‌پردازان مذاهب می‌گویند «معصوم» نیستند، چون «آزموده» می‌شوند و «برگزیده» می‌شوند، و هم این معنا را به تأکید می‌گوید که خداوند با کسی عهد و پیمان نبسته است که در همه حال از او حمایت و پشتیبانی کند. خداوند هیچ‌گاه اصل «عدالت» را زیر پا نمی‌گذارد. هرگز. او «اصول» را فدای هیچ چیز نمی‌کند. اما در این آیه باز چیز دیگری نیز هست. ابراهیم همچون هر انسان دیگری فقط به فکر امروز خویش نیست. او به فکر آیندگانش نیز هست. او می‌خواهد فرزندانش نیز از این میراث برخوردار شوند. اما خدا چگونه می‌تواند به ابراهیم چنین وعده‌ای بدهد؟ پاسخ او بی‌هیچ ابهامی روشن است. خداوند به هیچ ظالمی یاری نمی‌کند. شاید از همین روست که امروز هیچ کسی را نمی‌شناسیم که بتواند ادعا کند فرزند ابراهیم یا نوح یا موسی و ... است. خدای ادیان توحیدی با هیچ شخص و قوم و ملتی پیمان ابدی نبسته است. او هرکه را بخواهد می‌آورد و هرکه را بخواهد می‌برد. «برانداز» واقعی اوست. «والله غالب علی امره ولکن اکثرالناس لایعلمون». و چنین می‌آورد و می‌برد همه را تا معلوم شود که راستگویان کیانند و دروغگویان کیان. زندگی آزمون است. آزمون. وقتی خدا به انبیا و اولیای خود چیزی را نبخشد، حساب بقیه روشن است. text/html جمعه، ۵ تير ۱۳۸۸ 11:25 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=308 بچه که بودم، وقتی می‌شنیدم که خدا می‌بیند و فرشته‌ها اعمال آدم را زیر نظر دارند و ثبت می‌کنند، باور می‌کردم و می‌ترسیدم. ترس از خدا در کودکی‌ام ترسی اساسی بود. در نوجوانی آموزگار درس تعلیمات دینی‌مان (مرحوم آستانه‌پرست) کوشش می‌کرد که این باور را با استفاده از فناوری روز برای‌مان توضیح دهد و توجیه کند. سخنان او گاهی باورنکردنی به نظر می‌آمد، با اینکه در آن زمان دوربین عکاسی و ضبط صوت وجود داشت. گاهی شک می‌کردیم، چون این همه فیلم و نوار چگونه و در کجا باید بایگانی می‌شد؟ امروز شاید کمتر بتوان شک کرد. شاید انقلاب دیجیتال جا گرفتن تمامی تصاویر عالم از ازل تا ابد را در چیزی به اندازه یک بند انگشت هم امکانپذیر کرده باشد. به هر حال، اکنون مدتهاست که به خدایی که می‌بیند عمیقاً باور دارم. گرچه شاید این اعتقاد دیگر عمومیت گذشته را در میان مردمان نداشته باشد. نیچه در قرن نوزدهم به این دلیل باور داشت «خدا مرده است» که معتقد بود دیگر کسی «حضور» او را احساس نمی‌کند و بنابراین چنان زندگی نمی‌کند که گویی او می‌بیند (همین اعتقاد را پیش از او کی‌یرکگور داشت). کسی که باور داشته باشد خدا «حاضر و ناظر» است و او در حضور خداست نمی‌تواند هرکاری انجام دهد، چون خدا می‌بیند. آرتور کستلر می‌گفت در قرون وسطی راهبه‌ها حتی در حمام هم رخت از تن نمی‌کندند، چون خدا را حاضر و ناظر می‌دیدند. مسیحیان چنان خوف خدا را در دل داشتند که به‌راستی به «ترسایان» مشهور بودند. نیچه، به دلیل همین «مرگ خدا» بود که پیش‌بینی کرد قرن بیستم قرن هولناکترین جنگها خواهد بود. و متأسفانه این پیش‌بینی درست هم از آب درآمد. text/html پنجشنبه، ۲۸ خرداد ۱۳۸۸ 4:37 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=307 خدایا، به تو پناه می‌برم از طغیان حرص و تندی خشم و غلبه حسد؛ و ضعف نیروی صبر و کمی قناعت و سوء خُلق و افراط شهوت و غلبه‌ عصبیت؛ و پیروی هوس و مخالفت هدایت و از خواب غفلت و اقدام بر تکلّف و گزیدن باطل بر حق و پافشاری بر گناه و خُرد شمردن معصیت و بزرگ شمردن طاعت و تفاخر توانگران و تحقیر درویشان و کوتاهی در حق زیردستان؛ و ناسپاسی به کسی که بر ما حقی داشته باشد. و از آنکه به ستمکاری کمک دهیم یا ستمدیده‌ای را خوار گذاریم. یا آنچه را که حق ما نیست بخواهیم. یا در علم از روی بی‌اطلاعی و برخلاف عقیده سخنی بگوییم. و پناه می‌بریم به تو از آنکه قصد خیانت با کسی داشته باشیم. و از آنکه در اعمال‌مان خودپسندی کنیم، و آرزوهای خود را دراز سازیم و پناه می‌بریم به تو از بدی باطن، و کوچک شمردن گناه خُرد، و از آنکه شیطان بر ما چیره گردد، یا سلطان به ما ستم کند. و پناه می‌بریم به تو از دست آلودن به اسراف، و از نایافتن رزق کفاف و پناه می‌بریم به تو از شماتت دشمنان و احتیاج به همگنان، و زیستن در سختی، و مرگ بدون آمادگی. و پناه می‌بریم به تو از عظیمترین حسرت و بزرگترین مصیبت و بدترین بدبختی که حسرت قیامت و مصیبت در دین و دخول به دوزخ است و از بدی عاقبت و نومیدی از ثواب و نزول عقاب. خدایا بر محمد و آل او رحمت فرست و مرا و همه مومنین و مؤمنات را از همه این شُرُور پناه ده، ای مهربانترین مهربانان. (با اندکی ویرایش از صحیفه سجادیه، ترجمه صدر بلاغی، انتشارات حسینیه ارشاد، ۱۳۵۵، دعای ۸، ص ۴۷–۱۴۳) text/html چهارشنبه، ۲۷ خرداد ۱۳۸۸ 1:09 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=306 آیا کارگزاری قدرت برای روشنفکران کاری بایسته و شایسته است؟؟وقتی از «قدرت» سیاسی سخن می‌گوییم، آن را چگونه چیزی می‌شمریم؟ آیا «قدرت» به خودی خود «خیر» است یا «شرّ»؟ آیا «قدرت» سیاسی «شرّ»ی است که تا جای ممکن می‌باید از آن اجتناب کرد؟ یا «خیر»ی است که آن را نه برای «منفعت شخصی» بلکه برای «منفعت عمومی» می‌باید خواست؟ چه انسان یا انسانهایی را شایسته داشتن «قدرت» می‌شمریم؟ کسانی که اهل «اندیشه»اند یا «ثروت» و «زور»؟ آیا کسانی که خود را به «قدرت» آلوده نمی‌کنند، مردمانی عادلتر و پاکتر و حکیم‌تر از کسانی‌اند که خود را بدان آلوده‌اند؟ و سرانجام، چه راههایی برای نظارت بر «قدرت» و مهار آن در اختیار جامعه قرار دارد؟ آیا کسانی که «در قدرت»اند افرادی شایسته‌ترند یا کسانی که «بر قدرت»اند؟ آیا می‌توانیم «قدرت» را به کس یا کسانی واگذار کنیم و خود دل‌آسوده در پی خواسته‌های شخصی‌مان روان شویم؟ اینها پرسشهایی است که دست کم ۲۵۰۰ سال ذهن انسان متفکر را به خود مشغول کرده است و پاسخی که به آنها داده شده است نظامهای فکری و فلسفی و سیاسی متفاوتی را به وجود آورده است. در اینجا، البته، قصد آن نیست که به این پرسشها پاسخ داده شود، فقط می‌خواهیم یادآور شویم که وقتی از رابطه‌ «روشنفکران» و «قدرت» سخن می‌گوییم، خواه ناخواه پاسخی ناگفته و نیندیشیده یا گفته‌شده و اندیشیده برای هریک از پرسشهای بالا داریم. اما قبل از اینکه به این پرسش بپردازیم که «روشنفکران» چه «رابطه‌»ای با «قدرت» دارند، می‌باید ابتدا روشن کنیم که روشنفکران کیستند؟ text/html سه شنبه، ۲۶ خرداد ۱۳۸۸ 1:10 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=305 از هنگامی که به نوجوانی قدم گذاشتم رفته رفته از تغییرهایی که در اطرافم در جریان بود بیشتر آگاه شدم. احساسم از وقوع چیزهایی خبر می‌داد که هنوز آماده پذیرفتن‌شان نبودم. زندگی دیگر مانند گذشته نبود و بسیار چیزها داشت تغییر می‌کرد. دوران خوش کودکی گذشته بود و من داشتم بزرگ می‌شدم و بسیاری آدمها یا چیزها همچون پدربزرگها یا مادربزرگها و دیگر بزرگترهای خانواده یا از این جهان رفته بودند یا داشتند می‌رفتند. وقتی ساواک، در سال ۵۴، دبیرستان‌مان (دبیرستان علوی مشهد) را تعطیل کرد احساس شومی از آینده به دلم نشست. دو سه سال بعد بود که توفان شروع شد. text/html يكشنبه، ۲۴ خرداد ۱۳۸۸ 7:32 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=304 سلام. نمی‌خواستم مزاحم شما بشم، ولی دارم می‌ترکم. بغض بزرگی تو گلوم گیر کرده، دلم می‌خواد خون گریه کنم. ما دیروز رفتیم که فقط حرفمون رو بزنیم. ما واسه حقی رفتیم که از آن ما بود، ولی نمی‌دونم دیدید یا نه که با ما چی کردن؟ من سگای وحشی گارد ویژه و مارمولکای لباس شخصی رو دیدم و دیدم که چطور زن و مرد بیگناه رو کتک زدن. من صورتهای پرخون رو دیدم. من شیطانهای خدانما رو دیدم که چطور یه ملت رو فریب دادن. من دیروز وحشت رو حس کردم و مرگ رو دیدم. کاش مرد بودم. اینو دیروز آرزو کردم، آن وقت دیروز تا آخرش می‌موندم. از بچه‌‌ هامون یکی رو دیدم. بدجور کتک خورده بود و الان نمی دونم حالش چطوره. نگران بقیه بچه‌هام هستم. به ما میگن برا چی می‌رین؟ اگه همه خفه شیم، اگه هیشکی کاری نکنه مجوز دادیم به این زالوها که بیشتر خون ما رو بخورن. دلم می‌خواد خون گریه کنم. روزنامه‌های امروز رو دیدین؟ نه خبری از اون همه اعتراض و نه اون همه خشونت، خفقان کامل. آیا مردن بهتر از این ننگ نیست؟ من دیگه نمی‌تونم خفه شم، مگه اینکه خودشون خفم کنن. بعد از این چی میشه؟ ملت از حق خودش می‌گذره یا نه؟ آیا دیروز ١۵ خرداد دیگه‌ای میشه واسه آینده؟ کاش امتحان نداشتم تا می‌رفتم بیرون. قرون وسطای ما عمرش چقدرمی‌شه؟ text/html يكشنبه، ۲۴ خرداد ۱۳۸۸ 2:01 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=302 سلام. به وبلاگتان سر زدم. دیدم شما هم حال و روز ندارید. نمی‌شود برایتان کامنت گذاشت؟ چه اتفاقی دارد می‌افتد واقعاً؟ در حالی که همه خطوط ارتباطی بسته است، دوشبه که از بهت و وحشت خواب نداریم، سایتهای اصلی بکلی تعطیله. فیس بوک فیلتر شده و همگی مجبوریم به شیوه انسانهای اولیه اخبار را با چت کردن یا ایما و اشاره پشت تلفن به گوش هم برسانیم، یکی از دوستانم بسختی کتک خورده و یکیشان گم شده و برای یکی دیگر چنان حادثه‌ تلخی اتفاق افتاده که از به یاد آوردنش حالم بد می‌شود، تلویزیون مثل یک بلای آسمانی هرچند لحظه یکبار سرمان نازل می‌شود و بیانیه‌های پوک اینها را درباره شیرین کامی ملت و خنثی شدن توطئه دشمنان تحویل می‌دهد، من از قضا در حال ترجمه این مقاله مفتش اعظم هستم! با خودم فکرکردم راستی راستی اگر همین لحظه پیامبری چیزی در همین پیاده‌روهای امیرآباد، به سبک سنگفرشهای شهر سویل اسپانیا! ظهور کند، وقتی کتک‌خورده و با صورتی متورم و تحقیرشده، او را پیش کاردینال اعظم ببرند، مفتش عزیزمان به او چه خواهد گفت؟:... خاموش باش و پاسخ مده. براستی اکنون چه می‌توانی بگویی؟ حق نداری کلمه‌ای به آنچه از قدیم گفته‌ای بیفزایی. مگر نه اینکه آن زمان گفتی آزادتان خواهم ساخت؟ اکنون این آزادمردان را دیده‌ای! ولی عاقبت به نام تو، ما، کار را به انجام رسانده‌ایم و با آزادی تو دست و پنجه نرم کرده‌ایم و اکنون دیگر دفترش بسته شده و کنار نهاده شده است. بگذار بگویمت که مردم امروزه بیش از پیش متقاعد شده‌اند که آزادی کامل دارند، با این همه آزادیشان را برای ما آورده‌اند و آن را فروتنانه مقابل‌مان نهاده‌اند. خوشبختانه به هنگام رفتنت کار را به ما وا گذاشتی. تو وعده داده‌ای، با کلامت مبنا گذاشته‌ای، به ما حق پیوستن و گسستن داده‌ای و البته حالا نمی‌توانی در اندیشه بازستاندش باشی. پس چرا آمده‌ای سد راهمان شوی...؟ می‌میرم که بدانم آن پیامبر کبود ومحترم چه پاسخی خواهد داد. پیوست: ۱. مع الوصف بر خود فرض می‌دانم همینجا از کاراکتر عظیم مفتش اعظم نوشته ایوان کارامازوف به خاطر این مقایسه عذرخواهی کنم! دست کم او به عمق آنچه می‌کرد و می‌گفت آگاه بود!  ۲. باید اساسا در قیر داغ ذوب کنند این سی سال پر افتخا ر را. * نویسنده این نامه دختری دانشجوست. text/html يكشنبه، ۲۴ خرداد ۱۳۸۸ 2:14 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=301 احمدی‌نژاد عجب گافی کرد. از رهبری تشکر کرد برای اینکه «راه را باز کردند». text/html شنبه، ۲۳ خرداد ۱۳۸۸ 11:31 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=300 وقتی حالم خوب نیست بیشتر به موسیقی گوش می‌دهم. این ترانه‌ی لئونارد کوهن از آن ترانه‌هایی است که شعرش را بسیار دوست دارم. مصرعهایی از آن واقعاً بی‌نظیر است. هر مصرعش می‌تواند یک شعار باشد. این دو مصرعش که شاهکار است به نظر من: Everybody knows that the boat is leaking Everybody knows that the captain lied   خب اگر بخواهید همه‌ی شعر رو بخونید در زیر می‌گذارم، آهنگش رو هم حتماً می‌توانید در اینترنت پیدا کنید. البته، گمون نمی‌کنم شما با او ناآشنا باشید.. text/html شنبه، ۲۳ خرداد ۱۳۸۸ 1:53 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=299 هگل جمله‌ی معروفی دارد که می‌گوید: «یکی از درسهایی که از تاریخ می‌توان آموخت این است که هیچ‌کس از تاریخ درس نیاموخته است». سخن هگل به واقعیتی دوگانه اشاره می‌کند. نخست اینکه، برخلاف آنچه متداول است و به افراد سفارش می‌شود از تاریخ درس بیاموزند، کسی از تاریخ درس نمی‌آموزد. دوم اینکه، اصلاً تاریخ در مقام علم چیزی برای درس گرفتن نیست، چون اصلا به معنایی تاریخ تکرار نمی‌شود. آنچه در این یکی دوهفته گذشت تا اینجایش برای من معلوم و مسلم بود، اما اینکه از امروز به بعد چه پیش می‌آید چیزی است که من نمی‌توانم پیش بینی کنم. من می‌توانستم دست یکی از حریفان را بخوانم و بگویم او چه کاری می‌خواهد انجام دهد، اما اینکه از امروز به بعد چه پیش می‌آید به این وابسته است که آن حریف دیگر چه می‌خواهد انجام دهد. ما اکنون وارد یک شطرنج سیاسی شده‌ایم که دیگر پایانش معلوم نیست. به هر حال، هر آغازی را پایانی است و آنچه امروز پیش آمد پایانی بود بر یک آغاز. از امروز باید به فکر آغازی دیگر بود. عصری بر ما تمام شد. عصری دیگر را آغاز کنیم. حجت بر ما تمام شد. text/html جمعه، ۲۲ خرداد ۱۳۸۸ 10:38 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=298 نیم ساعتی بود که در صف ایستاده بودم. خانمی میانسال آمد و به همه هشدار داد که در داخل ساختمان صندوق رأی برای «ریاست جمهوری» را در کنار صندوق رأی برای «مجلس خبرگان» گذاشته‌اند و فقط نوشته‌ی کوچکی در پایین این دو صندوق برای مشخص‌شدن‌شان گذاشته شده است که کمتر کسی به آن توجه می‌کند، به‌ويژه کهنسالان. در اینجا تقریباً هیچ کس برای انتخاب خبرگان رأی نمی‌دهد. او پس از اینکه به خانه رفته بود، در گزارشهای تلویزیونی دیده بود که در برخی حوزه‌ها بر روی این دو صندوق تابلوی نسبتاَ بزرگ و مشخصی گذاشته بودند. او دوان دوان از خانه آمده بود تا این را به همه بگوید. او خود دیده بود که برخی آرائشان را به اشتباه در صندوق خبرگان انداخته بودند. در صورت اشتباه مسلماً آراء بسیاری در اینجا باطل اعلام خواهد شد. واقعاً احمقانه است. آدم این همه تو صف بایستد بعد بخواهند رأی برای خبرگان بگیرند. کدام یک از این خبرگان خودش را به ملت معرفی کرده است که می‌خواهد از ملت رأی بگیرد؟ اینجا صف همچنان انبوه است و بعید می‌دانم که حتی تا ۱۲ شب هم تمام شود. text/html جمعه، ۲۲ خرداد ۱۳۸۸ 5:11 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=297 چنددقیقه‌ای است که از محل یکی از صندوقهای انتخاباتی نزدیک ‌خانه، یا بهتر بگویم نزدیکترین، برگشته‌ام. رفتم دبیرستان رسالت، در کوچه عدالت، خیابان ندا، چیذر. می‌تونم بگم تو این سی سال چنین صفی ندیده بودم. به صف نرسیده برگشتم. من و ایستادن در صف. با خودم که حساب کردم دیدم دست کم سه ساعتی باید تو صف باشم. تاکنون هرگز برای رأی دادن تو صف نایستاده‌ام. و اصولا عادت به انتظار کشیدن و ایستادن ندارم. از این بابت خیلی کم حوصله‌ام یا هرگز حوصله ندارم. یک دو سه ساعتی دیگر می‌روم یکی دوجای دیگر که احتمال می‌دهم خلوت‌تر باشند. به هر حال، ترجیح می‌دهم دو سه ساعتی راه بروم و به جایی برسم که خلوت باشد تا اینکه دو سه ساعت در صف بایستم، حتی اگر آن صف از مه‌رویان و شیرین دهنان نیز خالی نباشد. ولی می‌گم نکنه ملت را بی‌خودی علاف کرده باشند تا قید رأی رو بزنند؟ (این هم توطئه‌اندیشی به سبک ایرانی). هیچ بعید نیست. text/html چهارشنبه، ۲۰ خرداد ۱۳۸۸ 3:31 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=296 در فیلم «وقتی همه خوابیم» (۱۳۸۷) بهرام بیضایی دخترک خردسال قهرمان زن فیلم هر از گاهی از مادرش می‌پرسید: «مادر، لجن‌مال یعنی چی؟» و مادر هربار از شنیدن این کلمه برافروخته می‌شد و تا عمق وجودش می‌سوخت و نمی‌دانست این کلمه را چگونه برای دختر خردسالش معنا کند. این کلمه را او با تمام وجودش می‌فهمید، چون احساسش می‌کرد، با این همه کلمه‌ای دیگر برای بیانش نمی‌یافت. شاید برای او این کلمه اصلاً ترجمه‌پذیر یا معنا کردنی نبود. اما آدم وقتی آن قدر نگونبخت بوده باشد که عمری را در این جامعه گذرانده باشد، آن وقت گاهی نه تنها کلمه‌ی «لجن‌مال» بلکه کلمه‌ی «لجن» را بیش از هر کلمه‌ی دیگری برای توصیف محیط و فضا و آدمهای دور و برش رسا خواهد یافت. برای درک این فضا فقط باید کمی تا قسمتی «آدم» بود تا فهمید، وگرنه بسیاری چنان با این لجن خو گرفته‌اند که خود اکنون بخشی از این «لجن» فراگیرند. حالم اصلا خوب نیست. ذهنم فلج شده است. آن‌قدر نشانه‌های بد می‌بینم و تأویل‌های بد دارم که نمی‌دانم بنویسم یا ننویسم. اصلا بوی خیر از این اوضاع نمی‌آید. هفته‌ی پیش «شیطان» را دیدم. تاکنون این قدر از نزدیک او را ندیده بودم. چهره‌اش را شناختم. مرا به یاد نقاشیهایی می‌انداخت که مسیحیان قرون وسطی از شیطان می‌کشیدند. نمی‌دانم چه می‌توان کرد. در تردیدم. خرداد، تیر، مرداد، شهریور. ماههای خوبی نیستند. همیشه بوی خون می‌دهند. بسم الله الرحمن الرحیم. قل اعوذ برب الفلق، من شر ماخلق، و من شر غاسق اذا وقب، و من شرالنفاثات فی‌العقد، و من شر حاسد اذا حسد. text/html پنجشنبه، ۷ خرداد ۱۳۸۸ 2:12 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=295 سلام من پیوستی را که به یادداشت مسلمان یا محمدی نوشته بودید و در آن نظر آقای منتظر مهدی را آورده بودید خواندم و چند نکته ای درباره ی آنچه که ایشان درباب صفت محمدی در زبان فرانسه گفته بودند به نظرم رسید. مرجع ایشان «فرهنگ لاروس» بوده برای جستجو، که گویا مدخلی به این عنوان نداشته، با این همه در «فرهنگ گراند روبر» این واژه وجود دارد و توضیحی که برایش آمده این است: MAHOMÉTAN, ANE [maómetä, an] n.. et adj. - Vx. Personne qui professe la religion de Mahomet, l'islamisme*. - Islamite (vx), musulman.  که ترجمه اش این می شود: محمدی، اسم و صفت، قدیمی:شخصی که اعتقاد به دین محمد دارد، اسلامیسم، اسلامیت (قدیمی)، مسلمان. و در بخش ریشه شناختی همین واژه نامه آمده: XVIIe; mahométiste, moyen âge et XVIe; de Mahomet, forme francisée de l'arabe Muhammad یعنی که این واژه در قرن هفده زبان فرانسه رایج شده اما پیشتر در قرون وسطی و قرن شانردهم هم به کار می رفته ، از نام محمد گرفته شده و شکل فرانسوی شده ی نام عربی محمد است. بنابراین فرانسویان از همان آغاز آشنایی با اسلام و محمد، و در کتاب «کتابخانه  ی شرقی دربلو»، Bibliothèque orientale de d'Herbelot، که بنا به گفته ی ادوارد سعید کتابی بود که به اروپاییان شرقی کردن شرق را آموخت،  این دین را به نام محمدی می خوانده اند. در مدخل اسلام و محمد و اصولاً هرجای دیگری که از این دین و پیروانش یاد شده همین واژه به کار رفته است، که نشان از رواج آن در میان عامه و نیز اهل دانش دارد. به گمان من باید از استدلال ادوارد سعید هم یاد کرد که کاربرد این واژه را خالی از توهین و تحقیر نسبت به مسلمانان نمی داند. در صفحه ی 83 ترجمه ی فرانسوی کتاب شرقشناسی، سعید با اشاره به مدخل محمد در کتابخانه ی شرقی، می نویسد: "Mahometan" est la désignation européenne appropriée (et insultant); "islam" qui se trouve être le nom musulman correct, est relégué à une autre entrée (E. Saïd, L'Orientalisme, l'Orient crée par l'Occident, éd. Seuil, p. 83) محمدی کاربرد اروپایی مناسب (و توهین آمیز) است، اسلام که به نظر می رسد نام مسلمانی صحیح باشد به مدخلی دیگر رانده شده. با احترام سلیمه مقصودلو text/html پنجشنبه، ۳۱ ارديبهشت ۱۳۸۸ 12:13 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=294 سه‌شنبه دهم دی ماه ۸۷ در «نقش جهان» فرهنگستان هنر درباب «رویکردهای هرمنوتیکی به هنر اسلامی» سخنرانی کردم. مقاله‌ی کامل این سخنرانی را به فرهنگستان تحویل داده‌ام که به زودی در مجموعه «مقالاتی درباب تبیین هنر اسلامی» به همت فرهنگستان هنر منتشر خواهد شد. با اجازه‌ی اولیای فرهنگستان نسخه‌ی کامل این سخنرانی را اکنون در اینجا منتشر می‌کنم. text/html دوشنبه، ۲۸ ارديبهشت ۱۳۸۸ 11:54 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=293 یکی از دوستان سالها پیش می‌گفت: «یکی از چیزهایی که آدم را به حیرت می‌اندازد علاقه‌ی این "نظام" به انباشتن تنفر از خودش در دلها و دشمن درست کردن برای خودش است». این نکته چیزی است که دست کم از همان سال ۵۷ شاهدهای بسیاری برای آن می‌توان آورد. اما جدیدترین شاهدش متعلق به همین چندروز پیش است. یکی دوتا از دوستان دانشجو خبرم کردند که بسیج بولتنی منتشر کرده است و اسم مرا هم در صدر آورده است. گویا کم کم دارم ناخواسته به یکی از افراد مشهور اپوزیسیون تبدیل می‌شوم، بی‌آنکه واقعاً کاری کرده باشم یا خواسته باشم. به هر حال، من نمی‌خواهم وارد سیاست بشوم، اما اگر برخی دوست دارند مرا هم «دشمن» نظام کنند، این دیگر به پای خودشان. امروز در اینترنت گشتی زدم تا ببینم باز چه دسته گلی به آب داده‌ام. به اینها رسیدم: ۱) خبرگزاری جمهوری اسلامی: «نگاهی گذرا به تخريب "فرهنگ انقلاب" در دوران حاکميت "اصلاح طلبان"»؛ ۲) بسیج دانشجویی پردیس دانشکده‌های فنی دانشگاه تهران؛ ۳) نگاهی به نقش آفرينی «مضلين» در دوران اصلاحات. اما جریان چه بوده است و من چه حرفی زده‌ام. نوشته‌اند: «تهاجم به امامان معصوم (ع): تراژدی حسين بن علی (ع) مشابه تراژدی‌های آنتيگونه، تامس مور و جان پروکتور است». حنایی کاشانی، کيان فروردين ۷۸. خب. حیرت‌آور است. اما وقتی قرار باشد «بسیج» برای آدم پرونده درست کند از این بهتر نمی‌شود. پس ببینیم همین گفته چه می‌گوید: ۱) من کجا گفته‌ام «تراژدی حسین بن علی (ع) مشابه تراژدی‌های آنتیگونه، تامس مور و جان پروکتور است»؟ ۲) اما فرض کنیم گفته باشم، عیب این سخن چیست و چرا این سخن می‌تواند تهاجم به امام معصوم باشد؟ به قول خودتان من گفته‌ام که «تراژدی» حسین بن علی (ع) شبیه به «تراژدی» آن اشخاص است نه اینکه خود او شبیه این اشخاص است؟ و باز «تراژدی» عنوانی است برای یک نوع نمایشنامه، نه اینکه صفتی برای شخص باشد. ۳) تازه خود این عنوان هم ربطی به فرهنگ اسلامی ندارد؟ اصلا چطور می‌شود درباره‌ی امام حسین (ع) صحبت از تراژدی کرد؟ و بعد، چطور می‌شود با «شبیه دانستن» نحوه‌ی مواجهه‌ی کسی با قدرت به آن شخص توهین کرد؟ خب من که نمی‌دانم. خدا عاقبت همه را به خیر کند. دوستان گرامی برای پاسخ دادن به یک مقاله نیازی به دادن نسبتهای ناروا به کسی نیست، شما هم قلم به دست بگیرید و از اعتقادات‌تان دفاع کنید، وگرنه با دادن این گونه نسبتها به دیگران بزرگترین ظلم را به همان امامانی می‌کنید که با تمام وجودشان به بشر درس آزادگی دادند. و متأسفانه شما هیچ شباهتی به آنان ندارید و اگر تعالیم آنان همانی باشد که ما خوانده‌ایم، تعالیم و رفتار شما به سپاه یزید شبیه‌تر است تا سپاه حسین (ع). text/html چهارشنبه، ۲۳ ارديبهشت ۱۳۸۸ 8:35 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=292 عصر دوشنبه در اتاقم در دانشکده نشسته بودم تا زمان شروع جلسه‌ای اداری برسد که قرار بود از ساعت ۱۶:۳۰ تا ۲۰:۰۰ در دانشکده برگزار شود. لختی از اتاق بیرون آمدم تا آبی بنوشم. در راهروهای دانشکده کسی در رفت و آمد نبود. کسی که تا پیش از این او را ندیده بودم در اطراف گروه تاریخ اعلانی را می‌کند یا می‌چسباند. سلامی کرد. پاسخش گفتم. به اتاقم که رفتم به درون آمد و خواستار گفت و گو شد. پذيرفتم. خودش را دانشجوی تاریخ و از بسیجیان و حزب‌اللهی‌های دانشکده معرفی کرد. به قیافه‌اش می‌خورد. می‌خواست نظرم را درباره‌ی هنر پایداری و جبهه بداند و نشانه‌شناسی آنها. ظاهراً دکتر عباسی، از همکاران گروه فرانسه، برای آنها سخنرانیهایی کرده بود. کمی در این‌باره برایش حرف زدم. در وسطهای حرف ناگهان پرسید، آیا من کتاب «شوالیه‌های ناتوی فرهنگی» را دیده‌ام؟ گفتم، نه. درباره‌ی چیست؟ گفت درباره‌ی رامین جهانبگلو و دوستانش است و من هم در آنجا از دوستان او شمرده‌ شده‌ام. گفتم نویسنده‌اش کیست؟ ابتدا نامی را گفت که هرگز نشنیده بودم. بعد از چنددقیقه‌ای یادش آمد که اشتباه کرده است و نویسنده‌ی کتاب پیام فضلی‌نژاد است. خب، با احوال این نویسنده از طریق اینترنت آشنا بودم و گرچه کتابش را ندیده بودم، و هنوز نیز ندیده‌ام و نمی‌دانم درباره‌ی من یا رامین چه نوشته است، اما همان یکی دوسال پیش یکی از دوستان مرا در جریان این کتاب گذاشته بود. از او خواستم شرحی از محتوای کتاب بدهد. و او گفت که در آن کتاب گفته شده است که رامین جهانبگلو و دوستانش از عوامل بیگانه‌اند و می‌خواهند براندازی نرم انجام دهند و از این قبیل سخنان. از او پرسیدم، «این چیزها را باور می‌کند؟» لبخندی زد و پاسخی نداد. بعد ادامه دادم که خب اگر این حرفهایی که نویسنده‌ی این کتاب نوشته است درست است چرا من هنوز اینجا نشسته‌ام و چرا رامین جهانبگلو بازداشت شده است و بعد با دو وثیقه‌ی سنگین آزاد شده است؟ آیا شناسایی و دستگیری جاسوسان و براندازان وظیفه‌ی سازمان اطلاعات است یا موضوعی است که در کتابها و روزنامه‌ها نوشته می‌شود؟ چگونه است که کسی را به جرم جاسوسی بازداشت می‌کنند و بعد رهایش می‌کنند تا به خارج برود؟ و کسی دیگر را بی‌هیچ جرمی از سفر به خارج منع می‌کنند و در خانه می‌نشانند؟ بعد به او گفتم که من هرگز در خارج از کشور نبوده‌ام و جز دعوت به چند سخنرانی و مصاحبه‌ هیچ ارتباط دیگری با رامین جهانبگلو نداشته‌ام. چگونه می‌شود نام این چیزها را تبانی و همدستی و برنامه‌ریزی گذاشت؟ آیا سخنرانی درباره سارتر و ریکور (در خانه هنرمندان) و مصاحبه درباره‌ی هایک و آرنت (در رادیو بی بی سی) براندازی محسوب می‌شود؟ بعد از او پرسیدم به امام زمان (ع) اعتقاد دارد؟ سری به تأیید جنباند. گفتم، آیا می‌تواند مردمی را که معتقدند امام‌شان عربی است از سرزمین حجاز و برای رهایی آنان قیام می‌کند، بیگانه‌پرست و طرفدار سعودی‌ها و برانداز بخواند؟ پاسخی برای گفتن نداشت. من هم دیگر چیزی نگفتم. text/html يكشنبه، ۲۰ ارديبهشت ۱۳۸۸ 2:06 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=291 وقتی امشب به لطف مهدی باخبر شدم که به همت بنیاد دکتر محمود افشار در بنیاد دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی از استاد نجیب مایل هروی تقدیر شده است بسیار شاد شدم. در عمرم هرگز مردی چنین نجیب، مؤدب، رنجکش، پرمطالعه، پرحوصله، کتابدوست، صادق، صمیمی و فداکار ندیده‌ام. آشنایی من با او نیز به لطف مهدی بود، در سال ۶۹ در مشهد. برای او شادکامی و تندرستی آرزو می‌کنم. text/html جمعه، ۱۸ ارديبهشت ۱۳۸۸ 7:00 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=290 «فحش یکی از اصول ايجاد تعادل در آدميزاد است، اگر فحش وجود نداشته باشد، بله، آدمی دق می‌کند. بيشتر از تعداد و نوع فحش ًهر زبانی می‌شود از اوضاع مردمی که در يک ناحيه زندگی می‌کنند، سر درآورد، رابطه‌ی بين‌شان را کشف کرد. زبان فارسی اگر هيچ نداشته باشد "فحش آبدار" زياد دارد. ما که سر اين ثروت عظيم نشسته ايم چرا ولخرجی نکنيم؟» (صادق هدايت) یکی از بهترین و محققانه‌ترین نوشته‌هایی که دیروز خواندم نوشته‌ای بود به قلم حسین سخنور، در «اعتماد» چهارشنبه ۱۶ اردیبهشت ۸۸، که این نقل قول را از آن برداشتم، با عنوان: «در باب بی‌ادبی شریعتی و پرخاشگری سروش». نمی‌دانم شما روزانه چندبار دشنام می‌دهید یا چندبار آرزو می‌کنید که کاش هفت‌تیر یا مسلسلی داشتید و، مثلاً، وقتی ماشینی پشت سرتان بوق می‌زند، یا کسی برایتان ترقه می‌اندازد، یا رئیس‌ یا کارمند فلان اداره که حق‌تان را پایمال می‌کند و شما را سر می‌دواند و آزار می‌دهد به درک واصل می‌کردید. اما می‌دانم بسیاری بدجوری آرزوی داشتن یک مسلسل می‌کنند. و، مثلاً، اگر در مملکت گل و بلبل ما به اندازه‌ی امریکا اسلحه دست مردم بود، آن وقت می‌دیدید که روزی چندتا رئیس یا کارمند یا کاسب یا معلم یا دانش‌آموز راهی قبرستان می‌شدند! اما، حالا که اسلحه را از ما گرفته‌اند، فحش را که از ما نگرفته‌اند. همین است که ما را بددهن‌ترین مردم دنیا ساخته است. اما واقعاً فحش دادن از کشتن بهتر نیست؟ امروز به لطف مصطفی خلجی به مقاله‌ی خوبی از خانم دکتر بلوکی، همکارمان در گروه فرانسه، نیز دست یافتم: «ژان ژنه و نگرشی متفاوت بر مضمون آينه». تحلیل خوبی بود که به درد یکی از کارهای خودم هم می‌خورد. برای ایشان آرزوی شادکامی و موفقیت می‌کنم. پیوست: این مقاله را که در نقد سخنان تقی رحمانی بود و حسین سخنور نیز به آن ارجاع داده بود ببینید: «دشنه دشنام در زبان شریعتی». text/html سه شنبه، ۱۵ ارديبهشت ۱۳۸۸ 11:03 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=289 دیروز ترجمه‌ای از یکی از شعرهای شاعر عرب نزار قبانی چشمهایم را به روی زندگی گشود. چیزهایی هست که آدم یا خیلی دیر می‌فهمد یا وقتی که تجربه‌ای ندارد اصلاً نمی‌فهمد. بعضی چیزها وقتی که آمد دیگه بیرون نمی‌رود: يك مرد برای عاشق شدن به يك لحظه نياز دارد و برای فراموش كردن به یک عُمر! عشق به چه قیمتی؟ نزار قبانی دست کم ده پانزده تا زن تو زندگی‌اش بود (در آن کتابی که مرحوم دکتر غلامحسین یوسفی درباره‌ی شعر و زندگی‌اش ترجمه کرد از زنهای زندگی‌اش سخن گفته است) و ناکام از دنیا نرفت. اما او هم شاید هنوز کسی را داشت که نمی‌توانست فراموشش کند، وگرنه چگونه می‌توانست از چیزی سخن بگوید که فقط عاشقها می‌دانند درست است! زهد و اخلاق نگاه نکردن را می‌آموزند و رهایی را. آیا باید به زهد آفرین گفت؟ ندیدن یا کور بودن بهتر است از عاشق شدن؟ در «تار زندگی» چن کایگه، نوازنده‌ی نابینا به شاگرد نابینایش می‌گفت وقتی نبینی دلت هم نمی‌خواهد! شاگرد که عاشق شده بود می‌گفت: استاد چشمم نمی‌بیند، اما دلم می‌خواهد! زهد بر خطاست که همه چیز از نگاه است. text/html دوشنبه، ۱۴ ارديبهشت ۱۳۸۸ 10:00 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=288 باخبر شدم که صاحب وبلاگی به نام «ایمایان» چیزی نوشته است درباره‌ی نام «بلاگ – سایت» من: «فَلُّ سَفه». من در ابتدای تأسیس این «بلاگ – سایت» یکی دوباری در بخش فقید «شما بنویسید» سایت قدیمم درباره‌ی نام سایتم مطلبی کوتاه نوشتم و منبع خودم را برای این نام ذکر کردم. اکنون با توجه به آنچه پیش آمده است به‌طور مشروح در این باره سخن می‌گویم. گاهی آدم باید مدتها منتظر پرسشی یا فرصتی بماند تا چیزی را که نمی‌خواهد بگوید بگوید! text/html سه شنبه، ۱ ارديبهشت ۱۳۸۸ 7:29 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=287 یکی از چیزهایی که هر انسانی را رنج می‌دهد «تنهایی» است. با این همه، «تنهایی» همواره نیز ناخوشایند نیست. چه بسیار لحظاتی که آدم آرزو می‌کند «تنها» باشد و نمی‌شود. تأملی در احوال انسان چنین به نظر می‌آورد که گویی او نه می‌تواند همواره «تنها» باشد، و نه همواره «با دیگران». با این همه، آدم در طول زندگی‌اش یاد می‌کرد که چگونه از تنهایی خود بکاهد و تا جایی که ممکن است اوقاتی از روز را به کار یا گفت و گو و همنشینی با کسانی بپردازد که بیشترین لذت را از وجود آنها می‌برد. البته، او همچنین یاد می‌گیرد که چگونه در صورت لزوم هرپیوندی را بگسلد تا باز تنها شود. بنابراین، شاید کمتر انسانی باشد که در تمامی ساعتهای روز و شب او را بتوان «تنها» نامید. مگر اینکه این «تنهایی» به دلیلی خودخواسته یا کیفری یا مرضی باشد. برای گریز از «تنهایی» به راههای بسیاری می‌توان متوسل شد: «کار»، «دوستی»، «عبادت»، «سرگرمی»، «ورزش»، «مطالعه» و ... هرچیز دیگری که یک «دیگری» واقعی یا مجازی را مخاطب آدم سازد. «ازدواج» نیز یکی از همین راههاست. شاید اگر «نیاز جنسی» را از «ازدواج» حذف کنیم تنها دلیلی که بتوان برای انجام آن، به‌ويژه در دوران کهنسالی، آورد همین گریز از تنهایی باشد: «آدم به همدم نیاز دارد». این سخنی است که آدم زیاد از کهنسالان می‌شنود. بنابراین، شاید بد نباشد از همان ابتدای جوانی به زوجها اندرز داد که بیش از آنکه به دنبال چیزهای زودگذر ازدواج باشند، اگر به دنبال ازدواجی پایدار هستند، به این سخن حکیمانه گوش فرا دهند: در هنگام ازدواج می‌باید از خود بپرسی: آیا تا رسیدن به کهنسالی می‌توانم از گفت و گو با این زن لذت ببرم؟ هر چیز دیگری در ازدواج گذراست، چرا که بیشترین وقتی را که با هم هستید به گفت و گو می‌گذرانید. (نیچه، انسانی بس بسیار انسانی، «انسان در جامعه»، ش ۴۰۶) text/html يكشنبه، ۳۰ فروردين ۱۳۸۸ 1:40 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=286 از فیلمسازان توقع می‌رود که فیلم بسازند، و نه اینکه سخنان نغز یا حکمت‌آمیز بگویند. اما اگر کسی را با اندیشه سر و کار باشد، هر پیشه‌ای هم که داشته باشد، لاجرم زبان به سخن خواهد گشود. سخن گفتن چیزی همچون نقاشی کردن یا نواختن موسیقی نیست. چراکه زبان را به همه داده‌اند. و البته اندیشه را. اما، مثلاً، هرکس را توان نقاشی کردن یا نواختن موسیقی نیست. باری، در میان فیلمسازان اندیشمند کم نیست سخنان نغز یا حکمت‌آمیزی که هم می‌توان آنها را به‌منزله‌ی اندرزها و قواعدی درباب سینما دانست و هم گاهی حکمتهایی در باب زندگی. آلفرد هیچکاک، روبر برسون، اینگمار برگمان، ژان لوک گدار، آندری تارکوفسکی و بسیاری دیگر را از این سخنان نغز و حکمت‌آمیز (aphorisms) بسیار است. گدار در جایی در اشاره به تفاوت سینمای تجاری و سینمای اندیشه‌برانگیز می‌گوید: «مردم فاحشه‌‌ها را دوست دارند، چون در هنگام عشقبازی مجبور نیستند با آنها حرف بزنند». به گمان من این سخن خوب توضیح می‌دهد که چرا بسیاری دوست دارند هیچ چیز نفهمند و در خواب خوش فرو روند. و البته آدمی را به خوابهای خوش نیاز است. با این همه، هیچ آدمی دوست ندارد همیشه بخوابد. سرانجام، بیداری هم سر می‌رسد. text/html جمعه، ۲۸ فروردين ۱۳۸۸ 1:34 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=285 این روزها در خبرها دائم تکرار می‌شود که فیلم فلان رکورد فروش را شکسته است و به مقام پرفروش‌ترین فیلم تاریخ سینمای ایران رسیده است. گذشته از اینکه خود این امر تا چه اندازه می‌تواند برای یک فیلم تبلیغ باشد و جمع دیگری را به سینماها بکشاند تا ببینند این چه تحفه‌ای است که چنین اقبالی کسب کرده است، یک نکته فراموش می‌شود و آن اینکه این فیلم پرفروش‌ترین فیلم تاریخ سینمای ایران نیست؟ مورخان بدانند و آیندگان بخوانند که پرفروش‌ترین فیلم تاریخ سینمای ایران فیلم کوتاه و مستندی است منسوب به یکی از هنرپیشگان سینما و نامزدش که فقط به طور زیرزمینی ۴ میلیارد فروخت، بی‌آنکه هیچ هزینه‌ای از بابت بازی و دیگر تدارکات برای آن شده باشد. شاید آن پسرک بی‌معرفت حتی یک شام هم به آن بانو نداده باشد! باری، کسانی که به دنبال کشف پسند خلایق هستند اکنون می‌توانند محاسبه کنند که ۴ میلیارد فروش زیرزمینی به ازای هر سی دی ۵۰۰ تومان یا ۱۰۰۰ تومان، و به ازای هر سی دی چند بیننده (؟)، در چند سال پیش، تا چه اندازه می‌تواند گویای سطح فرهنگی و ذوق هنری و اخلاق اجتماعی و دیانت اسلامی در جامعه‌ی انقلابی و مقدس ما باشد. خلایق را هرچه لایق! text/html سه شنبه، ۲۵ فروردين ۱۳۸۸ 8:46 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=284 چند روز پیش که این عکس رو دیدم دلم هوس دریا کرد. نمی‌دونم امسال می‌تونم برم کنار دریا یا نه. اگر عمری بود دست کم نیمی از این تابستون رو کنار دریا سر می‌کنم. خدایا من نمی‌دونم بهشتت چه شکلیه ولی خداییش همین زمینت هم کم بهشت نداره. ای خدا، من به یک پنجره و یک گلدون و یک دریا و یک وجب خاک راضی‌ام. به من می‌دی؟ قربونت برم. text/html جمعه، ۲۱ فروردين ۱۳۸۸ 8:50 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=283 خواننده‌ی عزیزی دیشب (Thursday, April 09, 2009 11:33 PM) درباره‌ی مطلب من نامه‌ای فرستاده است که در زیر می‌آورم: با سلام، من متن شما رو در وبسایت: http://www.fallosafah.org/main/weblog/item_view.php?item_id=280  خوندم و چون نمی‌شد نظر بذارم. اینجا برای شما ارسالش می‌کنم. من تازگی یه تحقیق راجع به دکتر حسابی انجام دادم که هنوز تکمیل نشده ولی یه قسمتشو براتون می‌گم: اسمی که دکتر حسابی ازش توی مقالش استفاده می‌کرده به این صورت نوشته میشه: "M. HESSABY". می‌تونید این مقاله شو پیدا کنید: "CONTINUOUS PARTICLES" chap shode dar:"Proc Natl Acad Sci U S A. 1947 June; 33(6): 189–194". بعد از اینکه نتایج تحقیقم کامل تر بشه یه مقاله‌ی کوتاه راجع بهش می‌نویسم. به نظر من درس نیس که بدون تحقیق کامل از یه نفر که در حد خودش برای ایران زحمت کشیده این طوری گفته بشه. چاپ مقاله در رشته‌های پایه مثل فیزیک کار سختیه و من مطمئنم که دکتر حسابی مقاله‌های بیشتری داره. در هر حال کسایی هستن که عمرشون رو روی این چیزا گذاشتن و معمولا هدفشون اعتلای کشور بوده و درس نیس راجع بهشون این طوری حرف بزنیم. اگه دوست دارید بهم ایمیل بزنید و من مقاله‌شو براتون اتاچ می‌کنم. Best, MHF پاسخ: دوست گرامی، همان‌طور که در نوشته‌ی من خواندید حتما متوجه شدید که من مطالبی را از شخصی که دانشجوی فیزیک است نقل کردم و او هم ضمن سخنش گفته بود که جست و جو کرده است: بهرام شاکرین. ضمناً من متذکر شدم که این حرفها را ده بیست سال پیش همان موقع که این مسأله مطرح شد من از زبان استادان دانشگاه صنعتی شریف در مرکز نشر دانشگاهی شنیدم. از قضا، امروز دیدم که در مجله تخصصی فیزیک، مرکز نشردانشگاهی، به سردبیری رضا منصوری، مطلبی در همین خصوص با عنوان «اسطوره حسابی» نوشته شده است (حدود شش ماه پیش این مقاله منتشر شده است. بنابراین، این خبر که دوستان دارند درباره‌ی آن حرف می‌زنند تقریباً سوخته است. هرچند از بیست سال پیش هم معلوم بود!). دوستان دیگری نیز در این چندروز در این خصوص مطلب نوشته‌اند که از دانشجویان فیزیک یا علاقه‌مند به مطالب علمی‌اند: حامد قدوسی و سیما. بنابراین، اکنون تعجبی نمی‌کنم که چرا این مسأله مطرح شده است. احتمالا مسأله آن‌قدر در دانشکده‌ها مطرح شده است که حالا همه دارند درباره‌ی آن حرف می‌زنند. و باز اگر توجه کرده باشید دیده‌اید که من سخنی درباره‌ی مرحوم حسابی و دانش او نگفتم بلکه درخصوص «حماسه‌سازی‌های» دولتی سخن گفتم که نه مختص به دوره‌ی کنونی بلکه مختص به همه‌‌ی ادوار تاریخی ما، از جمله نظام قبلی، است. و من گفتم چگونه این نوع حماسه‌سازی‌ها حتی اگر مبتنی بر واقعیت هم باشد دست آخر تا چه اندازه به سخافت می‌گراید. دوست من، احترام «امام‌زاده» همیشه احترام «امام‌زاده» نیست، چون او مرده است و دیگر نصیبی از این احترام نمی‌برد. احترام «امام‌زاده» احترام «متولی» است. این است که گاهی در تاریخ مشاهده می‌شود برخی برای خودشان دکان درست می کنند. نه برای علم، نه برای تقوی، نه برای آدمی برجسته، بلکه برای خودشان. و فقط خودشان. امیدوارم مقاله‌ی شما نکته‌های تاریک را روشن کند و حق آن مرحوم ادا شود. شادکام و پیروز باشید. text/html جمعه، ۲۱ فروردين ۱۳۸۸ 1:56 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=282 میان خیال و واقعیت چقدر فاصله است؟ میان دروغ و حقیقت نیز؟ آیا هنر، و به‌ويژه هنر سینما، جهانی خیالی را برای ما به تصویر می‌کشد که با زندگی واقعی ما فرسنگها فاصله دارد؟ چگونه می‌توانیم از «هنر»، علاوه بر لذت و احساس شادی و وجد یا غم و اندوه، به عنوان آیینه‌ای برای جامعه و فهم و شناخت و تزکیه و رهایی نیز استفاده کنیم، اگر «هنر» فقط دروغی نباشد که خود را با آن سرگرم می‌کنیم و از تنگناها و فشارهای زندگی روزانه رها می‌شویم؟ آیا در «دروغ» بیش از «حقیقت» رهایی هست؟ پیکاسو می‌گفت که «هنر دروغی است که حقیقت را می‌گوید!» اگر هنر «ذاتآً» دروغ باشد، چگونه می‌تواند حقایق را به ما بگوید؟ «وقتی همه خوابیم» بهرام بیضایی شاید می‌خواهد یکی از همین دروغهایی را به ما بگوید که ما را به حقیقت می‌رساند. اما چطور؟ text/html سه شنبه، ۱۸ فروردين ۱۳۸۸ 1:32 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=281 دیدن این عکس کلی به من مزه داد امروز. از اینجا برداشتم. یادم رفت پیوند خودش را بردارم. بعد هم دیگه پیداش نکردم. text/html يكشنبه، ۱۶ فروردين ۱۳۸۸ 1:39 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=280 چندروز پیش از دوست کانادایی‌ام پیوندی دریافت کردم به نوشته‌ای درخصوص کامران وفا و محمود حسابی. دوستم در عنوان نامه‌اش از این نوشته بسیار با خشنودی یاد کرده بود. نویسنده‌ی این وبلاگ در خصوص کامران وفا و محمود حسابی نوشته بود: دیروز کامران وفا، در مرکز تحقیقات فیزیک نظری و ریاضیات سخنرانی داشت. از بحث در مورد کامران وفا و جایگاه رفیع او بگذریم. اما تنها چیزی که می توانم بگویم این است که کامران وفا مسلط ترین فردی است که تا به امروز دیده ام. دیدار دیروز جدای از انگیزه و جذابیتی که داشت، یک نکته تفکر برانگیزی داشت. سالهاست تلاش می شود از مرحوم دکتر محمود حسابی، یک غول علمی ساخته شود. من نمی گویم ایشان زحمت نکشیده اند. چرا زحمت کشیده اند، اما ایشان یک فیزیکدان سطح بالا که هیچ، حتی یک فیزیکدان معمول در سطح فیزیکدانان امروز ایران هم نبودند. ایشان بیشتر تلاش در ساخت زیربنای علمی کشور، مانند ایجاد نهاد ها و ارگان های علمی، داشتند. اما یه یقین فردی که در علم فیزیک صاحب جایگاه باشند، نبودند. شاهد مثال هم،فقدان مقالات علمی از جانب ایشان است. به زحمت می توان مقاله یا نامی از ایشان و یا نقشی از ایشان در فیزیک دید. همگان می دانند که امکان ندارد فردی که تولیدی در علم ندارد، یک مهره تأثیرگذار در متن علم باشد. تنها چیزی که موجود است، چند خاطره اغراق آمیز است از یک سخنرانی در موسسه عالی پرینستون. اینکه آیا چنین جلسه ای اتفاق افتاده است یا نه، به قولی تنها در محدوده دانش خداوند امکان جستجو دارد. اما چند سوال ذهن مرا به شدت به خود مشغول کرده است. مدعیات این نوشته در خصوص محمود حسابی چیزی نبود که من از آن مطلع نباشم، نه اینکه آنها را به‌تازگی خوانده باشم، و گمان نمی‌کنم دوستم نیز چنین بوده باشد، چراکه در همان روزهایی که «اسطوره‌ی حسابی» عَلَم شد، در «مرکز نشر دانشگاهی» فیزیکدان و استاد دانشگاه صنعتی شریف کم نداشتیم و همه‌شان می‌دانستند که چه بازی مسخره‌ای راه افتاده است. اما پرسش اینجاست که چرا آن روز کسی در «نشر دانش» یا جایی دیگر چیزی ننوشت؟ چرا رضا منصوری و بسیاری دیگر چیزی نگفتند؟ چرا همیشه منتظریم که دیگرانی که ظاهراً در بازی نیستند بیایند و پته‌ی همه‌چیز را روی آب بریزند؟ چرا اهل دانش خود دست به کار نمی‌شوند و در پی آواز حقیقت نمی‌دوند؟ آیا «علم» را با حقیقت کاری نیست؟ سالها پیش، در سال ۱۳۴۷، کامران شیردل فیلم کوتاهی ساخته بود به نام «حماسه‌ی روستازاده‌ی گرگانی». داستان واقعی مشابهی با آن در کتابهای درسی ابتدایی آن زمان وجود داشت و وقتی باز مشابهی برای آن پیدا شد، کامران شیردل سعی کرد در فیلم نیمه مستندی نشان دهد که پشت این «حماسه‌سازی‌ها» چه بهره‌برداری‌های دیگری نهفته است. نتیجه، توقیف فیلم به مدت پنج سال بود. امروز نیز هستند روشنفکران و نویسندگان باصلاحیتی که تن به «چهره‌ی ماندگار» و «استاد نمونه» و «ممتاز» شدن نمی‌دهند و در کنج عزلت نان قناعت می‌خورند و آبروی فقر نمی‌برند. نامشان بلند باد. text/html سه شنبه، ۱۱ فروردين ۱۳۸۸ 11:04 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=279 سالی گذشت. سال خوبی نبود، مثل همه‌ی سالهای دیگر. البته، از هر حیث مثل سالهای دیگر نبود. کمی پیرتر شدم. این سال هم ماجراهای خودش را داشت. برای من این سال کمی بهتر از سالهای دیگر بود. شاید به خاطر یکی دو سفر که رفتم و یکی دو سفر که نرفتم. امیدوارم امسال هم مثل سال قبل سال سفر باشد. سفرهایی بهتر و بیشتر و طولانیتر. امسال هم کارهایی کردم و کارهایی را همچنان ناتمام گذاشتم. آخر سالی ناگهان بریدم و حوصله‌ام سر رفت. امسال باید پرحوصله‌تر و قویتر شوم. شاید زودتر از این می‌باید به حساب سالم می‌رسیدم. کاسبها رسم دارند در پایان هر سال به حساب دخل و خرج خودشان برسند و ببینند در چه سود کردند و در چه زیان. کار من که از سود و زیان گذشته است. فقط باید بشمرم و ببینم چه کردم. خب، از وقتی که این سایت را راه انداختم هیچ کار درست و حسابی انجام نداده‌ام. شاید به این دلیل که راه افتادنش مصادف شد با قبضی عظیم. حالا بهترم. امیدوارم این سال سال کارهای بسیار باشد برایم. و همه‌ی بدهی‌های کتابی‌ام را بتوانم پرداخت کنم. پیوست: عکسهایی در آغاز این سال، در مشهد. text/html چهارشنبه، ۱۴ اسفند ۱۳۸۷ 4:01 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=278 مدتهاست که سعی می‌کنم چیزی برای روزنامه‌ها ننویسم و به اصطلاح دوستان از «حضور رسانه‌ای» خودم بکاهم. اما موفق نمی‌شوم. یکی به این دلیل که شاید «نه گفتن» برایم سخت است. قول می‌دهم و انجام نمی‌دهم. کارهای زیاد به عهده می‌گیرم. خسته می‌شوم و به هیچ کاری نمی‌رسم. برخی بر این گمان‌اند که «دوستان» زیادی در مطبوعات دارم و آدم «بانفوذی» هستم. در حالی که بسیاری از این دوستان را که به من زنگ می‌زنند، و نمی‌دانم شماره‌ام را از کی می‌گیرند، هرگز ندیده‌ام. و البته اصولاً نیز آدم رفیق‌بازی نیستم و دوستان زیادی ندارم. اما خب شاید دوستان نادیده‌ی زیادی داشته باشم. باری، وقتی یکی از همین دوستان نادیده از «اعتماد» زنگ زد تا مطلبی درباره‌ی استاد آیتی و ترجمه‌‌‌اش از قرآن بنویسم با خود و با او گفتم، «چرا من؟» من البته، ترجمه‌هایش را خوانده‌ام و غالباً هرجا که به ترجمه‌ای از قرآن می‌خواسته‌ام استناد کنم به ترجمه‌ی او ارجاع داده‌ام، اما آخر همه‌ی اینها دلیل نمی‌شود چیزی در این باره بنویسم. با این همه، باز هم پس از مدتی راضی شدم چیزی بنویسم به عنوان خواننده‌ای که مدیون قلم نویسنده و مترجمی است که به او چیزها آموخته است. چندسال پیش از روی اتفاق مطلبی درباره‌ی ترجمه‌ی کلمه‌ای در ترجمه‌ی قرآن آیتی نوشته بودم: ترجمه‌ای از آيه‌ای از قرآن: «بيزار از زنان»؟ اما این بار تصمیم گرفتم چیزی بنویسم درباره منش مترجمی که انسانی والا، مردی پرکار، با ذهن و قلمی توانا و دلی گشاده است. مطلب این کمترین چیز دندانگیری نیست، اما در این ويژه‌نامه بسیار چیزها هست که به خواندن می ارزد: ويژه‌نامه اعتماد درباره‌ی عبدالمحمد آیتی. text/html يكشنبه، ۲۰ بهمن ۱۳۸۷ 10:41 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=277 صبح جمعه دوست کانادایی‌ام مطلبی برایم فرستاده بود که دیروز در «روزآنلاین» منتشر شده بود. بر اساس آنچه در این خبر آمده بود، بعد از هفتادسال، در «قباله‌نامه»های ازدواج تغییری کوچک صورت گرفته است که زیان بزرگی برای زنان در پی خواهد داشت و آن تغییر این است که در «قباله‌نامه‌ها»ی جدید به جای تعبیر «عندالمطالبه» برای پرداخت مهریه گذاشته شده است «عندالاستطاعة». تفاوت این تغییر این است که دیگر زن نمی‌تواند مقدار مهریه‌ی خود را هر وقت خواست مطالبه کند و مرد، بنا به تشخیص دادگاه، و با توجه به توانایی مالی خود ملزم به پرداخت آن می‌شود. «مهریه» از آن مسائلی است که آدم گاهی نمی‌داند چگونه باید از آن بحث کند. مثلاً، گاهی به نظر می‌آید که «مهریه» مسأله‌ای کاملاً قدیمی و منسوخ‌شده و غیرانسانی و غیرروشنفکرانه و غیرمدرن است و گاهی به نظر می‌آید که برای جامعه‌هایی مانند «جامعه‌ی ما» یا برای برخی «زنان ما» خیلی هم خوب است و برای برخی دیگر هم به نظر می‌آید که این حکمی شرعی است که تا قیام قیامت ادامه دارد و این را هم باید مانند هر امر شرعی دیگری به هر صورت ادامه داد و فقط سخت گرفتن یا آسان گرفتنش است که می‌توان با استناد به سنت آن را کم یا زیاد کرد. اما امروز وقتی پای دولت و مراجع قانونگذاری در مسأله‌ای مانند «مهریه» به میان می‌‌آید می‌توان یک نظر چهارمی را هم به آن افزود و آن اینکه دولت، چه اسلامی و چه غیراسلامی، تا چه اندازه حق دارد در چنین مسأله‌ای دخالت کند؟ بدین ترتیب، گمان می‌کنم بتوانیم از «مهریه» با چهار عنوان بحث کنیم: (۱) «مهریه» به‌منزله‌ی رسمی غیرمدرن و منسوخ و در امروز بی‌اعتبار؛ (۲) «مهریه» به‌منزله‌ی امری فرهنگی و مربوط به جامعه‌ای خاص؛ (3) «مهریه» به منزله‌ی امری شرعی و (۴) «مهریه» به منزله‌ی امری شخصی و به دور از تصرف دولت. و اما مهریه به منزله‌ی رسمی غیرمدرن و منسوخ و در امروز بی‌اعتبار. text/html پنجشنبه، ۱۷ بهمن ۱۳۸۷ 9:01 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=276 مدتها بود که می‌خواستم درباره‌ی این داستان اونامونو، «سنت امانوئل، کشیش نیکوکار»، چیزی بنویسم. کشیش‌ها در داستانها و رمانهای اروپایی یکی از به یاد ماندنی‌ترین شخصیتهایند. بعید است بتوانیم شخصیتهایی همچون کشیشهای رمانهای سیلونه، و حتی آن نمایشنامه‌اش، یا کازانتزاکیس یا حتی دن کامیلوی گوارسکی را فراموش کنیم. «سنت امانوئل» اونامونو هم یکی از همان کشیشهاست، کشیشی که سخت در معمای دین مانده است و تقریباً ایمانش را از دست داده است، اما از اینکه می‌بیند مردم به ایمان او «ایمان» دارند از راز درون خود پرده برنمی‌دارد تا آنان که هنوز به رستگاری امید دارند ناامید نشوند. به‌راستی، چرا می‌باید مردمان ساده‌ای را که تمامی رنج و درد زندگی‌شان را فقط خدایی می‌تواند تسکین دهد از این «مرهم» نیز ناامید کرد؟ کشیش امانوئل، کشیش ساده‌ی شهری کوچک با همین رازپوشی خود جوانی را از زندگی بی‌معنا و بزهکاری نجات می‌بخشد و آن جوان نیز مایه‌ی نجات شهر خود می‌شود. بدین سان است که بعدها کشیش حکم یکی از اولیای خدا را می‌یابد. کشیش خود ایمان نداشت اما ایمان دیگران را نیز به باد نداد. این داستان اولین بار، پیش از انقلاب، در مجموعه‌ داستانی با عنوان «هابیل و چند داستان دیگر» منتشر شد. text/html چهارشنبه، ۱۶ بهمن ۱۳۸۷ 6:47 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=275 دیروز دوست نادیده‌ای مطلبی در خصوص یادداشت قبلی من فرستاد که با کسب اجازه از خود ایشان آن را برای اطلاع دیگر دوستان در اینجا منتشر می‌کنم. از این دوست گرامی سپاسگزارم. با عرض سلام. غرض از مزاحمت این که من یادداشت شما را درباره‌ی اصطلاح muhammadan خواندم و چند نکته به نظرم رسید که به اطلاع شما برسانم.  اول این‌که به نظر می‌رسد این اصطلاح به جای صفت islamic هم استفاده می‌شده است. یعنی در بعضی از متون قدیمی‌تر به شکل muhammadanism برای دین محمد آمده است. همان‌طور که نویسنده‌ ویکی‌پدیا نوشته تا اواسط دهه شصت میلادی هنوز بعضی از این اصطلاح استفاده می‌کرده‌اند. جالب است که عنوان کتاب‌هایی که با این مشخصات می‌شناسم در دو دهه اخیر تغییر کرده است. مثلا کتاب بسیار معروف گلدزیهر Muhammedanische Studien به Muslim Studies ترجمه شده است. یا عنوان کتاب نه چندان قدیمی شاخت با نام The Origins of Muhammadan Jurisprudence که کتاب بعدی‌اش را با عنوان An Introduction to Islamic Law نوشته است. اما در مورد این که چرا اسلام و مسلمانان را به این نام می‌خوانده‌اند به نظر می‌رسد که این به قیاس Christianity ساخته شده است. به خصوص با لحاظ کردن این‌که اولین آشنایی اروپاییان با اهل سنت بوده ‌است و در تسنن وزن شخصیت حضرت محمد بسیار بیشتر از ورژن‌های دیگر آن است. دوم این‌که اروپاییان قرآن را نوشته محمد می‌دانستند. من این استدلال به نظرم معقول‌تر می‌رسد. من این مطلب را در منبعی در مورد مسلمانان خوانده‌ام ولی متأسفانه یادم نمی‌آید که کجا بوده‌است. احتمالاً در این کتاب. من الآن به آن دسترسی ندارم ولی احتمال می‌دهم در این مورد آن‌جا خوانده باشم. در زبان فرانسه اما چیزی شبیه این ندیده‌ام چون آن‌ها به مسلمان musulman می‌گویند که برگرفته از مسلم عربی است. فرهنگ لاروس هم مدخلی به عنوان mahometan که به نظر نسخه فرانسه این واژه باشد ندارد. مجید منتظرمهدی text/html يكشنبه، ۱۳ بهمن ۱۳۸۷ 2:29 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=274 سالها قبل وقتی می‌دیدم که در متون انگلیسی مسلمانان را Mohammadans یا Muhammadists می‌نامند از خودم می‌پرسیدم که چرا اروپاییان مسلمانان را بدین نام می‌خوانند و حال آنکه مسلمانان خود چنین نامی بر خود نمی‌نهند؟ از آنجا که این نام را ابتدا بیشتر در آثار نویسندگان مارکسیست، از جمله ماکسیم رودنسون، دیده بودم گمان می‌کردم که آنان بر وفق نگرش خود چنین کاری می‌کنند، یعنی «اسلام» را ایدئولوژی می‌دانند. اما بعد دریافتم که نه، این استعمال عمومیت بیشتری دارد. سال پیش که کتابهای شریعتی را باز‌خوانی می‌کردم دیدم که چیزی شبیه به همین نکته توجه شریعتی را نیز جلب کرده بود. شریعتی در جایی درباره‌ی مارکسیسم و نقد آن گفته بود: text/html چهارشنبه، ۲ بهمن ۱۳۸۷ 11:22 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=273 دیشب نتوانستم از دنبال کردن مراسم تحلیف اوباما چشم بپوشم. اعتراف می‌کنم که بسیار تحت تأثیر قرار گرفتم. مدتها بود که به سخن یا گفتار هیچ سیاستمداری گوش نداده بودم. چه سخنرانی شگفت‌انگیزی بود. چه قدرتی در بیان، و چه انتخابی در کلمات وجود داشت. پاسداشت بزرگی از سنت و تاریخ، و هشیاری تاریخی و اجتماعی بزرگی در آن بود. خطابه‌ای حماسی بود. رئیس جمهورهای امریکا، از نیکسون تا بوش، همواره این تصور را در آدم به وجود می‌آوردند که نه مقام ریاست جمهوری مقامی مهم است و نه مردم امریکا انتخاب‌کنندگان هوشمندی. آخر چگونه می‌توان به ریاست کسانی همچون ریگان، در مقام ریاست جمهوری، یا شوارتزنگر، در مقام فرمانداری، نام «سیاستمداری» داد؟ با انتخاب چنین افرادی، همواره انتقادهای افلاطون از دموکراسی به خاطر می‌آمد. اما دیشب وقتی سخنرانی اوباما را شنیدم، واقعاً احساس کردم که سیاستمدار بودن و استاد دانشگاه بودن و سناتور بودن و روشنفکر بودن و «آدم» بودن را چطور می‌توان با هم جمع کرد. در بیان اوباما ذره‌ای از تظاهرهای فضل‌فروشانه‌‌ی مردی دانشگاهی وجود نداشت. نه به کسی می‌خواست چیزی یاد بدهد، و نه به کسی می‌خواست بگوید چیزی بلد است. خوب تهدید می‌کرد، خوب وعده می‌داد، خوب امید برمی‌انگیخت، خوب غرور می‌بخشید، خوب انتقاد می‌کرد، خوب تسکین می‌داد، خوب به اتحاد دعوت می‌کرد، بی‌ذره‌ای خودستایی و دیگرآزاری. از هیچ‌کس یا هیچ گروهی نامی نبرد. با این هم از همه چیز گفت و به همه کس تاخت، بی آنکه کسی را بیازارد، یا نفرتی برانگیزد. درسی بزرگ بود این سخنرانی. این خطابه‌ای است که هر دانش‌آموزی می‌باید بیاموزد: text/html شنبه، ۲۸ دی ۱۳۸۷ 1:15 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=272 امشب وقتی شنیدم دکتر فرهاد حکیم‌زاده به دلیل دزدی صفحاتی از نسخه‌های خطی کتابخانه‌ی موزه‌ی بریتانیا به دوسال زندان محکوم شد، تصمیم گرفتم چیزی را بنویسم که در ابتدای شنیدن این ماجرا از خاطرم گذشته بود. «عشق کتاب» هم مثل «عشق فیلم» یا «عشق کفتر» یا هر «عشق» دیگری دیوانگیهای خودش را دارد. و البته توجیهات خودش را هم. جوئل ل. کرمر در مقاله‌ای که با عنوان «تحقیقی مقدماتی در باب انسان‌گرایی در عصر رنسانس اسلامی» (به پیوست احیای فرهنگی در عهد آل بویه، ص ۴۱۸، یادداشت ۵۰) منتشر کرده بود از نویسنده‌ای در باب خصوصیاتی که یک «انسان‌گرا» یا «ادیب» ممکن است داشته باشد نقل کرده بود: «‘انسان‌گرا’ (از جمله) کسی است که تصحیح‌های انتقادی را مزین به حواشی می‌کند و چنان شوقی به کشف نسخه‌های خطی دارد که از دریوزگی یا عاریه گرفتن یا دزدی آنها ابایی ندارد». او به این نویسنده استناد کرده بود: E. K. Rand, Founders of the Middle Ages, New York: 1957, p. 102. اگر «عشق» نتواند شخص را از انجام دادن عمل مجرمانه تبرئه کند، دست کم می‌تواند توضیح دهد که چرا شخصی بدون هیچ انگیزه‌ی مالی دست به سرقتی می‌زند که برای خود و هم‌میهنان سابقش می‌تواند پیامدهای ناگواری داشته باشد. text/html سه شنبه، ۲۴ دی ۱۳۸۷ 10:10 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=271 دیروز که خواندم روزنامه‌ی «همشهری» به دلیل مصاحبه‌ای با داریوش (خواننده‌ی آهنگهای مردمی) از وزارت ارشاد اخطار گرفته است بی‌اختیار به یاد او افتادم و یکی دو ترانه از او که در سالهای نوجوانی بسیار دوست داشتم. در آغاز سالهای پنجاه ترانه‌ای از داریوش ورد زبان بسیاری از همسالان و همکلاسانم بود، البته آنهایی که بیشتر تمایلات روشنفکری داشتند: کوچه‌ی بُن بست. سُراینده‌ی این شعر ايرج جنتی عطایی بود. و شعر این ترانه چنین بود: text/html جمعه، ۲۰ دی ۱۳۸۷ 8:12 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=270 نه، انگار نه انگار. نیمه‌ی چله‌ی بزرگ است و هوا چنان بهاری و آفتابی است که همین امروز و فرداست که درختان شکوفه کنند: «نابهنگام بهارم که به دی می‌شکفم». البته، زمان خواجه نیز گویا چنان بهارهای نابهنگامی بوده است. می‌گویند که در برخی شهرهای اروپا دمای هوا به ۳۰ درجه زیر صفر رسیده است. ولی خدایی‌اش اگر یکی از آن برفها اینجا ببارد چه مصیبت عظمایی خواهد شد. یکی دو هفته پیش که برفکی بارید چه محشر کبرایی درست شد. برخی مسیرهای نیم ساعته را ملت ۵ ساعته رفتند. مشکل‌مان کم است که آب و برق هم نداشته باشیم. یادش به خیر زمستان. چه زمستانهای خوبی داشتیم، در آن سالهای دور. چه روزگار خوب و شیرینی بود. دوست دارم همه‌ی سالهای خوش ۴۵ تا ۵۸ را. و بعد از آن دیگر هیچ نبود. text/html سه شنبه، ۱۷ دی ۱۳۸۷ 2:27 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=269 هایدگر جستار خود در باب «عصر جهان - ‌تصویر» را با این جمله آغاز می‌کند: «در مابعد‌الطبیعه در باب آنچه هست تأمل می‌شود و تصمیمی نیز دربارۀ ماهیت حقیقت اتخاذ می‌شود. مابعد‌الطبیعه بنیان عصری را پی می‌ریزد، یعنی از رهگذر تفسیر خاص آنچه هست و از رهگذر فهم خاص حقیقت، پایه‌ای برای آن عصر تدارک می‌بیند که [آن عصر] بر مبنای آن ذاتاً شکل می‌گیرد. این پایه بر تمامی پدیده‌هایی که وجه ممیزه‌ی آن عصرند تسلط دارد. از طرف مقابل، برای آنکه تأملی کافی در مورد خود این پدیده‌ها صورت گیرد، پایۀ مابعد‌طبیعی آنها باید خود را وانهد تا در آنها باز شناخته شود. تأمل، همان شجاعتی است که با آن حقیقت پیش‌فرض‌هایمان و قلمرو هدف‌هایمان را به چیزهایی بدل سازیم که از برای مورد پرسش قرار گرفتن سزاوارترین‌اند». (ترجمه‌ی یوسف اباذری، ارغنون، ۱۱ و ۱۲، پاییز و زمستان ۱۳۷۵، ص ۱.) هایدگر در ادامه‌ی جستار خود از ۵ پدیداری سخن می‌گوید که به زعم او می‌تواند آشکار‌کننده‌ی خصلتهای تاریخی عصر ما باشد: (۱) علم، (۲) تکنولوژی؛ (۳) زیباشناسی؛ (۴) فرهنگ؛ (۵) فقدان خدایان. هایدگر در خصوص پدیدار «پنجم» توضیح می‌دهد که مقصود او از فقدان خدایان «بی‌دینی» یا «الحاد» نیست، بلکه «عدم تصمیم‌گیری در مورد خدا و خدایان است». (همان، ص ۲). پنجشنبه شب هفته‌ی گذشته که باز خواندم «دختری به خاطر مخالفت با ازدواج به آتش کشيده شد»: با خود اندیشیدم که چه توضیح فلسفی می‌توان برای این «پدیدار» یافت، اگر ما می‌توانیم تغییر یک عصر را در تغییر نگرش و رفتار انسانهای آن عصر بیابیم چگونه می‌توانیم پدیداری را تفسیر کنیم که چنین ویرانگر بر هر کوی و برزنی می‌وزد و قربانی می‌گیرد. به‌راستی این چه روحی است که اکنون در کالبد هر مرد و زنی دمیده شده است؟ مردمان امروز چه تفاوتی با گذشتگان کرده‌اند و این دگردیسی را چگونه می‌توان توضیح داد؟ اگر به سخن هایدگر باور داشته باشیم که «نیچه واپسین ارباب بزرگ مابعدالطبیعه در غرب» است و هیچ‌کس مانند او روح عصر نو را بیان نکرده است و نشناخته است، آن‌گاه شاید بتوانیم پی‌ببریم که چه چیزی در شُرُف وقوع است. text/html پنجشنبه، ۱۲ دی ۱۳۸۷ 10:03 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=268 برای من، اگر تصمیم بگیرم روزنامه بخوانم، مهمترین صفحه‌هایش صفحه‌های حوادث و ورزش و صفحه‌ی آخر است. شنبه و یکشنبه‌ی این هفته دو خبر در صفحه‌ی حوادث روزنامه‌ی اعتماد برایم بسیار تکاندهنده بود: کودک دوساله قربانی یک عشق خونین شد؛ دختری برای فرار از ازدواج اجباری نامزدش را کشت. سالها درج چنین اخباری در روزنامه‌ها یا ممنوع بود یا اثری از آنها نبود. اوایل سالهای هفتاد را به خاطر می‌آورم که دوستی برایم از تعداد زیاد زندانیان متهم به زنا با محارم سخن گفت. سالهای بعد از ۷۶ خواندن این گونه اخبار دیگر چیزی عادی شده بود. چندسال پیش، گمان می‌کنم «شرق» بود که گزارش داده بود پدربزرگی از نوه‌اش به دادگاه شکایت کرده است: به جرم آبستن کردن دخترش — خواهرزاده و خاله. خبرنگار گزارش کرده بود که آن دو بی‌هیچ شرمندگی گفته‌اند که یکدیگر را دوست دارند و می‌خواهند بچه‌شان را نگه دارند. دیگر نفهمیدم بر سر این پرونده چه آمد. در این مملکت آن‌قدر خبر تکاندهنده هست که اخبار دیروز را به راحتی فراموش کنی. باری، گمان من بر این است که اینها «درد‌نشانه‌ها» (Symptoms)ی جامعه‌ی مایند. جامعه‌ی ما بیماری رو به مرگ است. و بی‌شک بزرگترین علتش هم نداشتن طبیب است. از «سفیه» چه کاری برای این جامعه ساخته است؟ خب، به نظر شما علت اتفاق افتادن این چیزها در این جامعه چیست؟ چرا باید همسرکشی در رتبه اول جنايتهای خانوادگی باشد؟ text/html دوشنبه، ۹ دی ۱۳۸۷ 1:51 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=267 بعد از ظهر سه‌شنبه ۱۰ دی ۸۷، ساعت ۱۶:۰۰، در «مرکز هنرپژوهی نقش جهان»، وابسته به فرهنگستان هنر، جنب پارک ساعی، درباره‌ی «رویکردهای هرمنوتیکی به هنر اسلامی» سخنرانی می‌کنم. چکیده‌ای از چیزی که می‌خواهم بگویم چنین است. text/html يكشنبه، ۸ دی ۱۳۸۷ 12:52 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=266 شب پنجشنبه به طور اتفاقی توانستم «امریکا امریکا» (۱۹۶۳) ساخته‌ی الیا کازان را با زیرنویس يونانی و صدای اصلی تماشا کنم. البته، نصفه نیمه. فیلم را شبکه‌ی یونانی αιδερ پخش می‌کرد. از ابتدای جوانی به دنبال تماشای این فیلم بودم، اما در سال ۵۸ فقط توانستم چاپ جیبی و قدیمی (گمان می‌کنم متعلق به آغاز دهه‌ی ۴۰) ترجمه‌ی ساعدی و براهنی را از داستان این فیلم به دست آورم و بخوانم. این فیلم بر اساس داستان بلندی به قلم خود کازان ساخته شده است. این داستان در آن سالها برایم گیرایی بسیار داشت. داستان خشونتهای قومی و دینی در ترکیه. میان یونانیها و ارمنیها و ترکها. مرگ و فلاکت و مهاجرت. و بعد حتی رؤیای از تهی سرشار امریکا. فیلمبرداری سیاه و سفید، مکانها و فضاها، صحنه‌ها، شخصیتها و گفت و گوها، بازیها، همه تحسین‌برانگیز بود. از فیلمی کلاسیک در سینما هیچ کم نداشت. در برخی صحنه‌ها به یاد سرگی آیزنشتاین می‌افتادم. کشتار ارمنی‌ها و یونانیها غم‌انگیز بود و کات کردن سوختن کلیسها به مناره‌ها و صدای مؤذنان روحم را می‌آزرد. این آسمان چه فجایع که به خود ندیده است.  از خود می‌پرسیدم که چه شده است که یونانیها در این ایام عید این فیلم را پخش می‌کنند؟ بعد متوجه شدم که ظاهرا این شبکه فیلمهای سیاه و سفید و قدیمی زیاد پخش می‌کند. امروز که عکس جنازه‌های غزه را می‌دیدم از خود می‌پرسیدم که این فلاکت کی به پایان می‌رسد. تا به کی باید سزای این حماقت را پرداخت؟ آیا هنر می‌تواند کمکی بکند. این جنگ صلیبی را پایانی هست؟ text/html دوشنبه، ۲ دی ۱۳۸۷ 2:58 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=265 با پایان سال ۲۰۰۸ در بخشی بزرگ از این سیاره، می‌توان منتظر بود که اهل فرهنگ هم به حساب سال خود برسند و از پسنديده‌ها، و احیاناً ناپسندیده‌های خود، سخن بگویند. پسندهای این بلاگنویس فلسفی انگلیسی‌زبان برای من خواندنی بوده است، همان طور که بسیاری از یادداشتهای دیگرش. شاید شما هم پسندیدید.      text/html يكشنبه، ۱۷ آذر ۱۳۸۷ 6:45 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=264 اینترنت هم همچون هر موجود دیگری دارای سودها و زیانهایی است. و اما سودهایش: جهان پهناور و در عین حال کوچکی است که دورترین فاصله‌ها را به لمحة‌البصری نزدیک می‌کند، بیگانه‌ترین و دورترین افراد را آشنا می‌سازد، و همه‌چیز چنان است که گویی در مشت توست. اینترنت پر از دوستان نادیده است. و اما زیانهایش: هاویه‌ای است که چون گردابی تو را در خود فرو می‌کشد و مجال تفکر و اندیشه و تنهایی به تو نمی‌دهد. آنچنان سرشار است که همۀ هوسهای تو را بیدار و پربار می‌کند و چنان بر صندلی میخکوبت می‌کند که تنها بوی سوختگی غذایت می‌تواند تو را از جا بر کند. از بیگانگان آدمی‌خوار و راهزنان مزور و دروغزن و دوستان نیرنگ‌باز و دغل نیز سرشار است. من طعم همۀ اینها را چشیده‌ام. بانویی فرهیخته از شیراز، و البته نادیده، مهندس شیمی و نقاش و عکاس (این دوتای آخر نه به صورت حرفه‌ای)، چند سالی است که هر از گاهی با فرستادن نقاشیها و عکسهای خود از طبیعت دلربای شیراز مرا مرهون محبت خود ساخته است. دیروز دو سه تایی عکس از جمعه‌ی هفته‌ی قبل شیراز برایم فرستاد. دریغم آمد در اینجا نگذارم. عکسهای ماندانا را ببینید.   text/html جمعه، ۱۵ آذر ۱۳۸۷ 7:31 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=263 امروز را تنبلی کردم و نشستم خانه. پشیمانم. اما دیگه گذشت. جمعه‌ی پیش تا نیمه راه «کلک‌چال» رفتم. شب باران باریده بود و ابرها تازه داشتند می‌رفتند. هوا هنوز خیس بود و سنگفرشهای جمشیدیه نیز. جمشیدیه خلوت بود، اما کوه شلوغ بود. همه از کوچه‌ی پشتی می‌رفتند. رفتم کنار آبگیر و کمی نشستم. مرغابیها نبودند. میله‌های دور تا دور آبگیر را زشت کرده‌ بود. رفتم باغ سنگی و کمی قدم زدم و بعد سرازیر شدم تو جاده‌ی کوه. گاهی ابر بود و گاهی آفتاب. به نیمه‌راه که رسیدم برگشتم. حوصله نداشتم بالاتر بروم. کار داشتم. همیشه کار دارم. ولی هیچ کار هم نمی‌کنم. کوه و دریا تنها جایی است که زمین و آسمان به هم می‌رسند. در کوه که هستم از این احساس که به ابرها نزدیک شده‌ام لذت می‌برم. خیال می‌کنم که می‌توانم به این پنبه‌ها برسم و به آنها دست بزنم. در بازگشت هوا آفتابی شده بود و رنگهای پاییزی در زیر آفتاب می‌درخشید. خدایا تو چه نقاش ماهری هستی. خدایا شکر. تصویرها: همه‌ی آلبومها آلبوم کوه‌پیمایی text/html پنجشنبه، ۱۴ آذر ۱۳۸۷ 5:00 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=262 یکی از دانشجویان ورودی امسال برایم نامه‌ای نوشته بود. چون هنوز نتوانسته‌ام سر و صورتی به بخش نظرهای خوانندگان در این صفحه بدهم، نامه‌اش را در اینجا منتشر می‌کنم و پاسخ می‌دهم. او نوشته است: به نام حق با سلام خدمت استاد حاجی من یک سؤال یا یک انتقاد یا یک لقمه گستاخی یا...داشتم در مورد پست "یاد"تان. من در دروازه‌ی ورودی به جاده‌ی پرحیرت فلسفه به انتخاب خود ایستاده‌ام. از بقال محل‌مون تا معلم فلسفه (ی بسیار محبوبم) تا خانواده و تا همه، همگی مرا از این مسیر نهی کردند، یکی از کمی کار و حقوق می‌گفت، یکی از سختی و  پیچیدگی درسها یکی از گمراهی معنوی و دینی می‌گفت.... اما من آمدم، چون فکر می کردم خدا هرکس را برای چیزی ساخته و علاقه‌ی آن چیز را هم در دلش گذاشته تا راه را پیدا کند... من هم اگر آمده‌ام فلسفه به همین خاطر است و مطمئنم شما هم همین‌گونه‌اید. پس چرا شما ناگهان باید جلو ما بنویسید: "سالهای تحصیلی دیگر آن رازآمیزی و افسونگری خود را برایم از دست داده‌اند. نمی‌دانم چرا هرچه می‌گذرد علاقه و کششم نسبت به این محیط روز به روز کمتر می‌شود. از کارم و از زندگی‌ام متنفرم..." من مطمئنم مرحوم علوی نیا — که گویا مثل ما فقیر بوده — هم عاشق فلسفه بوده‌اند و الا که...عمرشان را هدر کرده‌اند: "عاشق شو ار نه روزی کار جهان سر آید ناخوانده نقش مقصود از کارگاه هستی" (حافظ) پس چرا چرا اینگونه می‌گویید؟؟؟ چرا الآن؟؟؟ ببخشید سرتان را درد آوردم و گستاخی کردم باز هم به وبلاگ من، ...، سر بزنید. اگر خواستید یک یادگاری هم بگذارید. یاعلی فقیر ... دوست عزیز. آنچه من در اینجا می‌نویسم بیانگر حالات آنی و افکار درونی و احساسات عاطفی خودم است که شاید چند لحظه بعد از نوشتن آنها نیز پشیمان شوم. اما آنها را می‌نویسم تا «راحت» شوم. بنابراین، شما، در مرتبه‌ی نخست، آنچه را من می‌نویسم جدی نپندارید، و در مرتبه‌ی دوم، بر سر و عواطف و احساسات کسی با او بحث نکنید. احوالات هرکسی در هر وقت و مقامی و در هر سنی متفاوت است. من این چیزها را برای شما ننوشته‌ام که بگویم شما راه درستی را در زندگی نرفته‌اید. من هرگز مخاطبم را در ذهن نیاورده‌ام. من دارم با خودم صحبت می‌کنم. شما نمی‌خواهید بدانید من در درونم گاهی چی فکر می‌کنم؟ خب، اگر نمی‌خواهید بدانید، چرا مرا هم می‌خواهید از بیان باز دارید؟ می‌توانید به بسیاری از همتایان و همسالان و همکاران من نگاه کنید و از آنها سرمشق زندگی موفق را بیاموزید. دست کم بگذارید این نمونه‌ی «بد» پیش چشمتان باشد تا در راه خود استوارتر باشید. شادکام و پیروز باشید. text/html سه شنبه، ۱۲ آذر ۱۳۸۷ 12:24 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=261 وقتی آدم می‌شنود که کسی گفته است با «نفت بشکه‌ای ۵ دلار هم می‌تواند کشور را اداره کند»، تنها چیزی که از ذهنش می‌گذرد این است که این بابا یا نمی‌داند یک بشکه نفت چندلیتر است یا نمی‌داند که ۵ دلار چقدر پول است؟ راستی شما می‌دانید یک بشکه نفت چند لیتر است و ۵ دلار چند تومان است؟ خب، یک بشکه نفت حدود ۱۵۹ لیتر است و ۵ دلار هم با نرخی که امروز وجود دارد به طور میانگین چیزی حدود ۵ هزارتومان؟ خب، این یعنی اینکه شما می‌توانید ۱۵۹ لیتر نفت بدهید و یکی دو کیلو برنج بخرید، یا چند کیلو گندم؟ — حالا دیگر لازم نیست حساب کنید که بر این مبنا اگر ۱۵۹ لیتر نفت بدهید چند لیتر بنزین می‌توانید بخرید؟ اما آیا وقتی نفت را ۵ دلار بخرند، معنایش این است که این ۵ دلار خالص به دست دولت ما می‌رسد؟ نفت برای اینکه از چاه بیرون آورده شود و در کشتی بارگیری شود و به دست خریدار برسد خودش چقدر هزینه برمی‌دارد؟ هیچ فکر کرده‌اید؟ از کسی پرسیده‌اید؟ آیا خود وزارت نفت که نفت را می‌فروشد تا حالا حساب کرده است که استخراج نفت برای ما هر بشکه چقدر تمام می‌شود و در واقع از قیمت فروش نفت چقدر را باید بابت هزینه‌های جاری خود آن کسر کرد؟ من که چیزی نشنیده‌ام. چه خوب است خبرنگاری در این خصوص تحقیقی بکند یا کارشناسی برای ما توضیحی بدهد. آن وقت شاید معلوم شود که چه سرنوشتی در انتظار این کشور است. شاید معلوم شود که اگر شما نفت را بشکه‌ای ده دلار هم بفروشید باید یک چیزی از جیب تان هم بدهید تا آن را ببرند. خدایا به این ملت بدبخت رحم کن. text/html جمعه، ۸ آذر ۱۳۸۷ 6:57 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=260  در روز دوشنبه ۴ آذر نتوانستیم مجلس بزرگداشت همکار فقیدمان دکتر سهراب علوی‌نیا را برگزار کنیم، چرا که این روز مصادف شد با خاکسپاری همکار عزیز دیگرمان دکتر ابوالقاسم ذاکرزاده. با سپاس از سخنرانان ارجمند و خانواده‌ی محترم و گرامی دکتر علوی‌نیا این مراسم در هفته‌ی آینده، روز دوشنبه ۱۱ آذرماه، برگزار خواهد شد.  text/html پنجشنبه، ۷ آذر ۱۳۸۷ 1:24 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=259 امشب بعد از اینکه یکی دو ساعتی قدم زدم و هوایی خوردم، در هنگام گذر از کنار میوه‌فروشی محله، «حاجی ارزونی چیذر»، گفتم پرتقالی بخرم و این یکی دو روز آخر هفته را جشن بگیرم. به سوی پیشخوان کوچک کنار مغازه‌ی اصلی، دهنه‌ی اول، رفتم که پرتقالهای تامسون ارزان‌قیمتی را در طبق ریخته بود. خلوت بود و کسی نبود. گفتم دو کیلو پرتقال. جوانی که بیکار آنجا ایستاده بود آمد و کیسه‌ای را پر از پرتقال کرد و روی ترازو گذاشت. به اعداد و ارقام روی ترازو نگاه کردم. قیمت را زده بود: ۱۲۹۰. نگاهی دوباره به قیمت پرتقالها که روی چوبی با خط درشت نوشته بود انداختم. نوشته بود: ۱۰۸۰. به ترازودار که جوانکی خیکی بود، گفتم: «۱۲۹۰ حساب کردی؟» گفت: «آره». گفتم: «اونجا که نوشته ۱۰۸۰!» نگاهی به جوانک کناری انداخت و سریع قیمت را عوض کرد و حساب کرد. دو کیلو بیشتر نمی‌خواستم. چندتا پرتقال را به سرعت در آورد و بی‌آنکه بتوانم ببینم وزنش چقدر شد، پولش را گرفت. ترازو هنوز آرام نگرفته بود. قبضی هم به من نداد. چندباری است که متوجه شده‌ام باید وقتی می‌روم خرید حواسم را حسابی جمع کنم. گاهی کالاها را زیادتر از آنکه هست حساب می‌کنند، در برخی جاهای شلوغ همیشه چند کالای اضافی هم به اسم آدم فاکتور می‌شود، یا قیمتها با برچسبها نمی‌خواند. در جاهایی مانند بالای شهر مردم عادت ندارند قیمت چیزی را بپرسند یا فاکتورها را نگاه کنند و خودشان جمع بزنند. هرچه گفتند می‌پردازند. پول خرد هم اصلا وجود ندارد. همه چیز به هزار یا پانصد ختم می‌شود. گاهی شاید اصلا سوء نیتی در کار نباشد. شاید صاحب مغازه اصلا در این میان مقصر نباشد. شاید صاحب‌ مغازه‌ی آینده است که دارد برای خودش پس‌انداز می‌کند. به هر حال، کسی را متهم نمی‌کنم. اما وقتی می‌روید خرید، اگر مثل من پولدار نیستید، حسابی حواس‌تان را جمع کنید، چون ممکن است همیشه چهار پنج هزارتومان بیش از خریدتان بپردازید. حالا که رسیدیم به اینجا یادی هم از دکتر ذاکرزاده‌ی عزیز بکنم. چند سال پیش با جمعی از همکاران رفتیم درکه که ناهاری بخوریم. دکتر ذاکرزاده می‌خواست مهمان‌مان کند. بعد از اینکه ناهار خوردیم، نوبت به صورت حساب رسید و دکتر ذاکرزاده پرداخت. در هنگام خروج از او پرسیدیم که پولش چقدر شد، با توجه به اینکه پول زیادی از جیبش خارج شده بود. گفت: ۸۰ هزارتومان (آن موقع زیاد بود، حالا پولی نیست. کی می‌گه ما در حال پیشرفت نیستیم! این همه ترقی را چطور نمی‌بینید!). با توجه به آنچه خورده بودیم و تعدادمان و قیمتهایی که در صورت غذا دیده بودیم جور در نمی‌آمد. در خیابان بودیم و می‌خواستیم سوار ماشین بشویم. دکتر ذاکرزاده بی‌اعتنا بود و می‌گفت مهم نیست، برویم. بالاخره، یکی از همکاران صورت‌حساب را گرفت و رفت پیش صندوقدار. بعد از چند دقیقه خندان آمد. بیش از ۴۰ هزارتومان پس گرفته بود! چیزهایی که ما نخورده بودیم به پای‌مان نوشته بود. text/html شنبه، ۲ آذر ۱۳۸۷ 11:34 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=258 بعد از هم اتاقی‌ام نوبت به همسایه‌ی کناری‌ام رسید که از دروازه‌ی مرگ بگذرد. آخرین باری که دکتر ذاکرزاده را دیدم ساعت ۱۰ بود، قبل از اینکه به کلاس بروم. ظهر که بیرون آمدم او دیگر نبود که با هم به ناهار برویم. حدود ۱۱ دکتر ایلخانی از جلوی اتاقش رد شده بود، سلامی کرده بود، جوابی نداده بود، رفته بود تا ببیند چرا جوابی نمی‌دهد، دیده بود دکتر ذاکرزاده نفسش بالا نمی‌آید، کمی به پشتش زده بود و تکانش داده بود، بعد دیده بود رنگ چهره‌اش دارد سرخ و کبود می‌شود، سراسیمه بیرون دویده بود، به نوریان گفته بود به درمانگاه دانشگاه زنگ بزند و دکتر خبر کند. دکتری در درمانگاه نبود. دانشجویان را به کمک خوانده بود و دویده بود ماشین بیاورد. او را به سرعت به بیمارستان طالقانی رسانده بود. پزشکان آمده بودند و معاینه‌اش کرده بودند، قلبش را بارها مالش داده بودند، شوک الکتریکی داده بودند، اما فایده‌ای نداشت. قلب او دیگر نمی‌زد. او دیگر باز نمی‌گشت. دکتر ذاکرزاده با یک دانشجوی دکتری در اتاق خودش کلاس داشت. دانشجو را فرستاده بود از کتابخانه کتابی بیاورد. برای همین در اتاقش باز بود و دکتر ایلخانی او را دیده بود. در همین اثنا دچار حمله شده بود. البته سابقه‌ی در بیماریهای قلبی نداشت. سالم و سرحال می‌نمود. اما خواهرش که آمد گفت فشار خونش زیاد بود، اما آن را پنهان می‌کرد و جدی نمی‌گرفت. دکتر ذاکرزاده از سال ۷۲ یا ۷۳ بود که به گروه ما پیوست. او از اوایل سالهای ۴۰ به آلمان رفته بود و در چند رشته تحصیل کرده بود و دکتری گرفته بود. مرد پرشور و بانشاطی بود. با شور و حرارت از اعتقاداتی که داشت دفاع می‌کرد. «حقیقت» را خیلی دوست داشت و می‌کوشید مانند آلمانیها «بی‌تعارف» و «صریح» باشد. همین حالت گاهی او را در نزد دیگران عصبی و پرخاشگر جلوه می‌داد. اما مردی بسیار مهربان و باصفا بود. بعد از هر بگو مگو با فروتنی عذرخواهی و دلجویی می‌کرد. او همسن دکتر علوی‌نیا بود. ۶۵ سالگی سن بازنشستگی از کار است، اما گویا برای همکاران من به سن بازنشستگی از زندگی تبدیل شده است. با این تفاصیل معلوم نیست که بزرگداشت دکتر علوی‌نیا را بتوانیم در روز دوشنبه برگزار کنیم. اگر فردا مراسم خاکسپاری دکتر ذاکرزاده انجام نشود، دوشنبه را احتمالا می‌باید به مراسم خاکسپاری او اختصاص دهیم. دانشجویان و همکاران اداری دانشگاه امروز همدلی و همدردی بسیاری کردند. هرگز گمان نمی‌کردم «مرگ» در محیطی عمومی بتواند این‌قدر دردناک باشد. به همه‌ی آنان تسلیت می‌گویم و برای دکتر ابوالقاسم ذاکرزاده‌ی عزیز از خداوند منان مغفرت و شادی روان و برای خانواده‌ی محترمش صبر و اجر طلب می‌کنم. آمین. text/html شنبه، ۲ آذر ۱۳۸۷ 2:55 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=257 امروز صبح رفتم دربند و بعد از سالها یکسره تا شیرپلا رفتم، چون تنها نبودم. با دایی‌ام قرار گذاشته بودم. دومین بار بود که در این یکی دوماه با هم کوه می‌رفتیم. یک ماه پیش رفتیم درکه و تا پلنگ‌چال یکسره رفتیم. اصلاً گمان نمی‌کردم طاقت این همه پیاده‌روی و کوه‌پیمایی را داشته باشد — یکی دو سالی از من بزرگتر است. اما خوب آمد و اصلا به روی خودش هم نیاورد. من هم پا به پایش رفتم. ۷ صبح قرار داشتیم. منتظر نشدم تا زنگ بزند. به موقع رفتم بیرون تا معطل کفش پوشیدن من نشود. هواعالی بود. آسفالتها از باران دیشب خیس بود و نم هوا تنفس را لذت‌بخش می‌کرد. چنددقیقه‌ای ایستادم و محو خیابان و هوا شدم. دوربین را در آوردم تا ثبت لحظات خوش امروز را از همان خیابان جلو خانه آغاز کنم. ساعت ۷:۰۵ بود که رسید. راه که افتادیم، پرسید: کجا بریم. گفتم: دربند. بار پیش درکه رفتیم. اگر موافقی هربار یک جا بریم. روی همین نوار حرکت کنیم. بعد می‌ریم «کلک‌چال» و بعد هم «دارآباد». موافقت کرد. سر راه نان سنگکی گرفتیم و ساعت از ۷:۳۰ گذشته بود که به دربند رسیدیم. دو طرف خیابان از میدان پایین دربند تا بالا تقریباً پر بود. تا بالا رفتیم. جایی نبود. پایین آمدیم و در راه برگشت از دربند، جایی نزدیک به پایان خیابان یکطرفه‌ ماشین را پارک کردیم. راه که افتادیم هوا داشت آفتاب می‌شد. اما هرچه بالاتر رفتیم هوا سردتر و ابری‌تر شد. گهگاه بارانی هم می‌گرفت. دائم نگران بودم که نکند مجبور شویم از نیمه‌راه برگردیم. اما دایی جان مشتاق و صبور و ماجراجو بود. این چنین بود که در مه و باران تا شیرپلا رفتیم. به شیر پلا که رسیدیم هوا آفتابی شده بود. ساعت از ۴ گذشته بود که به خانه بازگشتیم. (امشب یک ۹ تایی عکس از امروز گذاشته‌ام. اگر خدا بخواهد، فردا یک ۳۰ تای دیگر باز اضافه می‌کنم). text/html سه شنبه، ۲۸ آبان ۱۳۸۷ 8:16 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=256 text/html جمعه، ۲۴ آبان ۱۳۸۷ 10:32 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=255 یادداشت بی‌ارزش یک دانشجوی فلسفه که در مهرماه ٨٧، به دلیل عقاید مذهبی‌اش، از دانشگاه شهید بهشتی اخراج شد: جمعه ۱۷ آبان ساعت ۵ بعد از ظهر است. غروب دلگیر یک روز جمعه. هوا کم کم تاریک می شود. و چیزی سرد و سیاه که در هوا موج می زند... جمعه‌ای است با تصویری محو از زنی با چشمهای سبز که گفت: «حق نداری بیایی. گفته‌اند دیگر نمی‌توانی بیایی. دست من نیست. متأسفم. کاری نمی‌توانم برایت بکنم». جمعه‌ای است با تصویری از یک بعد از ظهر یکشنبه. و زنی که گفت: «خانم، وظیفۀ من نیست. نمی‌توانم کارنامه‌تان را برایتان مهر بزنم. در حیطۀ وظایف کاری من نیست. متأسفم». و چشمهایی که در آن روز یکشنبه تار شدند، و شاید داشتند تار می شدند... تصویری از مردی که روزی، شاید چند هفته قبل، با نگاهی ثابت، سرد و بی‌رحم گفت: «آقای فلانی جلسه دارند. شما نمی‌توانید به اتاقشان بروید. من وظیفه دارم که ..... نخیر خانم. سازمان سنجش مسئول ورود دانشجوهاست. خودش هم می‌تواند هر وقت خواست آنها را اخراج کند...» مردی که یکسره گفت و گفت.... تا اشکها، اشکهای واقعی دختر ٢٠ سالۀ رو به رویش، او را ملتفت کردند که قضیه جدیتر از اینهاست، که بحث نقص مدارک و اشتباهاتی در کنکور و غیره نیست. که کسی که رو به روی او ایستاده است یک «انسان» است. که این انسان در «رنج» است. زندگیی که وارونه شد. و دستی نامرئی که سر رسید، مثل خاطره ای در کودکی، سالها قبل: وقتی دستی در صبح یک روز سرد زمستانی لحافت را پس می زد: «شهرزاد، مدرسه‌ات دیر شد»، یا مثل وقتی که وسایل ساختمان بازی را روی فرش پهن کرده بودی و پسرکی، از آنهایی که چشمهایشان برق می‌زند، فرش را از زیرت می‌کشید، پایی لگوها را به هم می‌ریخت، و خانۀ «زنان کوچک»ات را خراب می‌کرد. دستی سر رسید و در یک چشم به هم زدن، دیگر هیچ چیز نبود. چیزی جز ویرانی، نابودی، آشفتگی،.... دست کارش را تمام کرد و رفت. و من هنوز اینجایم. دارم به لگوهای ویران شده‌ام، به خانۀ شکستۀ «زنان کوچک»ام، به جای لحاف روی پیراهنم نگاه می‌کنم. دست مدتهاست که رفته. ویران کرد و رفت. و من هنوز در حسرت خانۀ کوچکم، لحاف گرمم، و شاید دستهای مهربانی هستم که به کمکم بیایند. که خانه‌ام را دوباره برایم بسازند. که گرمم کنند. روزها می‌گذرند. و هوا سردتر و سردتر می شود. و من نمی‌خواهم بپذیرم، که باید بلند شد، آرام ، آرام... و در هوای سرد رفت. من کنار ساختمان ویرانم، در آرزوی لحاف گرمم، نشسته‌ام. و دنیا سردتر و سردتر و تاریکتر و تاریکتر می شود... text/html سه شنبه، ۱۴ آبان ۱۳۸۷ 1:24 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=254 دوشنبه‌ی قبل در کلاس ساعت ۸ صبح داشتم به همراه دانشجویان متنی انگلیسی را می‌خواندم که دیدم دوتن از دانشجویان بی‌آنکه متنی در پیش روی خود گذاشته باشند به من زل زده‌اند و دست به سینه نشسته‌اند. پرسیدم: «متن‌تان را به همراه نیاورده‌اید!» یکی از آنان گفت: «ما اخراج شده‌ایم. برای خداحافظی آمده‌ایم». بی‌اختیار پرسیدم: «چرا؟» و او گفت: «چی چرا؟ چرا اخراج شده‌ایم؟» شاید تعجب کرده بود که چرا چنین پرسشی کرده‌ام. مگر نمی‌دانم. می‌خواست توضیح بدهد که نگذاشتم ادامه دهد. گفتم: «خب، باشه ... مهم نیست». می‌دانستم. اما وقتی آنان را در کلاس دیدم با خودم اندیشیده بودم که شاید مسأله به خوبی و خوشی تمام شده است. همین بود که تردید کرده بودم. کلاس که تمام شد آن که مسن‌تر بود جلو آمد و گفت ما اخراج شده‌ایم، چون بهایی هستیم. فقط می‌خواستیم بگوییم که دلیل اخراج ما اعتقادات دینی بوده است و نه فساد اخلاقی. text/html پنجشنبه، ۹ آبان ۱۳۸۷ 1:04 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=253 سالهای تحصیلی دیگر آن رازآمیزی و افسونگری خود را برایم از دست داده‌اند. نمی‌دانم چرا هرچه می‌گذرد علاقه و کششم نسبت به این محیط روز به روز کمتر می‌شود. از کارم و از زندگی‌ام متنفرم. این روزها دارم با خودم حساب می‌کنم چندسال دیگر می‌توانم خودم را بازنشسته کنم. اگر تا سه سال دیگر، غیر از امسال، قوانین به همین وضع باشد، ۲۵ ساله خواهم شد. و می‌توانم بازنشسته شوم. در خیال شروع یک زندگی تازه هستم. کاری دیگر، شهری دیگر، شاید هم کشوری دیگر. بهتر بود چندسال پیش این کار را می‌کردم و قید همه‌چیز را می‌زدم. خب، نکردم. حالا، مهم نیست. چندسال دیگر هم صبر می‌کنم. از ابتدای سال تحصیلی به این صندلی که می‌نگرم جای خالی‌اش را احساس می‌کنم. شاد و سرحال بود و هرگز از چهره‌اش به راز درونش پی نمی‌بردی. همیشه می‌خندید. برای همین بود که این رباعی خیام را در زیر شیشه میزش گذاشته بود. گاهی که می‌دیدمش می‌فهمیدم که دیشب یادداشت مرا خوانده است. همیشه به یاد من بود. یادش می‌کنم.   text/html جمعه، ۱۹ مهر ۱۳۸۷ 12:04 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=252 آنچه «جهان مدرن» نامیده می‌شود برای همۀ انسانهای این کرۀ خاکی «نور» و «شادی» و «نیکبختی» و «آزادی» و «رفاه» و برخورداری از «کرامت» انسانی و «حقوق مدنی» را به همراه نداشت. بخش بزرگی از جهان قرن بیستم، به‌ويژه اروپا، شاهد بی‌سابقه‌ترین جنایتهایی بود که تا آن روزگار در تاریخ بشر دیده یا شنیده شده بود. شاید از همین رو بود که در نزد برخی از بزرگترین روشنفکران اروپایی قرن بیستم شاهد تعابیری همچون «تاریکی» برای این دوره بودیم. در این میان کشورهایی همچون روسیه و آلمان و اسپانیا و ایتالیا، در سالهای قبل از جنگ جهانی دوم، و کشورهای اروپای شرقی و روسیه در فردای بعد از جنگ، بیشترین سهم را از این «تاریکی» و گسترش آن داشتند. و البته این «تاریکی» بیشترین قربانی را نیز از میان «روشنفکران» گرفت، روشنفکرانی که شاید خود زمانی بی‌هیچ آینده‌نگری، و به نام «ایدئولوژی»، در برقراری این «تاریکی» سخت از جان و دل کوشیده بودند. text/html چهارشنبه، ۳ مهر ۱۳۸۷ 12:32 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=251 سینما هنری ترکیبی است. در این هنر صدا و تصویر، رنگها و اشکال، نور و تاریکی، مکان و زمان، حرکت و سکون، و سرانجام، و نه کمتر از بقیه، کلمات از عناصر سازنده‌اند. هر کدام از این عناصر می‌توانند نشانه‌هایی حامل معنا باشند. معانی وقتی در اختیار مخاطب قرار می‌گیرند و برای او مفهوم می‌شوند که در سپهر یا جهان مشترکی بیان شده باشند که برای گوینده/مؤلف و شنونده/مخاطب آشنا و در دسترس باشند. این سپهر مشترک است که جهان فرهنگی گوینده/مؤلف و شنونده/مخاطب را می‌سازد. از آنجا که جهانهای فرهنگی متعدد و مختلفی وجود دارد، با زبانها و نشانه‌ها و معانی متفاوت، در انتقال معنای هرنشانه از یک جهان فرهنگی به جهان فرهنگی دیگر ممکن است نوعی دگردیسی و کژی و کاستی روی دهد. وظیفۀ ناقد در مقام تأویل‌کننده و مفسر آثار هنری این است که پلی باشد میان جهان فرهنگی مؤلف و جهان فرهنگی مخاطب برای ایجاد جهان مشترکی که شاید همواره آشنا و در دسترس نباشد. هنگامی که این جهانهای فرهنگی تفاوتهای زبانی و تاریخی و اجتماعی بسیاری داشته باشند و بیگانه از یکدیگر نیز باشند، این وظیفه البته دشوارتر خواهد شد، چون ناقد در مقام تأویل‌کننده و مفسر باید قادر باشد آنچه را «مطلقاً دیگر» است به چیزی مأنوس و آشنا و مفهوم در زیست‌جهان مخاطب خود تبدیل کند. بخشی از این کار باید به روشن کردن و مشخص کردن معنای «کلمات» و «نشانه‌»هایی اختصاص یابد که برای فهم متن مؤلف ضروری است، اگر کلمات و نشانه‌ها معانی دلبخواهی نداشته باشند و در سپهر خصوصی باقی نمانند. برای بحث از فیلم «شهسوار سیاه» ناگزیر بوده‌ام ابتدا به روشن کردن برخی مفاهیم اساسی و کلیدی زبانی بپردازم که ممکن است برای خواننده ناآشنا بوده باشد. شاید خوانندگانی با همۀ این مفاهیم آشنا بوده‌اند. از آنان برای تکرار مکررات پوزش می‌طلبم. آنان می‌توانند «درآمد» را نخوانند. text/html دوشنبه، ۱۸ شهريور ۱۳۸۷ 9:01 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=250 «جلال» مشهورترین نویسنده و روشنفکر دهه‌های ۴۰ و ۵۰ ایران بود. از همین رو بود که لزومی نداشت کسی نام او را کامل بگوید. انگار «جلال» فقط او بود، همان طور که سالها بعد، «دکتر» هم گویی فقط «شریعتی» بود. اما این مرد واقعاً که بود؟ نویسنده، مترجم، محققق، روشنفکر، مبارز، چریک، کمونیست، سوسیالیست، ملی، متدین، بی‌دین، هُرهُری.... شاید او همۀ اینها بود و شاید هم واقعاً هیچ کدام نبود، چنانکه امروز بسیاری می‌خواهند بگویند. اما او هرکه بود و هرکه شد، سنگی را برگرداند که دیگر کسی نمی‌تواند آن را به جای اولش برگرداند. شاید خودش هم هیچ تصوری از تأثیرش نداشت و شاید به فکرش هم خطور نمی‌کرد که اگر ۱۰ یا ۲۰ سال دیگر زنده می‌بود چه چیزهای شگفتی در این جهان می‌دید. شاید بهترین تقدیر برای آدمهایی مانند او و شریعتی همین بود که به ۵۰ سالگی هم نرسند. «روشنفکر»ی شغل نیست، همان‌طور که آموزگاری یا نویسندگی می‌تواند شغل باشد. بنابراین، در «روشنفکر» نامیدن کسی گاهی نمی‌توان پی برد که به‌راستی مقصود چیست. اما برای کسانی مانند جلال، یا سارتر و سعید، شاید نتوان کلمه‌ای توصیفی‌تر از همین «روشنفکر» یافت. بلی، جلال روشنفکر بود و برای همین خیلی دلش می‌خواست بداند که روشنفکر کیست؟ و شاید برای اینکه خیلی زور زده بود تا روشنفکر باشد. مردی که می‌خواست از همه‌چیز سر در بیاورد، مردی که می‌خواست همه چیز را بداند. مردی که می‌خواست «رهبر» باشد، مردی که می توانست «رهبر» باشد، چون خوب می‌توانست همه را دور خودش جمع کند. شاید برای همین بود که تکیه کلامش «رئیس» بود. جلال خواه و ناخواه امروز بخشی از تاریخ فکری این سرزمین است. شاید تندخو و عصبی بود. شاید شتاب زده و گستاخ بود. شاید بدزبان و هتاک بود. شاید ویرانگر و نابود‌کننده بود. شاید بیگانه و غریب بود. شاید همۀ اینها و خیلی چیزهای دیگر نیز بود. اما بالاخره جلال بود. ۴۰ سال از مرگ او گذشته است. اما کسی همتای او نبوده است. کسی دل شیر نداشته است. به نظر می‌آید که جلال «شیردل» بود. شاید همین بود که او را «رهبر» روشنفکری می‌کرد. شاید روشنفکران به «رهبر» نیاز داشتند وشاید تمام این شور و شرها برای «رهبر» شدن بود. و مگر به دست نیاورد؟ * به یاد چهل و یکمین سال درگذشت جلال آل احمد (۱۳۴۶-۱۳۰۲)، روزنامه سرمایه، دوشنبه، ۱۸ شهریور ۱۳۸۷، ش ۸۲۷، ص ۲۴. text/html دوشنبه، ۱۸ شهريور ۱۳۸۷ 3:23 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=249 امروز بعد از مدتها به اینترنت پرسرعت دست یافتم و توانستم بسیاری از فایلهای سنگینی را که دوستان هنرمند و خوش‌ذوقم و البته نادیده‌ام برایم می‌فرستند از درون صندوق به درون رایانه‌ام منتقل کنم. از م. ح. و پ. ل. که هردو نقاشان هنرمندی هستند، به‌ويژه، بابت پاورپوینتهای زیبایی که برایم می‌فرستند، سپاسگزارم. در میان یکی از این نامه‌ها که چندان پرحجم نبود، اما لای بقیه گیر کرده بود، سخنان حکیمانۀ زیبایی بود که سخت به دلم نشست: در زندگی به نقطه‌ای می‌رسی که پی می‌بری: چه کسی برایت اهمیت دارد، چه کسی هرگز اهمیت نداشته است، چه کسی از این پس اهمیت نخواهد داشت .... و چه کسی همیشه اهمیت خواهد داشت. بنا براین، نگران کسانی که در گذشته‌ات بوده‌اند نباش، حتماً دلیلی وجود دارد که آنان نتوانستند ترا تا آینده‌ات همراهی کنند. گاهی ما تنها زمانی به معنای یک دوستی واقعی پی می‌بریم که دیگر بسیار دیر شده است. بنابراین، از آنجايی که من دلم نمی‌خواهد بگذارم چنین اتفاقی رخ دهد، ریسمان ترا به قلبم گره میزنم تا هرگز از دستت ندهم. گاهی به اندازه‌ای در گیر این مسئله می‌شویم که چه کسی درست و چه کسی غلط می‌گوید که از یاد می‌بریم درست و غلط چیست؟ گاهی اوقات به‌قدری به زندگی و مسائل خود مشغول می‌شویم که ممکن است حتی توجه نکنیم که اجازه داده‌ایم دوستان‌مان از دستمان بروند. دوستان انسان مانند بادکنک هستند، اگر بگذاری از دستت بروند، دیگر ممکن است نتوانی دوباره بدست‌شان آوری. هرگاه برای بار دوم فرصتی در برابرت قرار گرفت، آن را با هردو دست بقاپ، و اگر آن فرصت زندگی‌ات را عوض می‌کند بگذار عوض کند. همین. text/html جمعه، ۱۵ شهريور ۱۳۸۷ 7:48 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=248 دارم پوست می‌اندازم. از چهارشنبه‌شب وقتی وارد سونای بخار شدم ریزش پوستم شروع شد. ابتدا از سر شانه‌هایم شروع شد، و رفته رفته سوزش نه چندان شدیدی را در آنجا حس کردم؛ در هنگام خشک کردن خودم سعی می‌کردم هوله روی پوستم کشیده نشود. هنوز آثار سفر از روی پوستم پاک نشده است، حتی در عکسی هم که در مهمانی شنبه‌شب گرفتم پیدا بود که آفتاب‌خورده‌ام. اما این تمامش نیست. نه، واقعاً. دارم به دورانی دیگر قدم می‌گذارم. شاید برمی‌گردم به همان حال و هوایی که در سالهای دور داشتم. شاید این تجربۀ دهساله دیگر به پایان خودش نزدیک شده است. به هر حال، دیگر خواهم شد. پوست خواهم انداخت. مطمئنم. text/html يكشنبه، ۳ شهريور ۱۳۸۷ 10:17 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=247 دوستان عزیزی با نام و نشان واقعی مرا به حلقه‌های دوستانۀ خود در سایتهای مختلف مانند «یاری»، «گودریدر»، «فلیکستر» و .... دعوت می‌کنند. اما من متأسفم که نمی‌توانم به درخواست این دوستان جواب دهم. من از نظر اتصال به اینترنت در تنگنایم، چون خط تلفنم «پی سی ام» است و بیش از ۲۶ کیلو بایت بیشتر کشش ندارد، تازه این هم به لطف اولیای «سرور» دانشگاه هر روز گلوگاهش تنگتر می‌شود و جز در ساعاتی از روز حتی نمی‌شود یک ای میل گرفت. نیم ساعت طول می‌کشد تا من صندوقم را فقط ببینم. مسنجرها هم تقریباً در اکثر اوقات باز نمی‌شوند. باری، به دلیل نارسایی خط تلفنم از ADSL نیز نمی‌توانم استفاده کنم و هربار اتصال به اینترنت برایم مصائبی دارد که ترجیح می‌دهم از آن صرف نظر کنم و به فرسودگی روان و اعصابم یاری نکنم. تغییر محل مسکونی و در نتیجه تغییر خط تلفن نیز در حال حاضر برایم مقدور نیست. بنابراین، از همۀ دوستان تقاضا دارم مرا به هیچ «انجمن» اینترنتی دعوت نکنند، به مسنجرها اضافه نکنند و آفلاین برایم نفرستند. از همۀ دوستانی که پاسخی دریافت نکرده‌اند و چندبار این دعوتها را انجام داده‌اند صمیمانه پوزش می‌خواهم. text/html يكشنبه، ۲۷ مرداد ۱۳۸۷ 2:12 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=246 یک هفته‌ای سفر بودم. هرگز فکر اتصال به اینترنت را به ذهنم راه ندادم و فراموش کردم همه‌چیز و همه‌کس را. تمام این تابستان به تدارک سفر گذشت. در واقع، می‌باید اواخر این هفته به یک سفر دانشگاهی مفت و مجانی در آن سوی آبها می‌رفتم، دست کم یک هفته‌ای مجانی بود، اما تصمیم داشتم دو سه هفته‌ای هم خودم بگردم. فرصت پیش‌بینی‌نشده‌ای بود. اما نگذاشتند. من هم بیکار ننشستم و بالاخره به وعده‌ای که به خودم برای امسال داده بودم عمل کردم و زدم به آب. «آب» برای متولد تیر حیاتی است. بد نبود. خیلی خوش نگذشت، چون تجربۀ کمی داشتم. اما برایم بسیار درسها داشت: دربارۀ خودم و دربارۀ جهان. در نخستین روز بازگشت، وقتی خواندم که فریدون فاطمی، سرویراستار نشر مرکز و مترجم، مرده است بُهتم زد. مرد نازنینی بود. گشاده‌رو و خندان بود و مانند همۀ اهل فرهنگ زجردیده و رنج‌کشیده. رحمت خدا بر او باد. مرگ مهرداد فخیمی، فیلمبردار «غریبه و مه» بیضایی، نیز مایۀ تأسف بود. فیلمبرداری‌های درخشان او در سالهای دهۀ ۵۰ حادثه‌ای در سینمای ايران بود. قبل از سفر نیز خبر درگذشت محمد مهدی فولادوند، پدر دوست نازنینم حامد فولادوند را خوانده بودم. برای همۀ آنها شادی ابدی آرزو می‌کنمو به بازماندگان‌شان تسلیت می‌گویم. text/html چهارشنبه، ۹ مرداد ۱۳۸۷ 2:53 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=245 دربارۀ عکس: پلیس نیروهای کمونیست را در برابر دیدگان سربازان کومینتانگ اعدام می‌کند، پیش از آنکه شانگهای در ۲۵ مه به دست سربازان مائو بیفتد. خیابانهای شهر سراسر صحنۀ قتلهای دیوانه‌واری بود که به دست ملی‌گرایان انجام می‌شد. با فرا رسیدن پاییز ۱۹۴۹ مبارزۀ کومینتانگ در جنگ داخلی به متفرق کردن آخرین گروههای مقاومت کاهش یافت. اغلب سربازان شیانگ کای – شک در حالی به جزیرۀ فورموسا (تایوان امروزی) گریختند که بیشتر اندوختۀ طلای کشور و نیز ادوات دریایی و هوایی ارتش را با خودشان بردند. در واقع، این مسأله راه را برای مائو هموار کرد تا تولد جمهوری خلق چین را در یکم اکتبر ۱۹۴۹ اعلام کند. عکس فوق برگرفته از مجموعۀ «عکس قرن» است.٭ ٭ توضیح دربارۀ عکس از دبیر بخش «شهروند امروز» است. من در حالی دربارۀ این عکس این مطلب را نوشتم که این چیزها را درباره‌اش نمی‌دانستم. ضرب‌المثلی چینی می‌گوید: «یک تصویر گویاتر از هزار کلمه است». در این سخن بی‌شک حقیقتی هست. پس چه نیازی هست درباره‌ تصویری که گویاتر از هزار کلمه است ششصد کلمه نوشته شود؟ شاید برای اینکه تصویر فقط می‌نمایاند، هرچند گویا، اما تحلیل نمی‌کند. شاید تصویرها را باید به مفاهیم تبدیل کرد و مفاهیم را باید به دست اندیشه‌ها سپرد تا بگویند چرا چنین می‌شود که شده است، آیا اجتناب‌پذیر بود يا اجتناب‌‌ناپذیر؟ اما این تصویر چه می‌گوید؟ این تصویر را به سه سطح یا لایه می‌توانیم تقسیم کنیم: (۱) جلویی؛ (۲) میانی؛ (۳) پشتی. در نزدیکترین لایه به ما (۱) جلاد و محکومان قرار دارند. سپس (۲) حامیان جلاد که با لباسی متمایز از او، اما همچون او با لباسی همنواخت و تیره‌تر؛ و سرانجام (۳) «نظارگان تماشا»، خیل مردمان، انبوه و در هم فشرده، ترسیده و مبهوت، نظاره‌گر آنچه در شُرف وقوع است. اما همه‌ اینها در کجا رخ می‌دهد؟ عناصری دیگر در این تصویر هست که به ما بگوید: آسفالت کف خیابان، کامیون پارک‌شده در کنار خیابان، ساختمانی با در بزرگ و ستونها و راهروها. ساختمانی عمومی است. مدرسه عالی یا دانشگاهی. و اما پرسش. چه کسی یا چه چیزی این حق را به کس یا کسانی داده است که دست کسانی را از پشت ببندند و بی‌دفاع به آنان شلیک کنند؟ چه کس یا کسانی به اندکی از افراد این حق را داده است که انبوهی را به پشت دیوارها برانند تا تماشاگر بی‌اختیار مرگ همقطاران خود باشند؟ به دستها بنگریم؟ آنان که لباسی یکرنگ به تن دارند هرکدام تفنگی در دست دارند. جلاد نیز هفت تیری در دست دارد. قربانیان دست‌بسته و بی‌دفاع‌اند و انبوه مردمان تماشاگر نیز. نه دادگاهی است و نه هیئت منصفه‌ای. هرآنکه در خیابان است محکوم است. شاید اکنون بتوان فهمید که چرا مائو تسه تونگ گفته بود: «قدرت از لوله‌ تفنگ می‌روید». این سخن شاید گاهی درست بنماید، آن‌گاه که ستمدیدگان تفنگ به دست می‌گیرند تا دیگر کسی نتواند دستهایشان را از پشت ببندد و به سرهایشان شلیک کند، تا دیگر کسی نتواند آنان را به عقب براند تا تماشاگر باشند. اما اگر این دور باطل همچنان ادامه یابد، چنانکه گاهی به نظر می‌آید تمامی تاریخ بشر همچنان در این دور باطل است، آن‌گاه بعید می‌نماید که در تمامی تاریخ تمدن بشری چیزی وجود داشته باشد که بتواند با آیین جوانمردی اعصار کهن برابری کند: روزگاری که هر انسان آزاد برای خود اسبی و شمشیری داشت.٭٭ ٭٭ شهروند امروز، يکشنبه ۹ تیر، ۸۷ text/html جمعه، ۴ مرداد ۱۳۸۷ 4:27 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=244 دکتر علوی‌نیا صبح پنجشنبه در قطعۀ ۲٥۴ بهشت زهرا به خاک سپرده شد. مجلس ترحیم او در روز شنبه ٥ مرداد ماه، ساعت ۱۴:۳۰ تا ۱۶:۰۰ در مسجد نور، میدان فاطمی، برگزار خواهد شد. text/html چهارشنبه، ۲ مرداد ۱۳۸۷ 7:22 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=243 دکتر سهراب علوی‌نیا، استاد و همکار و هم‌اتاقم، دیروز بر اثر سکتۀ قلبی درگذشت. مهندس علوی‌نیا در سالهای ٦۳ و ٦۴ استاد متون فلسفی (به زبان انگلیسی) ما در دورۀ کارشناسی فلسفۀ دانشگاه تهران بود. در آن زمان او از اعضای هيأت علمی انجمن فلسفه بود. مهندس علوی‌نیا دانش‌آموختۀ دانشکدۀ فنی دانشگاه تهران بود و سالها در شرکت نفت کار کرده بود. اما علاقه‌اش به فلسفه و تصوف راه زندگی او را تغییر داده بود. او در میانۀ دهۀ ٥۰ به انگلستان رفته بود و دورۀ کارشناسی ارشد فلسفۀ فیزیک یا ریاضی را در آنجا به پایان برده بود. اما سپس به دلیل وقوع انقلاب و قطع منابع ارزی به کشور بازگشته بود و دیگر امکان ادامۀ تحصیل نیافته بود. او در سال ٧٥ دوباره به انگلستان بازگشت و رسالۀ دکتری خود را در دانشگاه ویلز انگلستان نوشت. دکتر علوی‌نیا مردی خوش‌ذوق و دوست‌داشتنی و مهربان بود. او از این دنیا دو چیز را پسندیده بود: فلسفۀ تحلیلی و عرفان ابن عربی. در آخرین روزهای همین نیمسال بهاری پیشنهاد کرد که چندروزی با هم به استانبول برویم. چندباری به ترکیه رفته بود و استانبول را دوست داشت. با او موافقت کردم. اما برنامۀ تابستانم به راهی دیگر رفت. رحمت خدا بر او باد. درگذشت او را به خانوادۀ ارجمندش و همکاران و دانشجویان فلسفه و دیگر دوستدارانش تسلیت می‌گویم. برای آشنایی با سوابق و آثارش. پی‌نوشت (۶ مرداد): کارنامۀ علمی و شرح حال دکتر علوی‌نیا به زبان خودش، در روزنامۀ ایران، ١۰ آبان، ١٣٨۴. text/html چهارشنبه، ۲۶ تير ۱۳۸۷ 10:05 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=242 یکی از خصوصیات اروپاییها که همواره تحسین مرا برانگیخته است میل به جست و جو و تجربۀ هرچیز بیگانه و ناشناخته با علاقه و وسواس و آگاهی است. مسلماً، مقصودم این نیست که اروپاییها به‌طور طبیعی ذاتاً مردمانی متفاوت با دیگر مردمان جهان‌اند، چرا که اثبات این امر آسان است که اروپاییها نیز در همۀ اعصار تاریخ خود بدین گونه نبوده‌اند. و البته، اکنون هم نمی‌خواهم بحث کنم که چرا چنین شده‌اند و چگونه باید چنین شد و آیا خوب است چنین بودن یا بد. فقط می‌خواهم یک نمونه از هزاران نمونه‌ای پیش روی شما بگذارم که شاید خود بارها دیده‌اید و شاید این یک را نیز. دوستی عزیز و فرهیخته، چند روز پیش، پیوند به صفحه‌ای را برایم فرستاد که اسلایدشویی بود از عکسهای هنرمندانۀ استادی ایتالیایی در زبان و ادب و فارسی و ایرانگردی مشتاق به ثبت چشم‌اندازهای طبیعی و زندگی سادۀ مردمان این نواحی: عکسهای فرانکو زیپولی را ببینید و صدایش را بشنوید. text/html سه شنبه، ۱۸ تير ۱۳۸۷ 2:59 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=241 پنجشنبه ۶ تیر با دوستم رفتیم به دارآباد. این یکی دو سالی که با هم کوه رفتن را شروع کردیم تقریباً هرهفته به یکی از این چهارتا کوهی که در اطراف‌مان هست می‌رویم: دارآباد، کلک چال (جمشیدیه)، شیرپلا (دربند)، ایستگاه ۵ (توچال) و درکه — و البته یک بار هم رفتیم گلابدره که جای مزخرفی بود و دیگر هرگز حاضر نیستم پایم را آنجا بگذارم. من دوست دارم صبحها و در روزهای تعطیل بروم کوه تا «آدم» و «ازدحام» هم ببینم، اما دوستم صبحها نمی‌تواند زود از خواب بیدار شود، چون شبها را بیدار می‌ماند. اما من، به عکس، اصلا تحمل شب‌زنده‌داری ندارم. من اگر شبی نخوابم، چندبرابر آن در روز هم نمی‌تواند جبرانش کند. من کم می‌خوابم، اما خوب می‌‌خوابم. باری، من برای کوه رفتن و خیلی چیزهای دیگر اصلا نیاز به «پا» ندارم و این جور جاها را به راحتی به تنهایی می‌روم، حتی اگر انگشت‌نما باشم — تنها جایی که خجالت می‌کشم تنها بروم رستورانهای گرانقیمت است، و چقدر دوست دارم بروم و نمی‌روم، اگر اروپا بود حتماً یکی از این اسکورتهای دیپلماتیک روس کرایه می‌کردم! اما دوستم، به عکس، کوه رفتن مجددش را مدیون من است و کم پیش می‌آید که تنها به کوه یا استخر برود. باری، در این مدتی که با هم کوه رفته‌ایم، من خیلی چیزها را از همراهی او به دست آورده‌ام. یکی از آنها رفتن به کوره‌راهها و ماجراجوییهای است که من به‌تنهایی هیچ‌وقت به طرف آنها نمی‌رفتم. و در این کشفها چه لذتی است. پنجشنبه‌ی دوهفته پیش یکی از این راههای تازه را از مسیری ناهموار در پیش گرفتیم و به آبشار کبوترخان رسیدیم. در طی این مسیر نخستین بار من از پایین رفتن از دیواره‌ای عمودی سرباز زدم. چون واقعاً از ارتفاع کمی دچار ترس می‌شوم. در عوض راه طولانیتر و نفس‌گیر‌تری را رفتم که حسابی حالم را گرفت. این دو عکس را در آبشار گرفتیم که البته عکسهای موبایلی خوبی نیست. شاید این هفته یک دوربین خوب و گرانقیمت خریدم. text/html دوشنبه، ۱۷ تير ۱۳۸۷ 12:51 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=240   text/html شنبه، ۲۵ خرداد ۱۳۸۷ 2:58 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=239 این ایتالیا همیشه دل آدم رو خون می‌کنه تا به یک جایی برسه. این بازیکنها انگار نه انگار که هرکدوم آدمی بودند برای خودشون. این تیم اصلا جون نداره بازی کنه. اما بازی بد ایتالیا یک طرف، این گوشه و کنایه‌های فردوسی‌پور هم یک طرف. واقعاً اینا چه جور مفسر فوتبالی‌اند که هیچ اطلاعی از چیزی ندارند و همین طوری به حدس و گمان حرف می‌زنند. ایتالیا چطوری تونسته کانناوارو را بنشونه رو نیمکت، در حالی که او اصلا عضو تیم نیست؟ خب، باج نداده! کار مافیا هم نبوده! یک راه حل قانونی براش پیدا کرده. یکی از فیزیوتراپهای تیم رو گذاشته کنار و کانناوارو به جای او نشسته رو نیمکت. به همین سادگی. این هم مأخذش: Canna to be on Italy bench. text/html شنبه، ۲۵ خرداد ۱۳۸۷ 12:00 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=238 امروز با گوگل جست و جویی می‌کردم که به یک شرح حال جالب توجه از یکی از هموطنان فیلسوف و نقاش‌مان رسیدم: پوران لاشینی. کارشناسی ارشد فلسفه از دانشگاه تهران در سال ۲۰۰۱/ ۱۳۸۰. از سال ۲۰۰۴/۱۳۸۳ به انگلستان و از سال ۲۰۰۶/۱۳۸۵ به امریکا رخت سفر بر بسته است. خوشحالم که نسلی از زنان کشورمان هرطور شده راه خودشان را باز می‌کنند و به آنچه دوست دارند می‌رسند. بیش از همه، اینکه نمی‌گذارند استعدادهايشان نابود شود. خارج از کشور، شاید برای نخستین مهاجران روشنفکر ایرانی، محیطی يأس‌آور و کشنده بود. اما امروز گویا روشنفکران دیگر تقدیر تنهایی و مبارزه برای برخورداری از حق زندگی مستقل را پذیرفته‌اند. دیگر نباید تسلیم يأس شد. باید زندگی کرد. دیگر مهم نیست کجا. وطن آنجاست که آزاری نباشد/کسی را با کسی کاری نباشد. یکی از مینیاتورهای خانم لاشینی، در سال ۲۰۰۷، از آثار راه‌یافته به مسابقه‌ای نهایی درباره‌ی آثار هنرمندان زن امريکا بوده است. تصویری از اثر ایشان را با عنوان «دلشکسته» در زیر می‌بینید. برای ایشان آرزوی شادکامی و موفقیت دارم. text/html جمعه، ۲۴ خرداد ۱۳۸۷ 2:00 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=237 امشب خبردار شدم که خانم دکتر نوشین شاهنده (نویسنده‌ی زن در تفکر نيچه، روشنگران - قصيده‌سرا، چ اول، ۱۳۸۲؛ چ پنجم، ۱۳۸۴؛ و نیز مترجم کتابی از کريستين دوپيزان، شهر زنان، روشنگران، ۱۳۸۵) نیز مدتی است که به اصحاب وب پیوسته‌اند. نمی‌دانم باید به ایشان تبریک بگویم و برایشان آرزوی موفقیت کنم یا به ایشان بگویم که خود را در برابر «باد» قرار ندهند. امیدوارم ایشان اشتباه مرا تکرار نکنند. آدم هرچه بی نام و نشان‌تر باشد راحت‌تر است. باری، نوشته‌ی یکی دو روز پیش ایشان مرا سخت متأثر کرد: دختران دشت، دختران انتظار. خانم شاهنده تحصیلات فلسفی کاملی دارند و زنی خودساخته به معنای واقعی کلمه‌اند، برای ایشان آرزوی موفقیت و شادکامی می‌کنم. text/html پنجشنبه، ۲۳ خرداد ۱۳۸۷ 7:41 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=236 برای هفته‌نامه‌‌ی امروز «اعتماد» چیزی درباره‌ی شریعتی نوشته‌ام. آن را در اینجا نیز منتشر می‌کنم. در چندروز آینده شاید باز چیزهایی درباره‌ی شریعتی نوشتم. text/html سه شنبه، ۲۱ خرداد ۱۳۸۷ 12:05 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=235 دوست دارم امشب ایتالیا برنده باشه و پينتوریکو یا تونی یکی دوتا گل بزنند. همین. text/html شنبه، ۱۸ خرداد ۱۳۸۷ 2:41 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=234 نادر ابراهیمی نویسنده‌ی محبوب سالهای نوجوانی ما بود. می‌گویم «ما»، چون من و دیگر همکلاسانم در دوره‌های آغازین و پایانی دبیرستان، در سالهای آغازین دهه‌ی ۵۰، همگی خواننده‌ی کتابهايش بودیم. کتابهایش را به یکدیگر قرض می‌دادیم، نایابهایش را پیدا می‌کردیم و در کلاسهای ادبیات و نوشتن انشا از شیوه‌ی نویسندگی‌اش تقلید می‌کردیم. اما مسلماً او نمی‌توانست نویسنده‌ی همه‌ی عمر من باشد. با قدم گذاشتن به سالهای جوانی چندان طولی نکشید که فقط از نوشته‌های او خاطره‌ای برایم باقی ماند. خاطره‌ای شیرین. سال ۵۹–۵۸، در درکه زندگی می‌کردم. هرجمعه صبح، وقتی حدود ۸ صبح راه «پلنگ‌چال» را در پیش می‌گرفتم، نادر ابراهیمی را می‌دیدم که تنها از کوه برمی‌گشت. معلوم بود که کوهنوردی حرفه‌ای است. سلامش می‌کردم و او با خنده‌ای پاسخ می‌گفت. هنوز هم، البته گاهی، وقتی نویسنده‌ یا هنرمندی را می‌بینم که دوستش دارم بی‌اختیار سلامش می‌کنم. چیزی که گاهی در این شهر سخت دهاتی می‌نماید. انقلاب همه‌ی رشته‌های فکری مرا [یا ما را] با نسل بزرگتر از خودم گسست، دیگر نه شعر، نه داستان، نه نمایشنامه، نه سینما، نه ترجمه، نمی‌توانست تصویری از وضعیت معاصر کشورم به من بدهد. خلئی دهشتناک بود. يأسی مطلق. تنهایی سرنوشت ما شده بود. در آن سالها فقط می‌توانستی بپرسی کی کجاست، مرده است یا زنده، کدام کشور است، چه می‌کند، خانو‌اده‌اش چطور است، از هم پاشید، خودکشی کرد ... دیگر کسی به هیچ چیز نیندیشید. یاد گرفتیم به هیچ چیز نیندیشیم. روزگار «روشنفکران» سپری شده بود. روزگار «دکانداری» رسیده بود. روشنفکرانی که گرانترین بها را برای «سقوط» نظام قدیم پرداخته بودند. بعد از سقوط نیز بهایی بس گرانتر برای «تحکیم» نظام تازه پرداختند. دهه‌ی ۴۰ و ۵۰ عصر طلایی فرهنگ و ادبیات ما بعد از مشروطیت بود. اکنون سی سال از انقلاب گذشته است. کجاست ادبیات و فرهنگ‌مان؟ حتی بزرگترین نویسندگان‌مان نیز نتوانستند بعد از انقلاب چیزی همسنگ آثار گذشته‌ی خود پدید آورند. باری، نادر ابراهیمی بسیار تلاش کرد برپا و استوار بماند. بسیار نوشت و بسیار کوشید. همین برای بودن کافی است. يادش گرامی باد.چند سالی پیش یکی دو داستان از او را در سایت قدیم آوردم: دعوت به شراب کهنه؛ کوی، کوی دانشگاه text/html پنجشنبه، ۱۶ خرداد ۱۳۸۷ 3:35 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=233 از بخت‌یاری‌ها و عظمتهای مترجم یکی همین است که کاشف فروتن جانهای بزرگی باشد که در سرزمینهای دوردست می‌زیند. زنده‌یاد احمد میرعلایی از زمره‌ی همین بخت‌یاران و کاشفان فروتن بود که سه نویسنده‌ی بزرگ جهانی را به ما شناساند: بورخس، پاز، کوندرا. شادروان میرعلایی با ترجمه‌ی مجموعه‌های «الف و داستانهای دیگر» و «ویرانه‌های مدور» و «مرگ و پرگار» در سالهای آغازین دهه‌ی ۵۰ خدمتی بزرگ به ادبیات کشورش انجام داد. میرعلایی در همان سالها از دو دفتر نخست ترجمه‌‌های بورخس مجموعه‌ای در یک جلد منتشر کرد که «هزارتوهای بورخس» نام گرفت و زنده‌یاد هوشنگ گلشیری نیز مقدمه‌ای بر آن نوشت. اما، از بخت نامساعد روزگار، میرعلایی در سالهای بعد به سراغ دیگران رفت و اهتمامی به ترجمه‌ی همه‌ی آثار بورخس نکرد. او بر این اعتقاد بود که همه‌ی کارها را خودش نباید انجام دهد. او می‌یافت و می‌گذاشت برای دیگران. اما چه بد کرد. در این جور مواقع می‌باید خودخواه بود. و، اما بعد، آدم می‌باید بسیار بخت‌یار باشد تا در نخستین سالهای جوانی خورخه لوئیس بورخس را همدم خود بیابد. برای من بورخس نشانه‌ای از «بازگشت به خویشتن» بود. بازگشتی که در همه جا مشهود بود. فقط آل احمد و شریعتی نبودند که از «بازگشت به خویشتن» سخن می‌گفتند. «ملکوت» بهرام صادقی و معصومهای گلشیری و «بره‌ی گمشده‌ی راعی» او نیز از این حس سرشار بودند. گویی شرقشناسی و رویکرد به مضامین شرقی در نویسندگان اروپایی و امریکای لاتین می‌توانست حسی از اعتماد به نفس به آدم ببخشد. حسی که می‌پنداشت مدتها از دست داده است. باری، قصه‌ی زیر را از مجموعه‌ی «باغ گذرگاههای هزارپیچ: الف، ویرانه‌های مدور، مرگ و پرگار»، برگزیده‌ام که عنوان کلی داستانهای بازگفته را دارد و در ذیل آن بورخس چهار داستان برای ما می‌گوید: «جادوگر مردود»، «مرگ یک فقیه»، «آیینه‌ای از مرکب» و «تالار تندیسها» و «حکایت آن دوتن که خواب دیدند». «جادوگر مردود» در آن سالها برای من از این جهت بسیار جذاب بود که در همان سالهای دوره‌ی دبیرستان داستانی درباره‌ی شیخ بهایی و پیر پالان‌دوز شنیده بودم. شیخ بهایی در مواجهه‌ای که با پیر پالان‌دوز و درخواست آموزش علم کیمیا از وی دارد در آزمونی رؤیایی شکست می‌خورد و پیر به او نشان می‌دهد که او مردی نیست که وقتی به قدرت رسید بتواند به عهد خود وفا کند. این داستان را با همان مضمون اکنون از زبان بورخس می‌خوانیم.           text/html يكشنبه، ۱۲ خرداد ۱۳۸۷ 2:33 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=232 دیدن چهره‌ی کارگردان و بازیگر فقید سیدنی پولاک/پالک در فیلم دیشب «سینما ۴»، «مایکل کلیتون» (۲۰۰۷)، بر آنم داشت که یادی از این مرد بکنم، مردی که لحظات شیرینی را با فیلمهایش نصیبم کرده است. فیلمهای پولاک را بسیار دوست داشته‌ام، چون ساده و روان است، بازیهای خوبی دارد و موضوعاتش معاصر و سیاسی است، حتی گاهی به نظر می‌آید «متعهد» است — شاید گاهی بتوان گفت که کوستا گاوراس امریکاست. اما، در این ده پانزده‌ سال اخیر، فیلمی از او را که بسیار دوست داشته‌ام «هاوانا» (۱۹۹۰) است. خب «هاوانا» یک «کازابلانکا»ی اانقلابی در آغاز دهه‌ی ۹۰ است. و من هم چون خودم ذاتاً «رومانتیک» هستم و «رومنس» هم دوست دارم و «رومنس» هم دارم و «انقلابی» هم بوده‌ام و هنوز هم گاهی هستم این فیلم برایم سرمستی همیشگی است. text/html يكشنبه، ۵ خرداد ۱۳۸۷ 10:24 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=231 جنایت و اعمال تبهکارانه چیزی نیست که منحصر به افراد و گروهها و اقوام و ملتهایی خاص باشد يا تنها در دوره‌هایی خاص از تاریخ وجود داشته باشد. با این همه، چیزی وجود دارد که در میان این افراد و گروهها تفاوت به وجود می‌آورد. انگیزه‌ها و اهداف و آیین و اخلاق از جمله‌‌ی اینهاست. «مافیا» از آن دسته گروههای تبهکاری است که نامش امروز تنها نمودگار تبهکاری سازمان‌یافته در زمینه‌‌ی جرمهایی همچون باجگیری و قمار یا مواد مخدر نیست بلکه نمودگار نفوذ گروههای تبهکار یا پرنفوذ در سیاست و اقتصاد و هنر و ورزش و حتی دین نیز هست. بدین ترتیب، شاید بتوان گفت که گاهی حتی «مافیا» نه یک واقعیت بلکه اسطوره‌ای باشد برای اعتقاد به وجود گروههایی پرنفوذ در سیاست و اقتصاد و صنعت فرهنگ و ورزش حرفه‌ای یا هرجایی که پای پول و قدرت در میان باشد («نظریه‌ی توطئه»)، و بنابراین، هدف از آن شاید گاهی بیشتر تلقین ناتوانی به انسان عامی باشد تا به مقابله با چنین گروههای قاهر و قدرتمندی برنخیزد و به اطاعت و تسلیم تن دهد. text/html جمعه، ۲۰ ارديبهشت ۱۳۸۷ 7:54 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=230 چهارشنبه بعد از ظهر رفته بودم «خانه‌ی هنرمندان». نویسنده‌ای سوییسی و فرانسه‌زبان (و البته مانند اکثر سوییسی‌ها چهارزبانه؛ صبح هم آمده بود به دیدار گروه آلمانی دانشگاه ما؛ ظهر که با همکاران از ناهار برمی‌گشتیم او را دیدم که داشت سوار ماشین سفارت می‌شد و نمی‌دانم چرا همین‌طوری حدس زدم که او باشد و یکی از همکاران نیز تأیید کرد) برای شرکت در نمایشگاه کتاب به ایران آمده بود. دکتر حامد فولادوند، از استادان و دوستداران ادبیات و فلسفه‌ی فرانسوی، به همین مناسبت برنامه‌ای فراهم کرده بود و از داود رشیدی، تحصیلکرده‌ی سوییس و فرانسه‌دان، و دکتر ذات‌علیان، ظاهرا استاد ادبیات فرانسه، و نیز آقای دانیل دو روله برای برگزاری نشستی درباره‌ی کتابی از ایشان دعوت کرده بود. سعی کردم به موقع برسم. وقتی به ورودی خانه‌ی هنرمندان رسیدم ساعت حدود ۱۷:۴۵ بود و جناب فيلیپ ولتی، سفیر سوییس، داشت با همراهانش آرام آرام از پله بالا می‌رفت. در تالار بتهوون چندان جمعیتی حضور نداشت. ظاهراً چندان تبلیغی برای این مراسم نشده بود و اکثر مهمانان خصوصی دعوت شده بودند. بعد از خوش و بشی با حامد و یکی دو تن دیگر از دوستان رفتم کنار علی دهباشی در ردیفی کاملاً خالی نشستم. ابتدا شاید باید به او توضیح می‌دادم که چرا به این جلسه آمده‌ام، و حال آنکه به بسیاری از جلسه‌های دیگر که دعوتم کرده‌اند نرفته‌ام. دهباشی، به گفته‌ی خودش، در اینجا ۵۴ شب در بحث و گفت و گو و بزرگداشت از نویسندگان مختلف برگزار کرده بود، اما دیگر به او اجازه نداده بودند و او تاکنون ۶ شب دیگر را در «نقش جهان» فرهنگستان هنر (جنب پارک ساعی) برگزار کرده است. سه‌شنبه‌ی آینده (۲۴ اردیبهشت) هم شبی را در بزرگداشت فریدریش دورنمات برگزار خواهد که عزت‌الله فولادوند و حمید سمندریان از سخنرانان آن خواهند بود. باری، جلسه با نیم ساعتی تأخیر آغاز شد. و اما چه بود داستان سخنان نویسنده و گویندگان آن شب. text/html جمعه، ۲۰ ارديبهشت ۱۳۸۷ 2:30 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=229 مجددا سلام عرض می‌کنم، از آنجا که اشتباهات مرا دانه به دانه برشمرده‌اید، من هم شماره‌وار نظر خودم را در مورد فرمایشات حضرتعالی می‌نویسم: ۱) فرموده‌اید: " تعریف در مرتبه‌ی نخست برای خلق کردن نیست، برای شناختن است. می‌باید اشیاء را به شناخت در آورد، ولو به‌طور موقت. این کار نیازمند نام‌گذاری و برشمردن خصوصیاتی است که یک شیء را از شیء دیگر متمایز می‌کند و علاوه بر آن همه‌ی اشیائی را که ذیل خصوصیاتی مشترک قرار می‌گیرند از دسته‌ی دیگری از اشیاء متمایز می‌کند." این سخن شما در نگاه اول بدیهی به نظر می‌آید، ولی به نظر من خلطی دارد که توجه شما را بدان جلب می‌کنم. تعریف "برای شناختن" نیست، بلکه نتیجه شناختن است. شما نمی‌توانید اول چیزی را تعریف کنید تا بدان وسیله آن را بشناسید. اول باید چیزی را بشناسید، سپس آن را تعریف کنید، تا دیگران نیز به واسطه آن تعریف شما آن شی یا پدیده را بشناسند. پس با تعریف کردن، شناختی در ما حاصل نمی شود. با تعریف کردن، تلاش می‌کنیم که دیگران را هم به شناختی که خود به دست آورده‌ایم نزدیک کنیم. آن چیزی که مایه شناخت شئ می شود‌، ربط دادن آن به چیزهای دیگری است که در عرصه شناخت ما قبلا حضور داشته‌اند. طبقه بندی اشیاء هم چیزی جز این نیست. ابتدا شیئ مورد شناخت واقع می‌شود، سپس بقیه اشیا نیز با آن وجه مشترکی پیدا می کنند و آنگاه است که ما نسبت به آنها همان حسی را پیدا می کنیم که نسبت به آن چیزی که از قبل می‌شناختیم، و بنابراین ادعا می کنیم که آن چیز را می‌شناسیم. این که نخستین حلقه این زنجیره شناخت چیست بحث دیگری است که در نوع خود خردسوز و شگفتی بخش است. text/html يكشنبه، ۱۵ ارديبهشت ۱۳۸۷ 1:00 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=228 با سلام مجدد، از بین ارجاعاتی که داده بودید، مقاله شیلز و مصاحبه خودتان را خواندم. تامل شما در این موضوع، کاملا ستودنی است. واقعیت این است که در مصاحبه خود هیچ سخنی را ناگفته نگذاشته‌اید. روشنفکر را به خوبی تعریف کرده‌اید و بر اساس آن، جمع روشنفکری و دین را منتفی نداسته‌اید. البته مانند همه تعاریف دیگر، رسیدن به تعریفی عام و شامل از روشنفکر، مقدر و میسور نیست و عاقبت از گلوی عقل آدم پایین نمی‌رود. این مشکل، نظیر مشکلی است که ما در ساختن مدل از عالم واقع داریم، که هیچگاه کامل نمی‌شود. خصوصا اگر قرار باشد که این مدل، همه نمونه‌های عالم واقع را در خود جای دهد. برای مدلسازی، معمولا آسانتر است که توجه خودمان را به دامنه‌های کوچکتری معطوف کنیم. مثلا برای رسیدن به تعریف دین، اگر بخواهیم همه ادیان را در تعریف خود جا دهیم، ظرفش آنقدر گشاد می شود که همه چیز در آن جای می گیرد. تعریفی که از بودا و کنفسیوس، تا عیسی و محمد را در خود جای دهد، آنقدر کلی شده است که یک مکتب فکری بدون رهرو را نیز در خود جای می دهد. این تعاریف کلی، در مقام طبقه بندی، به کار می آیند ولی معمولا چندان سودی نمی‌رسانند. مثلا دانستن اینکه شیر، حیوان است، مورچه هم حیوان است، چیزی بر شناخت ما نسبت به شیر و مورچه نمی‌افزاید. دانستن اینکه مسیحیت دین است و بودیسم نیز هم، چیزی بر فهم ما نسبت به مسیحیت و بودیسم نمی‌افزاید. از این رو بد نیست که بر اشتیاق خود نسبت به یافتن تعریفی کلی که همه اجزا را در خود جای دهد غلبه کنیم و تعریفی به دست آوریم که اجزای مورد نظر ما را توضیح و تبیین کند. text/html چهارشنبه، ۱۱ ارديبهشت ۱۳۸۷ 8:06 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=227 دیشب به مجلسی رفته بودم که گروهی از نوازندگان ایرانی برنامه‌های مختلفی را در آن اجرا می‌کردند. مجلس در فضای باز بود، در اقامتگاه باشکوه سفیر یکی از کشورهای خارجی. در فواصلی از برنامه تنفسی ده دقیقه‌ای نیز داده می‌شد که علاوه بر پذيرایی با آب‌میوه و نوشابه‌های غیرالکلی امکان دیدار و گفت و گو با دوستان و آشنایان سالهاندیده را نیز فراهم می‌کرد. با دوستانی به گفت و گو ایستاده بودم که یکی از مترجمان سپیدموی به جمع‌مان نزدیک شد و هنوز خوش و بشی تمام نکرده بودیم که رو به من کرد و با خنده گفت: «کراوات خیلی به شما می‌آید، چرا همیشه کراوات نمی‌زنید، همیشه کراوات بزنید، مخصوصاً وقتی که می‌آیید پشت تلویزیون!». لبخندی زدم و چیزی نگفتم. خانمی که در کنارمان ایستاده بود گفت: «کراوات به همه‌ی مردها می‌آید، چه خوب می‌شد اگر مردها همیشه کراوات می‌زدند». در این گونه مواقع آدم حاضرجوابی نیستم و معمولاً لبخندی می‌زنم و می‌گذرم. اما اگر می‌خواستم جوابی بدهم می‌گفتم: «دوست عزیز، من حاضرم با کراوات جلو دوربین قرار بگیرم ولی آنها حاضر نیستند!». بهار سال ۸۲ بود، به گمانم، که دوستی از من خواست در دانشگاه خواجه نصیرطوسی برای دانشجویان انجمن اسلامی سخنرانی کنم. فقط به یک شرط پذیرفتم: با کراوات می‌‌آیم. آن دوست با شگفتی پذیرفت. و من هم این کار را کردم. این اولین باری بود که اصلا حاضر شدم بروم سخنرانی کنم. می‌توانستم سالها قبل، در سال ۷۵، این کار را بکنم. دیروز وقتی آن خانم از میل خود به خوش‌لباسی آقایان سخن گفت، به یاد چندسال پیش افتادم که خانمی دیگر نیز در دانشگاه همین آرزو را کرده بود: «می‌شود روزی را ببیند که مردها لباسی آراسته داشته باشند!» لباس هم از آن لذتهای زندگی است که ما سهمی از آن نبرده‌ایم. چندروز پیش نیز وقتی با دوستی سخن می‌گفتم، وقتی سخن به برنامه‌ی تعطیلات تابستانی رسید، گفت: «من اگر سالی یکی دو ماه از این مملکت بیرون نروم دچار افسردگی شدید می‌شوم. برای ما که سالهایی را در آن محیط سپری کرده‌ایم اینجا همه‌چیزش غم‌انگیز است. فکرش را بکن. تو اینجا جز یک نسکافه، که یکی دو مارک از آن بیشتر تو بازار نیست هیچ چیز دیگری از مزه‌ی قهوه نمی‌فهمی و هرجا می‌روی یکی از همین قهوه‌های فوری را می‌گذارند جلویت. حتی وقتی به قهو‌ه‌خانه‌های اینجا هم می‌روی باز وضع بر همین منوال است. اصلاً، اینجا کسی بلد نیست قهوه درست کند. اما در اروپا تو به هر قهوه‌خانه‌ای قدم بگذاری قهوه‌اش طعمی و بویی دارد که یکی دیگر ندارد. می‌توانی صدها نوع قهوه در فروشگاهها پیدا کنی که هرکدام طعمی و بویی خاص خود دارد. و اما لباس. هیچ چیز مانند لباس آدم را سر ذوق نمی‌آورد. تنوع آدمها در لباس‌ پوشیدن‌شان چنان شادت می‌کند که هرگز به یاد نمی‌آوری روز قبل چه آدمهایی را دیده بودی. ... تا حالا فکر کرده‌ای در کافه‌ای بنشینی و اندکی شراب را مز‌مزه کنی و بعد ساعتها درباره‌ی تاریخ و محل و نوعش بحث کنی ....» text/html دوشنبه، ۹ ارديبهشت ۱۳۸۷ 2:58 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=226 با سلام، آیکون "شما بنویسید" وبلاگتان کار نکرد مجبور شدم ایمیل بزنم. به نظر من مقایسه نقاش دینی با روشنفکر دینی اشتباهی بوده که از جانب آقای جهانبگلو سر زده. ولی این مقایسه اشتباه نباید ما را به اشتباه بودن اصل گفته ایشان رهنمون کند. بین نقاشی و روشنفکری تفاوت اصولی هست. نقاش دینی کسی است که موضوعات دینی بکشد که فراوان هم پیدا می شوند. اما روشنفکر دینی به کسی نمی‌گویند که فقط در مورد موضوعات دینی فکر کند. در این صورت همه علمای مذهبی از شیخ کلینی و علامه مجلسی و آیت الله بروجردی و آیت الله منتظری و مصباح یزدی، همه می شوند روشنفکر دینی، در حالی که هیچکدام از روشنفکران دینی خود را در این طبقه نمی گذارند. البته برای پرداختن به روشنفکری دینی باید مفهوم روشنفکری و دین، به طور کاملا دقیق و تمام تعریف شود و سپس در باره امکان جمع آنها بحث شود. اما اگر عجالتا از این تعریف مستقل از مصداق، طفره برویم، و به خود مصادیق روشنفکری دینی برسیم، جمع‌ناپذیری این دو را آشکارا می‌بینیم. واقعیت قضیه این است که روشنفکری یک مقوله انسان محور است و بنابراین بر محور عقل خطاپذیر و تجربه ابطال‌ی پذیر استوار است، در حالی که دین مقوله ای است خدا محور. روشنفکران دینی ما تا زمانی روشنفکر دینی محسوب می‌‌شوند که بحث های درون دینی بکنند و از دایره خارج نشوند. در حالی که روشنفکر برای خود مرزی قائل نیست و از خارج شدن از مرز دین هراسی ندارد. البته روشنفکران دینی ما برای اینکه متصف به بی‌دینی نشوند، دارند مرزهای دین را گشاد می‌کنند که تفکرات آنها را در خود جای دهد. این کار آنها یک کار غیردینی است، چرا که دین آمده است که به بشر بگوید چکار بکن، نه اینکه بشر بخواهد خطوط دین را ترسیم کند. مگر اینکه دین را از ابتدا محصولی بشری بدانیم و اشکالی در تغییر مرزهای آن نبینیم، در حال که مقصود از دین و دینداری این نیست. اگر دین را محصول تجربه بشر بدانیم، دین و فکر هر دو یکی می‌شوند و جدال از میانه بر می خیزد.خلاصه بگویم: روشنفکر، بر سر دو راهه انتخاب بین فکر خودش و فرموده‌ی دین، جانب فکر خودش را می گیرد ولو اشتباه از آب در بیاید. دیندار، بر سر این دو راهه ، جانب دین را می گیرد. تا زمانی که دو راهه‌ای نیست، و عقل بشری و دین هر دو یک چیز می‌گویند، مشکلی نیست. مشکل بر سر این دو راهه‌هاست که روشنفکری و دینداری هر کدام راه خود را می‌روند و دیگر در یک پیکر واحد نمی گنجند. و این است لب کلام آقای جهانبگلو. پاینده باشید علی پاسخ: text/html شنبه، ۷ ارديبهشت ۱۳۸۷ 9:19 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=225 خب، با «چشمان شعله‌ور» و «نگاه شعله‌ور» آغاز کنیم. نمی‌دانم شما چه حدسی زده‌اید. اما من حدس می‌زنم که «شعله‌ور» ترجمه‌ای برای “flame” باشد. ترجمه‌ی معمول برای این کلمه «شعله» است، اما این کلمه نیز مانند هرکلمه‌ی دیگری می‌تواند معانی متعدد حقیقی و مجازی داشته باشد: «برق»، «درخشش»، «از کوره در رفتن»، «ابراز شدید احساسات»، «شور»، «عشق»، «تب و تاب»، و حتی در زبان عامیانه، «عاشق». شما در تجربه‌ی شخصی خودتان وقتی به چشم کسی نگاه می‌کنید و در آن احساسی شدید می‌بینید چه چیزی می‌گویید؟ شعله‌های آتش؟ آیا تاکنون در توصیف چشمان کسی گفته‌اید: چشمانش شعله‌ور بود؟ شاید گفته باشید: چشماش آتیش داشت، اما نگفته‌اید چشمانش شعله‌ور بود؟ خب، شما احساس می‌کنید این صفت ابهامی برای شما به وجود می‌آورد: شعله‌ور بودن چیزی به معنای در آتش سوختن چیزی است. آیا چشمان یا نگاه شعله‌ور جز چشمان و نگاهی که در آتش می‌سوزند می‌تواند معنای دیگری در زبان فارسی داشته باشد؟ برای چنین کلمه‌ای جز همین کتاب یا همین دست ترجمه‌ها چه مرجع دیگری می‌توانید بیابید؟ زبان طبیعی شما، یعنی زبانی که با آن بار آمده‌اید و برای هر احساس و مشاهده و تجربه‌ی خودتان به‌طور طبیعی از آن استفاده می‌کنید، چه واژگانی برای توصیف گرمای سوزانی که ممکن است از چشم کسی به قلب شما وارد شود و شما آن را احساس کنید در اختیار شما می‌گذارد؟ text/html شنبه، ۷ ارديبهشت ۱۳۸۷ 12:23 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=224 کلمه‌ی «روشنفکر» کلمه‌ای مبهم و گاه بی‌معناست. برای تعریف یا معنای کلمه‌ای مانند «روشنفکر» فقط کافی نیست به فرهنگ لغت یا دایرة‌المعارف‌های عمومی و تخصصی رجوع کنیم. زبان هرروزی ما نیز از این واژه سرشار است و می‌توان با توجه به تداول آن در میان مردم نیز معنایی برای آن یافت. شما به کدام دختر/زن یا پسر/مردی می‌گویید «روشنفکر»؟ مثلاً، افرادی که مقید به دین نیستند؟ افرادی که رفتاری مخالف با آداب و سنن متداول جامعه‌ی خود دارند؟ دختر یا پسری که سیگار می‌کشد و شراب می‌خورد و به‌راحتی با هرکسی رابطه دارد؟ دختر یا پسری که از روی عشق ازدواج می‌کند یا با کسی رابطه دارد و ازدواج او صرفاً به خواست پدر و مادر یا برای رسیدن به تأمین دائمی نیازهای زندگی روزانه یا رؤياهای خود به قیمت واگذاری خود به مردی دیگر نیست؟ از میان پسرها کدام؟ مردی که به زنها احترام می‌گذارد و حقوق‌شان را رعایت می‌کند؟ مردی که برایش دوشیزگی یا نادوشیزگی همسرش در ابتدای ازدواج مهم نیست؟ مردی که آرمانی دارد و برایش می‌جنگد؟ افراد درس‌خوانده یا دانشگاهی؟ نویسندگان و هنرمندان؟ خب، «روشنفکر» می‌تواند در تداول عام معانی مختلفی داشته باشد. مردم در هر زمانی از «روشنفکر» به معنایی استفاده می‌کنند. اين کلمه حتی می‌تواند برای استهزا و دست انداختن و تحقیر کسی به کار رود. text/html جمعه، ۶ ارديبهشت ۱۳۸۷ 5:41 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=223 آيا در هنگام خواندن نوشته‌ای بیشتر به معنای آن توجه دارید يا شیوه‌ی نوشته شدنش؟ چه کلمات یا تعابیری شما را مجذوب خود می‌سازد؟ چه لحنی را در نوشتار می‌پسندید، ملایم و آرام، یا توفانی و پرخروش؟ دوست دارید بر سر تک تک کلمات درنگ کنید و آنها را مزمزه کنید یا به یک دم هم را از پیش چشم بگذرانید و به یک نفس سرکشید؟ به نظر شما چشم‌ را باید به دیدن چه چیزهایی در نوشته‌ها عادت داد؟ آیا به چیزی به نام «تربیت زیبا‌شناختی» باور دارید؟ خب، هم اینک می‌توانید خود را بیازمایید. اگر این جملات را بخوانید: «با چشمان شعله‌ور به من نگاه می‌کرد، و منتظر بود ببیند در جواب این چه می‌گویم. ... نورما با نگاهی شعله‌ور برخاست. و در آن حال که دور می‌شد...» و بعد از شما بپرسند از «نگاه شعله‌ور و چشمان شعله‌ور» چه می‌فهمید، چه پاسخی دارید؟ آیا چنین تعبیری در فارسی برای شما آشناست؟ مترجم انگلیسی یا نویسنده‌ی آرژانتینی از این تعبیر چه مقصودی داشته است؟ آیا این هم مانند «پاسخ قله‌ای» یا «قله‌ای در پاسخ» (معادلی برای to the point به قول غربی‌ها! آیا همه‌ی غربی‌ها انگلیسی زبان‌اند!) استعاره‌ای است که معنایش در بطن شاعر است؟ خب، می‌توانید تا روز بعد در این باره فکر کنید و اگر دوست داشتید جواب‌تان را برای من بفرستید یا در وبلاگهای خودتان منتشر کنید. اما به نظر شما، اگر این متن ترجمه باشد، حتماً نیازی به اصل آن هست تا بفهمیم این متن چه می‌گوید؟ من می‌گویم، نه، اگر شخصی که این متن را نقل کرده است دانشجوی دکتری یا ناقد ادبی و مترجم و اهل زبان باشد، او نیازی به متن اصلی ندارد. حالا، داستان چیست و چه فایده از این حرفها؟ text/html پنجشنبه، ۵ ارديبهشت ۱۳۸۷ 2:24 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=222 سلام سعید جان به صبر و حوصله‌ات غبطه می‌خورم. ولی از ماجرای مباحثات ویرگولی اخیر نتیجه می‌گیرم که یک معذرت‌خواهی اساسی به خودت بدهکار می‌باشی. وارد شدن در فضایی که بدزبانی در آن حاکم مطلق است به روشن شدن یا تاریک شدن چیزی کمک نمی‌کند. به گمان من مشکل ما در زبان فارسی این است که حرف‌های خوبی نمی‌زنیم نه اینکه خوب حرف نمی‌زنبم. مشکل این خانه‌ی از پای بست ویران از حوالی "شوخی با منطق و بازی با دانشگاه" شروع شد و گویا اخیراً خبر شوری آش به خان هم رسیده است. تو اگر مطلبی که درمورد "زبان و تفکر" در آن وبلاگ نوشته شده خوانده بودی دنبال ویرگول اضافی نمی‌گشتی. بعد خودت و خوانندگانت را درگیر آن معرکه‌ای نمی‌کردی که در آن جای دسته صدفی زنجانی سخت خالی بود. text/html شنبه، ۳۱ فروردين ۱۳۸۷ 9:32 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=221 خب، گویا من نمی‌خواهم از «نقدنویسی» و «اشاره و ارجاع به معاصران» دست بردارم، آن هم معاصرانی که حاضر و آماده نشسته‌اند تا سزای هرگستاخی به ساحت خویش را با سنگین‌ترین پاسخها تلافی کنند. هرچه باشد، از نظر من، این بهتر از رفتن به سراغ غایبان یا مردگان است. اما واقعاً چرا بر کسی خُرده گرفتن یا خطایی را به او گوشزد کردن این همه گران است؟ مگر ما انسانها خطاکار نیستیم و مگر «حق خطا» را نباید برای انسانها محفوظ داشت و مگر از راه همین «آزمون و خطا» نبوده است که ما به جایی رسیده‌ایم که اکنون رسیده‌ایم؟ گمان می‌کنم برای هرکس که خواهان شناخت روحیات ملی و قومی و روان‌شناسی اجتماعی و سیاسی ما باشد، راهی بهتر از بررسی همین واکنشهای فکری و قلمی درس‌خواندگان و روشنفکران ما وجود نداشته باشد. این نمونه‌ی اخیر می‌تواند تازه‌ترین نمونه باشد. باری، نمی‌دانم طبع من جنگجوست یا زمانه آن‌قدر غدار است که مجالی برای آرامش و آسایش به من نمی‌دهد؟ و اما داستان «ویرگول» و «نقطه». وقتی آدم دفتری گشوده داشته باشد و بخواهد تأثرات روزانه‌ی خویش را از جهان اطرافش بازگو کند، طبعاً بخشی از آن هم به دیده‌ها و شنیده‌ها و خوانده‌هایش بازمی‌گردد. اگر این دفتر، کم و بیش، دفتر یادداشتهای روزانه‌ی من است؛ من هیچ پروایی ندارم که آنچه را احساس می‌کنم و می‌یابم، تا جایی که از حدودی تجاوز نکند، با صدای بلند بر زبان نیاورم. بنابراین، من نه با کسی سابقه‌ی قبلی دشمنی دارم که بخواهم او را خوار و سرافکنده کنم و نه بر این گمانم که نوشتن این چیزها چیزی بر قدر من می‌افزاید یا چیزی از قدر دیگران می‌کاهد. باری، ماجرای نوشته‌ی خانم آروین نیز از همین گونه بود، اما از آنجا که ایشان ظاهراً بسیار طناز و دانا تشریف دارند و می‌توانند فرق کتابهای خوب و بد و نوشته‌های خوانا و ناخوانا را معلوم کنند، کمی بیشتر بر سر نوشته‌ی ایشان درنگ می‌کنم. ابتدا متن کامل نوشته‌ی ایشان را می‌آورم، با تأکیدات و اضافاتی که با رنگی متمایز از متن آمده است و از من است. text/html شنبه، ۳۱ فروردين ۱۳۸۷ 3:21 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=220 یکی از چیزهایی که چشم مرا در هنگام خواندن نوشته‌های بسیاری کسان آزار می‌دهد ویرگولهای زیادی متن است که نه تنها مانند میخ چرخهای چشم مرا در هنگام دویدن بر روی کلمات پنچر می‌کنند بلکه مجبورم می‌کنند چند بار عقب و جلو بروم تا بفهمم نویسنده واقعاً چه می‌خواهد بگوید. اما بدتر از اين وقتی است که می‌بینم همین بلا بر سر نوشته‌های خودم نیز آمده است، به لطف دوستان روزنامه‌نگاری که لازم دیده‌اند نقطه‌گذاری یا رسم‌الخط نوشته‌ی مرا اصلاح کنند! خدا را شکر اکنون شغل جدیدی، که پیشترها به اهتمام انتشارات امریکایی فرانکلین در ایران پا گرفت و منشأ تحولی بسیار در صنعت نشر ایران شد، و بعدها «مرکز نشر دانشگاهی» نیز بدان ادامه داد، جایگاه به رسمیت شناخته‌‌شده‌ای يافته است: ویراستار. بله، اما وای به وقتی که ویراستار فقط اسمش ویراستار باشد و عملاً دیکتاتوری باشد که همه‌ی دم و دستگاه حامی خود را نیز در پشت سر داشته باشد و آدم مجبور باشد یا رضایت بدهد که نوشته‌اش به میل ایشان منتشر شود، و تا مدتها شرمسار نوشته‌ی خود باشد، یا نوشته‌اش را به جایی بدهد که یا ویراستار نداشته باشد، يا ویراستارش آدم باشد. باری، غرض از همه‌ی اینها چه بود؟ امروز که داشتم نوشته‌ی این خانم دکتر جوان و اخمو و عصبانی را می‌خواندم بدجوری چشمهایم آسیب دید: امر شخصی، سیاسی است. بله، درست می‌بینید ایشان لازم دیده‌اند که میان «نهاد» و «گزاره» با ویرگول فاصله‌ای بگذارند تا حتماً خواننده راحت‌تر جمله را بخواند! اما جالب توجه این است که نوشته‌شان را با معادل انگلیسی همین جمله آغاز کرده‌اند: «Personal is political. می‌بینید؟». خب، البته سهواً The از ابتدای جمله افتاده است، اما وقتی آدم این جمله‌ی انگلیسی را می‌بیند، می‌تواند از خودش بپرسد که چطور ممکن است ما «ویرگول» و دیگر علائم نقطه‌گذاری را از اروپاییان آموخته باشیم، اما آن قدر در مصرف آنها اسرافکار باشیم که فقط گویی یک جعبه میخ دست‌مان داده‌اند تا در میان متن بپاشیم؟ دست کم مقایسه‌ای می‌توانست روشن کند که برای جمله‌ای سه‌کلمه‌ای به گذاشتن ویرگول نیاز نیست: چگونه می‌شود صفتی را به چیزی نسبت داد، وقتی میان آنها ویرگولی گذاشته‌ایم؟ برخی دوستان نویسنده گمان می‌کنند هرجا که توقفی در خواندن پیش می‌آید یا سکون و مکثی اتفاق می‌افتد نیاز به «ویرگول» است. اما این تصور نادرست است و نه تنها غلط، بلکه در جمله‌های طولانی اصلا می‌تواند خواندن و فهم را دچار مشکل کند. باری، شاید بهتر باشد دست کم از دانشجویان ارشد و دکترای‌مان که رساله می‌نویسند و فردا آموزگار و مترجم و نویسنده می‌شوند و یا اداره‌ی نشریه یا سایتی را به عهده می‌گیرند توقع داشته باشیم، در کنار آموختن زبان انگلیسی و خواندن کتابهای دشوار، کمی هم به جزئیات فنی خواندن و نوشتن توجه کنند. اینها هم چیزهای بدی نیست. اما راستی چه کسی می‌خواهد یا می‌تواند این چیزها را آموزش دهد یا بیاموزد؟ و چرا؟ این هم چند متن درباره‌ی معنا و مفهوم این جمله به زبان اهل فن: The personal is political What exactly does the Personal Is Political mean and what does it have to do with me? 'The Personal is Political': Origins of the Phrase Hanisch, New Intro to "The Personal is Political" - Second Wave ... ASK AMY: FEMINISM The Personal is (or) isn't political (or is it?) - The F-Word text/html دوشنبه، ۲۶ فروردين ۱۳۸۷ 3:16 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=219 امشب داشتم این مطلب رامین جهانبگلو را می‌خواندم: «روشنفکر دینی مثل نقاش دینی بی‌معنی است». من وقتی برخی صحبتهای رامین را درباره‌ی روشنفکری می‌خوانم متعجب می‌شوم، چون واقعاً نمی‌دانم برای سخنانش جز خودش به چه کسی یا چه چیزی می‌تواند ارجاع دهد؟ او عادت دارد بگوید: «به نظر من روشنفکر در حقیقت ...»؛ « فکر می‌کنم که شما نمی‌توانید درباره‌ی روشنفکری دینی صحبت بکنید، والا مجبور هستید درباره‌ی نقاش دینی یا پیانیست دینی هم صحبت بکنید که بی‌معنی است اصلا. یعنی چه که یک کسی نقاش دینی است؟». text/html يكشنبه، ۱۸ فروردين ۱۳۸۷ 1:31 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=218 سلام دوست من کار بسیار خوبی کردی که ننشستی جواب مرا بدهی. اصلاً مگر "خوشتر از عیش و صحبت و باغ و بهار چیست ؟" و به قول همان حافظ، تو لاف عقل می زنی این کارها کی کنی. اما بر خلاف تو که ترجیح می‌دهی ابتدا به مقدمه‌ی نامه‌ام نپردازی، و شاید دست آخر هم این کار را نکنی، من نه تنها به مقدمات سخنت می‌پردازم بلکه صبر می‌کنم و اگر دست آخر هم به آن مقدمه‌ام نپرداختی، به این نپرداختنت هم می‌پردازم. اما چند نکته‌ی مقدماتی (به دو معنا): text/html پنجشنبه، ۱۵ فروردين ۱۳۸۷ 12:57 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=217 دوست من. این یکی دو روز حیفم آمد که زیاد بنشینم پشت این دستگاه. هوا فرحبخش بود و دلم بی‌قرار. آن مقداری هم که نشستم در جست و جوی «شاهد» بود. بالاخره، بهار است و هر بهار میل به داشتن «رومنس» در من بالا می‌رود! این بود که نشستم به تماشای «فانوسی دریایی». و اما برویم سراغ بحث خودمان. همان طور که قبلا هم در جایی دیگر گفته بودم، قبل از اينکه بحث «روشنفکران» در ایران بالا بگیرد، حدود ده دوازده سالی پیش، طرحی برای ترجمه‌ی مقالاتی درباره‌ی روشنفکران در دست داشتم. بنابراین، نیازی نداشتم جست و جوی بسیاری بکنم یا چیزی بخوانم تا مطلبی درباره‌ی «روشنفکران» بنویسم. خب، اکنون یک ضرری که این نامه‌ی شما ممکن است به من بزند این است که من پیش از وقت منابع خودم را لو بدهم. اما باور کن در این چندسالی که بسیاری از نامداران روشنفکری این سرزمین درباره‌ی «روشنفکری» داد سخن داده‌اند حاصلش برای من جز تأسف عمیق از نادانی و بیباکی ایشان نبوده است! خب، شاید حالا انگیره‌ای پديد آمده باشد که سعی ‌کنم این طرح را هرچه زودتر به انجام برسانم. من ترجیح می‌دهم که ابتدا به مقدمه‌ی نامه‌ات نپردازم، و شاید دست آخر هم این کار را نکنم، و يک راست به سراغ پرسشهایی بروم که مطرح کرده‌ای. از تعریف «روشنفکر» آغاز کنیم. دوست من، نوشته‌ای: ۱. کاش دست کم به مدخل روشنفکر در «ویکی‌پدیا» نگاهی می‌کردی و می‌دیدی که آن تعریف "معیار"ت چقدر آب برمی دارد. در آن صورن ممکن بود اینقدر سردستی تبارشناسی روشنفکری را به عالمان دین نمی‌رساندی. ۱) دوست عزیز، کاش این قدر زود در قضاوت عجله نمی‌کردی و این احتمال را می‌دادی که من، بعد از ۲۲ سال کار (آن هم در جاهایی مانند «مرکز نشر» و «دایرة‌المعارفها»)، این قدرم عقل يا دست کم تجربه هست که چهارتا منبع اصلی ببینم و بعد چیزی بنویسم یا بگویم، آن هم منبعی مانند «ویکی‌پدیا»، که این همه راحت دم دست است! و در این صفحه هم کم به آن ارجاع نداده‌ام! خب، موافقی همین تعریف به زعم شما معیار «ويکی‌پدیا» را بررسی کنیم. این تعریف می‌گوید: text/html دوشنبه، ۱۲ فروردين ۱۳۸۷ 1:49 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=216 امروز صبح از دوستی گرامی و عزیز، يادگاری از دوران «مرکز نشر دانشگاهی»، که اکنون شاید ده سالی است در کشوری دوردست مقیم است، نامه‌ای دریافت کردم در نقد يادداشتی که درباره‌ی «روشنفکران» و «دانشگاهیان» نوشته بودم. این دوست گرامی، گرچه مهندس بود و اکنون دکتر مهندس است، اما از اهل ادب و قلم است و در شعر و داستان‌نویسی و تاریخ و کتابشناسی و خلاصه تاریخ فکری و روشنفکری از آگاهان و صاحب‌نظران است و علاوه بر آن مترجمی توانا در ترجمه‌ی متون علمی و فنی و مهندسی است و جوایزی نیز دریافت کرده است. به خواست خودش نام او را ذکر نمی‌کنم، گرچه شاید برخی از دوستان مشترک به قراین نام او را دریافته باشند، و يادداشت او را می‌آورم و پاسخ به اين یادداشت را برای فردا می‌گذارم. از این دوست گرامی و عزیزم سپاسگزارم و از هر  دوست و خواننده‌ی شناخته و ناشناخته و دیده و نادیده‌ی دیگری که مشتاق شرکت در این بحث باشد دعوت می‌کنم نظر خود را برای من بفرستد تا در همین جا منتشر کنم. text/html جمعه، ۹ فروردين ۱۳۸۷ 1:44 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=215 نام امسال را برای خودم سال «سفر» گذاشته‌ام. می‌خواهم از هرفرصتی استفاده کنم و به هرجا که شد بروم، حتی اگر شده با دوچرخه یا پای پیاده. از همین رو از ۲۷ اسفند تا همین دیروز را سفر بودم و البته نه با دوچرخه رفتم و نه با پای پیاده. خانه‌ی «مامان» بودم. و از من پذيرایی کرد به بهترین نحو ممکن. حسابی چاق و چله شدم. حالا دیگه باید این ماه و ماههای آینده را حسابی گرسنگی بکشم. روزهای آخر دیگه از بس نشسته بودم زانوهایم درد می‌کرد. فقط همین سه‌شنبه بود که از خانه زدیم بیرون و رفتیم شاندیز، خادر، جای باصفایی بود — ممنون از صاحبخانه. امروز بعد از ظهر هم با دوستم رفتیم درکه و دوساعتی راه رفتیم. اما انگار نه انگار که یکی دوهفته بود اصلا راه نرفته بودم. همه چیز شد مثل اول. فردا صبح هم می‌زنم به کوه. اما راستی! نه دیروز عصر که به خانه بازمی‌گشتم و نه امروز عصر که رفته بودیم درکه هیچ نشانی از خلوتی تهران در سالهای گذشته مشهود نبود — کسی سفر نرفته بود يا تهران دیگر آن قدر جمعیت دارد که فرقی نمی‌کند چقدر از آن بیرون برود! و اما یک مطلب هم از من در «باران» منتشر شده است که عنوان آن را من خودم انتخاب نکرده‌ام و فقط به چندتا سؤال پاسخ داده‌ام. پاسخهای من چیز دندانگیری نیست، اما دوستان دیگر در این صفحه کلی حرفهای خوب زده‌اند. text/html دوشنبه، ۲۷ اسفند ۱۳۸۶ 2:15 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=214 اين پرسش را که «سال آینده چه خواهد شد؟» فقط در پايان امسال نشنیدم. سالهاست که با اين پرسش آشنایم، اما در این یکی دوسال آن را بارها شنيده‌ام و هربار همراه بوده است با احساسهايی متضاد، حاکی از اميد و يأسی ملتمسانه در چشمان پرسشگر، گویی از من طلب اميد يا يأسی کامل داشته است، پاسخی می‌خواسته است تا خیال خودش را راحت کند، یا دل‌آسوده شود یا خودش را برای بدترین وضعیتها آماده کند! چندماه پيش این پرسش را از چند ناشر شنیدم و از آنجا که در این یکی دوسال بیشترین صدمه را اهل نشر و کتاب از این روزگار پُرعُسرت ديده‌اند شاید بد نباشد روشن کنیم که چه چیزی می‌تواند در سال آینده در انتظار اهل کتاب به طور خاص و اهل فرهنگ به‌طور عام باشد. text/html شنبه، ۲۵ اسفند ۱۳۸۶ 9:59 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=213 میان «روشنفکران» و «قدرت» چه رابطه‌ای وجود دارد؟ روشنفکران گروهی از افرادند که می‌توانند به تفکر انتزاعی بپردازند و انديشه‌های خود را با استفاده از نمادهای پيچیده بیان کنند، يا نمادهای پيچيده و انتزاعی را بفهمند. بدین ترتیب، همه‌ کسانی که بیشترین اوقات زندگی خود را به مطالعه‌ی این نمادها یا توليد اين گونه نمادها می‌گذرانند «روشنفکر» نامیده می‌شوند. اين تعریف عامترین و معیارترین تعریفی است که از «روشنفکر» داده شده است (ادوارد شيلز، جامعه‌شناس امریکایی). اما البته اين بدان معنا نیست که در میان «روشنفکران» هیچ‌گونه تمایزی وجود ندارد. روشنفکران را دست کم همواره می‌توان به دو گروه تقسیم کرد، دو گروهی که در عین استفاده از تواناییهای فکری و حرفه‌ای می‌توانند بسیار با هم متضاد و مخالف باشند. آنچه اين دو گروه را از يکدیگر متمایز می‌کند رابطه‌ی آنان با «قدرت» است. text/html جمعه، ۲۴ اسفند ۱۳۸۶ 11:33 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=212 خود را نیکبخت می‌شمارم که در زندگی‌ام در محضر کسانی بوده‌ام که آموزش و یاد و خاطره‌شان همواره چراغ راهم بوده است. حدود ۲۵ سال از زمانی که نخستین بار استاد بزرگوارم جناب دکتر جهانگیری را دیدم گذشته است و در تمام این سالها همواره به رفتار و گفتار و سلوک این مرد اندیشیده‌ام. چگونه در این روزگار کسی می‌تواند چنین خويشتندار، چنین فروتن، چنین پارسا، چنین مهربان، چنین استوار و دانا بوده باشد که دکتر جهانگیری بوده است. هرکس که اندک زمانی را با دکتر جهانگیری سپری کرده باشد شهادت خواهد داد که هرگز سخن لغوی از او نشنیده، هرگز نشنیده کسی را آزرده باشد، هرگز نشنیده کسی را خوار شمرده باشد و يا در جست و جوی نان و نام بر درگاه صاحب قدرتی ایستاده باشد. در زمانه‌ای که خالی از «شیخ» است، من اگر می‌خواستم شیخی داشته باشم بی‌شک دکتر جهانگیری را برمی‌گزیدم. اما چه کنم که مرا آشوب روح چنان است که پايم بسته به هیچ لنگری نیست. باری، مقاله‌ای از حضرتش را که چند سالی پیش در مجله‌ی فلسفه دانشگاه تهران منتشر شده بود، با اجازه از محضرش، «مقام زن در عرفان ابن عربی در حدود شریعت»، برداشتم و حروفچینی کردم تا مشتاقان ادب و عرفان با نامش و قلمش و اندیشه‌اش بیشتر آشنا شوند. قصد داشتم برای جشن‌نامه‌اش ترجمه‌ی مقاله‌ای از روزنتال را درباره‌ی ابن عربی به او پیشکش کنم. اما مجالی نیافتم و این کوتاهی را اگر عمری بود به‌شایستگی جبران خواهم کرد. نامش بلند و عمرش دراز باد. يکی از دلمشغولیهای من این است که پژوهشی فلسفی را درباره‌ی «زن و سکولاریزاسیون» به انجام برسانم. مدتهاست که به این کار مشغولم و يادداشت گرد می‌‌‌آورم. مقاله‌ی دکتر جهانگیری درباره‌ی ابن عربی، با توجه به اشرافی که دکتر جهانگیری بر آثار ابن عربی دارد، گام مهمی است در روشن کردن رابطه‌ی «تصوف» و «زن»، از منظر ابن عربی. اما این کار تمام نیست و می‌باید کوشید نشان داد که چگونه مفهوم «زن»، در تصوف، از آنچه می‌توان آن را نگاه «زاهدانه» به زن نامید، چه در حوزه‌ی شریعت و چه در حوزه‌ی تصوف زاهدانه، رفته رفته فاصله می‌گیرد. تأویل ابن عربی از محبوب شدن زنان در نزد پيامبر (ص) برای من پرسشی مطرح کرد. و آن اینکه چگونه ابن عربی در تأویل این محبت هیچ توجهی به تأویل اين آیه‌ی قرآن نشان نمی‌دهد: «لايَحِلُّ لَكَ النِّسَاء مِن بَعْدُ وَلا أَن تَبَدَّلَ بِهِنَّ مِنْ أَزْوَاجٍ وَلَوْ أَعْجَبَكَ حُسْنُهُنَّ إِلا مَا مَلَكَتْ يَمِينُكَ وَكَانَ اللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ رَّقِيبًا»؛ «از اين پس ديگر [گرفتن] زنان و نيز اينكه به جاى آنان زنان ديگرى [بگیری] بر تو حلال نيست، هرچند زيبايى آنها براى تو مورد پسند افتد به استثناى كنيزان و خدا همواره بر هر چيزى مراقب است» ﴿احزاب/۳۳، آيه‌ی ۵۲). روشن است که در اینجا خداوند به پيامبرش «زن‌بس» می‌دهد، هرچند که زیبایی آنان او را به شگفتی وادارد («وَلَوْ أَعْجَبَكَ حُسْنُهُنَّ»). نمی‌دانم ابن عربی پاسخی برای این پرسش داشته است یا نه. اين را در اولین فرصت باید از دکتر جهانگیری عزیز بپرسم. از آثار دکتر جهانگیری است: ۱. محیی‌‌الدین بن عربی: چهره‌ی برجسته‌ی عرفان اسلامی، انتشارات دانشگاه تهران، تهران ۱۳۶۱. ۲. باروخ اسپينوزا، اخلاق، مرکز نشر دانشگاهی، تهران ١۳۶۳. ۳. احوال و آثار فرانسیس بیکن، انتشارات علمی و فرهنگی، تهران ۱۳۶۹. ۴. باروخ اسپينوزا، شرح اصول فلسفه‌ی دکارت و تفکرات مابعدالطبیعی، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی (سمت)، تهران ۱۳۸۲. ۵. مجموعه‌ی مقالات، حکمت، تهران ۱۳۸۲. text/html جمعه، ۱۷ اسفند ۱۳۸۶ 9:52 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=211 دوشنبه رفته بودم دانشکده‌ی حقوق دانشگاه تهران. مجلسی بود به مناسبت انتشار ترجمه‌ی «هستی و زمان» هایدگر به قلم آقای سیاوش جمادی. (بيژن عبدالکریمی نیز از سخنرانان بود.) دقیقاً بعد از ۲۲ سال بود که به دانشکده‌ی حقوق قدم می‌گذاشتم. گمان می‌کنم اسفند ۶۴ یا بهار ۸۵ بود، تازه دانشجوی کارشناسی ارشد شده بودم، که يک روز عصر به همراه رضا سلیمان حشمت رفتیم کلاس دکتر عباس میلانی. دکتر میلانی کلاس آزاد و رایگانی درباره‌ی «مکتب فرانکفورت» گذاشته بود. خواهرم در آن زمان دانشجوی کارشناسی علوم سیاسی و شاگرد دکتر میلانی و دکتر بشیریه بود. او مرا خبر کرد و من هم به سلیمان‌حشمت گفتم و با هم رفتیم. میلانی آن زمان به‌واسطه‌ی جدال قلمی‌اش با نجف دریابندری نامی به هم زده بود، در مقاله‌ای در کتابهای «نقد آگاه»، و بر سر آرتور کستلر و کارهایش. و البته ترجمه‌ی او از «مرشد و مارگریتا»ی بولگاکف هم عالی بود، ترجمه‌ای که در یکی دو سال قبل منتشر شده بود، گرچه می‌گفتند گلشیری ويراستارش بوده است. میلانی، در همان سال، کتابی هم درباره‌ی «مالرو و بینش تراژیک» منتشر کرده بود. بحبوحه‌ی بمباران و موشک‌باران تهران بود. سرکلاس بودیم که آژيرها به صدا در آمد و ضدهوایی‌ها به کار افتاد. يکی از دانشجویان پسر بدجوری واکنش نشان داد و از کلاس بیرون دوید. اما هیچ‌کس از جايش تکان نخورد. آن پسر هم که دستپاچه بیرون دویده بود، اندکی بعد با عذرخواهی برگشت (چند سال بعد از خواهرم شنیدم که آن پسر خودکشی کرد! بچه‌ی حساسی بود. شاعر و نویسنده بود.). میلانی با شوخی و خنده کلاس را ادامه داد. بحث به «چنین گفت زرتشت» و نیچه کشید، من هم ابراز وجودی کردم. چند روز بعد دکتر میلانی به خواهرم پیغام داد که بدش نمی‌آید مرا ببیند. من هم رفتم و کمی گپ زدیم. زیراکس صحافی‌شده‌ای از «نیچه»ی کاوفمن را به من امانت داد که بخوانم. نمی‌دانم چه شد که دیگر نتوانستم در کلاسهای دکتر میلانی شرکت کنم و او را ببینم. مدتی بعد شنیدم که رفت امریکا. چندی بعد که به مرکز نشر رفتم شنیدم که همسرش آنجا ویراستار است. کتاب را بردم به همسرش تحویل دادم. و البته بعد پشیمان کردم، آخر آن زیراکس دیگر به چه دردش می خورد! text/html جمعه، ۳ اسفند ۱۳۸۶ 4:56 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=210 ظاهراً قرار است که روز يکشنبه ۵ اسفند ۸۶ در دانشکده‌ی علوم اجتماعی دانشگاه تهران سخنرانی داشته باشم. برنامه به قراری که اين دوست ناديده‌ام، همينجوری، اعلام کرده است چنين است:   دکتر فرشاد مؤمنی، اقتصاد و توسعه‌ی دموکراسی در ایران، ۱۵ :۱۰. محمدسعید حنایی کاشانی، مسأله‌ی رشد دموکراسی در ایران: موانع ساختاری، ايدئولوژيکی و فرهنگی؟ ۰۰ :۱۱. دکتر محمد صنعتی، روان‌شناسی اجتماعی ايران، ۴۰ :۱۱. محمد آيت‌اللهی‌تبار، رفتارشناسی تطبیقی تشکلهای سیاسی در الجزایر، ترکیه و ایران، ۲۰ :۱۲. دکتر نعمت‌ا... فاضلی، موانع فرهنگی توسعه‌ی دموکراسی، ۰۰ :۱۳. دکتر حمیدرضا جلایی‌پور، دولت و جامعه‌ی ايرانی، ۴۵ :۱۳. دکتر تقی آزاد ارمکی، جامعه‌شناسی رفتار سیاسی مردم ایران، ۳۰ :۱۴. دکتر حمید عضدانلو، عقلانیت ترس، ۱۵ :۱۵.   نشانی: ضلع جنوب شرقی پل گيشا، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، تالار ابن خلدون. انجمن اسلامی دانشجویان دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران.   فقط گویا دوستان هیچ وقتی را برای «ناهار» در نظر نگرفته‌اند! خوب است که من ساعت ۰۰ :۱۳ کلاس دارم و باید برگردم! البته صبح هم کلاس دارم، اما به کلاس صبح می‌رسم. کسی غیبت نکندها! text/html يكشنبه، ۲۸ بهمن ۱۳۸۶ 10:11 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=209 حتماً به یاد دارید که ده دوازده سالی پیش داريوش شايگان در مصاحبه‌ای که رامین جهانبگلو با او انجام داد (زير آسمانهای جهان، چ اول، ۱۳۷۴، ص ۱۴۲) به روشنفکران ايرانی توصیه کرد که بیشتر به تفکر کانتی توجه کنند و روی آورند تا تفکر هايدگری. او بر این اعتقاد بود که فلسفه‌ی کانت برای ما از نظر ذهنی و روانی بسیار «بهداشتی‌تر» و سالم‌تر از فلسفه‌ی دیگر فيلسوفان غرب است. می‌توانیم با شایگان موافق نباشیم و از او بپرسیم، اگر فلسفه هم یکی از اقلام مصرفی و خوراکی است، گیریم ذهنی و روانی، چه چیزی به کسی يا نهادی اين حق را می‌دهد که اعلام کند فلسفه‌ای «سالم» يا «ناسالم» است و آيا اين همان «ارتودوکسی» و «هترودوکسی» نیست که همواره به قدرت اجازه داده است «دیگری» را سرکوب کند؟ چگونه است که امروز «روشنفکر» نیز می‌تواند به «سالم» و «ناسالم» فتوا دهد؟ و البته مگر روشنفکران در همه‌ی‌ زمانها از اين گونه فتواها کم داده‌اند؟ text/html يكشنبه، ۲۸ بهمن ۱۳۸۶ 12:39 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=208 برخی کلمات بدجوری توی ذوقم می‌زنند و از شنیدن یا خواندن‌شان احساس کراهتی شدید می‌کنم. یکی از این کلمات «عاشقیت» است که گویا به‌تازگی بدجوری در اين فضا متداول شده است، آن هم ظاهراً بنا به انتشار رمان یا داستان بلندی با عنوان «عاشقیت در پاورقی». امشب که مصاحبه‌ای با باباچاهی را می‌خواندم هر چه به عنوان مطلب فکر می‌کردم، «عاشقیت اتهام است؟ می‌پذیرم»، متوجه نمی‌شدم که مصاحبه‌کننده یا مصاحبه‌شونده واقعاً از این کلمه چه چیزی را می‌خواهد مراد کند که کلمه‌‌ی «عاشقی» نمی‌تواند آن را برساند؟ این تعبیر «عاشقیت» را البته خانم مهسا محب‌علی يا مجتبی پورمحسن از خودشان نساخته‌اند و این تعبیر آن قدر در چهل پنجاه سال پیش متداول بوده است که مرحوم معين هم در «فرهنگ» خود آن را آورده است و توضیح داده است که این کلمه فصیح نیست [و اهل ادب از به کار بردن آن پرهیز ‌کنند]. برای کسی که اهل ادبیات باشد، کلمات حد و مرز و حریمی دارند که او حاضر نمی‌شود آنها را زیر پا بگذارد. اما امروز گويا گمان می‌رود که نوشته‌ها هرچه نامفهومتر باشند جذابترند، شاهد آن هم بسیاری از نوشته‌های نامفهوم و کثیرالانتشار و جوان‌پسند/دختر/زن‌پسند که همه به به و چه چه برای آن می‌زنند، اما وقتی از همان افراد می‌خواهی همان را به زبان خودشان برایت توضیح دهند درمی‌مانند که چه بگویند! و بامزه‌ترش اینکه برخی افراد مسلح به نظریه یا به قول خودشان «تئوری» فوری به شگرد «آشنایی‌زدایی» فرمالیستهای روس متوسل می‌شوند تا بگویند .... چندسال پیش یکی دوتن از استادان نامدار و مسلم ترجمه‌ی ادبی (اما نه پرخواننده)، رضا سیدحسینی و ابوالحسن نجفی، گله می‌کردند که نسل جدید نمی‌تواند مالرو یا مارتن دوگار را بخواند ولی با اشتهای فراوان بسیاری از مزخرفاتی را که آن استادان بزرگوار حتی نمی‌توانند دو سطرش را بخوانند می‌بلعد. خب این هم گویا از «آنومی» یا «بی‌سامانی» ناشی از انقلاب است که دیگر مترجمانی همچون نجفی یا عنایت یا بزرگمهر را دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه هم سخت و دشوار می‌یابد (با گوش خودم شنیدم!). خب انقلاب و روزنامه و رادیو و تلویزیون و فرهنگ توده‌ای و دموکراسی و اینترنت این چیزها را هم دارد دیگر. مرگ بر نخبه‌گرایان! زنده‌باد توده‌ها! زنده‌باد خلق! text/html چهارشنبه، ۲۴ بهمن ۱۳۸۶ 2:51 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=207 امشب به مناسبتی داشتم کتاب زیر آسمانهای جهان را مرور می‌کردم (مصاحبه‌ی رامین جهانبگلو با داريوش شايگان، و نه آن طور که روی جلد کتاب نوشته است: گفت و گوی داريوش شایگان با رامین جهانبگلو!) به این پرسش هوشمندانه‌ی رامین از شايگان برخوردم. رامین پرسیده بود: اما وقتی که انسان با روشنفکران شرقی گفت و گو می‌کند، احساس می‌کند که همه‌شان حالتی زخم‌خورده دارند و، در عين حال، همچنان ديگران را زخمی می‌کنند. و شايگان با دانایی و بصیرت گفته بود: داستايفسکی در جايی گفته است که در جهان دو رده انسان وجود دارد: تحقيرشدگان  و فروتنان. به گمان من غالب روشنفکران از گروه تحقیرشدگان‌اند، و انسان تحقیرشده ديگران را زخمی می‌کند، می‌خواهد انتقامش را بگیرد. به‌ندرت می‌توان دو روشنفکر را یافت که بتوانند در آرامش با هم گفت و گو کنند. غالباً کارشان به نزاعهای دردناک می‌رسد (ترجمه‌ی نازی عظیما، ص ۲۳۱). عمرت دراز باد حکیم! یاد ماجراهای پارسال افتادم. خدا از سر تقصیرات من و آشوری و، بیش از همه، آتش‌بیار معرکه، مهدی جامی، بگذرد. text/html سه شنبه، ۹ بهمن ۱۳۸۶ 10:33 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=206 هفته‌ی گذشته ترجمه‌ی سیاوش جمادی از «هستی و زمان» به دستم رسید. بخشهایی از آن را خوانده‌ام و استفاده برده‌ام. در یک نکته تردید نمی‌توان کرد و آن این است که آقای جمادی زحمت بسیاری برای این کتاب کشیده است که مأجور و مشکور باد، هرچند اکنون دیرزمانی است که برای نویسندگان و مترجمان کتابهای سنگین دست کم نمی‌توان انتظار اجری داشت. به هر حال، مترجم حتماً از این فرجام نیک آگاه بوده است. یکی از انتقادهایی که من می‌توانم از آقای جمادی در ترجمه‌ی این کتاب بکنم این است که متأسفانه او با بسیاری از واژگانی که مرحوم فردید برای تعابیر هایدگر ساخته است برخورد انتقادی نکرده است و آنها را تکرار کرده است، گرچه او نسبت به نگاه فردید به فلسفه دید انتقادی دارد. همین استفاده‌ی او از برخی واژگان ساخته‌ی فردید، که تعابیر درست و دقیقی نیست، نه اینکه من از شخص فردید بدم بیاید، هرچند خوشم هم نمی‌آید، خواندن ترجمه‌ی او را برای من لذتبخش نمی‌کند. به درخواست یکی از دبیران روزنامه‌ی «اعتماد» مطلبی برای کتاب هایدگر نوشتم که امروز منتشر شده است. برای آقای سیاوش جمادی آرزوی موفقیت و سلامتی دارم. نوشته‌ی مرا در اینجا نیز می‌توانید بخوانید. text/html سه شنبه، ۹ بهمن ۱۳۸۶ 12:30 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=205 محمد ارکون و ادوارد سعید هردو گفته‌اند که اسرائیل بزرگترین مانع ورود جهان اسلام به تمدن جدید اروپایی («مدرنیته») و آشتی با آن است. در این سخن حقیقتی بزرگ نهفته است. ایدئولوژی‌های مختلفی که در قرن بیستم سربرداشتند و این همه جنگ و ستیز به ارمغان آوردند هیچ شاهدی بهتر از «خون» برای اثبات خود نداشتند و چه خونها که نریختند تا این مشروعیت را همچنان حفظ کنند. یک زندگی آرام اجتماعی نشان خواهد داد که گروههای پرهیاهو فقط در میدان جنگ است که می‌توانند کامرانی و حکمرانی کنند وگرنه «يک جوانه‌ی ارجمند از هيچ‌جاشان رُست نتواند». درد و رنج مردم فلسطین دل‌آزار است، اما دل‌آزارتر این است که پس از آزادی به دام گرگهایی درافتند صدبار بدتر از اسرائیل. آیا این دور باطل را پایانی هست؟ بزرگترین خدمتی که امریکا و کشورهای اروپایی می‌توانند برای رشد آزادی و دموکراسی در خاورمیانه انجام دهند، حل مسأله‌ی «اسرائیل» و خارج شدن از خاورمیانه است. text/html شنبه، ۶ بهمن ۱۳۸۶ 11:25 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=204 این زمستان خیلی به من سخت گذشت. هم از برای سرما و هم از برای حبس در خانه. در خانه سرما می‌خوردم، چون گرم نبود و مجبور بودم با لباس سنگین بنشینم و کار کنم و زیر چند لحاف و پتو بخوابم، و در نتیجه بیشتر بخوابم، چون در رختخواب گرمتر بودم و هوای سرد هم خوابم را عمیقتر می‌کرد. و در بیرون هم امکان پیاده‌روی و رفتن به استخر نداشتم. این روزها وقتی می‌نشینم پای دستگاه سنگینی نفس‌هایم را حس می‌کنم، وقتی هم برای امتحان می‌روم دانشگاه سنگینی پاهایم را. من اگر هرروز یکی دو ساعتی راه نروم از هم می‌پاشم. بعد از اینکه چندهفته پیش در آن برف و سرما رفتیم استخر و دماغ‌سوخته برگشتیم، پنجشنبه با دوستانی دیگر قرار گذاشتم بروم استخر. چون آن دوستم گفت استخرها فقط یکی دو روز تعطیل بودند. اما از بخت بد پنجشنبه هم هرجا رفتیم تعطیل بود. به علت قطع گاز. به ناگزیر در برگشت کمی قدم زدیم و بعد با همان سر و وضع نه چندان مرتب و با ساکهای ورزشی رفتیم قهوه‌خانه‌ی فرهنگسرای نیاوران. مدتی نشستیم و گپ زدیم. و آمدیم خانه. راستی مهرجویی را هم دیدیم! text/html جمعه، ۵ بهمن ۱۳۸۶ 2:03 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=203 امروز صحبتهای استاد دینانی عزیز را درباره‌ی سهروردی می‌خواندم (به لطف پيوندی که دکتر رضا بهشتی‌معز داده بود). از تابستان، که به مناسبتی او را در انجمن فلسفه دیدم، دیگر ندیده‌امش و دلم برایش بسیار تنگ شده است. هربار که او را می‌بینم، اولین چیزی که از من می‌پرسد این است که زن گرفتم یا نه! این بار آخر، با پرسشی دیگر غافلگیرم کرد. گفت: «زن بگیر هستی!» با خنده گفتم: «اگر خوشگل و جوان و پولدار باشد، چرا نگیرم!» کمی در فکر فرو رفت و با تردید گفت: «همه‌ی اينها هست، ولی تو زن بگیر نیستی! نه، تو زن بگیر نیستی!» بر لبانش هیچ خنده‌ای نبود و آن‌قدر جدی این حرف را می‌زد که ناراحت شدم. با خودم فکر ‌کردم، انگار دیگر به من اعتماد ندارد. ناراحت بودم که برای او آدمی غیرقابل اعتماد باشم. خب، شاید من هم جدی این حرف را نمی‌زدم. شاید بیشتر کنجکاو بودم که ببینم چه کسی را می‌خواهد به من معرفی کند. و شاید او از همین ناراحت شده بود، شاید از همین که می‌دید من اصلا جدی نیستم و دارم به شوخی برگزار می‌کنم. به هر حال، همه‌ی اینها برای این بود که امشب چیزی درباره‌ی او و سلوکش بگویم. text/html سه شنبه، ۲ بهمن ۱۳۸۶ 11:58 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=202 امروز عصر از بخت مساعد در هنگام خروج از دانشگاه به دوست گرامی دکتر وحید، از استادان دانشگاه حقوق، برخوردم. در راه صحبت از دکتر نیک‌پی شد و اینکه برادرش به‌تازگی درگذشته است. بسیار متأسف شدم. با هم به مسجد قائم در چیذر رفتیم. جمعیتی انبوه آمده بود و از بزرگان سیاست نیز در آن مجلس حاضر بودند. برادر دکتر نیک‌پی از جانباز‌ان شیمیایی در جنگ بود. او در سنی که چندسالی از پنجاه گذشته بود دیگر نتوانست به حیات پر از درد و رنج خود بیش از این ادامه دهد. برای او شادی روان و نعمت سرمدی از خداوند متعال آرزو می‌کنم. خداوند به او پاداش و به بازماندگانش صبر دهد. به همکاران گرامی‌ و دانشمندم آقایان دکتر نیک‌پی و دکتر امیرارجمند تسلیت عرض می‌کنم. خداوند رفتگان همه را بیامرزد.      text/html سه شنبه، ۲ بهمن ۱۳۸۶ 3:28 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=201 هیچ با خودتان فکر کرده‌اید که اگر امام حسین (عليه‌السلام) در همین روزگار ما و در یکی از همین کشورهای اسلامی عزیز کنونی زندگی می‌کرد، و می‌خواست از همان کارهایی بکند که در زمان یزید (لعنة‌الله علیه) کرد (براندازی: تغییر حکومت با آراء عمومی، بر هم زدن وحدت مسلمین، بر هم زدن امنیت اجتماعی، مخالفت با ولایت امیرالمؤمنين يا ولی امر مسلمین جهان)، چه بر سرش می‌آمد؟ خب، احتمالات ممکن از این قرار است: (۱) احتمالاً هر روز در راه خانه و کار مورد حمله‌ی گروهی ناشناس قرار می‌گرفت! (۲) چند نفری او را به زور سوار ماشینی می‌کردند و به محلی نامعلوم می‌بردند و هر بلایی می‌خواستند به سرش می‌آوردند؛ (۳) پگاه، او را در کوچه‌ای يا جایی متروک می‌یافتند که خفه شده بود! (۴) ماشينی او را زير می‌گرفت! (۵) یکی از فداییان اسلام او را با چاقو یا تیر می‌زد! (۶) یکی از استشهادیون انفجاری خودش را نزدیک او منفجر می‌کرد! — خب، اینها که گفتيم، البته، همه غیردولتی و غیررسمی و به دست گروههای «خودسر» انجام می‌شد! اما دولت به‌طور رسمی چه می‌کرد؟ — به اتهام براندازی، و چه و چه و ...، بازداشت می‌شد: (۱) در بازداشتگاه دستانش را به صندلی می‌بستند، يا از سقف آويزانش می‌کردند، و چند نفر تا می‌توانستند و تا هرجا که دلشان می‌خواست او را با مشت و لگد می‌زدند؛ (۲) او را ماهها در اتاقی دومتری، تنگ و تاریک و نمور و سرد، محبوس می‌کردند؛ (۳) او را تهدید به آزار همسران و دخترانش می‌کردند و، شاید، عملی هم می‌کردند؛ (۴) بعد از مدتی، شاید، او به هزار گناه نکرده اعتراف می‌کرد و حاضر به مصاحبه‌های مختلف با وسایل ارتباط جمعی می‌شد! (۵) شاید، او از شدت درد و بیزاری از زندگی خودکشی می‌کرد؛ (۶) او مقاومت می‌کرد، و با فشارهای بین‌المللی، يا بنا بر مصلحت نظام، و با سپردن تمامی دارایی خود و نیاکان و بستگانش به عنوان وثيقه، آزاد می‌شد؛ اما با تن و روانی در هم شکسته و رنجور و هزار بیماری لاعلاج — او دیگر نمی‌توانست زندگانی معمول خود را بکند و بقیه‌ی عمرش به معالجه می‌گذشت! (۷) او در دادگاه عدل اسلامی محکوم به اعدام می‌شد، در جایی نامعلوم به خاک سپرده می‌شد، و خانواده و بستگانش از عزاداری منع می‌شدند (انصافاً این چندتای آخر را یزید هم انجام داد! و احتمالاً باید از مواریث او در فقه باشد!). text/html دوشنبه، ۱ بهمن ۱۳۸۶ 2:33 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=200 شب پنجشنبه نشسته بودم بازی «رئال مادرید و مایورکا» را از شبکه‌ی ۳ نگاه می‌کردم. از ابتدا تا انتهای برنامه‌ سخنی منسوب به امام حسین علیه‌السلام هر چند دقیقه یک بار در پايين صفحه نوشته می‌شد و می‌گذشت. آن سخن این بود: مردم بنده‌ی دنیا هستند، دین را تا آنجا می‌خواهند که زندگانی خود را با آن سر و سامان دهند، چون پای امتحان پيش آيد، دينداران اندک خواهند بود! یکی از تعالیم دینی که مرا سخت شيفته‌ی خود کرده است و به آن بسیار اعتقاد دارم همین مفهوم «امتحان» است. به نظر من هیچ چیزی در این جهان به اندازه‌ی مفهوم «امتحان» نمی‌تواند زندگی دنیوی را بی‌ارزش و در عین حال معنادار سازد. و باز می‌دانید که امتحان بی‌محنت نیست. اصلاً ريشه‌اش «مَحَنَ» است و يکی از مشتقاتش «محنة». اکنون نمی‌خواهم به تفصیل در این باره صحبت کنم فقط می‌خواهم بدانم آيا سخن امام حقیقتی تغییرناپذير را بیان می‌کند که در همه‌ی زمانها و مکانها معتبر است، آيا می‌توان از روی سخن او حق و باطل را در هر زمانی شناخت؟ امروز چه کسی در محنت است و چه کسی در نعمت؟ و محنت برخی از کجاست و نعمت برخی دیگر از کجا؟  در این چندروز مطالب خوبی که خواندم اینها بود:  چرا می‌توان گفت حسين (ع) بر يزيد پيروز شد؟ (موسی صدر، تابناک: ۲۲ دی ۸۶)  آن مجمع فضایل و خوبی (بهشتی‌ معز: ۲۴ دی ۸۶)    پس از پنجاه سال: درباره‌ی کتابی از شهیدی (تابناک: ۲۶ دی ۸۶)  بازخوانی گفت و گویی با سیدجعفر شهیدی (ايسنا: ۲۹ دی ۸۶)     تراژدی و حماسه شیعی (کاشی: ۲۹ دی ۸۶)    آموزه‌های راهبردی عاشورا (علوی‌تبار، روزآنلاین: ۳۰ دی ۸۶)  text/html دوشنبه، ۲۴ دی ۱۳۸۶ 1:59 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=199 اول از همه به اطلاع آن دسته از دانشجویان طلبکارم در درس «متون فلسفی (۱)» می‌رسانم که ترجمه‌ی ويرایش‌شده‌ی «فلسفه‌ی سیاسی و اجتماعی کانت» را می‌توانند از اینجا بردارند و بخوانند برای امتحان! و البته خواندن آن برای عموم آزاد است بدون امتحان! در این چندسالی که دارم ترجمه‌ی متون انگلیسی درس می‌دهم هربار خواسته‌ام این متونی را که در سر کلاس برای دانشجویان ترجمه‌ کرده‌ام بردارم و ویرایشی بکنم و منتشر کنم، اما اصلا حوصله‌اش را نکرده‌ام، به دلیل احوالاتی که در این چند سال داشته‌ام. از امسال دیگر نمی‌گذارم وقت از دست برود و کار به آخر ترم بیفتد. حتما برای هرجلسه متنی نوشتاری از آن تهیه می‌کنم تا آخر ترم به مشکل برنخورم! اصلاً به این جزوه‌نویسی دانشجویان نمی‌شود اعتماد کرد. و اما احوالات من در این يک هفته حسابی زمستانی بود و همراه با سرماخوردگی، البته نه با تب و لرز، سرماخوردگی به معنای معمول، نه سرما خوردن به معنای تحت‌اللفظی. واقعاً سرما را خوردم! من اصلا آدمی نیستم که از گرما خوشم بیاید و خوب طاقت سرما دارم، تجربه‌‌ی سرمای ۲۰ تا ۲۵ درجه زير صفر را در کودکی دارم، اما در طی این ۱۰ سال اخير که هوا به‌گونه‌ی بی‌سابقه‌ای گرم شده بود، و اين گرمايش زمين هم حسابی مرا ترسانده بود، هرگز این قدر سرما نخورده بودم که در این یک هفته. اما در کجا؟ در خانه. هفته‌ی گذشته من خود به خود تعطیل بودم و نیازی به بیرون رفتن نداشتم، بنابراین در رفت و آمد یا در خیابانها سرگردان نبودم که سرما بخورم. پس چرا باید سرما بخورم؟ آن هم با پوشیدن دوتا ژاکت و روشن بودن چهار رادیاتور شوفاژ؟ text/html دوشنبه، ۲۴ دی ۱۳۸۶ 1:55 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=198 «مدرنیته» دستاوردهايی تازه‌ برای انسان داشت. انسان پس از هزاره‌ها توانسته بود بر احساس بیگانگی خود با جهان چیره شود و تنهایی خود را بپذیرد و باور کند که به جای انديشه‌ی‌ «رستگاری»، آزاد شدن از زندگی پُرمحنت در زمين و قرار گرفتن در جهانی دیگر همراه با بقا و امنیت و آزادی کامل، در اندیشه‌ی ساختن جهانی برای خود باشد که در آن بقا و امنیت و آزادی وجود داشته باشد. نخستين گام این بود که او ايمان بیاورد چنين کاری ممکن است. انسان خالق و آفريننده است و می‌تواند جهانی به دلخواه خود بیافریند. طبقه‌ای که این وظیفه‌ی تاریخی را در عصر جدید به عهده گرفت «بورژوازی» نام داشت. «بورژواها» شهرنشینانی بودند که در نتیجه‌ی تجارت و کار و کسب ثروت به امکانات لازم برای تحقق بخشیدن به بقا و امنیت و آزادی دست يافتند. text/html يكشنبه، ۱۶ دی ۱۳۸۶ 11:54 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=197 این قدر رفتم تو هوای سالهای قدیم که بالاخره برفی بارید مثل برفهای قدیم. وقتی صبح از پنجره‌ها به بیرون نگاه کردم تا ببینم هوا چطوری است هیچ تصوری از برف در خیابانها نداشتم. روی تراسها و لبه‌ی دیوارها و میله‌های آهنی روی دیوارها برفی نشسته بود، و در حیاط خانه‌ی همسایه هم به نظر نمی‌آمد که برف چندانی نشسته باشد. چتر را برداشتم و زدم بیرون. اما وقتی به حیاط رسیدم جا خوردم و کمی مردد شدم برای رفتن. دانشگاه که کلاسها تعطیل است، آخر برای چه بروم دانشگاه! البته، بعد از ظهر ساعت ۱۳:۰۰ جلسه بود. اما چندان مهم نبود که من باشم یا نباشم. باری، گفتم تا بیرون بروم ببینم چه خبر است. خیابانها گل و شل بود و آب راه افتاده بود، اما به نظر می‌آمد که رفت و آمد ماشینها روان است. دیگه رفتم. راحت به دانشگاه رسیدم. اما وقتی به محوطه دانشگاه قدم ‌گذاشتم تقریباً می‌دانستم که بالا چه خبر است. پله‌ی معروف دانشکده‌ی ادبیات پوشیده از برف بود. اما بالا که رسیدم منظره‌ای تماشایی بود. سی چل سانتی برف نشسته بود و یکی دو تا ماشین در راه رسیدن به جلوی در دانشکده انگار در برف گیر کرده بودند. تا چشم کار می کرد برف همه جا را گرفته بود و تازه به شدت هم می‌بارید. به هر حال، در دانشکده تک و توک کسی را می‌شد دید. آقای دکتر احمدی، رئیس گروه، و خانم نوریان، منشی گروه، به کار روزانه مشغول بودند. رفتم در دفترم و نشستم پشت دستگاه و کمی در اینترنت چرخ زدم. حدود ۱۰:۱۰ بود که تلفن زنگ زد. دوست امريکایی‌ام بود. مدتها بود که صدایش را نشنیده بودم. بعد یکی از دانشجویان کارشناسی ارشد که رساله‌ای درباره «بدن در انديشه‌های فوکو» با دکتر رشیدیان و من گرفته است به سراغم آمد و نشستیم کمی گپ زدیم. ظهر هم رفتم ناهار خوردم. رستوران تازه‌ساز و زیبای دانشگاه خالی بود. اما در محوطه‌ی دانشگاه رفت و آمد دانشجوها زیاد بود. در برگشت برف انبوه را که می‌دیدم به یاد زمستان ۵۸ افتادم، وقتی که بچه‌های کلاس‌مان با گلوله‌های برفی افتاده بودند به دنبال هم، پسرها و دخترها باهم. من در داخل دانشکده بودم که جمشید نفس‌زنان و خندان به سراغم آمد تا بگوید چه شاهکاری زده است. یکی از گلوله‌های برفی را توانسته بود از یقه‌ی باز يکی از بچه‌های دیگه‌ی کلاس بیندازد تو. دستش به یک چیزهایی هم خورده بود! از شادی در پوست نمی‌گنجید. text/html شنبه، ۱۵ دی ۱۳۸۶ 10:25 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=196 در میان آدمهایی که هرروز در جامعه می‌بينيم، گمان نمی‌کنم کسی را بتوان مظلومتر و غریبتر و تنهاتر و بی‌پناهتر از سربازان وظيفه يافت. سربازی دوران برزخی و گاهی دوزخی زندگی پسران است، شکنجه‌گاهی که برای فرار از آن برخی به چه چيزها که متوسل نمی‌شوند. پسر جوان، اگر در شهری دور از زادگاه به دانشگاه نرفته باشد، نخستين بار خود را در محيطی نامأنوس و متجاوز خواهد يافت، محیطی که فرمان بردن در آن اصلی بی‌چون و چراست. هميشه با دیدن سربازان دلم غصه‌دار می‌شود. چندروز پیش وقتی خواندم که سربازی در اصفهان، در بازی پیروزی - سپاهان، در نتیجه‌ی منفجرشدن نارنجک پرتاب‌شده از سوی تماشاگران بینایی کامل هردو چشم خود را از دست داده است، از خشم و ناراحتی به لرزه افتادم. چه مصیبتی! زندگی مردی جوان در آغاز جوانی بدون چشم چگونه خواهد بود؟ چه کسی را باید مسئول شناخت؟ کسانی که سربازان وظیفه را بدون کلاههای ایمنی به ورزشگاهها می‌برند تا آنان را در معرض این‌گونه آسیبها قرار دهند؟ کسانی که در ايجاد نظم در ورزشگاهها روشهای مناسب و درخوری ندارند؟ نوجوانانی که از نتایج عمل خود آگاه نیستند؟ تقدیر یا خدایی که ما را آفریده است؟ باز هم می‌توان پرسید. text/html جمعه، ۱۴ دی ۱۳۸۶ 3:17 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=195 سالها قبل چن کايگه را با فيلمهای تار زندگی (۱۹۹۱) و بدرود مُتعه‌ی من (۱۹۹۳) شناختم و دوست داشتم. اما فيلمی مانند مرا نرم بکش (۲۰۰۲) از او مرا حيرت‌زده ساخت، حيرت‌زده از اينکه چگونه فيلمسازی در طی یک دهه می‌تواند اين قدر نزول کند، و چرا؟ باری، قول (۲۰۰۵) او شايد می‌باید نويد بازگشت به آن قلمروی را می‌داد که او در آن سلطان بود: چين و داستانهای کهنش. متأسفانه، در اين بازگشت گويا زرق و برق و جلوه‌های ويژه و خيل تماشاگر دل از چن کايگه ربوده و او به جای پرداخت شخصيتهای داستانش و عمق بخشیدن به آنها در روایتی که در پیش دارد فقط تماشاگر را می‌دواند تا بی‌تأمل به پايان ماجرا برسد. لذت تماشای فيلم با پايانش به پايان می‌رسد و کمتر چيزی می‌ماند که آدم بخواهد بعد به آن فکر کند. با اين همه، گمان می‌کنم تأملی در نگاه سنتی به «زن» در این فيلم چن کایگه جالب توجه باشد، شايد بد نباشد نقدی فمینیستی از این فیلم بکنیم! text/html پنجشنبه، ۱۳ دی ۱۳۸۶ 3:20 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=194 هفته‌ی ‌گذشته دختر خانم دانشجويی پرسشی از من کرد که سالهاست دختران دانشجو از من می‌کنند: «چرا اين همه در فلسفه و ادبیات با زنان دشمنی هست؟» اين پرسش همواره با پرسشها و گلايه‌های ديگری نيز همراه است، دختران دانشجو نه تنها از سخنان فيلسوفان و هنرمندان درباره‌ی خود ناراحت می‌شوند، بلکه گاهی احساس می‌کنند «زن بودن» نفرينی است که نثار آنها شده است و بايد از اينکه زن به دنیا آمده‌اند و دارای چنين خصوصیات پليدی هستند از خود متنفر باشند. اين رانده شدن از خويش برای بسیاری از دختران جوان دانشجو مايه‌ی نوميدی است، به‌ويژه وقتی می‌بينند که فرزانه‌ترين و بلندمرتبه‌ترين و دانشمندترين و هنرمندترين مردان نيز به چشم خواری در آنان می‌نگرد! ريشه‌ی اين بدگمانی به «زن» و توصيفهای تحقيرآميز او در ميان مردان کجاست و آيا آنچه مردان درباره‌ی زنان می‌انديشند پندار است يا حقيقت؟ آيا مردان حق دارند چنين سخنان و انديشه‌هايی را به زبان آورند؟ يا بايد بعد از اين «زبان بهداشتی‌تری» برای نوشته‌های مردان انتخاب کرد و آنان را وادار به رعایت آن کرد؟ من اکنون فرصت آن را ندارم که به اين پرسشها پاسخ دهم، گرچه به دوست دانشجویم پاسخی دادم. پاسخ تحقیقی و مستند را می‌گذارم برای فرصتی دیگر. اما چه چيز بر آنم داشت که امشب اين چیزها را بنویسم. جمعه‌ شب گذشته «سينما ۴» فيلم قول (۲۰۰۵) را از سينماگر برجسته‌ی چينی چن کايگه به نمايش گذاشت، و احتمالا اين فيلم فردا بعد از ظهر حدود ۱۵:۳۰ باز از شبکه ۴ پخش خواهد شد. دوست داشتم درباره چن کايگه مفصلتر بنويسم، چون از یکی دو فیلم او به‌ويژه خيلی خوشم آمده است. اما وقتی خواندم که درباره‌ی او ويژه‌نامه‌ای منتشر شده است، و آن را نديده‌ام، باز از نوشتن منصرف شدم. با اين همه، اکنون نمی‌توانم جلو خودم را بگیرم، به شما توصيه می‌کنم اگر اين فيلم را نديده‌ايد ببينيد. فرداشب چيزی درباره اين فيلم ‌می‌نويسم. text/html چهارشنبه، ۱۲ دی ۱۳۸۶ 12:30 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=193 اگر از من بپرسند، «چه چیز را "علت" مشکلات اقتصادی کشور می‌دانی؟» می‌گويم: «ناامنی روانی». و اگر باز بپرسند، «چه چیز را "علت" ناامنی روانی می‌دانی؟ می‌گويم: «بی‌ثباتی سياسی». و اگر باز بپرسند، «چه چیز را "علت" بی‌ثباتی سیاسی می‌دانی؟ می‌گويم: «نداشتن نظامی مشخص از حیث سياسی، چه به صورت استبدادی و چه به صورت دموکراتیک و چه به هر صورت دیگری؟» و اگر بگويند «اين حرف يعنی چه؟» آن وقت می‌گويم: اگر در زمان حاضر در هر ساعتی از روز و شب تلویزیون این مملکت را باز کنيد و شبکه ۱ آن را ببینید، و شلیک خمپاره‌ها و موشکهای کاتیوشا و حرکت سربازان و کامیونها را مشاهده کنید و سرودهای حماسی را بشنوید، آن وقت اگر تازه به اين کشور قدم گذاشته باشید، پیش خود خیال می‌کنید که با کشوری در حال جنگ رو به رو هستید! این تصور شما شاید با واقعیت امروز ايران سازگار نباشد، اما با «حقيقت» آن سازگار است. بدین معنی که ما دست کم از سال ۵۹ به این سو به‌طور علنی و رسمی در حال جنگی فرسايشی و تمام عیار هستیم. این جنگ هرروز جبهه‌های تازه‌ای برای خود می‌گشايد: (۱) جنگ «پيروان خط امام» با «لیبرالها» و ديگر مخالفان و معاندان؛ (۲) جنگ با دانشگاه (انقلاب فرهنگی)؛ (۳) جنگ با دشمنان متجاوز بعثی؛ (۴) جنگ با تهاجم فرهنگی: رويش فرهنگ طبقه‌ی متوسط جدید؛ (۵) تجزيه و اختلاف در درون: جنگ با غيرخودی‌ها — ريزشها و رويشها؛ (۶) جنگ بر سر انرژی هسته‌ای؛ (۷) باز روز از نو روزی از نو: پايان چرخه‌ی اول و از سرگیری همان شعارها عليه خودی‌های دیروز و دشمنان امروز. در این سی سال در قلمرو سیاست جنگی دائمی وجود داشته است از برای قدرت و اين قدرت نامطمئن از آينده‌ی خود، و اتباعش نامطمئنتر از او، فقط به يک چيز می‌انديشند: چگونه می‌باید از برای روز مبادا بيشتر اندوخت؟ هیچ‌کس به اين نمی‌انديشد که چرا اين روز مبادا بايد فرا رسد، و اگر قرار است فرا رسد چگونه می‌بايد جلو آن ایستاد؟ و از وقوعش مانع شد؟ هيچ‌کس نمی‌انديشد که اگر روز مبادا فرا رسد هيچ کدام از اين اندوخته‌‌ها گرهی از کار کسی نخواهد گشود؟ هرگز.  پی‌نوشت: درباره فلسفه و فرهنگ (ايسنا) text/html سه شنبه، ۱۱ دی ۱۳۸۶ 1:16 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=192 روزهای عيد فرصتی است برای ديدار خويشاوندان، به بهانه‌ای، يا به مناسبتی که مثلا بگویی می‌خواهم تکلیفی دینی يا آيينی انجام دهم، به جا آوردن به اصطلاح «صله‌ی رحم»، و مثلاً نمی‌خواهم مزاحم‌تان شوم يا خلوت‌تان را بر هم زنم، يا نمی‌خواهم لقمه‌ای از سفره‌تان بربایم، و به بازپيوستن پيوندهای خويشاوندی آمده‌ام! بدين گونه است که به ديدار کسانی می‌روی که از قديمترين زمانها يادشان در ذهنت مانده است، و در روزهايی دور روزهايی خوش را با آنان سپری کرده‌ای، در روزگاری که روزگاری نبود به پستی امروز. روز عید را رفتم به دیدن سادات فامیل. اما عيد کجا بود، جشن کجا بود، هنوز اندکی ننشسته‌ای «این خلق پُرشکایت گریان»، چنان از زندگی می‌نالد که گويی يا به نان شب مانده است يا اثاث خانه‌اش را صاحبخانه به خیابان گذاشته است. نه، غصه‌ اين نيست که ندارند، غصه اين است: دارد از کف‌مان می‌رود! می‌بینی چه سودی دارند می‌برند! شش ماه پيش، دوستی به من گفت بیا ملکی بخریم به شريکی. دستم تنگ بود. ملکی داشتم می‌خواستم بفروشم و خريدار نداشت. او رفت شریکی ديگر پیدا کرد و آن ملک را خريد. می‌دونی، حالا بعد از شش ماه چقدر به او منفعت می‌دهند و او نمی‌فروشد: ۱۵۰ ميلیون. حالا، فکر می‌کنی چقدر سرمايه گذاشته است که در طی ۶ ماه اين‌قدر نفع می‌برد: ۱۸۰ ميليون؟ من سی سال است کار کرده‌ام ۱۵۰ ميلیون در نياورده‌ام. حالا، در عرض ۶ ماه يکی می‌آيد و ۱۵۰ ميلیون می‌زند به جيب. text/html چهارشنبه، ۵ دی ۱۳۸۶ 12:06 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=191 دیشب تا يک و نیم نشستم و بحث ديدنی فوتبال با صفایی فراهانی را از برنامه‌ی «۹۰» ديدم. چون صبح ساعت ۸:۰۰ کلاس داشتم ديگر طاقت نیاوردم تا آخر بنشینم، اما گمان هم نمی‌کنم چيز بيشتری در اين باره داشت. بايد بگويم بسيار خوشم آمد از متانت و بزرگواری و سنجيد‌ه‌گويی و ادب آقای صفايی فراهانی که واقعاً در ميان مديران «جمهوری اسلامی» نادر و حيرت‌انگيز بود! هفته‌ی پيش وقتی آقای رئيس جمهور درباره‌ی فوتبال سخن می‌گفت، اصلاً نفهميدم که منظورش چيست، وقتی از يک طرف می‌گفت «من به علی‌آبادی گفتم برود فوتبال را درست کند»، لابد مثل همه‌ی کارهای ديگری که در اين چندسال درست شده است، و وقتی از طرف ديگر می‌گفت، «علی‌آبادی اشتباه کرد که رفت خودش را نامزد کرد و من به او گفته بودم اين کار را نکند!» روز بعد از اين مصاحبه، با هرکس که صحبت می‌کردم می‌گفت واقعاً نفهميده است که ايشان چه می‌گويد: چون هرچه می‌گفت بعد رد می‌کرد يا پس می‌گرفت و معلوم نبود چگونه متوجه نمی‌شود اين همه تناقضها را. باری، شگردهای تلويزيونی فردوسی‌پور و دبیر فدراسیون و سخنگويش هم جالب بود. با اينکه صفايی فراهانی خيلی زود روشن کرد که مصاحبه‌هايش بعد از عمل انجام‌شده‌ی رئیس تربیت بدنی به چه منظور بوده است، تنها کاری که آن دو مقام می‌توانستند انجام دهند «دروغگو» ناميدن صفايی فراهانی، بدون هيچ گونه پروايی از تبعات قضايی اين اتهام، و توسل به حرفها و مدارک آينده و مصلحت ندانستن اوضاع کنونی و... بود، اما معلوم نبود که اين همه صبر و اين همه تعجيل و اشتياق به «خدمت به مردم» چگونه می‌توانست جز با تکرار صدباره‌ی يک اتهام و اتهامهای بی‌شمار ديگر پايه و اساسی داشته باشد؟ در اين ميان «نود» هم با مصاحبه با اشخاص ناشناسی درباره‌ی وضعيت فدراسیون (فقط يک نفر معلوم بود که داريوش مصطفوی است و بقيه هيچ‌زيرنویسی مسئوليت و آگاهی آن اشخاص را در موضوع مورد بحث نشان نمی‌داد) فقط به تحريک عواطف می‌پرداخت و فردوسی‌پور هم که کم آورده بود فقط می‌خواست هرچه زودتر «تکليف» روشن شود. خنده‌دارترين صحبت ديشب هم مانند هميشه به فيروز کريمی اختصاص داشت که می‌گفت «طالب‌لو باید در آينده از کيان فوتبال و "قداست فوتبال" ما دفاع کند!» بيچاره، اين قدر برای هماهنگی با نظام و دفاع از ارزشهایش عجله داشت که به شمار «مقدسات» در دست احداث «قداست فوتبال» را هم افزود! باری، ماجرای اخير فدراسیون فوتبال می‌تواند موضوع جالبی برای تحقيق درباره‌ی رابطه‌ی «دموکراسی، فوتبال و جهانی‌شدن» باشد. شايد بد نباشد کسی به اين مسأله بپردازد. text/html يكشنبه، ۲ دی ۱۳۸۶ 1:46 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=190 شاید بارها شنیده باشید يا با خود گفته باشيد: «فلان به زور هم نمی‌توانست ديپلم بگيرد تا چه رسد کنکور قبول شود، اما رفت خارج و دکتر برگشت، و حال آنکه شاگرد اول‌های همکلاس و دانشگاه‌رفته‌اش هنوز ليسانس نگرفته بودند!» يا «فلان به زور هم نمی‌توانست اينجا دو جمله انگليسی ترجمه کند، اما رفت خارج و حالا مثل بلبل انگليسی حرف می‌زند و ...». یا «فلان نه قيافه‌ی درست و حسابی داشت و نه سر و وضعی، حالا تيپی زده نگو و نپرس». واقعاً اين خارج چه کار می‌کند که تنبل‌ترين دانش‌آموزان و دانشجويان هم دکتری می‌گيرند و بی‌عرضه‌ترين آدمها هم به جايی می‌رسند؟ البته، شايد به گمان ما. پاسخ را بارها داده‌اند: «غرب از ميانمايگان سرآمد می‌سازد، ما از سرآمدان‌مان ميانمايه می‌سازيم!» ما در اينجا خُرد می‌شويم، چون هزاران ديوار رو به روی‌‌مان می‌کشند. چون هزاران کس هست که بخواهد ما کوچک شويم، خُرد شويم و نابود شويم. اينجا فقط يک تن باید بزرگ باشد، جايی برای همه نيست. و ما خرد می‌شويم با فشار هر دستی. اين است که تنها فرار زندگی ما را می‌سازد. از روستا به شهر می‌گريزيم و از شهرستان به مرکز استان و از مرکز استان به پايتخت. اما باز هم جا کوچک است. می‌گريزيم به آخرين نقطه‌ی جهان. آنجا بزرگ می‌شويم. اما برای چه کسی؟ برای خودمان. text/html سه شنبه، ۲۷ آذر ۱۳۸۶ 2:09 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=189 چندشب پيش وبلاگ دخترخانم باهوش و موفق، در تحصيل (دانشجوی دوره دکتری)، اما زودرنجی را می‌خواندم که گفته بود ديگه زده زير همه‌چيز و دارد می‌رود! نوشته‌ی او مرا به ياد گفت و گويی انداخت که چندی پيش با دوست فرزانه و کهنسالی داشتم. او می‌گفت، «امروز وقتی با پسران جوان صحبت می‌کند از شور و شوق عظيمی که در همه‌ی آنان برای رفتن وجود دارد به تعجب می‌افتد، اما تعجبش وقتی بيشتر می‌شود که می‌بيند اين ميل به رفتن حتی در «دختران» جوان نيز به‌وفور وجود دارد. گمان می‌کنم در اين چندماه از صدمين بار هم گذشته باشد که چنين چيزی را می‌خوانم و البته عجبی نیست. اما چرا دوست بزرگوارم از رفتن «دختران» متعجب بود؟ text/html شنبه، ۱۷ آذر ۱۳۸۶ 10:52 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=188 حکایت اين پسرکی که یکی دو روز پيش «هشت نفر» را در مرکز خريدی، در اوماها، در نبراسکای امریکا، به گلوله بست و بعد خودش را کشت مرا به ياد داستانی از سارتر، در مجموعه داستانهای کوتاه «ديوار» انداخت: «اروستراتوس». سارتر در آنجا با استفاده از داستان تاريخی «هروستراتوس»، کسی که معبد آرتمیس در افسُس، يکی از عجايب هفتگانه‌ی جهان باستان را برای رسیدن به شهرت به آتش کشيد، داستانی می‌گويد درباره‌ی بی‌معنایی زندگی کارمندی که می‌خواهد با کشتن افراد ناشناس و قتلی بدون انگیزه‌ی قابل فهم «معنا»یی برای زندگی خودش دست و پا کند و از سبکی تحمل‌ناپذیر وجودش بکاهد: خودش را در تاريخ به ثبت برساند! اروستراتوس مدرن سارتر با خود می‌انديشد که هيچ کسی که کار درخوری برای بشریت انجام داده باشد سهمی از شهرت و بنابراین ماندگاری در تاريخ نخواهد داشت: چه کسی می‌داند که معبد باشکوه آرتمیس را چه کسی یا چه کسانی ساختند؟ اما همه می‌دانند که چه کسی آن را آتش زد! آيا اين خود دليلی بر آن نيست که «شرّ» بسیار ماندگارتر از «خير» است و انسان «نیکی» را فراموش می‌کند، اما «بدی» را به خاطر می‌سپارد؟ text/html سه شنبه، ۱۳ آذر ۱۳۸۶ 1:06 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=187 خواندن برخی نوشته‌ها حسی از شگفتی و درماندگی و خشم در آدم برمی‌انگيزد. بدترين نوشته‌ها از نظر من نوشته‌هايی است که مجموعه‌ای از اسمها و صفتهای متضاد را کنار هم می‌نشانند و آن وقت می‌خواهند درباره‌ی يکی از آن صفتها و اسمها داوری نيز بکنند. کسی که ديگران را «ميانمايه» می‌نامد يقيناً «خودشيفته» است و نه تنها باید از اين «خودشيفتگی» شاد باشد بلکه بايد با غرور و دليری در پای آن نيز بايستد. فريدريش نيچه که در ناميدن «همعصران» خود به «ميانمايگی» بسی گشاده‌دست بود بی‌هيچ شرمندگی «خودشيفته» بود و از آن باک نيز نداشت. او ستاينده‌ی غرور نيز بود. از همين رو، همه‌ی ناقدان او بر «خودشيفتگی» بی حد و حصرش انگشت گذارده‌اند و او را نکوهيده‌اند. اما، در کشور ما، که دشنامهای تازه و خوش‌آوا زود دزديده می‌شوند، چيزی که همواره فراموش می‌شود «انسجام» است. از همين رو، کسی که ديگران را «ميانمايه» می‌نامد نه تنها از «خودشيفتگی» خود غفلت می‌کند، بلکه در همان حال اين «ميانمايگان» را به «خودشيفتگی» نيز نکوهش می‌کند! به راستی، چگونه می‌توان کسانی را به «ميانمايگی» نکوهيد و در همان حال «خودشيفته» نبود و باز بر «خودشيفتگی» اين «ميانمايگان» نگونبخت اصرار ورزيد؟ آيا اين غیر از اين است که هنوز «ميانمايگی» نيز در کار نيست؟   text/html شنبه، ۱۰ آذر ۱۳۸۶ 9:48 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=186 اين «کاريکلماتور» جواد مجابی را سالهاست که به ياد دارم و بسيار دوست دارم — گمان می‌کنم در ماهنامه‌‌‌ی «ستاره سينما» بود، به سردبیری اسماعیل نوری‌علاء، در سالهای ۵۲ يا ۵۴، که آن را نخستين بار ديدم و نه تنها در دفتر يادداشتهايم نوشتم بلکه همواره به خاطر سپردم. به راستی که بهترين سخن سخنی است که آن را به خاطر بسپرند و همواره با خود تکرار کنند. «کاريکلماتور» اصطلاحی بود که نخستین بار احمد شاملو در سال ۴۶ يا ۴۷ برای جملات کوتاه و تصویری و پرمغز پرویز شاپور به کار برد. شايد شاملو به اين دليل اين «اصطلاح» را ساخت که پرويز شاپور کاريکاتوريست بود و به نويسندگی روی آورده بود. در آن سالها هنوز کسی نيچه يا ويتگنشتاين را چندان نمی‌شناخت، و ميلی به تقليد از آنان به وجود نيامده بود، اما ميلی به وجود آمده بود به گفتن سخنان حکيمانه‌ای که سرشار از معنا و به گونه‌های مختلف تأویل‌بردار بود. استفاده از «آفوريسم» يا کلمات قصار و سخنان نغز، البته تاريخی کهن دارد، و شايد همزاد با شعر باشد، شعر منظومی که می‌خواهد کلام حکمت باشد. در ميان فيلسوفان و شاعران باستان و سپس در جهان اسلام نيز در ميان فيلسوفان و حکيمان و شاعران و صوفیان نيز اين گونه سخنگويی ارج و قرب بسیار داشت و يکی از دلايل عامه‌پسندی حکمت آنان همين سخنان نغز بود. باری، اکنون سخنم چيز ديگر است. text/html يكشنبه، ۴ آذر ۱۳۸۶ 11:23 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=185 يکی دو هفته پيش، در اواخر هفته (چهارشنبه ۲۳ آبان)، در «انجمن فلسفه» به مناسبت «روز فلسفه» مجلسی برگزار شد که استادان و سروران و همکارانم در آن درباره‌ی «خود» و «ديگری» و «گفت و گو» سخن گفتند و من در يادداشت قبل گزارشی از آن دادم. دوستان «شهروند امروز» اين سخنان را در شماره‌ی اخير مجله، امروز، آورده‌اند. من هم به همين مناسبت يادداشتی نوشتم که در همين شماره منتشر شد. چنانچه مایل باشید اين يادداشت را می‌توانید در زیر بخوانيد. text/html سه شنبه، ۲۹ آبان ۱۳۸۶ 2:42 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=184 چهارشنبه و پنجشنبه در «مؤسسه پژوهشی/انجمن حکمت و فلسفه» دو مجلس فلسفی برقرار بود که به هيچ کدام نرسيدم. به‌ويژه می‌خواستم در مجلس پنجشنبه حاضر باشم تا هم عذر تقصیری به جا آورده باشم برای ندادن مقاله و هم دیداری تازه کنم با استادانم و هم برخی دوستان را ببینم که معمولا در اين گونه مواقع می‌شود ديدشان. اما اين رفتن به مرکز شهر و برگشتن از آن آن‌قدر برایم سخت شده است، که فقط باید اجباری شدید وادار به این کارم کند. باری، معلمی هرگز آرزوی شغلی من نبوده است و، علاقه و عشقم نيز، و اگر دست تقدير از آستين استادانم بيرون نمی‌‌آمد و مرا بدین راه نمی‌انداخت هرگز بدين راه قدم نمی‌گذاشتم. من حيات شغلی خودم را چه به عنوان ويراستار و چه به عنوان مترجم و چه به عنوان آموزگار مديون استادانم هستم، و در زمانی که يافتن کار با مشکلات بسيار رو به رو بود و به واسطه‌های قدرتمند نياز داشت، من بی‌هيچ قوم و خويشی و تعهد فکری و مرامی به گروهی خاص، به آسانی توانستم در مراکزی مشغول به کار شوم که برای برخی حسرت و آرزو بود. از همين رو در اين سالها بسيار دشمنيها ديده‌ام و تلخکام بوده‌ام. گاهی با خودم فکر کرده‌ام که کاش کسی از من حمايتی نمی‌کرد و راهی ديگر در زندگی پيش می‌گرفتم — راهی که چه بسا امروز زندگيم را بهتر از آنی می‌کرد که امروز هست. text/html دوشنبه، ۲۱ آبان ۱۳۸۶ 2:02 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=183 امروز عصر به خانه که آمدم همينکه قدم به راهرو گذاشتم آقا جمال منتظر بود تا «بخارا ۶۲»، مزين به تصوير جناب عزت‌الله فولادوند، را از زير پيشخوان بيرون بياورد و به دستم بدهم. از انتشارش آگاه بودم و يکی دوسالی است که به لطف آقای دهباشی تقریباً همه‌ی شماره‌های منتشرشده‌ی بخارا به رايگان به دستم رسیده است. باری، ديدار مردی همچون عزت‌الله فولادوند، که بی‌نياز از هرگونه لقب و عنوان، افتخار فرهنگ ما در اين دو سه دهه‌ی اخير است همواره برایم شادی‌آفرين و دانش‌افزا بوده است، چه در ديدار شخصی، و چه در ديدار نوشتاری. علی دهباشی چه در «بخارا»، و چه پيشتر در «کلک»، همواره مقاله‌ای به تأليف يا ترجمه‌ی استاد عزت‌الله فولادوند را در آغاز مجله قرار داده است و با اين کار بر اشتهای خواننده برای مطالعه‌ی مجله تا انتها بسی افزوده است. حسرتی که من هميشه داشته‌ام، حسرتی که برای خودم نبوده است، همواره اين بوده است که ای کاش برخی کتابها که استاد فولادوند در واپسين سالهای دهه‌ی ۵۰ و سپس دهه‌ی ۶۰ بر خوان زبان فارسی نهاد، دست کم یکی دو دهه پيشتر در اختيار خوانندگان و روشنفکران کشور ما قرار می‌گرفت، اگر کتابهایی همچون «خشونت» و «انقلاب» هانا آرنت يا «جامعه‌ی باز و دشمنان آن» کارل پوپر در دهه‌ی ۴۰ يا آغاز ۵۰ در اختيار خواننده‌ی فارسی زبان بود ما امروز چه سرنوشتی می‌داشتيم؟ نمی‌دانم. اما مطمئنم هرچه بود بهتر از اين بود. بيشترين زیانی که هر جامعه‌ای می‌بيند از نادانی روشنفکرانش است، من دست استاد فولادوند را می‌بوسم، که دست کم برای خودم در سالهای خانه‌نشينی ۵۹ تا ۶۳، بهترين مونس و همدم و استاد را فراهم کرد. در اين شماره‌ی بخارا مصاحبه‌ی سيروس علی‌نژاد با عزت‌الله خان فولادوند منتشر شده است. اين مصاحبه سال گذشته در «بی بی سی» منتشر شده بود. دوستانی که مايل باشند در فضای اينترنت به مطالعه‌ی اين گفت و گوی خواندنی بپردازند. آن را می‌توانند در زير بيابند. (يافتن فيلترشکن با خودتان!) گفتگو با عزت الله فولادوند: چرا به ترجمه روی آوردم اهميت 'لحن در ترجمه' در گفتگو با عزت الله فولاد وند فهرست آثار عزت الله فولادوند text/html يكشنبه، ۲۰ آبان ۱۳۸۶ 2:13 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=182 در اين چند هفته‌ای که گذشت حال خوشی نداشتم.‌ «خواندن» چند خبر مرگ هم بر آن افزود. نخستين خبر دو سه هفته‌ پيش بود، وقتی آن «داستان هولناک» را خواندم. و البته اين اولين بار نبود که چنين داستانی می‌شنيدم يا می‌خواندم. بعد از ۵۷ ديگر از اين چيزها فراوان بوده است و فراوان شنيده‌ام و خوانده‌ام! دختر خانم دانشجو - دکتر ۲۷ ساله‌ای خودکشی کرد يا کشته شد! در همان روزها باز خبری خواندم درباره‌ی مرگ يکی از دانشجويان دکترای علوم اجتماعی دانشگاه تهران، در حادثه‌ی رانندگی، مرحوم دکتر يحيی امامی، که ۳۸ سال بيشتر نداشت. و سرانجام، مرگ شاعر، دکتر قيصر امين‌پور، در ۴۸ سالگی، آن هم به‌واسطه‌ی عوارض ناشی از يک حادثه‌ی رانندگی در ۸ سال پيش. دکتر ناصر فکوهی در مراسمی که برای مرحوم امامی برپا شده بود از دلالتهای انسان‌شناختی مرگ بحث کرده است: ديالکتيک مرگ و فراموشی. اما مرگ وجهی ديگر نيز دارد: يادآوری. «مرگ ديگری» می‌تواند «يادآور» مرگ خود ما باشد. شايد اولين بهت ما از شنيدن خبر مرگ هرکسی همين باشد: او مرد. من هم می‌ميرم. و اين آدم را اندوهگين می‌کند. با خود می‌گويد چه سود از همه‌ی اين کوششها و رنجها. چه باقی می‌ماند؟ هربار که کسی می‌میرد، می‌توان پرسيد: چه بُرد و چه به جا گذاشت؟ من هربار که به یاد مرگ می‌افتم تنها این سؤال را از خودم می‌کنم. اما راستی وقتی به مرگ این سه تن که از حیث سنی فاصله‌ای به تقریب ده ساله با يکديگر دارند می‌نگرم، بیشتر درباره‌ی سرنوشت نسل فرهیخته‌ای نگران می‌شوم که در این سرزمین زندگی می‌کند. هر سه تن جان خود را بر اثر «تصادف» از دست داده‌اند. دست تصادف یکی را صبحگاه با مأموران منکراتی رو به رو می‌کند و به مسلخ می‌کشاند و ديگری را بی‌احتیاطی رانندگان به سوی مرگ سریع یا مرگ تدریجی می‌راند. آيا بهای مرگ و زندگی ما همين است که به تصادف زنده باشيم و به تصادف بميريم؟ پ.ن. سایت مرا «بلاگ‌رولینگ» مدتی است که پينگ نمی‌کند. کسی می‌داند چرا؟ text/html پنجشنبه، ۳ آبان ۱۳۸۶ 3:52 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=181 من باز فتيله‌سوز شدم. نمی‌دانم باز اين کدام قبضی بود که به من رسيد و يک باره مرا از کار و زندگی انداخت. سالهاست که با خودم می‌گويم ديگر تمام شد. اما تمام نشد. تمام نمی‌شود. مثل يک اختاپوس افتاده رويم و ول کن هم نيست. هر دستش را که می‌زنم باز يک دست ديگرش را دراز می‌کند و باز ... ای خدا! تا کی! خب، هفته‌ی گذشته روزهای خوشی داشتم. چهارشنبه را نشستم دوتا فوتبال محشر نگاه کردم پشت سرهم: انگليس - روسيه؛ فرانسه - ليتوانی. بيچاره انگليسيها. حالا شده‌اند محتاج لطف اسرائيل. اگر اسرائيل بتواند همان کاری را که گرجستان با اسکاتلند کرد، با روسيه بکند، انگليس بختی برای صعود دارد، وگرنه شايد اصلا هيچ تيمی از بريتانيای کبير در جام ملتهای اروپای ۲۰۰۸ اتريش - سويس حاضر نباشد. خب، اسرائيل حالا شايد با يک برد کوچک بتواند کاری با دلهای انگليسيها بکند و منتی بر سر آنها بگذارد که هيچ پولی نکند و نتواند! پنجشنبه هم رفتم يک کنسرت اشرافی، با موسيقی ايرانی، و خيلی لذت بردم و کاملا احيا شدم. چقدر خوب است آدم هفته‌ای يک بار هم که شده برود کنسرت. واقعاً که هيچ چيز به اندازه‌ی موسيقی با روح آميخته نيست — «دورباد از ما روزی که در آن رقصی نکرده باشيم و آوازی نخوانده باشيم — چنين گفت نيچه!». کدام «ميوه‌ی ممنوعه»؟ اما هفته‌ی گذشته جوکهای بامزه‌ای هم در باره‌ی اين مجموعه‌ی تلويزيونی ماه رمضانی — «ميوه‌ی ممنوعه» — شنيدم، که گرچه هيچ قسمتی از آن را نديده‌ام، جز چندنما، اما از آنچه درباره‌اش شنيده‌ام و خوانده‌ام، يکی دوتا استعاره‌ی خوب برای تأويل و تفسيرهای «باطنی» در آن ديده‌ام! — خب منتقد گاهی می‌تواند کاری کند که فيلمی توقيف شود و ديگر کسی حتی جرأت نکند نامی از آن ببرد! اولين جوک پيامکی را دوستی برايم تعريف کرد که می‌گفت داغ داغ است: «طرح تعويض همسران فرسوده به اجرا درمی‌آيد: "قدسی" بدهيد، "هستی" بگيريد!». خب، مشابه‌سازی بامزه‌ای است، اما تعويض «قدسی» با «هستی»، آن هم در «جمهوری اسلامی»، شايد کاری چندان بی‌مسمی هم نباشد! به قول ظريفی، تبليغ سکولاريسم از اين بهتر نمی‌شود، آن هم از صدا و سيما. بخصوص حالا که «هستی» ملت هم دارد بر باد می‌رود. امان از اين «باطنيگری تاريخی»! text/html جمعه، ۶ مهر ۱۳۸۶ 2:36 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=180 درباره‌ی اينکه شريعتی از اين يا آن انديشه متأثر بوده است بحق يا ناحق سخن بسيار گفته شده است. شک نيست که هيچ نويسنده يا روشنفکر و متفکری از هيچ به وجود نمی‌آيد. تاريخ و سنت فرهنگی هر جامعه‌ای در ساختن روح و جان فرزندانش از همان ابتدای تولد دست به کار می‌شود و بعدها که آشنايی با فرهنگهای بيگانه و بزرگتر نيز برای اين فرزندان به بلوغ رسيده به وجود می‌آيد باز به تأثيرگذاری خود ادامه می‌دهد. و اين بار جهان نيز به سرزمين مادری افزوده می‌شود. اما در هر تأثيرگذاری پرسشی که می‌تواند مطرح باشد اين است که چگونه اين تأثيرگذاری‌ها به پديدآمدن ترکيبها و تأليفهای تازه و خلاقيتهای فردی انجاميده است و فرق ميان مقلدی ناپخته با آفريننده‌ای مبتکر در چيست؟ شريعتی با آنکه به استفاده از انديشه و روش و بيان جديد باور داشت و آن را کاری مشروع می‌شمرد، پيروی از مُد روز و چسباندن هرچيز به اسلام را مطابق با پسند «زمانه» روا نمی‌شمرد: همواره از اين شيوه کراهت داشته‌ام که فرضيه‌ها و قوانين جديد علمی — و حتی اختراعات — را دانسته و ندانسته، «بلغور» کنم و آنگاه آيات قرآن يا احکام اسلام را به آنها بچسبانم. چنين سبکی معمولاً حاکی از ««عقده‌ی حقارتی» است در برابر غرب و عکس‌العمل روانی عقب‌مانده‌هاست در قبال پيش‌افتاده‌ها که می‌کوشند خود را کتمان کنند و حتی با ارزشهای منسوب به «قوی»تر خود را توجيه! («شيعه»، م.آ. ٧، ص ١١٧–١١٦) text/html جمعه، ۳۰ شهريور ۱۳۸۶ 10:51 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=179 درباره‌ی نسبت انديشه‌های شريعتی با مارکسيسم می‌توانيم به سه گونه رابطه قائل باشيم: (۱) شريعتی اساساً مارکسيست بود و اسلام را پوشش آن قرار داده بود («منافق»)، يا در صورت ديگر، شريعتی مارکسيسم و اسلام را به هم آميخته بود («التقاطی») و وزن ايدئولوژی مارکسيستی آن بيش از ايدئولوژی اسلامی‌اش بود؛ (۲) شريعتی مارکسيست نبود، اما از انديشه‌های مارکس (علمی و نه ايدئولوژيک) متأثر شده بود و با اتخاذ برخی مفاهيم يا روشهای مارکسی و/يا مارکسيستی می‌کوشيد آگاهانه تاريخ و فرهنگ دينی مسلمانان را تفسير کند؛ (۳) شريعتی از تحليلهای مارکسيستی عليه سرمايه‌داری و نقد ارزشهای جامعه‌‌ی بورژوايی واستعمار و امپرياليسم استفاده می‌کرد و از ليبراليسم و دموکراسی و ارزشهای آن عليه کمونيسم و نقد آن، اما او فقط می‌خواست ايدئولوژی اسلامی به تعبير خودش را جا بيندازد. او، در واقع، چنانکه گاهی می‌نمايد و خود نيز اذعان دارد سخت در قالب مکتب و مرامی می‌گنجيد، گويی هيچ مکتب يا انديشه يا شخص بزرگ و متفکری نيست که برای او بی‌اهميت باشد. او می‌خواست جامع نقيضين يا اضداد باشد. او مانند عارفی وحدت وجودی اساساً با هيچ چيز سر دشمنی نداشت. text/html پنجشنبه، ۲۹ شهريور ۱۳۸۶ 6:13 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=178 هيچ چيز برای آدم دردناکتر و خنده‌دارتر از اين نيست که زمانی به همان چيزی متهم و منسوب شود که سالها با آن مبارزه کرده است يا از آن متنفر بوده است. شايد اين همان چيزی باشد که از آن به «مکر تاريخ» يا «مکر زندگی» ياد می‌کنند. باری، از آنجا که دو نويسنده‌ی مورد بحث ما، هاشمی و گنجی، هردو يوتوپياهای لنينيستی، استالينيستی، مائوئيستی را دليل بر مارکسيست بودن شريعتی می‌دانند، و نه حتی تأثيرپذيری شريعتی از مارکسيسم، بهتر است ابتدا ببينيم غير از آن نقل قولهايی که دوستان در اثبات مدعای خود آوردند ما چه ادعايی می‌توانيم در نفی مدعای آنان بياوريم. شريعتی درباره‌ی يوتوپياهای مارکسيستی چنين نظر می‌دهد: پس از انقلاب اکتبر، با ظهور استالينيسم و مائوئيسم که از کمونيسم، يک جامعه‌ی منجمد و سرد و خفقان‌آميز و هولناک سراپا بوروکراتيک [ساخت]، بر اساس اکونوميسم و نظام دولت‌پرستی و کيش رهبرستايی که در آن سياست، اقتصاد، عقيده، فلسفه، علم و ادبيات و حتی هنر و ذوق و زيبايی از طرف ادارات دولتی مربوطه بر همه ديکته می‌شود و هر که کلمه‌ای را غلط بنويسد يا خائن است و يا ديوانه! و هر ابتکاری حرام است و هر اجتهادی بدعت و هر تجديد نظری کفر و هرکه، هرجا و هروقت، تا قيام قيامت، از نص کتاب منزل يا حديث نبی مرسل يا امر امام مفترض‌الطاعة يا حکم فقيه حاکم رسمی شرع يا فتوای رساله‌ی عمليه‌ی مرجع غفلت کند مهدورالدم است و نجس و ملعون و با رطوبت نمی‌توان با او ملاقات کرد. و نام اين مکتب نه يک فرقه‌ی متعصب و کهنه‌ و تابويی مذهبی، که ايدئولوژی علمی مترقی و متحول انقلابی و ديالکتيک! .... و اين است دستاورد انسان معاصر در طول پنج قرن تلاش و دو انقلاب بزرگ. («ما و اقبال»، م. آ. ۵، ص ۱۳۱–۱۳۰) text/html سه شنبه، ۲۷ شهريور ۱۳۸۶ 4:05 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=177 اتهام يا انگ «مارکسيسم اسلامی» به انديشه‌های شريعتی يا «مارکسيست» خواندن او اتهام يا انگی نيست که در سالهای اخير به او زده شده باشد، و به‌ويژه يافته‌ يا بافته‌ی اکبر گنجی باشد. شريعتی خود بارها اين اتهام را شنيده بود و پاسخ/پاسخهايی نيز به آن داده بود. آخرين شاه ايران نيز در روزهای انقلاب نسبت به «مارکسيسم اسلامی» هشدار داد و از آن سخن گفت، اما کمتر کسی آن را جدی گرفت. بنابراين، نمی‌توانيم بگوييم که اين کشف يا سخن جديدی است. اما چرا اين «اتهام» بعد از سی سال باز تکرار می‌شود و امروز ما فقط از زبان اکبر گنجی نيست که آن را می‌شنويم، و صداهای ديگری نيز به آن افزوده می‌شود، چه چيزی مبنايی برای اين اتهام به وجود آورده است؟ بی‌اعتباری مارکسيسم – لنينيسم در صحنه‌ی جهانی و گرايش روزافزون به سوی ليبراليسم يا برخی نگرشها و نهادها و سازمانها و شيوه‌های مديريتی در نظام جمهوری اسلامی؟ شايد بهتر باشد ابتدا نگاهی تاريخی به رواج اين تعبير و مقبوليت آن داشته باشيم و سپس ببينيم اين اتهام تا چه اندازه می‌تواند در خصوص شريعتی برصواب باشد. شريعتی خود از اتهامها يا برچسبهايی که به او و سخنانش می‌زدند آگاه بود. نوشتن درباره‌ی دين برای کسانی که جدا از نهادهای رسمی دينی و متوليان آن می‌انديشند و در پديد آوردن تأليفهای تازه موفق می‌شوند همواره بحق يا ناحق اتهام «نادرستی» و «آميختگی» را به دنبال خواهد داشت، چه نهادهای رسمی همواره تعريف «حقيقت» را در اختيار خود دانسته‌اند و بس. از همين رو، در همه‌ی اديان، و نظامهای فکری، ما يک روايت «پاک‌دين/به‌دين» (يا به تعبير انگليسی: orthodox) داريم و يک روايت «بددين» يا «ناسالم» (يا به تعبير انگليسی: heterodox). مراجع رسمی دينی/فکری صاحب قدرت در هر نظام دينی/فکری و مذهبی خود را يگانه مفسر مشروع و بحق آن دين و مذهب دانسته و ديگر روايتها را «نادرست» و «ناسالم» و «نامشروع» تلقی می‌کنند. از همين رو، متفکر و روشنفکری که وابسته به نظام دينی/فکری و مذهبی حاکم نباشد همواره بحق يا ناحق در مظان اتهام «نادرستی/ناسالمی اعتقاد» خواهد بود، چه «قدرت» يا «نهادهای رسمی دينی/فکری» خود را يگانه معيار و مرجع «درست/سالم» يا «نادرست/ناسالم» بودن اعتقاد می‌دانند. از همين رو، در جهان اسلام، همه‌ی روشنفکران و فيلسوفان، از فارابی تا ملاصدرا، و حتی صوفيان با اتهام «نادرست/ناسالم» بودن عقيده مواجه بوده‌اند و علاوه بر آزار و پيگرد به عقوبت مرگ نيز گرفتار آمده‌اند. اما شريعتی از قدما هم بيشتر در تنگنا بود، چون فقط با روحانيون و متوليان رسمی دين نبود که درگير بود، متوليان «روشنفکری» نيز به او می‌تاختند. او چندماهی قبل از مرگش نوشت: text/html جمعه، ۲۳ شهريور ۱۳۸۶ 1:04 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=176 نقد شريعتی از دموکراسی‌ به هيچ وجه در ردّ خود مفهوم «دموکراسی» نيست، بدين معنا که او به اين مسأله نمی‌پردازد که آيا اصلاً دموکراسی و پذيرش آراء عمومی به عنوان اساس مشروعيت حکوميت امر درستی است يا نه، او اصولاً اين امر را پذيرفته است، و در مقام فردی معتقد به مذهب شيعه نيز می‌پذيرد که دست کم در عصر غيبت «مردم» می‌توانند جانشين خدا شوند و به حکومت مشروعيت دهند، گرچه او استدلالی برای عدم پذيرش آراء همه‌ی افراد به شيوه‌ی سقراطی و افلاطونی می‌آورد: ناآگاهان و نادانان رأيی ندارند که بدهند! و به همين دليل می‌خواهد برای دوره‌ی بعد از رحلت پيامبر (ص) و «حکومتهای انقلابی آسيا و افريقا» دوره‌ای برای گذار به «دموکراسی» تعريف کند. بنابراين، او در مجموع مشروعيت «آراء عمومی» و دموکراسی را می‌پذيرد و به همين دليل حتی در ضمن «نقد دموکراسی» نيز هيچ‌گاه خود «دموکراسی» را نفی نمی‌کند. اکنون بنا بر آنچه پيشتر گفتيم نقد شريعتی از «دموکراسی» را می‌توانيم به دو وجه منحصر کنيم: (۱) دموکراسی در مقام نظامی سياسی راه مطلوبی برای پيشرفت و ترقی جوامع عقب‌مانده نيست، چون دموکراسی می‌تواند پيامدهای ناخواسته‌ای از جمله فاشيسم داشته باشد، چنانکه داشته است؛ و لذا برای جوامع عقب‌مانده و در حال گذار بهتر است راه کوتاهتر و کم دست‌اندازتری انتخاب شود: «دموکراسی متعهد» (و نه «ديکتاتوری پرولتاريا»، چنانکه برخی دوست دارند اين دو را يکی بدانند!) (۲) دموکراسی کشورهای غربی نيز نمی‌تواند موجه و مطلوب باشد، چون نظامهای استعماری و امپرياليستی غرب، همه با وجود اذعان به دموکراسی و حقوق بشر، حقوق و آزادی مردمان جوامع ديگر را پايمال کرده‌اند و، با اذعان به ليبراليسم، فقط به رواج سرمايه‌داری و استثمار و زراندوزی و پول‌پرستی و افزايش محروميت و رواج فحشا رسيده‌اند! text/html چهارشنبه، ۲۱ شهريور ۱۳۸۶ 3:14 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=175 هفته‌ی گذشته با شتاب چيزی نوشتم برای ويژه‌نامه‌ی سمينار «دين و مدرنيته ۲»، در پنجشنبه ١۵ شهريور، که ظاهراً همان روز پنجشنبه منتشر شده است. امشب ديدم که در پايگاه سمينار تمامی سخنرانيها و مقالات ويژه‌نامه نيز آمده است. با تشکر از آقای حميدرضا جلايی‌پور، دبير سمينار، که بدقولی‌های مرا با خوشرويی تحمل کردند، اگر مايل به خواندن اين يادداشت هستيد اينجا را فشار دهيد. اميدوارم در آينده اين بحث را بيشتر بپرورم.   text/html دوشنبه، ۱۹ شهريور ۱۳۸۶ 3:13 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=174 مطرح شدن «دموکراسی» برای برتری دادن مذهب اهل سنت بر تشيع يا مستعد دانستن يکی بيشتر از ديگری برای پذيرش «دموکراسی» شريعتی را به بيان دلايلی در عدم امکان آن يا «انقلابی نبودن» و «به مصلحت نبودن» آن وامی‌دارد. بنابراين، هرجا شريعتی از مخالفت با دموکراسی يا برنامه‌اش برای «نفی دموکراسی» سخن می‌گويد مقصودش همين دفاع تاريخی از «شيعه» است: شيعه حق داشته است «وصايت» و «امامت» را برتر از «اجماع» و «شوری» و «بيعت» بداند، چون محمد (ص) ايدئولوگ انقلاب بوده است! از همين رو شريعتی، با اذعان به برتری «دموکراسی» بر هر شکل ديگر از حکومت، آن را برای هر مرحله‌ی تاريخی مناسب نمی‌داند: من دموکراسی را با آنکه مترقی‌ترين شکل حکومت می‌دانم و حتی اسلامی‌ترين شکل، ولی در جامعه‌ی قبايلی، بودن آن را غيرممکن می‌دانم و معتقدم که طی يک دوره‌ی رهبری متعهد انقلابی بايد جامعه‌ی متمدن دموکراتيک ساخته می‌شد سپس ....» («ما و اقبال»، م. آ. ۵، ص ۴۸، حاشيه) text/html يكشنبه، ۱۸ شهريور ۱۳۸۶ 4:14 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=173 در نوشته‌های شريعتی می‌توانيم سه دسته نظر درباره‌ی دموکراسی ببينيم: (۱) نفی دموکراسی؛ (۲) نکوهش دموکراسی؛ (۳) ستايش دموکراسی. از ارتباط و فهم و نقد اين سه نظر است که می‌توانيم به نظر واقعی شريعتی درباره‌ی دموکراسی برسيم. شريعتی در نامه‌ای، متعلق به سال ۵۴ به بعد، می‌نويسد: ‌ من قلم ادبی و رشته‌ی جامعه‌شناسی و تخصص علمی‌ام را در فلسفه‌‌ی تاريخ رها کرده‌ام تا همه از علی و فاطمه و حسين و زينب و انتظار موعود و شهادت و امامت و امام سجاد و فلسفه‌ی سياسی و انقلابی «وصايت» و «غدير» و نفی شوری و سقيفه و دموکراسی و خلافت و معرفی سلمان و ابوذر و حجر و حر و تمامی ارزشهای اهل بيت و شخصيتهای تشيع و رسالت تاريخی و جهانی و انسانی علی بگويم و بنويسم («با مخاطبهای آشنا»، م. آ. ١، ص ۱۷۳؛ در نامه‌ای به حجتی کرمانی، ١٣۵٤ به بعد) قرار گرفتن نام «دموکراسی» در کنار «سقيفه» بايد ما را به اين پرسش رهنمون شود که چرا او اين دو و نيز تعدادی از نامها و مفاهيم اسلامی ديگر را در کنار يکديگر قرار می‌دهد؟ برای فهم اين نکته بايد به جای ديگری نيز رجوع کنيم تا ببينيم چرا شريعتی «نفی دموکراسی» و «نفی شوری» و «نفی خلافت» را کاری در عرض سخن گفتن از علی و فاطمه و ... قرار می‌دهد. شريعتی در «تشيع علوی و تشيع صفوی» (م.آ. ۹، ص ۵٨) از اعلاميه‌ای سخن می‌گويد که برخی از روحانيون آن زمان، يعنی آية‌الله سيد صدرالدين جزايری، و آقا‌زاده‌اش سيد مرتضی جزايری، و سيدمرتضی عسکری، متخصص معروف مذهب تشيع صفوی، منتشر کرده و در آن حسينيه‌ی ارشاد و شريعتی را متهم به اشاعه‌ی افکار و اعمالی کرده‌اند که يکی از آنها «دموکراسی» است. شريعتی آن اعلاميه را به‌طور کامل می‌آورد و نقل می‌کند تا نشان دهد که مخالفانش دارای چه اخلاقی‌اند. آن اعلاميه با اين انذار آغاز شده بود (ص ۶۱): text/html جمعه، ۱۶ شهريور ۱۳۸۶ 4:16 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=172 يکی از ويژگيهايی که مقاله‌ی تحقيقی را از ديگر انواع مقاله‌نويسی متمايز می‌کند چگونگی «سهم ادا کردن» (contribution) نويسنده در موضوع مورد بحث است. نويسنده‌ای که مقاله‌ای درباره‌ی موضوعی می‌نويسد، اگر می‌خواهد مقاله‌ی تحقيقی بنويسد و نه رونويسی بی‌منبع و مأخذ از روی نوشته‌های ديگران، بايد چيزی به تحقيقات قبلی بيفزايد، تا سهمی در پيشبرد دانش داشته باشد، و اين کار بدون استناد و ارجاع و اشاره به نويسندگان ديگر و چالش با آنان ممکن نيست. يکی از بيماريهای همه‌گير روشنفکران ما «بُخل» آنان در استناد و ارجاع به معاصران خود و ناديده گرفتن آنان است، و حال آنکه بسيار از يکديگر استفاده می‌کنند، گويی حتی طاقت ديدن نام يکديگر را نيز ندارند يا حتی در ارجاع نيز بايد فقط به دوستان و همفکران يا دشمنان ارجاع داد! text/html يكشنبه، ۱۱ شهريور ۱۳۸۶ 4:06 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=171 اکبر گنجی نخستين بخش از مقاله‌ی خود را با سخنی درباره‌ی نقد شريعتی و شيفتگان و مخالفان و ناقدان او آغاز می‌کند، ماجرايی که از زمانی قبل شروع شده و همچنان ادامه دارد، اما ما هرگز نمی‌فهميم که چه کسانی اين نقدها را نوشته‌اند، فقط دو جمله از اعضای خانواده‌ی او در پاسخ به ناقدانی که شريعتی را متهم به مخالفت با دموکراسی کرده‌اند به عنوان شاهدی بر ناشکيبايی شيفتگان او آورده می‌شود. بدين ترتيب، در همين ابتدای کار نورپردازی صحنه به نفع مخالفان يا ناقدان شريعتی طراحی می‌شود. گنجی می‌نويسد: text/html جمعه، ۹ شهريور ۱۳۸۶ 4:51 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=170 گاهی گام کوچکی در تاريخ جهان يا بشر هزاران سال طول می‌کشد و گاهی در طی چندسال يا چندماه يا چندروز چنان تحولات بزرگی پيش می‌آيد که تصور آن نيز هرگز از ذهن هيچ انسانی نگذشته است. همه‌ی ما که امروز در پايان نيم قرن نخست زندگی خويشيم دست کم می‌توانيم سی‌ يا چهل سال اخير را به خوبی به ياد آوريم. مثلا، می‌توانيم از خود بپرسيم چگونه از رواج تلويزيون در دهه‌ی ۵۰ به رواج ويدئو (از بتاماکس تا وی اچ اس) از اواخر دهه‌ی ۵۰ و بعد در دهه‌ی ۶۰ و سپس رواج رايانه و ماهواره و سی دی و اينترنت در دهه‌ی ۷۰ و دی وی دی در دهه‌ی ۸۰ رسيديم. امروز وقتی کسی مقاله‌ای در آن سوی جهان می‌نويسد ما در طی چنددقيقه می‌توانيم مشاهده کنيم و بخوانيم. وقتی به حجم و تعداد عنوان کتابهايی که در طی اين سی سال منتشر شده است نگاه می‌کنيم، می‌بينيم آگاهی ما از فلسفه يا تاريخ سياسی و فرهنگی جهان به مراتب بيش از کسانی است که سی سال قبل زندگی می‌کردند، پس آيا به نظر نمی‌آيد که کسانی که در سالهايی دورتر از ما می‌زيسته‌اند در جهان تنگ و محدودی به سر می‌برده‌‌اند؟ آيا تمامی اين تحولات و پيشرفتهايی که در همين يک سده‌ی اخير روی داده با همه‌ی آنچه در طی تاريخ هشتادهزارساله‌ی «انسان انديشنده» رخ داده است مقايسه‌شدنی است؟ اما آيا بسياری از اين پيشرفتها به ياری فکر و عقل خود ما انجام شده است يا ما از قضا در تاريخی و جهانی به سر می‌بريم که ما را بی هيچ اختياری و کوششی در اين راه افکنده است و به سوی مقصدی ناشناخته به پيش می‌برد؟ در يک کلام بگويم، آيا ما از پيشينيان خود فقط به‌واسطه‌ی زمان نيست که برتريم؟ — بی هيچ کوششی به دست خودمان! با خود می‌انديشيدم که اگر شريعتی از نسل ما بود و می‌توانست همين توليد فکری را داشته باشد، آن وقت انديشه‌ی او و تاريخ جامعه‌ی ما چه شکلی می‌داشت؟ ما، امروز حتی با وجود فيلتر و سانسور اينترنت در ايران، می‌توانيم نوشته‌های گنجی را بخوانيم و در طی چند ساعت يا چندروز نسبت به آنها واکنش نشان دهيم، اگر می‌توانستيم به همين سرعت هم نسبت به انديشه‌های شريعتی واکنش نشان دهيم، آيا اکنون جامعه‌ی ديگری نمی‌داشتيم؟ چرا بايد سی سال طول بکشد تا ما بخواهيم کسی را «نقد» کنيم يا به فکر نقدش بيفتيم؟ اما راستی سی سال طول کشيد تا ما فهميديم شريعتی مخالف دموکراسی يا مارکسيست يا لنينيست بود؟ text/html چهارشنبه، ۷ شهريور ۱۳۸۶ 4:01 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=169 مدتهاست که می‌کوشم خودم را راضی کنم ديگر سری به اينترنت نزنم و چيزی از اينجا و آنجا نخوانم و فقط بچسبم به کارهای تعريف‌شده‌ی خودم و به هيچ چيز ديگر اصلاً فکر هم نکنم — گور پدر روشنفکری، اين ميل به همه‌چيز دانی و همه‌چيز خوانی. دلگی و وبگردی ديگر بس. اما اين دل هرزه‌گردم باز راضی نمی‌شود. و باز از کار می‌افتم و به چيزهايی می‌پردازم که اصلاً به من مربوط نيست. نمی‌دانم، اين بار می‌توانم باز يک جنگ کوچک بکنم و بعد يک توبه‌ی درست و حسابی يا نه. باری، مدت زمان زيادی است که از خواندن بسيار‌ی تُرّهات و ياوه‌گويی‌ها به ستوه آمده‌ام و بدجوری در تب و تابم. روح پرآشوب و ناآرامم فرمان جنگ می‌دهد، و تن خسته و عافيت‌طلبم اندرز کناره‌گيری و بی‌اعتنايی. بارها نوشتم در اين روزها و شبها و ناتمام رها کردم. با خود می‌گفتم يک عده پول می‌گيرند اين چيزها را می‌نويسند و نان‌شان را در می‌آورند، به من چه که چه می‌نويسند. يک عده ديگه هم پول بگيرند، درست و غلط حرفهای آنها را معلوم کنند. باز هم به من چه. اما وقتی کار به شريعتی رسيد، بدجوری آتش گرفتم. نمی‌دانم اين آنتيگونه با من چه کرده است — بدجوری به مرده‌ها حساسم. آن هم مرده‌ای که هيچ وقت برای پول در آوردن يا اسم در کردن چيزی ننوشته است. با اين همه، بيش از همه خريدار داشته و اسم در کرده است. البته، شايد من اين جوری فکر می‌کنم و او هم آدمی بوده مثل همه‌ی آدمها. که می‌داند. فرصت نيافت امتحان پس دهد! خب، حالا می‌دانم که تا اين حرفها را ننويسم راحت نمی‌شوم. پس می‌نويسم. چون در اين یکی دو ماه چندبار طالعم گفته است بنويس و ننوشته‌ام. حالا می خواهم به حرف طالع دو روز پيشم بکنم و به حرف رورتی که می‌گفت: «آزادی را پاس بدار، حقيقت از خودش دفاع خواهد کرد». بالاخره، بايد يکی خر شود و مفت و مجانی برای حقيقت کار کند. text/html شنبه، ۲۰ مرداد ۱۳۸۶ 10:40 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=168 يکی از کلماتی که در ايران بسيار به آن ظلم شده است «ادبيات» است، اما به نظر می‌رسد که اين ظلم چند سالی است با ترجمه‌ی کلمه‌ی ”literature“ انگليسی به معنايی غير از نخستين معادلش بيشتر نيز شده است. کلمه‌ی «ليتراچر» غير از دلالت بر «کتابهای شعر و داستان» به «آثار چاپی» و «آثاری درباره‌ی يک موضوع» نيز دلالت می‌کند. وقتی می‌خوانيم: «سردار ما با ادبيات شما مشکل داريم» يا «برای مذاکره با ايران امريکا بايد ادبياتش را عوض کند»، يا «بايد ادبيات پلانم را مرور کنم»، واقعاً چه چيزی از اين کلمه‌ی ادبيات می‌فهميم. سردار چه «ادبياتی» دارد که ما با آن «مشکل» داريم؟ اصلاً چرا تازگيها اين قدر «مشکل» (”problem“) داريم؟ گويا پارسيان قدیم، تا قبل از «عصر هجرت به اروپا و امريکا» و ترجمه‌ی داستان و رمان از انگليسی به فارسی، و پيدايش روزنامه‌نگاری و اينترنت می‌گفتند: «سردار ما "زبان" شما را نمی‌پسنديم يا نمی‌فهميم» يا «سردار ما از اين طرز "حرف زدن" خوش‌مان نمی‌آيد» يا «سردار ما اين "تعابير" را دوست نداريم»، يا می‌گفتند: «امريکا بايد با زبان بهتری سخن بگويد»، يا «بايد همه‌ی نوشته‌های مربوط به اين موضوع را در برنامه‌ی تحقيقاتی‌ام مرور کنم». گويا دارم «غلط ننويسم» می‌نويسم. غلط بکنم. بله، زبان هم تغيير می‌کند. معانی تازه برای کلمات آفريده می‌شود. و آنهايی که بايد زبان يکديگر را بفهمند می‌فهمند. خب، حرفی نيست. بفهمند، اما من اينها را نمی‌فهمم. اين تبديل زبان هرروزی به زبان زرگری است. چرا بايد همه‌چيز با اين تأثيرپذيری ناشيانه و کودکانه تغيير کند؟ تا جايی که حتی ما معنايی تازه نيز به معنای «ادبيات» اضافه کنيم: «واژگان» و «زبان». واقعاً جايز است که از کلمه‌ی «ادبيات» برای اين معانی استفاده کنيم؟ حالا، صرف نظر از اينکه به زبان طبيعی مردم کشورمان چقدر صدمه می‌زنيم. پی‌نوشت: اگر «گربه» دوست داريد، عکس اين گربه‌ی خواب‌آلود ديدنی است! text/html دوشنبه، ۱۵ مرداد ۱۳۸۶ 10:31 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=167 روژه دلم می‌خواهد اين را به تو بگويم که مرگ هميشه با ماست و بحث در اين نيست که بدانيم آيا از دستش گريزی خواهيم داشت يا نه، بلکه بحث در اين است که بدانيم آيا از لحاظ انديشه‌هايی که از آن خود ساخته بوديم، به حد اعلی رسيده‌ايم يا نه. هنگامی که احساس کردم قوايم، همراه با خونم، رو به ضعف می‌رود، آنچه در اين بستر مرا ناراحت کرد، مردن نبود — زيرا ممکن بود سه ماه پيش روياروی دشمن، موقعی که می‌دانستم به چنين مرضی مبتلا هستم، بميرم. ما بر اين کره‌ی خاک، اگر در وهله‌ی اول بنده‌ی مرام و غلام مردم و حلقه به گوش عدالت و آزادی نباشيم چيزی نيستيم. فرانتس فانون، استعمار ميرا، ترجمه‌ی محمد امين کاردان، انتشارات خوارزمی، ص ۲۱. text/html جمعه، ۱۲ مرداد ۱۳۸۶ 2:58 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=166 دوستی از يزد، در صبح سه‌شنبه، تصويری برايم فرستاد که خودش در سحرگاه همان روز گرفته بود. تصوير زيبايی است به نظر من: سحر در يزد. چندتا از عکسهای موبايلی کوه‌پيمايی‌های اخيرم هم در اينجاست: لالون. text/html پنجشنبه، ۱۱ مرداد ۱۳۸۶ 2:10 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=165 تنها سالهایی از زندگی‌ام را که حاضرم باز به آنها باز گردم سالهای ۵۴ تا ۵۹ است. هرچه هستم و هرچه دارم از اين سالها دارم. انباشت سرمايه‌ی اوليه‌ی فکری و ذهنی‌ام متعلق به همين سالهاست. سال ۵۴ سالی بود که تصميم گرفتم فيلمساز يا نويسنده شوم و برای آن از خواندن هيچ چيز فروگذار نکردم: داستان، رمان، شعر، نمايشنامه، نقاشی، معماری، موسيقی، فلسفه، دين و تصوف. اما همه‌ی اينها به خودم نبود. «روح زمانه» وجودم را تسخير کرده بود. از در و ديوار آن روز فرهنگ می‌باريد. تلويزيون يک شبکه‌ی ۲ داشت که دکتر اميرهوشنگ کاوسی و آيدين آغداشلو و بهنام ناطقی و مسعود بهنود و عليرضا نوبری برنامه‌های سينمايی و فرهنگی – هنری و سياسی آن را تهيه و اجرا می‌کردند. چه لذتی داشت آن زمان ديدن تعدادی از برجسته‌ترين فيلمهای برگمن در يک جشنواره‌ی به يادماندنی تلويزيونی. و دکتر کاوسی خدايی بود که همه چيز را می دانست — چيزی نبود که از احوال سينماگران و ستارگان سينما نداند. او مردی متشخص بود با ظاهری آراسته و گفتاری دلنشين و خويی ملايم — نجيب‌زاده‌ای دانا و مهربان. آيدين آغداشلو و مسعود بهنود مردان خوش‌قيافه‌ای بودند که می‌توانستند به هر مرد و زنی بگويند «مرد روشنفکر» چگونه می‌تواند دلربا و دانا و خوش‌سخن باشد. اما فقط تلويزيون نبود. راديو هم يک شبکه ۲ داشت. تازه موج اف ام آمده بود. بعد از دوران کودکی که هرشب به همراه مادرم و خواهرهايم با موسيقی ريمسکی کرساکف آغاز داستان شب را جشن می‌گرفتيم، با آمدن تلويزيون ديگر به سراغ راديوی لامپی قديمی‌مان نمی‌رفتم. اما سال ۵۴ يا ۵۳ شبکه‌ی راديويی تازه‌ای راه افتاده بود که از موج اف ام پخش می‌شد و صدای استريو فونيک داشت. راديوی قديمی به کار نمی‌آمد. از پدرم راديوی جديد خواستم و او هم راديويی اختصاصی برايم خريد. پدرم در آن سالها خيلی از من حرف‌شنوی داشت، چون می‌ديد که پولم را فقط به کتاب می‌دهم و دائم در خانه هستم! در اين راديو برنامه‌های جالبی وجود داشت. موسيقی پاپ غربی و آلبومهای ستارگان روز، برنامه‌ای در تاريخ موسيقی کلاسيک و پخش اين آثار با گزينش و شرح استاد فريدون ناصری، برنامه‌ی موسيقی فيلم، که هرروز می‌توانستی موسيقی کامل يکی از فيلمها را بشنوی، و بالاخره برنامه‌هايی در داستان‌خوانی و مقاله‌خوانی. در همان زمان در شبکه ۱ راديو هم برنامه‌ی مشابهی وجودداشت که نادر نادرپور آن را تهيه می‌کرد. هرشب برنامه‌ای بود در ادبيات جهان از شعر گرفته تا داستان. اما اکنون رقيبی هم پيدا شده بود. راديو ۲ برنامه‌هايی داشت که در آن نويسندگان و مترجمان جوانی برنامه‌ اجرا می‌کردند و غالباً خود نويسنده و گوينده بودند. عدنان غريفی، عليرضا نوری‌زاده و پرويز خرسند از اين گروه بودند. پرکارترين نويسنده و گوينده از اين گروه عدنان غريفی بود. او صدايی بسيار گرم و دل‌انگيز داشت و در ترجمه‌ی روان و قرائت دلکشش افسونی بود که هنوز آن را به خاطر دارم. برخی از برنامه‌های او را ضبط می‌کردم و بارها می‌شنيدم. هنوز صدای او را که قصه‌ی «وانکا» از چخوف را می‌خواند به ياد می‌آورم: «شب سال نو بود و وانکا ژوکوف خوابش نمی‌آمد... » بعد از انقلاب سالها به دنبال سرنوشتش بودم. روزی از برگ‌نيسی، در سالهايی که با هم در مرکز نشر هم‌اتاق بوديم، از احوال او پرسيدم. او می‌شناختش. از زندگی‌ خصوصی‌اش برايم گفت و ناراحت شدم. امروز وقتی در «راديو زمانه» مصاحبه‌ای با او خواندم قرار از کف دادم. دلم پرکشيد به آن سالها و ... text/html سه شنبه، ۹ مرداد ۱۳۸۶ 9:48 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=164 مدتهاست که می‌کوشم خوددار باشم و از جهان بيرونی متأثر نشوم. چرا؟ چون نمی‌توانم کار کنم و آنچه در ذهن دارم به روی کاغذ بياورم. حوادث زندگی هرروزی آدم را به جهتهای مختلفی می‌راند و اينکه هرروز از چيزی تأثير بپذيرد و ناگزير باشد در مقابل هرچيزی موضع بگيرد و به هيجان بيايد و فرياد بزند تمامی توان روح او را نابود می‌کند. دوست ندارم ناله و شيون کنم. اما اکنون که اين صفحه هست از من انتظار بيشتری است، نه؟ اگر اين صفحه نبود کسی از من نمی‌پرسيد نظرم درباره‌ی فلان چيز چيست؟ يا چرا خاموشم؟ يا چرا گاهی آرام و قرار از کف می‌دهم و لعن و نفرين می‌کنم. خب، من هم انسانم. و از شنيدن اخبار ناگوار درباره‌ی همنوعانم ناراحت می‌شوم، به‌ويژه اگر کسانی باشند که آنان را گاهی ديده باشم و با آنان سخنی گفته باشم با دوستی و رفاقت. در اين جهان هرلحظه هزاران انسان در دردناکترين حالتها به سر می‌برند. می‌توان تصورش را کرد: هزاران بيمار، هزاران غمگين، هزاران گرسنه، هزاران زندانی، و هزاران تن در دست شکنجه‌ی قصابان بی‌نام. می‌توانی با تمام اين تصورات زندگی کنی؟ يا اين تصورات را از خود دور می‌کنی و زندگی‌ات را می‌کنی؟ می خوری و می‌نوشی و می‌خندی و می‌پذيری که زندگی همين است: جام می و خون دل هريک به کسی دادند.... می‌توانم بپذيرم که زندگی رنج است و بسياری از انسانها در حالتهايی ناگوار به سر می‌برند، اما از من چه کاری ساخته است؟ آيا فقط يادآوری اين رنجها دردی از آنان خواهد کاست؟ يا اصلاً آن که از درد انسانيت پُر سخن می‌گويد، خود بعدها درد بيشتری به انسانيت نخواهد افزود؟ نگاه کنيد به تمامی مصلحان و انقلاب‌گران؟ نمی‌دانم. اما برای دانستنش چه بايد کرد؟ آيا نبايد اين درد و رنج را به چيزی ماندگار تبديل کرد؟ اين کار چگونه ممکن خواهد بود؟ شنيدن خبرهای ناگوار درباره‌ی مرد نيک، عبدالله مؤمنی، که چندباری با او ديدار داشته‌ام و در سفر به شيراز ميزبانم بود، برايم بسيار تکان‌دهنده بود. همين ‌طور، آنچه بر سر بچه‌‌های دانشگاه اميرکبير آمد: خبرنامه اميرکبير. برای عباس حکيم‌زاده و ديگر دوستانش شادکامی و سربلندی آرزو می‌کنم و نمی‌دانم من چه کاری می‌توانم بکنم که آنان در اين «روزگار محنت» تنها نباشند. text/html دوشنبه، ۱ مرداد ۱۳۸۶ 11:41 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=163 ما بالاخره نفهميديم اين چيزی که به آن بازی «فوتبال» می‌گويند «علم» است يا «شانس». اين همه پول به مربی و بازيکن فوتبال می‌دهند، فقط برای اينکه «شانس» دارند يا چيزی «آموخته»اند! به هر حال، ما که از اين «شانسها» نداشتيم. خدا «شانس» بدهد! ديشب بعد از باخت ايران از کره قيافه‌ی فردوسی‌پور ديدنی بود — ناآرام بود و چشمهايش به اين طرف و آن طرف می‌دويد، خون خونش را می‌خورد. معلوم بود که از قبل توجيه شده بودند که در صورت باخت ايران چه عکس‌العملی نشان دهند — «با شايستگی باختيم»، «شانس نداشتيم»، اينها جملاتی بود که دائم بر زبان می‌آمد، اما دل چيز ديگری می‌گفت. معمول شده است که از مردم بخواهند برای «پيروزی» تيمهای ورزشی «دعا کنند». خب شايد «کم دعا کرديم» يا «دعايمان مستجاب نشد» يا «خدا ديگه با ما نيست»، کسی چی می‌داند، يکی نيست به ما بگه که بالاخره تو اين مملکت کی مسؤوله: «شانس»، «خدا»، «دعا» .... واقعاً چه زشت بود وقتی که در آلمان باختيم و فردوسی‌پور با آن وضع مردم را عليه برانکو تحريک کرد. کاری کرديم که بنده خدا حتی برای خداحافظی هم به ايران نيايد. چه خوش‌استقبال و بد بدرقه‌ايم. ولی، دوستی می‌گفت چه خوب شد که باختيم، گفتم چرا: «گفت اگر می‌برديم و در مراحل بالاتر به قهرمانی می‌رسيديم، ميان اين همه شکست (گرانی و بدبختی و هزار درد ديگر)، می‌گفتند بعد از سی سال پيروز شديم. و می‌گذاشتند پای خودشان. هميشه همين‌طور است. هروقت يک چيزی در ايران بخواهد ثمر دهد، هزارتا مدعی پيدا می‌شود تا ميوه را بچيند. حالا، خيال‌مان از اين بابت هم راحت شد!». اما در اين جام فقط يک چيز در تلويزيون چشمگير بود: جهانگير کوثری. يک ۲۰ سالی بود که ديگر او را در تلويزيون نديده بودم. من بعد از مانوک خدابخشيان از جهانگير کوثری به عنوان مفسر فوتبال خوشم می‌آيد. text/html يكشنبه، ۳۱ تير ۱۳۸۶ 3:32 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=162 يکی از دلايلی که دوست دارم در شميران سکونت کنم همين نزديکی‌اش به کوه است — برای من شهری که کوه يا دريا نداشته باشد جای ملال‌انگيزی است. تنهايی سبب نشده است که برخی کارهايی را که ديگران معمولا دوست دارند جمعی انجام دهند، من تنها انجام ندهم. کوه، استخر، سينما، رستوران — همه را تنها می‌روم. در کوه و استخر برايم فرقی نمی‌کند که تنها باشم يا با کسی باشم، اما مطلقا نمی‌توانم با کسی سينما بروم. فيلم ديدن برای من مثل کتاب خواندن کاری است که بايد به تنهايی انجام دهم و گرنه، نه چيزی از فيلم می‌فهمم و نه لذتی می‌برم. اما از رستوران رفتن به تنهايی خيلی اکراه دارم، مگر اينکه مجبور باشم. برای همين می‌روم «هانی»، يا «شانديز» جردن، يا «پاراديزو» محموديه — جايی که تنهايی چندان محسوس نباشد. اما برخی رستوران‌ها هست که نمی‌شود تنها رفت — نگار/يار می‌خواهد. القصه، يک ماهی است که ديگر تنهايی کوه نمی‌روم. از اواسط خرداد به پيشنهاد دوستی که يکی دو سالی است با هم استخر می‌رويم، کوه را هم گذاشتيم در برنامه. بعد از يکی دوباری که بعد از ظهرها رفتيم دربند، تا «آبشار دوقلو»، و در تاريکی بدون هيچ چراغی برگشتيم، تصميم گرفتيم کمی حرفه‌ای‌تر کوه برويم و شب‌مانی هم در کوه بکنيم. حسابی به خرج افتاديم. من از وسايل کوه فقط کفشش را دارم، چون هميشه فقط از خانه راه می‌افتم و دست خالی می‌روم تا کولک‌چال و برمی‌گردم. دربند و درکه و دارآباد هم همين‌طور —  فرقی نمی‌کند. اما اين شيوه ديگر ممکن نبود. دوستم دوستی کوهنورد داشت و با او قراری گذاشتيم و رفتيم برای خريد وسايل. هرکدام يک سيصدی پياده شديم — چادر و کيسه‌ی خواب و کوله و ديگر لوازم، و البته ما چيزهای خيلی گران نخريديم، و گرنه می‌بايد يک ميليونی برای کوهنوردی می‌داديم. و بالاخره، منتظر شديم که فرصتی پيدا شود تا به همراه آن دوست به اولين کوه‌پيمايی طولانی برويم و برای سفرهای دونفری‌مان تجربه کسب کنيم. بالاخره، فرصت فرا رسيد. text/html پنجشنبه، ۱۴ تير ۱۳۸۶ 3:57 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=161 وقتی يکی دو ماه قبل خبر رسيد که از روزنامه‌های «هم ميهن» و «شرق» بعد از سالها رفع توقيف شده است و اين دو روزنامه می‌توانند با همان نامهای قبلی انتشار يابند، برخی رندان به‌طور معناداری از خود می‌پرسيدند که اين حرکت تازه‌ی «دستگاه» را چگونه بايد تأويل و تفسير کرد؟ آيا باز وقت انتخابات است؟ آيا شکست برنامه‌های اجتماعی و سياسی «گروه حاکم» و عواقب دامنه‌دار آن باز «نظام» را وادار به بازی گرفتن «نيمه‌ی دوم» خود کرده است؟ يا فشارهای بين‌المللی سبب شده است که باز يکی دو دهان «خودی درجه‌ی دوم» برای روز مبادا باز شود؟ يا، مثلاً، راه افتادن سايتهای خبری و فرهنگی و راديو و تلويزيونهای خارج از ايران سبب شده است، برای سرگرمی هم که شده برخی از روزنامه‌نگاران و ارباب قلم باز سر کار گذاشته شوند تا دست کم برای امرار معاش به خدمت اين رسانه‌ها درنيايند و عذری برای بيکاری و همکاری نداشته باشند؟ و البته، خوانندگان هم از داخل تغذيه شوند. وقتی «شرق» توقيف شد و دست اندرکاران اين روزنامه ديگر به سراغ «پروانه» و «نام» تازه‌ای برای انتشار نرفتند، معلوم شد که آنان يا حريف‌شان ديگر از اين بازی خسته شده‌اند، شايد هم آن‌قدر به تعداد نامهای توقيفی افزوده شده بود که با اين روال ديگر هيچ نام بامعنايی در فرهنگهای لغت باقی نمی‌ماند و روزنامه‌ها و هفته‌نامه‌های آينده مجبور می‌بودند نامهايی مهمل برگزينند تا تداعی‌کننده‌ی نامهای قديم نباشد! باری، علت هرچه بود، اکنون «هم ميهن» توقيف شده است، گرچه تنها «هم‌ميهنی» نيست که در توقيف است! تا باز در «پشت پرده» چه‌ها رود. اما هرچه رود آنچه بر دلهای دردمند اين روزنامه‌نگاران رفته است، و فرياد دادخواهی زيدآبادی امروز آن را به گوش ما رساند چيزی نيست که فراموش شود. لعنة‌الله علی القوم الظالمين و اعوانهم و انصارهم اجمعين. text/html شنبه، ۱۲ خرداد ۱۳۸۶ 10:57 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=160  دکتر هوشنگ اعلم در هفته‌ی پيش درگذشت. اولين بار که نامش را شنيدم و چهره‌اش را ديدم سال ۶۷ بود — در «دانشنامه‌ی جهان اسلام»، در خيابان نوفل ‌لوشاتو، کوچه‌ی آراکليان، جنب انجمن فلسفه و حکمت. در سالهای ۶۷ تا ۶۹ هفته‌ای چندروزی صبحها و بعد از ظهرها، به حکم مأموريت از سوی مرکز نشر، می‌رفتم آنجا. در آن زمان مرحوم دکتر احمد طاهری عراقی معاون علمی «دانشنامه» بود و مرحوم دکتر زرياب خويی و دکتر ايرج پروشانی و جناب عبدالحسين آذرنگ و دکتر عباس حری و مهندس حسن طارمی و مدتی نيز دکتر سعيد ارباب شيرانی تنها کسانی بودند که در آنجا به کار ويراستاری و تأليف مقالات اشتغال داشتند. در آنجا بود که اولين بار مترجم و ويراستار حرفه‌ای شدم. سالهای خوب و نيز دردآوری برايم بود. آن سالها آن قدر برايم تلخ بود که در آزمون دکتری ۶۷ شرکت نکردم و بعدها نيز بی‌خيالش شدم و قيدش را زدم. text/html شنبه، ۵ خرداد ۱۳۸۶ 7:02 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=159 کتاب ارزشمند «هوسرل در متن آثارش» به قلم دکتر عبدالکريم رشيديان، استاد فلسفه در دانشگاه شهيدبهشتی، قرار است فردا در جلسه‌ای با حضور نويسنده و ديگرانی از جمله صاحب اين نوشته به بحث و نقد گذاشته شود. برای اطلاع از محل جلسه به سايت دانشگاه نظر کنيد. نزديک ۱۶ سال است که آفتخار همکار بودن با دکتر رشيديان را دارم. خوشحالم که او در همه‌ی اين سالها،  با وجود همه‌ی ستمهايی که به او روا داشته شد، خاموش و آرام به کار خود ادامه داد و اکنون يکی از بهترين استادان و نويسندگان فلسفی در اين سرزمين است. در ماه گذشته يکی از بهترين مقالاتی که خواندم به قلم او بود. اين مقاله در فصلنامه‌ی فلسفی گروه فلسفه دانشگاه تهران، فلسفه، منتشر شده است و از آنجا که گمان می‌کنم مباحث اين متن برای برخی خوانندگان علاقه‌مند جالب توجه باشد، به‌ويژه از آنجا که اکنون شايد بهترين خوانندگان ما در خارج از کشور به سر می‌برند، آن را برای مزيد فايده در اينجا قرار می‌دهم. عنوان اين مقاله چنين است: «از ”فرد“ مدرن تا ”شخص“ پُست‌مدرن». text/html جمعه، ۴ خرداد ۱۳۸۶ 3:21 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=158 يکی از نيکبختيهای من در سال گذشته آشنايی با دکتر سايمن فريد اوليايی بود. اولين بار در سال ۸۴ بود که با نام او در خبرهای فرهنگی آشنا شدم و در همين فضای مجازی گزارشهايی از سخنرانيهايش را در انجمن فلسفه و خانه هنرمندان خواندم. در سال ۸۵ اين بخت را يافتم که کمی به او نزديک شوم و چند جلسه‌ای از سخنانش بهره ببرم. دانشوری سخاوتمندانه و بی‌آلايش او تحسين‌برانگيز است و جای بسی افتخار است که اين سرزمين اکنون فرزندانی دارد که می‌توانند در عرصه‌ای بين‌المللی با متفکران ديگر سرزمينها به گفت و گويی فرهنگی و فکری بپردازند. در طی اين مدت دکتر اوليايی با سخاوتمندی برخی از نوشته‌های فرانسوی و انگليسی خودش را در اختيار من گذاشت که از آنها بهره بردم و از اين بابت از او سپاسگزارم. برای دوستانی که بخواهند با دکتر اوليایی بيشتر آشنا شوند گزارش مختصری از کارنامه‌ی پربار ايشان و نيز دو مصاحبه با ايشان را که در سال ۸۴ به اهتمام آقای ارشاد صورت گرفته است در اينجا گذاشته‌ام: «آينده تفکر»، «بی‌بنيادی بنياد».       text/html شنبه، ۲۹ ارديبهشت ۱۳۸۶ 1:32 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=157 هفته‌ی گذشته ويژه‌نامه‌ «بخارا» (شماره ۵۸، زمستان ۸۵) درباره‌ی هانا آرنت منتشر شد. در اين شماره گزارشی وجود دارد از سخنرانيهای «شب هانا آرنت» در اسفندماه سال گذشته در خانه‌ی هنرمندان و نيز مقالات و گفتارهايی از هانا آرنت و درباره‌ی هانا آرنت. ترجمه‌ی یکی دو سه نوشته‌ی کوتاه از هانا آرنت در اين مجموعه نيز به قلم من است. تا اينجا که مجله را خوانده‌ام و ورق زده‌ام نوشته‌ی رامين جهانبگلو با عنوان «هانا آرنت و سياست مدرن» بيش از بقيه برايم جالب بوده است، با آن اشاره‌ای که به سخن مارچلو ماسترويانی در فيلم «يک روز بخصوص» (۱۹۷۷) اتوره اسکولا کرده بود. اميدوارم هرجا که هست خوب و خوش باشد. برای ترجمه‌ی «هايدگر روباه» روی آن کليک کنيد. text/html دوشنبه، ۲۴ ارديبهشت ۱۳۸۶ 3:59 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=156 در تاريخ فلسفه، و نيز انديشه، «حجاب» يکی از بهترين و مهمترين تشبيهات و استعارات برای آن چيزی بوده است که پوشاننده‌ی «حقيقت» بوده است. بنابراين، ناگفته پيداست که چرا در فيلسوفان شوق بسياری برای «کشف حجاب» وجود داشته است: حقيقت آشکارگی است و نيازمند کنار زدن حجابها. از همين رو بوده است که برای فيلسوف هرچيز عريان و برهنه و آشکار ناچيز و بی‌اهميت جلوه کرده است و فيلسوف با گستاخی هرچيز پوشيده و پنهان را از زير حجابها بيرون کشيده است؟ آنچه واضح و آشکار است چه نياز به انديشه دارد؟ آيا از همين رو نيست که فيلسوف هر قداستی را بر باد داده است و همواره قانون‌شکن جلوه کرده است؟ با اين همه، به نظر می‌آيد که فيلسوف در عين حال که «کاشف» است از «مکشوفی» هم چندان خرسند نيست. برای فيلسوف آنجا که «راز»ی در کار نباشد کاری نيز نيست. او در مقام جوينده‌ی «حقيقت» بايد نشان دهد که همواره «راز»ی در ميان است و آن گاه که به نظر می‌آيد همه چيز عيان است هيچ چيز عيان نيست. از همين رو نيست که او خود کوشيده است باز در «حجاب» کند آنچه را افشا کرده است؟ در اين مدت درباره‌ی آنچه اين روزها به عنوان مسأله‌ی «حجاب» و «بدحجابی» (هنوز البته چيزی به نام «بی‌حجابی» نداريم!) ياد می‌شود سخنان بسياری گفته شد. مثلا، گفته شد که (۱) «می‌خواهند همه يکسان باشند» و لذا تحمل اجتماعی اندکی برای افراد متفاوت وجود دارد: «تو هم مثل من چادری باش!»؛ و گفته شد که (۲) «با زيبايی مخالف‌اند و می‌خواهند زنان را از به کارگيری ابزار قدرت‌شان محروم کنند»؛ و (۳) «اين طالبانيسم است». من با هر سه نظر مخالفم و می‌گويم چرا؟ ۱. مخالفت با نحوه‌ی پوشش متفاوت زنان و مردان در جامعه‌ی ما ريشه‌ای اجتماعی ندارد و اجبار گروهی از مردم بر گروهی ديگر نيست. مردم نبوده‌اند که گروهی را وادار کرده باشند «طوری ديگر» باشند و طوری ديگر زندگی کنند. اجبار به رفتارهايی خاص خواست گروه حاکم و آمر در حکومت بوده است. ۲. در جامعه‌ی ما ابراز زيبايی زنانه به طرق مختلف وجود دارد: از عکسهای روی جلد مجلات گرفته تا فيلمهای تلويزيونی و آگهيهای آنها و پوششهای مختلفی که زنان دارند. در اين خصوص حکومت هم اجبار چندانی ندارد. ۳. در جامعه‌ی ما چيزی به نام «طالبانيسم» تاکنون ابراز وجودی نداشته است، گرچه گرايشی «قشری» مشابه با آن از جهاتی وجود دارد. اما بر هر «قشريگری» نمی‌توان «طالبانيسم» نام نهاد. زنان در جامعه‌ی ما از خانه بيرون می‌روند، کار می‌کنند و ما می‌توانيم زنهای بی‌حجاب اجنبی را در سينما و تلويزيون تماشا کنيم — تا حد لباسهايی که در اندرونی خانه‌ها نيز معمول است، با پيراهنهای آستين کوتاه و شلوار و موهای پريشان و سينه‌های برآمده! با اين وصف، می‌تو.ان پرسيد: «چرا حجاب؟» من در وهله‌ی نخست به بحثی شرعی و عرفی و اجتماعی از «حجاب» علاقه‌مند نيستم. برای من «حجاب» و «بدحجابی» و «بی‌حجابی» در مقام «نشانه» مهم است و اينکه اينها «نشانه»‌ی چيستند. از «بی‌حجابی» آغاز کنيم. text/html جمعه، ۷ ارديبهشت ۱۳۸۶ 3:31 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=155 بنا به عادت معهود و مألوف، بعد از مصاحبه‌ای تلفنی، رفتم قدمی بزنم. گفتم بروم تا قلهک و برگردم. در رفت و برگشت که از ساعت ۱۹ تا حدود ۲۱ به طول کشيد خيابانها را به نحوی غريب خالی و خلوت ديدم. در پشت ميزهای رو به خيابان غذاخوری‌های شيشه‌ای حاشيه‌ی خيابان شريعتی کمتر کسی نشسته بود و از ازدحام هميشگی در جلو سينما فرهنگ در شبهای جمعه خبری نبود. تقريباً برای همه‌ی نوبتهای نمايش فيلم در امشب بليت وجود داشت. با خودم فکر می‌کردم که دليلش چه می‌تواند باشد؟ بعد به يادم آمد که در تمام طول راه کمتر زن يا دختری را ديدم. خب. شايد دليلش همين سر و صداهای اخير است. بله، عجالة بگير و ببند است. تا چندروز ديگر «اين نيز بگذرد». هفته‌ی ديگر باز مثل هميشه خواهد بود. فقط آزارش به ياد می‌ماند و خاطره‌ای تلخ و محونشدنی برای آنهايی که توهين ديده‌اند و زجر کشيده‌اند. هفته‌ی پيش که با يکی از همکاران به خانه برمی‌گشتم ماجرای غم‌انگيزی را شنيدم. می‌گفت: «در اواخر سالهای شصت خواهرزن جوانی داشتم که در خيابان او را به جرم بدحجابی گرفتند و به کميته بردند. در آنجا آن قدر به او توهين کرده بودند و با تسبيح به سرش کوبيده بودند که بعد از آنکه به خانه برگشت تا چندروز گريه می‌کرد. آن وقت پدرش تصميم گرفت که او را به خارج بفرستد تا اين ماجرا را فراموش کند. او حالا مدتهاست که در فرانسه زندگی می‌کند. در آنجا ازدواج کرد و دوتا بچه دارد». به او گفتم: «بازجويانش مرد بودند.» گفت: «بله. می‌دونی در آن سالها تمام آن زندانها و بازداشتگاهها مأموران مرد داشت و چه فجايعی که در آنها اتفاق نمی‌افتاد». گفتم: «خب، باز عاقبت به خير شد. نشنيدی ماجرای کسانی را که هزار ناراحتی روحی می‌گيرند يا خودکشی می‌کنند يا هزار بلای ديگر آنجا به سرشان می‌آيد». گفت: «حالا هم شايد چندان بهتر نباشد. وای بر اين جمهوری اسلامی روزی که ديگر نباشد، آن روز چنان تاريخی برايش بنويسند که جز شرم و سرافکندگی حاصلی برای مسلمانان نداشته باشد».      text/html جمعه، ۳۱ فروردين ۱۳۸۶ 2:57 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=154 امروز وقتی به تاريخ گذشته می‌نگريم، شايد بسياری چيزها به‌راحتی تبيين‌پذير بنمايد. اما وقتی به زمان وقوع همان رويدادها و تأويلهای بعدی از آنها رجوع می‌کنيم، می‌بينيم که اين کار چندان هم ساده نبوده است. مثلاً، اگر امروز کسی مانند شادروان دکتر عبدالحسين زرين‌کوب، بعد از ۲۵٠٠ سال، بخواهد درباره‌ی خشايارشا سخن بگويد، از همان متنی که پيشتر نقل کردم، در قضاوت در خصوص اين جنگ به دنبال دلايلی عقلی برای آغاز و پايان آن می‌گردد، و در جست و جوی اين دلايل به‌راحتی می‌تواند ميان آنچه «معقول» و «نامعقول» است تميز دهد. برای انسان بعد از «روشنگری» تمايز «معقول» از «نامعقول» کاری نسبتاً آسان است، چون معيارهای مشخصی دارد، اما آيا اين تمايز همواره آسان بوده است؟ من همان طور که در بخش نخست اين نوشته گفتم، در ماجرای خشايارشا و شکست يا ناکامی او در هلاس، به آن چيزی علاقه‌مندم که دستاورد انديشه‌ی يونانی است، يعنی چيزی که هم تفاوت «نظام سياسی» ايرانی و يونانی را معلوم می‌کند، و «راز» شکست خشايارشا را توضيح می‌دهد، و هم «سير» و «روند»ی را معلوم می‌کند که رفته رفته انديشه‌ی فلسفی را از انديشه‌ی اساطيری متمايز می‌کند و علم دنيوی يا سکولار را به وجود می‌آورد. من عجالة دلايلی را مشخص می‌کنم که زرين‌کوب برای تاخت و تاز و ناکامی خشايارشا به دست می‌دهد. او اين دلايل را برای آغاز و پايان جنگ پيشنهاد می‌کند: text/html پنجشنبه، ۳۰ فروردين ۱۳۸۶ 4:21 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=153 دل‌مان خوش بود که می‌توانيم با خيال راحت يک استخری برويم. اما گويا قيد اين را هم بايد بزنيم. امشب با دوستم به يکی دوتا از استخرهای نياوران و پاسداران که هميشه می‌رفتيم سری زديم، اما نتوانستيم وارد شويم: ظرفيتها پر بود! دوشنبه که خودم به تنهايی رفتم استخر متوجه شلوغی عجيب استخر شدم. بدتر از همه در جلو ميز فروش بليت بود که عده‌ای کارت به دست ايستاده بودند و به اصرار می‌خواستند کارت‌شان را به پول تبديل کنند. نمی‌دانم کدام نهادی «کارت استخر» پخش کرده است که حالا همه «استخری» شده‌اند! سال گذشته که استخر می‌رفتيم چهار پنج نفری بيشتر در استخر نبوديم. اما بعد از مدتی سر و کله پيرمردها پيدا شد و معلوم شد که به عده‌ای «کارت منزلت» داده‌اند و حالا هم اين قدر شلوغ شده است که استخرها چند جلسه در روز شده است و با اين همه اين قدر شلوغ است که ديگر نمی‌شود راهی به داخل پيدا کرد. خب، يا بايد بعد از اين قيد استخر را هم بزنيم و يا برويم از اين استخرهايی که جلسه‌ای ده پانزده‌ هزارتومان می‌گيرند، اگر پيدا بشود اين اطراف، و يا برويم از اين استخرهايی که سالی يکی دو ميليون حق عضويت می‌گيرند! واقعاً ديدن دارد آدمهايی که می‌توانند سالی دو ميليون فقط برای استخر بپردازند! می‌گويند اين استخر باشگاه فرمانيه چنين جايی است. ياد فيلمهای ايتاليايی و سران مافيا می‌افتم. text/html سه شنبه، ۱۴ فروردين ۱۳۸۶ 8:08 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=152 در ميان نامه‌هايی که قبل از نوروز و بعد از نوروز برای شادباش نوروزی دريافت کردم، يک نامه‌ از همه بامزه‌تر بود و، علاوه بر شادی حاصل از دريافت هر نامه‌ای، لبخندی هم از ظرافت و ذوق نامه‌نگار بر لبم نشاند. نامه اين طور شروع می‌شد: آنهايی را که می‌توانم ببوسم می‌بوسم. آنهايی را که نمی‌توانم ببوسم، دست‌شان را به گرمی می‌فشارم. آنهايی را که نه می‌توانم ببوسم، و نه می‌توانم دست‌شان را بفشارم، نمی‌دانم چه کارشان کنم.... به آينده وامی‌گذارم. نامه برای خانمها و آقايان به‌طور مشترک فرستاده شده بود. text/html شنبه، ۱۱ فروردين ۱۳۸۶ 1:42 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=151 امروز صبح از دوستی ناشناس ای ميلی به دستم رسيد که يک وبلاگ خواندنی را به من معرفی می‌کرد: «نگاه از بيرون». نويسنده‌ی اين وبلاگ همکاری دانشگاهی، سعيد پيوندی، است که در فرانسه زندگی می‌کند و تجربه‌ی زندگی خود در خارج از کشور و نگاهش به مسائل داخل کشور را شرح می‌دهد. اين وبلاگ، در نگاهی اجمالی، به نظرم خواندنی آمد و به‌ويژه مطلبی از او با عنوان «نماد اخلاق و پاکی» بسيار توجهم را جلب کرد. بخشی از آن را در اينجا می‌آورم و بقيه را می‌توانيد در صفحه‌ی اين همکار گرامی دنبال کنيد: دیروز با دوست و همکار دانشگاهی ایرانی صحبت میکردم که ساکن فرانسه است و بسیار فعال در زمینه پژوهش درباره ایران. بیش از یک سالی است که تماسی با هم نداشتیم. در بحث ها او را بسیار نوامید و سرخورده دیدم. میگوید که ما در ایران دچار سیر قهقرایی هستیم و هر بار که امیدی به تحول پیدا میشود زمستانی از راه میرسد و شکوفه های نورسته را نابود میکند. حالت روحیش برایم عجیب است. حتی کار مطالعه روزنامه ها و اخبار ایران را هم کنار گذاشته است. برایش ایران به جامعه غیر قابل درک تبدیل شده و حرف های و سیاست های رهبرانش بی خردانه و عاری از واقع بینی و نگرش علمی و مسئولانه. برایم میگوید که دوستان و همکاران ایرانی اش هم به این درد نومیدی دچار شده اند و دستشان به کار جدی پژوهشی نمیرود. یادم هست که سه سال پیش پس از سفرش به ایران با هم دیداری داشتیم در پاریس در حضور دوست خبرنگار و فرهیخته ای که برای سفری کوتاه به فرانسه آمده بود بسیار راضی بود از تجربه بازگشت به ایران و امیدوار بود به آینده ایران و تولید فکری و علمی در کشور و شور و اشتیاق دانشگاهیان. از آن هیجان و امیدواری چیز زیادی باقی نمانده است. میگوید که در حال باز اندیشی و بازنگری و فکر کردن است و نمی خواهد خواندن مطالب رسانه های ایرانی به این روند درونی فکری او اسیب بزنند. بعد از صحبت تلفنی به فکر فرو میروم. این اولین باری نیست که در ماه های اخیر با چنین روحیه ای برخورد کرده ام ولی حرف های بسیار صمیمانه و از ته دل همکارم حسابی مرا تکان داد. چند ماه پیش در کنگره ای دانشگاهی با دوستان ایرانی بحثی درباره اوضاع ایران داشتم. آنها هم بسیار نومید بودند و سرخورده از نتایج انتخابات و بسیار نگران از آینده کشور و دانشگاه. یکی از آنها به من میگفت در ایران بازار عوامگرایی تا آن اندازه رایج شده که کلمات مهم حتی معنی خود را از دست داده اند. برای مثال کسانی میتوانند براحتی از آزادی و باور به آن سخن بگویند ولی در عمل بی دغدغه بیشترین دشمنی را با آزادی داشته باشند. کسانی میتوانند از اقتصاد سخن بگویند بی انکه شناخت انچنانی از این حوزه داشته باشند. او میگفت که حس میکنیم رفتار مردم همه به همین شکل متفاوت شده است و آنها زندانی این دایره مسدود باطل و پوچ هستند. خبرنگار ایرانی دیگری که بطور منظم به ایران سفر میکند برایم میگفت که در همه جای جهان حس میکنید نسل های جدیدی بروی کار میایند با اندیشه های جدیدی که بازتاب تغییرات جامعه هستند. در ایران هر بار کفگیر انتخابات از ته دیگ سیاست بخش های پس زده شده و بازمانده از درک جهان را به سطح جامعه میاورد. text/html پنجشنبه، ۹ فروردين ۱۳۸۶ 2:58 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=150 عجب هوای فرحبخشی است اين روزها و شبها. از قدم زدن برمی‌گردم (۲۱:۳٠). خيابانها پر رفت و آمد است، اما در کوچه‌ها کسی قدم نمی‌زند. قيطريه امشب حتی خلوت‌تر از شبهای زمستانی بود. پاييز و زمستان گذشته هوا خوب بود. و بهارش هم همين طور. مدتها بود که پوشيدن ژاکت را از ياد برده بودم. امسال تمام زمستان و حتی عيد را با ژاکت گشتم. گمون نمی‌کنم هوای سال گذشته و امسال در اين ده پانزده سال سابقه‌ای داشته باشد. شايد اينها از برکت سال «خوک» باشد. هرچه اسمش زشت است، خيرش زياد است. امسال عهد کرده بودم که نشينم پای تماشای فيلمهای سينمايی تلويزيون. اما نتوانستم عهدم را نگه دارم. چندتايی را ديدم. گمون می‌کنم شبکه‌های ۱ و ۲ و ۴ تا اينجا از همه بهتر بودند، البته بقيه را تعقيب نکردم، و برخی از فيلمها را هم فقط بخشی از ابتدايشان را ديدم. و البته شبکه‌ی ۲ فيلمهايش خيلی بهتر بود. اين دو سه روز در اين هوای ابری و مه‌آلود، سه تا فيلم غم‌انگيز ديدم که دوتاش آلمانی بود. فيلم ژاپنی «شينوبی» (۲٠٠۵) جذاب بود و لطيف و غم‌انگيز. و فيلم ديشب شبکه ۲، «زوفی شل» (۲٠٠۵)، و فيلم امروز شبکه ۴، «ناپولا» (۲٠٠۴)، هردو آلمانی، نفس‌گير بود و تلخ. اين دو فيلم آلمانی را امروز ديدم. ديشب تلويزيونم تصويرش رفت و آخر شب در خماری ماندم. امروز ظهر تعميرکار آمد و ظرف چنددقيقه درستش کرد. برای من هيچ چيز تسکين‌دهنده‌تر از راه رفتن و فيلم ديدن نيست: دو حالت متناقض در حرکت. خب، عيد هم به نيمه رسيد. و هنوز ...      text/html دوشنبه، ۶ فروردين ۱۳۸۶ 3:57 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=149 اين مطلب را در بهار ۸۳ نوشته بودم. مثل اينکه زياد تغييری نکرده‌ام.   بهار: زندگی در بازگشتی جاودانه  در زمانی که «آب بی ‌فلسفه می‌خوردم»، «نوروز» چه زيبا بود، چه شيرين بود. اما هرچه از کودکی فاصله گرفتم و به جوانی نزديکتر شدم «نوروز»ها کمرنگ‌تر و کمرنگ‌تر شد، تا اينکه رفته رفته محو شد. شايد برای «کودک» است که همه چيز زيباست، شاد است و پرخاطره، جهانی است پر از بازيهای بی‌پايان. به هر حال، امروز برای من عادت شده است که هرچيز «زيبا» و «شاد» را در «آن سالها» بيابم. و بر هرچه در «اين سالها» چشم ببندم. بادا که باز «کودک» شويم، ما کودکانی که هيچ‌گاه جوان نبوديم و ناگهان به پيری رسيديم. «ما» اکنون «پير»ترين ملت جهان هستيم. صد سال به سالهايی روشنتر و بهتر از «اين سالها»! يکی از دستاوردهای جهان نو «مفهومی ساختن» چيزهايی بوده است که شايد هيچ گاه برای گذشتگان مفهومی نداشته است و تنها حقيقتی بوده است که زندگی بدون آن ممکن نمی‌‌بوده است. بسياری از جشنها و آيينهايی که از قديم مانده است از همين گونه است. اين جشنها در بادی نظر بهانه‌های ساده‌ای هستند برای شادی، بهانه‌هايی که شايد بتوان هميشه در زندگی جايی برای آنها پيدا کرد. اما واقعيت اين است که اين جشنها در پشت سر خود مابعدالطبيعه‌ای نيز دارند و با وجود تمام تغيير و تحولاتی که در طول تاريخ، با فرو ريختن نظامهای اجتماعی و سياسی و تغيير ايدئولوژيها و آمدن اديان و پيدا شدن مذاهب رخ داده است، هنوز نيز کم و بيش اين مابعدالطبيعه را در پشت سر خود دارند، چه ما به آن توجه کنيم و چه توجهی نکنيم. يکی از دستاوردهای جهان نو همين برگرداندن توجه ما به سوی آنهاست. جهان نو به‌طور متناقض‌نمايی به بازشناسی سنتها و احيای آنها کمک کرده است و حال آنکه در وهله‌ی نخست شعار خود را نابودی هرچه کهنه و نامعقول يا خرافی اعلام کرده بود. اما آيا اين عجيب است؟ جهان نو مسلماً ديگر نمی‌تواند «نامعقول» را بپذيرد، اما آيا هرچيز «نامعقولی» همواره نيز نامعقول خواهد ماند؟ رشد فلسفه و علوم انسانی در اين دو سده‌ی اخير به‌ويژه نشان داده است که چگونه می‌توان معقوليتها را بازيافت. اما قبل از پرداختن به «معقوليت» نوروز در اسطوره‌شناسی جديد بهتر است به يکی از کاشفان جديد «بازگشت جاودان» اشاره کنيم: نيچه. text/html چهارشنبه، ۱ فروردين ۱۳۸۶ 10:23 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=148 سالهاست که حس «نوروز» را از دست داده‌ام — درست از همان سالهايی که کودکی را پشت سر گذاشتم، هرچه گذشت ديگر «نوروز»ی نبود که پيشتر بود. شايد «نوروز» در کودکی شيرينتر باشد، مانند هر چيز ديگری که در کودکی چنين است. معصوميت و بی‌گناهی است که به همه چيز شکوه می‌بخشد. و اکنون نيز شايد «نوروز» برای کودکان به همان شيرينی باشد که زمانی برای من بود. دوست دارم سال جديد آغاز کودکی‌ام باشد، آغاز دگرديسی‌ام به آنچه می‌خواهم باشم. دوست دارم فراموش کنم تمام اين سالها را — از ۴۹ به بعد، از زمانی که به دبيرستان رفتم. می‌خواهم دوباره به مدرسه بروم و باز کودک شوم. امسال کودک خواهم شد و فراموش خواهم کرد تمام اين سالها را. شادی من در «کودکی» است.       text/html سه شنبه، ۲۹ اسفند ۱۳۸۵ 4:32 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=147 اين چندروز ماجرای فيلم ۳٠٠ (۲٠٠۶) و واکنشهايی که برانگيخت ذهنم را بسيار مشغول کرد. و از آنجا که ماجرای «خشايارشا» و «يونانيان» برای من هميشه جالب توجه بوده است و بخشی از تحليل رشد فلسفه در جهان يونانی و انتقال از بينشهای اسطوره‌ای به نگرش عقلی و تاريخی و فلسفی و علمی با همين مثال در کتابهای تاريخ فلسفه بحث شده است، تصميم گرفتم بحثهای قبلی خودم را عجالةً به بعد از نوروز موکول کنم و در اين باره سخن بگويم. من فيلم را نديده‌ام و درباره‌ی فيلم سخن نمی‌گويم. سخن من درباره‌ی «خشايارشا» و «تاريخ» است و اينکه ما چگونه تاريخ خود را می‌فهميم و آيا همين فهم تاريخی درس‌خواندگان و روشنفکران‌مان که امروز در «اينترنت» و ديگر کتابها و مجلات شاهدش هستيم می‌تواند نشان از پيشرفت فکری ما، بنا به معيارهای انديشه‌ی تاريخی و فلسفی و علمی دنيوی يا سکولار، داشته باشد يا نه، و آيا ما با وجود همه‌ی ادعاهايی که داريم هنوز در عصر اساطير زندگی نمی‌کنيم؟ من، طبعاً، يونانی‌دوست (Hellenophile) هستم و دو ميراث بزرگ فرهنگ و تمدن يونانی را بيش از هرچيز ديگری ارج می‌گذارم: «تراژدی» و «فلسفه». ابتدا گزارشی تاريخی می‌دهم از کتابی مرجع از خودمان و آنچه مورخی از خودمان درباره‌ی خشايارشا نوشته است و بعد به پاسخ اين پرسش می‌پردازم که «چرا خشايارشا شکست خورد؟» و «آيا خوب بود که شکست خورد يا بد بود؟» و «يونانيان شکست خشايارشا را چگونه فهميدند و تأويل کردند؟» و بالاخره، «آيا امروز جنگ سرد شرق و غرب از اسلام به ايران کشيده شده است؟» ديشب که از پياده‌روی شبانه به خانه بازگشتم، شماره‌ی ۵۷ «بخارا» را در کنار در ديدم. بعد از رفتن به درون آپارتمانم آن را از درون پاکت پلاستيکی‌اش در آوردم و ورقی زدم. از صفحه‌ی ۲۴۹ تا ۲۶۹ به گزارشی از رونمايی کتاب پانزده‌جلدی امير مهدی بديع اختصاص داشت که در سه‌شنبه سی‌ام آبان در تالار ناصری خانه‌ی هنرمندان برگزار شده بود. دو گفتار جالب توجه از خانم دکتر ژاله آموزگار و دکتر تورج دريايی، از جمله، نوشته‌های مربوط به اين روز بود. آن دو را خواندم و به سايت «بخارا» هم رفتم تا به آنها «پيوند» دهم، اما گويا اين مقالات هنوز برای قرار گرفتن در روی سايت آماده نيست. من ترجمه‌ی احمد آرام از دفترهای اول و دوم «يونانيان و بربرها» را ديده‌ام، اما آنچه در اينجا می‌خواهم به آن بپردازم چيزی ديگر است. علاقه‌ی من به چگونگی واقعه‌ای تاريخی و انعکاس راست يا دروغ آن نيست: صرف تحليل و فهم برای من مهم است. خواننده‌ای که اين روزها نام «خشايارشا» را می‌خواند و می‌شنود حق دارد از خود بپرسد او که بود و چه کرد. اما آيا در ميان اين همه سايت و روزنامه با خبرنگاران و سردبيران حرفه‌ای، چه در داخل چه در خارج، کسی به اين فکر افتاد که پاسخی به اين پرسش خواننده بدهد؟ بله، من هم نوشته‌ای در «راديو زمانه» ديدم با اين عنوان «شاهی با تازیانه یا شاخه نیلوفر؟». نويسنده‌ی متخصص در اين نوشته خواسته بود با استناد به نگاره‌های تخت‌جمشيد «تصوير»ی از خشايارشا به دست خواننده‌ی ناآگاه بدهد و او را به تفاوتی که اين تصوير با «تصوير» فيلم دارد متوجه سازد. و در پايان نتيجه گرفته بود: در زمان این پادشاه، چند نبرد معروف بین ایرانیان و یونانی‌ها به وقوع پیوست و آتن برای مدتی به تصرف ارتش ایران درآمد به همین دلیل مورخان یونانی و به خصوص هردوت از این پادشاه چندان دل خوشی ندارند و چهره او را با اغراق فراوان تصویر می‌کنند. هردوت در صحنه ای معروف، خشایارشا را در حالی نشان می‌دهد که پس از غرق شدن کشتی‌هایش، از خشم به دریا تازیانه می‌زند. در حالی که در حجاری‌های تخت جمشید تصویر او را با شاخه‌ای نیلوفر در دست می‌بینیم. کنار زدن ابهامات تاریخی و انتخاب میان یکی از این دو تصویر متضاد، کاری است بسیار دشوار. بی‌گمان تصويرهای فيلمسازان و مورخان می‌تواند اغراق‌آميز و گزاف باشد، اما نتيجه‌گيری‌ای که نويسنده‌ی متخصص «راديو زمانه» از مقايسه‌ی «نقش» تخت‌جمشيد با «توصيف» هرودوت می‌کند نه تنها «غيرمنطقی» بلکه خنده‌دار است: آيا شاهنشاه (تازه در اين «نقش»، به گفته‌ی نويسنده، خشايار هنوز «شاه» نيست و «وليعهد» است!) در دربار خود همان گونه رفتار می‌کند که در ميدان جنگ و در سرزمينی بيگانه و در حال مشاهده‌ی نابودی سربازان و کشتيهايش؟ کدام شاهی در ميدان جنگ «نيلوفر» به دست می‌گيرد و در مجلس بزم «تازيانه»؟ انتخاب ميان اين دو تصوير دشوار نيست. text/html چهارشنبه، ۲۳ اسفند ۱۳۸۵ 3:26 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=146 چنين که دوستی گزارش می‌کند، چهارشنبه ۲٠ اسفند ۸۲ بود که انتشارات قصيده‌سرا و انتشارات روشنگران به طور مشترک، در پاتوق فرهنگی - هنری تهران (شريعتی، رو به روی بهار شيراز)، جلسه‌ای را درباره‌ی نقد و بررسی کتاب «زن در تفکر نيچه» برگزار کردند. نويسنده‌ی کتاب خانم نوشين شاهنده بود و اين کتاب رساله‌ی کارشناسی ارشدش در دانشگاه علامه طباطبايی. من که چندان راغب به شرکت در اين گونه جلسات نبودم و نيستم، هم به علت دعوت ناشرم و هم از روی کنجکاوی در اين جلسه شرکت کردم و در پايان جلسه هم به عنوان يکی از پرسش‌کنندگان در ميان شنوندگان چندکلمه‌ای درباره‌ی تفسير نيچه از زن سخن گفتم. کتاب را هم از ناشرم به رايگان هديه گرفتم و به خانه بردم، اما تا همين يکی دوهفته پيش که دوستی وجود آن را به من يادآوری کرد، آن را به‌طور کامل نخوانده بودم. يکی از يادبودهای گرانقدر آن جلسه برای من آشنايی و دوستی با حامد فولادوند بود که بسيار دريغ می‌خورم چرا پيش از اين با او آشنا نشده بودم. طبع گوشه‌گير و منزوی من يکی از چيزهايی را که از من دريغ داشته است، دوستانی همچون او بوده است. باری، من امشب متنی از اين کتاب را منتشر می‌کنم و در نوبتی ديگر به بررسی آن می‌پردازم. همچنين يادآور می‌شوم که کتاب خانم شاهنده در طی ۲ سال به پنج چاپ رسيده است، گرچه شايد شمارگان آن در هرنوبت بيش از هزار نسخه نبوده است: نوشين شاهنده، زن در تفکر نيچه، روشنگران - قصيده‌سرا، چ اول، ۱۳۸۲؛ چ پنجم، ۱۳۸۴. از خانم شاهنده در سال ۸۵ نيز ترجمه‌ای منتشر شده است: کريستين دوپيزان، شهر زنان، ترجمه‌ی نوشين شاهنده، روشنگران، ۱۳۸۵. قضاوت خودم درباره‌ی اين کتاب را پس از پايان بررسی اين متن در نوبت بعد می‌آورم. text/html دوشنبه، ۲۱ اسفند ۱۳۸۵ 1:58 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=145 تاکنون توجه کرده‌ايد که افراد کم‌سخن و خوددار و خاموش چه حرمتی دارند، چه باشکوه و باوقار، و چه ترسناک به نظر می‌آيند. آدم در برابر اين گونه افراد هميشه می‌ترسد. ترس از اينکه مبادا چيزی گفته باشد «نادرست»، «سطحی» و «عوامانه». ترس از اينکه ديده شده باشد با چشمهايی که می‌توانند ارزياب دقيق گفتار و رفتار او باشند. اما همينکه اين افراد زبان به سخن می‌گشايند، ترس آدم می‌ريزد و از اينکه با انسانهايی همچون خودش رو به روست خشنود می‌شود. و بدين گونه هر فاصله‌ای ميان فردی برتر و فروتر از ميان می‌رود. «سکوت» همواره پرهيبت بوده است و همه‌ی معصومين و اوليا و پارسايان و متفکران و حکيمان و فيلسوفان بدان سفارشها کرده‌اند و از آن سودها جسته‌اند. و انسان «عامی» همواره فريب خورده است و ايمان آورده است به اين سکوتی که او را راهی به گشودن معما و معنای آن نبوده است. آيا شگفت‌انگيز است که بودا را همواره نشسته و غرق در تفکر می‌بينيم، و همين طور ديگر حکيمان و فيلسوفان و پارسايان را؟ آيا «بزرگی» جز در «سکوت» جلوه‌گاهی می‌يابد؟ آيا «خاموشان» بزرگترين دغلکاران تاريخ نبوده‌اند؟ چه کسی توانسته است دانايی و نادانی «خاموشان» را معلوم کند؟ آيا از همين رو نبوده است که انسان بيشترين صدمه را از نيکان و معصومين خورده است و نه از شريران و گناهکاران؟ نيچه، در سخنی که در پيشانی اين گفتار از او نقل کردم، بار ديگر به يکی از همان «افسون‌زدايی»ها و «بت‌شکنی‌»های هميشگی خود دست می‌يازد: افسون‌‌زدايی از «زبان» و از «سکوت». من برای اينکه سخن نيچه را با مثالی از يک متن «همراه» کنم، تحليل گفتاری نسبتاً تازه از داريوش آشوری را برگزيده‌ام. text/html جمعه، ۱۸ اسفند ۱۳۸۵ 2:59 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=144 با اينکه طالعم گفته بود که بروم دنبال کار خودم وبه کارهايم برسم، اما چون سری به «زمانه» زدم (بايد «اينترنت» را جدی بگذارم کنار)، چيزی خواندم که باز دوست دارم در اينجا درباره‌ی آن بنويسم. اما ابتدا يک يادآوری. اين صفحه همان‌طور که از نامش پيداست بخشی از «سايت» من است که «روزنامه» نام دارد و مقصود از بخش «روزنامه»ها يادداشتهای روزانه‌ای است که من برای خودم و کسانی که مخاطبانم هستند می‌نويسم. اين دفتر بيانگر درگيری و مواجهه‌ی من با جهان اطرافم است و نه با اين يا آن شخص. و اگر درباره‌ی اشخاص می‌نويسم، انديشه‌هايشان يا رفتارهايشان، برای اين است که به جهان من وارد می‌شوند. و اگر خودنمايی می‌کنم، برای خودم می‌کنم. اين دفتر نه مانند «دفتری کاملاً خصوصی» است که من هرچه در واقع می‌انديشم در آن ثبت شود (و کاملا امپرسيونيستی و شخصی باشد)، و لذا من آن را از چشم اغيار پنهان کنم، و نه مبادرت به مقاله‌نويسی و کتاب‌نويسی است که من خواسته باشم بر طبق قواعد پذيرفته‌شده و رسمی چيزی منتشر کنم و بنابراين تابع ضوابط و قواعد جهانی بيرونی و رسمی باشم. اما اين قاعده شامل بخشهای ديگر سايت نمی‌شود و آنها همان طور هستند که از پيش تعريف شده‌اند — يعنی بر طبق قواعد و نظام جهان بيرونی. بنابراين، اين دفتر می‌تواند شامل خصوصياتی از هردو و در عين حال هيچ يک باشد و شايد بهتر باشد آن را «فرزند نامشروع» عصر «سايبر» بدانيد — دورگه‌ای کامل يا «واقعيتی مجازی». اين دفتر شامل تأثرات آنی و لحظه‌‌ای من و در عين حال فهم و انديشه و تحليل من از جهانی است که در آن زندگی می‌کنم، اما واکنشهايم را در عين توجه به اينکه «کيستم» و «کجايم» تنظيم می‌کنم — يعنی می‌دانم که مرا می‌بينند و من چه شخصی هستم، اما در عين حال می‌دانم که مرا نمی‌خواهند همان طور ببينند که در هر جای ديگری می‌بينند، در خيابان يا در دانشگاه و سخنرانی يا در کتابها و مجلات. text/html پنجشنبه، ۱۷ اسفند ۱۳۸۵ 10:48 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=143 Cancer Date of Birth: July 9 Today you could feel a little thin-skinned, Saeed. You might find yourself reacting excessively to minor stresses. Be gentle on yourself, and try not to put yourself in the middle of any unnecessary drama. You'll do best if you keep your head down, your ears muffled, and concentrate on your own projects. Don't spend a lot of time gossiping with others, because their energy could feel draining to you. text/html چهارشنبه، ۱۶ اسفند ۱۳۸۵ 7:45 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=142 يک روز بعد از انتشار نوشته‌ام درباره‌ی «زن و تازيانه» ميرزا محمود خفيه‌نويس «زمانه» طنزی درباره‌ی آنچه در آن مقاله رفته بود نوشت. اين طنز هيچ گونه ناراحتی در من پديد نياورد و لبخندی هم بر لبانم نشاند. او چنين نوشته بود: کرتیک میرزا سعید آقا حنایی کاشانی به زمانه و داریوش خان آشوری میرزا سعید آقا حنایی کاشانی صاحب بلاگ فل سفه که درس فلسفه اش بالنسبه مشهور و علی رغم زیرنقشیی که دارد، وجیه المنظر و صاحب صوت ذوباندتین و از این جهت مقبول النساء و التله فیزیون است، در زاویه خود بنای اعتراض به درالصوت زمانه و داریوش خان آشوری صدرالادبا را گذاشت که از قرار یک رساله ای از مشارالیه درخصوص فیلسوف شهیر صاحب شارب نیچه آلمانی را آنجا نشر داده و این جناب آشوری همان مترجم کبیر آثار میجر نیچه است. علی ایحال میرزا سعیدآقا به این سبب کرتیکاً مختصری درباب آن جناب و عقایدش نسبت به طایفه نسوان جمع حاضر را مستفیض فرمود که چون درک و حفظ آن کلمات مهمه و مغلقه از عهده این خفیه نویس کم بنیه خارج است از راپورت آنها غمض عین، طالبین مختارند که به وبلاگ معزی الیه رجوع، کمال فایده را ببرند. لاکن در مقدمه، جناب میرزا سعید آقا یک کرتیکی کرد به دارالصوت زمانه به جهت آنکه جناب داریوش خان آشوری صدرالادبا را "متفکر ایرانی" معرفی کرده و گفت این خیلی سخیف بوده که ایشان را اینطور معرفی کرده و مثل این است که برای مخاطبان بریطانیایی، شکسپیر شهیر را ادیب بریطانیایی معرفی کنند و خوب نبوده. که البته عجیب می نمود چون مسبوق به سابقه نیست بین متفکرین ما که یک نفر این اندازه بجهت احترام یکی دیگر بیتابی کند، سهل است اصلا بسبب تفکر زیاد، قائل بحفظ چیزی مسمی به حرمت باشند؛ لاکن بلادرنگ که میرزا سعید آقا گفت شاید منظور دلالت بر نوع بوده و متفکر ایرانی بودن داریوش خان آشوری از جنس فارسی بودن سینماتوگراف های ملقب به فیلم فارسی باشد؛ و قلنبه منتظره را صادر نمود، اسباب تحیر مرتفع گردید! text/html چهارشنبه، ۱۶ اسفند ۱۳۸۵ 1:07 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=141 نمی‌دانم رمان به ياد ماندنی هاينريش بُل، «آبروی از دست رفته‌ی کاترينا بلوم»، را خوانده‌ايد يا نه؟ داستانی است از «بی‌اخلاقی رسانه‌های ارتباط جمعی»، داستان خبرنگارانی که برای فروش بيشتر روزنامه و بالا رفتن مخاطب دست به هر کاری می‌زنند. رسانه‌هايی که همه کار می‌کنند تا مشتری جمع کنند و در اين ميان از هيچ جنايتی رويگردان نيستند، حتی اگر «آبروی شخصی» را چنان با دروغها و داستان‌‌پردازيهای خود از بين ببرند که کارش به خودکشی بينجامد! اما اين فقط يک سوی ماجرا نيست. فقط جلادها نيستند که پولی می‌گيرند تا غضب حاکم را فرو بنشانند، تماشاگران نيز لذت ددمنشانه‌ای می‌برند. ما امروز فکر می‌کنيم کسانی که به تماشای اعدام می‌روند چه آدمهای وحشتناکی بايد باشند! اما اگر اندکی به همين عنوانهای مطالب و زيرعنوانهایی که در سايتها و روزنامه‌ها و راديو و تلويزيون برای نوشته‌ها انتخاب می‌شود توجه کنيم می‌بينيم که برخی با چه لذت سبعانه‌ای چشمان‌شان به دنبال جايی می‌گردد که در آن پای زد و خورد يا رسوايی يا جنايت در ميان باشد. آن وقت زبان‌شان بيرون می‌افتد و غريو شادی می‌کشند و همچون سگهای هار هجوم می‌برند. «تنبيه»! اين است شادی ما! خوشبختانه از اين حيث در جامعه‌ی ما جای نگرانی وجود ندارد. چيزی که زياد داريم «تنبيه» و نيز تماشاگر و افرادی است که بايد تنبيه شوند. اين واقعه‌ی اخير هم مانند بسياری از وقايع ديگر برای من درسهای بسياری داشت، اما اگر در بارهای قبل آن درسها را برای خودم نگه می‌داشتم، اين بار می‌خواهم تمامی اين درسها را به قلم بياورم، چون هرچه باشد ديگر به طور رسمی «معلم» شناخته شده‌ام، آن هم به دست استادی بزرگ، و از اين حيث اعتماد به نفس عجيبی يافته‌ام. امشب می‌خواهم درباره‌ی چگونگی انعکاس مقاله‌‌ام در اين فضای مجازی سخن بگويم و نشان دهم که واقعا چه خوب است که گاهی آدم زمين بخورد (يا به نظر بيايد زمين خورده است) و آن وقت ببيند چطور سگهای هار به او نزديک می‌شوند تا خونش را بلسيند و چطور زبانهای بيرون‌افتاده‌شان کينه‌های قديمی‌شان را آشکار می‌کند. لذتی دارد «افتاده بودن» و بعد برخاستن و يورش بردن. من هميشه حرف آخر را می‌زنم، نه حرف اول را. «نشانه»‌ی من خرچنگ است. چطور به دنبال «درد سر» نرويم؟ وقتی در ۲۴ بهمن نوشته‌ی زير را در «راديو زمانه» خواندم نمی‌توانستم از خواندن تمام مطلب منصرف شوم، هرچند تعبيراتی در آن وجود داشت که برايم مضحک بود. اما مرا دعوت به درون می‌کرد. رفتم تو. نیچه و عشق آنچه شما عشق می‌نامید، دیوانگی‌هایی ست کوتاه داریوش آشوری اندیشمند ایرانی و مترجم کتاب چنین گفت زرتشت نیچه از شیوه رویارویی فریدریش نیچه با مساله عشق برایمان گفته است. او می‌گوید: واژه‌ی عشق نخستین چیزی را که به ذهن می‌آورد، کششِ پرشورِ دو جنس زن و مرد به یکدیگر است و نیچه از این جهت کارنامه‌ی تجربه‌ی درخشانی ندارد. text/html دوشنبه، ۱۴ اسفند ۱۳۸۵ 3:13 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=140 من از هنگامی که سالها قبل يکی دو نقد نوشتم، يکی در «جهان کتاب» درباره‌ی «ايمان بد» و ديگری در «نشر دانش» درباره‌ی کتاب آشوری، فرزانگان جهان‌ديده‌ای همچون عزت‌الله فولادوند و ضيا موحد مرا نصيحتی پدرانه کردند: «اگر می‌خواهی راحت زندگی کنی هيچ وقت نقد ننويس! ما يکی دو نقد نوشتيم و هنوز که هنوز است داريم چوبش را می‌خوريم!». من نقدنويسی را دوست ندارم و هرگز به آن نپرداخته‌ام، نه از آن رو که از جنگ و ستيز در هراسم. وقتی چيزی بخوانم که برآشوبدم تحمل از کف می‌دهم. از همين روست که نقد من هميشه خشمگينانه است، چون هيچ وقت برای تحسين کردن از کتابی يا نوشته‌ای قلم به دست نمی‌گيرم. با اين وصف، بالاترين کنايه‌ای که ممکن است من درباره‌ی کسی به کار ببرم، «ابله» و «احمق» و «نادان» است و هرگز چيزی بيش از اين نگفته‌ام. هيچ گاه کسی را به‌طور مستقيم مخاطب اين الفاظ قرار نداده‌ام. ناسزاهای من ناسزاهای اهل مدرسه است و با کنايه و تمثيل. ناسزاهای آشوری و ديگر دوستانش (که من چندی پيش از کنار يکی از آنها بی‌خيال گذشتم، چون زبانش آکنده از ناسزا بود و قدر دانشش بر من معلوم!) هم البته مرا به حيرت نينداخت. خوشحالم که آشوری و بسياری از دوستان ديگرش و دوستان خودم دق دلشان خالی شد. و حالا راحت‌تر می‌توانند بخوابند و مطمئن باشند که من يا کسی ديگر جرأت نقد نوشتن نخواهد کرد! می‌توانند به «رجم» من مشغول شوند و بارها بر من لعنت بفرستند. من ديشب نامه‌ای برای آشوری نوشتم و از هر توهينی که ممکن است به او کرده باشم عذر خواستم. چنانکه بارهای ديگر نيز همين کار را کرده بودم، چه با پيغام به دوستانش و خودش و چه با ثبت در همين جا. بارها گفته‌‌ام که اين برای من «سبک» نوشتن است. و اگر بنويسم همين گونه خواهم نوشت، اما اگر بخواهم ننويسم و راحت باشم، ننوشتن را کنار نخواهم گذاشت، خواندن را کنار خواهم گذاشت! اکنون می‌خواهم در ادامه‌ی بحث ديشب نکته‌ای را روشن کنم. اگر کسی همين نوشته‌ی آشوری و برخی نظرهايی را که پای آن گذاشته‌اند روان‌شناسانه و جامعه‌شناسانه و تاريخ‌نگارانه بخواند بسيار چيزها می‌تواند درباره‌ی «تفاوت» و «فاصله‌»‌ی تاريخی «جهان اولی»‌ها و «جهان‌ سومی»‌ها و روحيات آنان و ما بيابد، و به‌ويژه اينکه چرا هنوز ممکن است در جامعه‌ی ما نويسنده‌ای را هواداران کسی چاقو بزنند يا تمامی دعوايشان اين باشد که به او يا آن يا اين «توهين» شده است! در جامعه‌ی ما کمتر نويسنده‌ای پاسخ به ناقدان خود داده است، بی‌آنکه ابتدا لازم ديده باشد کمی گرد و خاک کند و احساسات را عليه خصم برانگيزد تا بهتر از کوری خواننده بهره گيرد. نمی‌دانم شنيده‌ايد که مارکس درباره‌ی هگل چه تعبيری به کار برده است: «سگ مرده»! و باز نمی‌دانم می‌دانيد که گادامر خواسته است کسی پيدا شود و همين تعبير را درباره‌ی هايدگر به کار ببرد! مسلماً نه مارکس و نه گادامر نخواسته‌اند که به هگل يا هايدگر «توهين» کنند. چه کسی بيش از مارکس نام هگل را بلند‌آوازه کرده است و چه کسی بيش از گادامر توانسته است نتايج هرمنوتيکی انديشه‌ی هايدگر را آشکار کند. اما چرا اين کار را می‌کنند؟ مسأله اين است که بايد به افراد جرأت انديشيدن داد. ديگر عصر بتها به سر رسیده است. بتها ديری است که در غرب حتی سايه نيز ندارند. در غرب، به‌ويژه از قرن نوزدهم يک چيز رفته رفته شکست، و آن «ولايت» و «آمريت» و «حجيت» (authority) بود که ميراث فئوداليسم بود. جامعه‌ی ما هنوز جامعه‌ای ارباب و رعيتی است. جامعه‌ی «پدران» و نه «پسران». اگر مارکس در جامعه‌ی ما زندگی می‌کرد بعيد بود که عمرش وفا می‌کرد تا در آينده مارکس شود، چون حتما يکی از پيروان هگل او را با چاقو زده بود!               text/html يكشنبه، ۱۳ اسفند ۱۳۸۵ 1:29 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=139 متن زير را که نوشته‌ی يکی از استادان دانشگاه واريک و هگل‌شناسان امروز انگلستان، استيون هالگيت، است ملاحظه کنيد: Karl Popper famously — and ignorantly — accused Hegel of setting out “to deceive and bewitch others’’ with his ‘‘mystery method’’ of dialectic. Bertrand Russell claimed — just as ignorantly — that Hegel’s doctrine of the state “justifies every internal tyranny and every external aggression that can possibly be imagined’’. And Gilles Deleuze — blinded largely by Nietzsche — saw in Hegelian dialectic the ultimate denial of life…. (Stephen Houlgate, The Hegel Reader, Blackwell, 1999, p. 2)   او بی‌هيچ شرمندگی رفتار پوپر با فلسفه هگل را «جاهلانه» و رفتار برتراند راسل را نيز به همان اندازه «جاهلانه» می‌داند و ژيل دولوز را نيز کسی معرفی می‌کند که تا اندازه‌ی بسياری فلسفه‌ی نيچه چشمانش را کور کرده است. آيا چنين تعابيری درباره‌ی اين فيلسوفان بزرگ قرن بيستم شايسته است و آيا اين گونه سخن گفتن درباره‌ی آنان رواست؟ ما اگر به سخن گفتن خود اين فيلسوفان درباره‌ی هگل بنگريم نيز می‌بينيم آنان به همان اندازه جسور و گستاخ سخن می‌گويند؟ اما آيا اينجا پای مسأله‌ای شخصی در کار است؟ پوپر يا راسل يا دولوز چه مسأله‌ی شخصی و عاطفی ممکن است با هگل داشته باشند و هالگيت چه انگيزه‌ای می‌تواند برای دفاع از هگل داشته باشد؟ text/html شنبه، ۱۲ اسفند ۱۳۸۵ 5:31 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=138 می‌گويند، اگر می‌خواهی کسی را بشناسی او را عصبانی ببين! خب، من خوشحال نيستم که آشوری را عصبانی می‌بينم. نمی‌دانم چرا هربار که چيزی انتقادی می‌نويسم با آشوری رو به رو می‌شوم؟ آيا اين از آن روست که ما علايق يکسانی داريم؟ يا از آن روست که دامنه‌ی کار آشوری آن قدر گسترده است که هر جا بروی با او تصادم می‌کنی؟ يا مسأله اين است که کسی جز آشوری برايم ارزش نقد ندارد؟ خب، شايد همه‌ی اينها درست باشد. من هربار بسيار سعی می‌کنم که خوددار باشم و چيزی ننويسم که اين مرد نازنين برنجد. او را دوست دارم و کمتر کسی به مهربانی و صفای او ديده‌ام — در همان چندباری که او را ديدم. من نمی‌توانم چيزی را که آشوری می‌نويسد يا ترجمه می‌کند نخوانم. چون او درباره‌ی چيزهايی می‌نويسد يا دست به ترجمه‌ی چيزهايی می‌زند که من دوست دارم. با اين همه، نمی‌توانم هميشه با او موافق باشم؟ و نمی‌توانم اين مخالفت را بيان نکنم. من ناگزيرم از آشوری «بالا» بروم و همين بالا رفتن است که گاهی مرا مجبور ‌می‌کند به او «چنگ» بزنم تا نيفتم يا او را به زمين بزنم. اما آشوری خوشش نمی‌آيد. من هيچ گاه ‌به‌طور مستقيم از شخص آشوری و درباره‌ی او سخن نگفته‌ام. جز يک جا و او را به عنوان «استاد» ستوده‌ام. و بر اين ستايش هنوز «استوار»م. من در همه جا از او ياد کرده‌ام و نامش را بزرگ داشته‌ام و حال آنکه می‌توانسته‌ام مانند بسياری از معاصران خودم از کنارش بی‌اعتنا بگذرم. اما چنين نکرده‌ام. با اين همه، من با بسياری از آنچه آشوری می‌گويد مخالفم و ناگزيرم اين مخالفت را بيان کنم و می‌کنم. من تلقی آشوری از «زبان» و «ترجمه» (يعنی «نظريه‌ی ترجمه» او) را درست نمی‌دانم، اما ترجمه‌های ادبی او را می‌ستايم. من تلقی او از «فرهنگ غربی» و «فرهنگ ايرانی - اسلامی» و «فلسفه» را درست نمی‌دانم و با او می‌ستيزم. من «واژه‌سازی»‌های آشوری را تاب نمی‌آورم و بر آنها می‌شورم. من گرچه آشوری «حضور» را دوست دارم، از آشوری «نوشتار» هميشه خشنود نيستم. در برخی نوشتارهای او چيزی هست که مرا آزار می‌دهد و به خشم می‌آورد. text/html جمعه، ۱۱ اسفند ۱۳۸۵ 4:39 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=137 يکی از اتفاقات خوش زندگی من در اين يکی دو سال اخير آشنايی با دکتر حامد فولادوند بوده است. نخستين‌بار او را در مجلسی ديدم که انتشارات قصيده‌سرا در «پاتوق فرهنگی - هنری تهران» برگزار کرد — برای نقد و بررسی کتاب «زن در تفکر نيچه»، نوشته‌ی خانم نوشين شاهنده. در هنگام پذيرايی با او گپی زدم و نمی‌دانم بعد چطور شد که با او رفت و آمد و دوستی پيدا کردم، تا جايی که امروز تنها دوستی است که به معنای دقيق کلمه دارم، يعنی تنها کسی که دلم برايش تنگ می‌شود و به او زنگ می‌زنم و احوالش را می‌پرسم؟ — خب می‌دانيد که من مغرورتر از آن هستم که دلم برای کسی تنگ شود يا به کسی زنگ بزنم! بنا بر اين اگر کسی ديد که من به او زنگ می‌زنم، غير از رابطه‌ی کاری، به يقين بداند که دوستش دارم! دکتر فولادوند روشنفکری تمام عيار است که می‌توانی درباره‌ی هرچيزی از ادبيات و فلسفه گرفته تا سينما و نقاشی و موسيقی و سياست با او گپ بزنی و از او چيز بياموزی. او از خاندانی اهل علم و ادب و فضيلت است و بيش از آنکه در کشور خودش شناخته باشد در خارج شناخته است — همسر مهربانش آزاده خانم نيز نقاشی تواناست — او زبان فرانسه‌اش از فارسی‌اش بسيار بهتر است و راحت‌تر است به فرانسه بنويسد تا به فارسی. با اين حال، در فارسی هم دستی به قلم برده و چند کتابی ترجمه کرده است و برگزاری سمينارهايی را هم در موضوعات مختلف فرهنگی و فلسفی عهده‌دار شده است. کتابی که او در سال گذشته با عنوان «در شناخت نيچه» منتشر کرد، شامل گفتارهايی از يکی از همان همايشهاست که در بهمن و اسفند ۸۲ برگزار شد. من يکی از همان گفتارها را که به زبان و قلم خود اوست در اينجا می‌گذارم. text/html چهارشنبه، ۹ اسفند ۱۳۸۵ 9:02 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=136 در نوشته‌ای که درباره‌ی نيچه منتشر کردم، گرچه از نظر خودم نوشته‌ای جدی و علمی نبود، جا داشت از دو کتاب ياد می‌کردم که در همين سالهای اخير در تهران منتشر شده است: (۱) «در شناخت نيچه»، به کوشش دکتر حامد فولادوند، نشر نادر، ۱۳۸۴. اين کتاب مجموعه مقالات همايشی است که از ۷ بهمن تا ۱۹ اسفند ۸۲، به اهتمام دکتر حامد فولادوند در «مرکز فرهنگی - آموزشی ورزآهنگ» تهران برگزار شد. (۲) «زن در تفکر نيچه»، به قلم خانم نوشين شاهنده، روشنگران - قصيده‌سرا، ۱۳۸۲. اين دو کتاب را گرچه هديه گرفته بودم، نخوانده بودم و فقط ورقی زده بودم و نگاهی کرده بودم. تذکر دوستی سبب شد به سراغ اين دو کتاب بروم و با دقت هردو را بخوانم تا مبادا چيزی گفته باشم که بيم سرقت از آنها برود! خوشبختانه با اينکه در این دو کتاب مطالب مفيد و جالب توجهی وجود داشت و روزآمد بود، نويسندگان رويکردی متفاوت با من داشتند و کمتر مطلب مشابهی به چشم من خورد. من حتما برای کار خودم در آينده به آنها رجوع خواهم کرد. کتابخوانيم هم گويا مانند فيلم ديدنم شده است: همان طور که فيلم ايرانی نمی‌بينم کتاب فارسی هم نمی‌خوانم. خب حتماً اين دو عادت زشت را بايد ترک کنم. اين دو دوست گرامی اگر اجازه دهند حاضرم برای جبران مافات بخشی از مطالب‌شان را به دست خودم تايپ کنم و در بخش «دفتر يادها»ی همين سايت در دسترس علاقه‌مندان قرار دهم.      text/html سه شنبه، ۸ اسفند ۱۳۸۵ 11:23 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=135 ديروز در پژوهشکده‌ی فلسفه‌ی تحليلی، «مرکز تحقيقات فيزيک نظری و رياضيات»، درباره‌ی «زبان هنر در هنرهای غيرزبانی» سخنرانی داشتم. از دوستانی که اين برنامه را برگزار کردند (دانشجويان دوره‌ی دکتری اين مرکز و به‌ويژه آقای احمدرضا همتی مقدم) و دوستانی از خوانندگان اين سايت و نيز دانشجويانی از دانشکده‌های ديگر و ديگر علاقه‌مندان که در اين مجلس حاضر شدند بسيار سپاسگزارم و اميدوارم از کاستيهای من در ارائه‌ی مطالب با بزرگواری بگذرند. اما چون دوستان برگزار‌کننده و دانشجويان دوره‌ی دکتری اين مرکز اين صفحه را می‌خوانند، بی‌مناسبت نديدم که چند نکته را برای بهتر برگزار شدن اين گونه جلسه‌ها، و نيز جلسه‌های مشابهی که ديگر دوستان برگزار می‌کنند (گرچه من تاکنون در سخنرانيهايم مانند اين مورد تداشتم: شايد برای اينکه هيچ وقت برای چند دانشجوی دکتری سخن نگفته بودم!)، خدمت‌شان عرض کنم: (۱) دوستان دانشجوی برگزارکننده و ميزبان در هنگام سخنرانی از نشستن در کنار دوستان‌شان و صحبتهای درگوشی و نشان دادن واکنشهای جسمانی، مانند خنده يا حرکت دادن دست و سر و برگشتن به سوی اين و آن و ديگر حرکات معنادار، خودداری کنند . آنان به اين دليل که صاحبخانه‌اند شايد خود را در خانه‌ی خود بدانند. اما اين کار به برهم خوردن نظم فکری گوينده می‌انجامد و سبب از دست رفتن اعتماد به نفس و خستگی و بی‌شوقی او می‌‌شود. چون او گمان می‌کند، يا دارد از چيزهايی سخن می‌گويد که برای مخاطبان کاملاً آشنا و پيش پا افتاده است، و يا سخنان او کاملاً نادرست است. (۲) راه درست برای رسيدن به دانش، پرسشگری مناسب است. بنابراين، در پرسشگری بايد کوشيد از «ناگفته»‌ای سخن به ميان آورد که «گفته‌ها» را روشن می‌کند. مفصود از پرسشگری اين نيست که بدانيم آيا گوينده همان چيزهايی را می‌داند که ما می‌دانيم؟ (۳) تفاوتی وجود دارد ميان منابع و دانشهای هرگوينده و منابع و دانشهای هر شنونده. در بحث و گفت گو نمی‌خواهيم بدانيم که آيا طرف مقابل ما همان چيزهايی را می‌داند که ما می‌دانيم (؟) تا بعد دانايی او را تصديق کنيم، بلکه می‌خواهيم بدانيم ما چه «نمی‌دانيم»! يادگيری و دانايی کاستن از «نادانسته‌ها»يمان است، نه «تأييد» دانسته‌هايمان. (۴) پذيرايی شايسته و به‌موقع از حاضران در مجالس علمی از وظايف برگزارکنندگان است و آنان نبايد خاطره‌ی «صحرای کربلا» را برای کسانی که از راههای دور و نزديک برای سخنرانی می‌آيند تکرار کنند، چرا که آنان ساعتهايی در راه بوده‌اند و ساعتهايی نشسته‌اند و گوش سپرده‌اند و ساعتهايی نيز بايد تا رسيدن به مقصد در راه باشند. text/html دوشنبه، ۷ اسفند ۱۳۸۵ 5:19 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=134 از ترجمه‌ی نخستين نوشته‌های نيچه به زبان فارسی به تقريب بيش از نيم قرن می‌گذرد، اما هنوز نه هيچ تحقيق ممتازی در زبان فارسی درباره‌ی او انتشار يافته و نه حتی ترجمه شده است. خواننده‌ی علاقه‌مند ايرانی هنوز از آنچه تحقيقهای تازه در آثار و انديشه‌های اين واپسين فيلسوف بزرگ تاريخ غرب لقب گرفته بی‌اطلاع است و اين بی‌اطلاعی البته فقط منحصر به خواننده‌ی نامتخصص نيست. انتشار نوشته‌ای از داريوش آشوری، به تعبير «راديو زمانه»، «انديشمند ايرانی» (نمی‌دانم کسی را برای هموطنانش هم با مليتش معرفی می‌کنند! اگر در ترجمه‌های انگليسی می‌خوانيم که کسی را با مليتش معرفی می‌کنند، مثلاً، می‌گويند کانت فيلسوف آلمانی، به اين دليل است که گمان می‌رود کانت در سرزمين مخاطبان نويسنده (انگلستان) ناآشناست يا گمان می‌رود که ناآشنا باشد، و به همين دليل بعد از مدتی همين را هم ديگر نمی‌نويسند مگر در کتابها و نوشته‌هايی برای مبتديان؛ بنابراين، هيچ وقت در انگلستان کسی برای خواننده‌ی انگليسی نمی‌نويسد: شکسپير نويسنده‌ی انگليسی!؛ مگر اينکه در اينجا استفاده از «ايرانی» دال بر «نوع» باشد، يعنی «انديشمند» از نوع ايرانی‌اش! مثل «فيلم فارسی»! من البته با اين تعبير بدين معنا موافقم!)، در ۲۴ بهمن، در «زمانه»، درباره‌ی نيچه چيز چندان تعجب‌برانگيزی برای من نداشت («پيوند» اين نوشته را برای دوتن از نيچه‌شناسان فرستادم و آنان بسيار حيرت کردند!). می‌خواستم يکی دو روز بعد اين مطلبی را که امشب می‌گذارم منتشر کنم، اما بعد بسيار با خود انديشيدم و منصرف شدم. اکنون چيزی نسبتاً کوتاه درباره‌ی نگاه نيچه به «زن» و مسائلی که آشوری مطرح کرده می‌نويسم و شرح و تفصيل محققانه‌ی آن را با همه‌ی حواشی و مراجعش به زمانی نه چندان دور وامی‌گذارم که در نشريه‌ای دانشگاهی يا کتابی منتشر کنم. آيا نيچه «زن‌ستيز» بود؟ سخنان نيچه درباره‌ی زنان را مفسران او تا مدتها يا ناديده می‌گرفتند و يا مانند مترجم بزرگش در زبان انگليسی، والتر کاوفمن، سعی می‌کردند وانمود کنند که اين سخنان ربطی به فلسفه‌ی او ندارد. اما از اواسط دهه‌ی هفتاد به بعد با کوششهای کسانی همچون دريدا (که از فلسفه‌ی او فقط يک کلمه در ايران شناخته است و هرکسی با همين يک کلمه همه‌ی جهان را برای خودش «می‌شکند»! و بشکن بشکن می‌زند!) و سارا کوفمان «مسأله‌ی زن» در تفکر نيچه تنها توجه مفسران غيرفمينيست را به خود جلب نکرد بلکه مفسران فمينيست را نيز به سوی خود کشيد. امروز تقريباً آثار بسيار خوبی درباره‌ی «مسأله‌ی زن» در تفکر نيچه وجود دارد و کمتر کسی ديگر سخنان ابلهانه‌ای را که زبانزد عوام خوانندگان است نقل می‌کند. البته اين بدان معنا نيست که مخالف و موافقی در اين باره وجود ندارد و همه‌ی تأويل و تفسيرها مقبول واقع شده است. واقعيت اين است که نيچه سالها قبل از آنکه نازيها او را «فاشيستی» تفسير کنند، در واپسين سالهای قرن نوزدهم محبوب آنارشيستها و سوسياليستها و فمينيستها بود. و امروز باز تفاسير ليبرال و دموکرات و فمينيست از او وجود دارد. text/html پنجشنبه، ۲۶ بهمن ۱۳۸۵ 11:13 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=133 هيچ می‌دانيد فرستادن گل برای محبوب و معشوق را چه کسانی ابداع کردند و چگونه اين رسم امروز جهانگير شده است؟ هيچ می‌دانيد گلها حامل چه پيامی هستند و برای فرستادن هر پيامی چه گلی را بايد انتخاب کرد؟ هيچ می‌دانيد چرا ادبيات فارسی «عاشقانه‌»ترين ادبيات جهان است؟ هيچ می‌دانيد چرا ادبيات فارسی اين همه پر از گل و بلبل است؟ هيچ می‌دانيد بسياری از واژه‌های عاشقانه و «سکسی» از زبان فارسی به ديگر زبانها راه يافته است؟ هيچ می‌دانيد ايرانيها «خوشگل»ترين دخترهای جهان و «زشت»ترين سياستمداران جهان را دارند؟ text/html چهارشنبه، ۲۵ بهمن ۱۳۸۵ 11:17 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=132 اين ديگه از کجا آمد؟ — روز سن والنتاين. برخی چيزها آن قدر ناگهانی سر و کله‌شان پيدا می‌شود که توضيح دادن شان به نظر سخت می‌آيد. اما، نه، شايد امروز توضيح دادن هم به سختی گذشته نباشد! من يادم نمی‌آيد که در اين عمری که گذرانده‌ام، تا همين چند سال پيش، چيزی درباره‌ی «روز سن والنتاين» خوانده يا شنيده باشم. خب، من کم داستان و رمان و تاريخ و شعر نخوانده‌ام و کم هم فيلم نديده‌ام. اما، نه، هرچه به ذهنم فشار می‌آورم چيزی به يادم نمی‌آيد — هرگز. من تا قبل از «عصر اينترنت» چيزی از اين روز نخوانده و نشنيده بودم. از راه «اينترنت» بود که با «روز سن والنتاين» و مراسمش آشنا شدم. اما چرا ما تا چندسال پيش اين روز را نمی‌شناختيم، چرا در قبل از انقلاب به اين روز توجهی وجود نداشت، آن روزها که پيروی از رسوم غربی رايجتر بود و تشويق هم می‌شد؟ و چرا، حتی امروز، «کريسمس» يا «عيد پاک» يا هرروز ديگری که به نام يکی از اولياء مسيحی باشد برای نسل جوان ما اين قدر جذابيت ندارد؟ شايد روزهای مختلف ديگری هم در فرهنگ غربی وجود داشته باشد که بتواند به همين اندازه جوان‌پسند و شادی‌بخش باشد؟ آيا می‌توان گفت: (۱) جهانی شدن؛ (۲) گسست فرهنگی؛ (۳) فرهنگ مسلط غربی سبب رواج آن بوده است؟ خب، معلوم است که امروز هروقت به اينترنت متصل شويم، از نخستين اخباری که مطلع می‌شويم، اخبار امريکاست. اگر مايکروسافت برای همه‌ی قاره‌ها و کشورها صفحه‌ای داشته باشد، ما از اين يکی هم راحتيم، و البته اگر هم وجود داشت باز نمی‌خواستيم و می‌رفتيم صفحه‌ی يکی از کشورهای غربی يا همين امريکا را می‌گذاشتيم تا بفهميم امروز در امريکا چقدر برف آمده يا چه کسی با تفنگ به مردم کوچه و خيابان شليک کرده است يا کدام خواننده و هنرپيشه و چه لباسی و چه و چه ... پس می‌توانيم بگوييم امروز «فرهنگی جهانی» وجود دارد که می‌تواند نويسندگان و هنرمندان و روشنفکران و ورزشکاران خودش را نه تنها به همه‌ی جهان معرفی کند بلکه آنان را سرمشق هم قرار دهد. اما آيا همين کار را با مفاهيم و ارزشها نيز می‌توان انجام داد و اگر چنين چيزی اتفاق بيفتد، خوب است يا بد؟     text/html سه شنبه، ۲۴ بهمن ۱۳۸۵ 1:32 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=131 دوتن از همکارانم، آقايان دکتر عبدالکريم رشيديان و دکتر منوچهر صانعی دره‌بيدی، به ترتيب، برای تأليف «ادموند هوسرل در متن آثارش» و ترجمه‌ی «دانشنامه‌ی زيبايی‌شناسی»، برنده‌ی جايزه‌ی کتاب سال شدند. به هردو آنان اين موفقيت را تبريک می‌گويم. يکی از چيزهايی که برای من جالب توجه بود، و البته مايه‌ی حيرت نبود چون پيش از اين بارها ديده بودم، برخورد بی‌اعتنای اوليای دانشکده و نيز روزنامه‌ها و حتی همين فضای مجازی خودمان با اين مسأله بود. در دانشکده و دانشگاه ما رسم است که مرگ شوهر خواهر يا شوهر عمه و شوهر خاله کسی يا آمدن کسی از حج را چنان بر پرده‌های بزرگ منقوش کنند که تا مدتها يادت نرود، و حال آنکه کسی ديگر اگر تمام خانواده‌اش را هم از دست بدهد کسی به او تسليتی نخواهد گفت و حتی نخواهند گذاشت که کاغذی بر ديوار باقی بماند؟ اگر يکی از استادان گروه جامعه‌شناسی دانشکده ما برنده کتاب سال می‌شد چه قيامتی که در دانشکده ما بر پا نمی‌شد؟ واقعاً چه رابطه‌های جالبی است ميان «قدرت» و «تسليت» و «تبريک»؟ حتی تسليت‌گويان و تبريک‌گويان بيشتر از آن بهره‌مند می‌شوند؟ چرا برنده شدن کتاب «داستان» نويسنده‌ای بيست و چندساله، يا «فيلم» فيلمسازی سی و چندساله، مهمتر از نوشتن يا ترجمه‌ی کتابی فلسفی يا علمی جلوه می‌کند؟ اين پرسشی است که بارها ذهن مرا به خود مشغول داشته است. چرا نوبل ادبيات مهمتر از «فيزيک» است و چرا برای «فلسفه» به کسی «نوبل» نمی‌دهند اما برای «فيزيک» می‌دهند؟ چرا دولت حاضر است اين همه پول برای فوتبال خرج کند؟ چرا بايد بازيکن فوتبال در سن ۱۸ سالگی سالی ۲٠٠ ميليون پول بگيرد آن هم از سوبسيد دولتی؟ و آن وقت محمدجعفر پوينده حتی نتواند حق‌الترجمه کتابش را از ناشرش بگيرد؟ و تازه عاقبت اين کجا و عاقبت آن کجا؟ آن فوتباليست اگر حشيش بکشد و گذارش به بيمارستان بيفتد، سيل هوادارانش بيمارستان را محاصره می‌کنند، يا اگر در فاحشه‌خانه پيدايش کنند...؟ اما آن يکی اگر در جايی از عشق سخن گفته باشد، وای ... چه زمانه‌ای است!   text/html جمعه، ۲۰ بهمن ۱۳۸۵ 4:40 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=130 امروز صبح اين خبر «۲۵ درصد طلاقها» در «انتخاب» را می‌خواندم: « ۱۹  بهمن ماه ۱۳۸۵ ساعت : ۴۹ , ۱۵ خبرگزاري انتخاب : ۲۵ درصد طلاق ها براى زوج هايى رخ مى دهد كه با آشنايى خيابانى و يا از طريق اينترنت ازدواج كرده اند. اصغر كيهان نيا، روان شناس، با اعلام اين مطلب گفت: يكى از اصلى ترين علت هاى طلاق در جامعه اين است كه افراد به جاى اين كه از تجربه پدر و مادرشان استفاده كنند، خود براى ازدواج تصميم مى گيرند و والدين خود را بى سواد مى دانند. وى اقتصاد بيمار، پولدار شدن يك شبه، زياده خواهى و مصرف گرايى برخى از بانوان و خيانت برخى از آقايان را از علل ديگر طلاق در جامعه برشمرد». يکی از «مغالطات» رايج در نظام خبررسانی جمهوری اسلامی «مغالطات آماری» است. به همين نمونه توجه کنيد: (۱) «۲۵ درصد طلاقها برای زوجهايی رخ می‌دهد که با آشنايی خيابانی و يا از طريق اينترنت ازدواج کرده‌اند!» علت چيست؟ تصميم گيری فردی! چاره چيست؟ به سخن والدين خود گوش کنيد! آنچه در اين آمار وحشتناک «۲۵» درصد به آن توجه نمی‌شود اين است که اگر ۲۵ درصد طلاقها به علت خارج شدن از معيار سنتی ازدواج در جامعه بوده است، پس آن ۷۵ درصد باقيمانده که با نظارت والدين بوده است چرا به طلاق انجاميده است؟ برای آن ۷۵ درصد علل ديگری ذکر می‌شود! اما می‌توان پرسيد که آيا برای ما نحوه‌ی آشنايی و ازدواج مهم است، يا «معيارها»يی که برای انتخاب داريم. اگر «معيارها»ی ما غلط باشد، ديگر فرقی نمی‌کند که چه کسی آن را به کار می‌گيرد، زوجها يا والدين‌شان. و آشنايی چگونه حاصل می‌شود، در حمام يا مسجد يا روضه (سنتی) يا در دانشگاه يا مترو يا سينما. «معيارها» چيست؟ آيا مشروعيت ازدواج به نحوه‌ی آشنايی است؟ در اين «چاره‌انديشی» سنتی آقای روان‌شناس ارزشی ديگر نيز نهفته است. جامعه‌ی ما جامعه‌ای است که ارزش انتخابهای فردی و تجربه‌ی شخصی در آن «صفر» است. بنابراين، می‌توان به راحتی نشان داد که وقتی زوجهايی با تصميم خودشان و برخلاف ميل پدر و مادرهايشان ازدواج می‌کنند، چنان در زندگی آينده حمايت والدين را از دست می‌دهند، در جامعه‌ای که جوان بی‌يار و ياور قادر به کسب آينده‌ی روشن و ترقی اجتماعی نيست، که ادامه‌ی زندگيشان با مشکلات بسياری رو به رو می‌شود و در اينجاست که والدين نيز سعی می‌کنند هرچه زودتر به فرزندان‌شان بفهمانند که «آنان اشتباه کرده‌اند». در نتيجه، کشتی واژگون می‌شود تا «ارزش تجربه‌ی والدين اثبات شود!».يکی از ارزشهايی که با آن زندگی جديد شکل گرفته است، ارزش تصميم و انتخاب فردی است، حتی اگر «غلط» باشد. «غلط» خود من بهتر از «درست» ديگران است. چون «غلط» من مال خودم است، اما «درست» ديگران مال من نيست. اين البته بدان معنا نيست که ما اشتباههای ديگران را تکرار کنيم. نه، زندگی هريک ما اصالت خود را از اين می‌گيرد که تا چه اندازه با تجربه و رضايت شخصی خود ما ساخته می‌شود. نسلی که هربار تجربه‌های پدران خود را تکرار می‌کند سرنوشتی بهتر از آنکه ما امروز داريم ندارد.   text/html دوشنبه، ۱۶ بهمن ۱۳۸۵ 2:52 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=129 مقدمه‌ای را که ديشب نوشتم برای بحثی بود که می‌خواهم در روزهای آينده «درباره‌ی معنا و مفهوم “آيرونی” و معادل آن در فارسی و نقدهای مهدی خلجی و عبدی کلانتری و ترجمه‌ی پيام يزدانجو و ديگران بکنم. اما چند روز قبل ترجمه‌ی آزاردهنده‌ای خواندم از نوشته‌ای از فوکويوما که بی‌مناسبت نديدم آن را در اينجا نيز مطرح کنم. نقدهايی که من می‌خواهم در اينجا مطرح کنم برای اين است که به سه نکته‌ای که از نظر خودم مهم است بپردازم: (۱) آيا نويسندگانی که در اينترنت مطلب می‌نويسند يا منتشر می‌کنند، چه حرفه‌ای و چه غيرحرفه‌ای، آثارشان را می‌توان با معيارهای حرفه‌ای و علمی سنجيد؟ و به عبارت ديگر، آيا آثار منتشرشده در اينترنت «دانش» به شمار می‌آيند؟ (۲) علل ناکامی ما در فهم فلسفه غربی؛ (۳) اهميت ترجمه و (۴) تفاوت «دانشوران» و «روشنفکران» و «روزنامه‌نگاران» و بالاخره، (۵) فايده‌ و ارزش نهادهای اجتماعی. text/html يكشنبه، ۱۵ بهمن ۱۳۸۵ 12:55 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=128 اکنون شايد آسانترين راه دسترسی به هر اطلاع يا دانشی استفاده از اينترنت باشد. بی‌آنکه مجبور باشيم از خانه قدمی بيرون گذاريم، در خيابانهای شلوغ وقت‌مان را هدر دهيم، در انبوه برگه‌های کتابخانه خيره شويم، در راهروهای هزارتومانند قفسه‌های کتابخانه سرگردان باشيم، منت کتابداران را بکشيم و کتابهای سنگين و غبارگرفته را جا به جا کنيم، به‌راحتی می‌توانيم خود را به اقيانوسی وصل کنيم که هرچه بخواهيم می‌توانيم در آن صيد کنيم. البته، يافتن دانش در اينترنت مشروط به اين است که به دنبال چه چيزی باشيم. هنوز بسيار چيزها هست که در اينترنت يافت نمی‌شود. اما آيا به‌راستی می‌توان در نوشته‌های منتشرشده در اينترنت به‌راحتی به «دانشی» دست يافت که اعتمادپذير باشد؟ اين پرسشی است که ارزش پرسيدن دارد. text/html چهارشنبه، ۴ بهمن ۱۳۸۵ 12:57 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=127 اين روزها گرفتارم. هر وقت می‌خواهم بگيرم بنشينم و کاری را تمام کنم، دعوتی و کاری تازه می‌آيد و باز از وحدت به تفرقه می‌روم. نمی‌دانم چرا در گفتن «نه» گاهی ناتوانم. هفته‌ی پيش به فاصله يکی دو روز دعوت شدم برای چهار فيلم صحبت کنم. اما خوشبختانه از زير يکی از آنها از بخت مساعد خلاص شدم. يکشنبه بعد از ظهر رفتم برنامه‌ای درباره‌ی «بودای کوچک» برتولوچی، برای «سينما ماوراء»، شبکه ۴ ضبط کردم (می‌ترسم آخرش يک چيزی به اين آقای عالمی بگويم!) و آخر هفته هم می‌روم درباره‌ی دو فيلم «خاکسترهای زمان» کار وای وانگ و «راز قتل منهتن» وودی آلن برای سينما ۴ صحبت کنم. تازه ورقه‌های دانشجويان هم رسيده و برنامه‌ی درسی نيمسال بعد را هم بايد سر و صورتی بدهم! خب از نوشته‌های دندانگيری که در اين چندروز خواندم، نوشته‌ی تازه‌ی آقای دکتر نيکفر، «ادبار و زبان‌بازی»، بسيار هوشمندانه و پراطلاع بود. فردا هم در «خانه‌ی هنرمندان» برنامه‌ای است درباره‌ی خلقيات و روحيات ايرانی، «ويژگيهای فرهنگی و روحيات ايرانيان»، که خيلی دوست داشتم آنجا باشم، اما متأسفانه نمی‌توانم. در اين برنامه داريوش شايگان و محمود منصور و منصوره اتحاديه و کريستيان رومبرژه و حامد فولادوند سخن می‌گويند. سال گذشته برنامه‌ای مشابه آن در جايی ديگر برگزار شد و بسيار جالب توجه بود. دکتر سايمن فريد اوليايی نيز مقالاتی را که برای سميناری درباره‌ی هايدگر گرد آورده بود در شماره‌ی ۱۸ مجله‌ی فرانسوی Le Portique منتشر کرده است. دوستان علاقه‌مند می‌توانند مقاله‌ای از او را درباره‌ی هايدگر، «ميان هستی‌شناسی و تاريخ» (به زبان فرانسه)، از اينجا بردارند. االبته بی‌نياز از گفتن است که همه‌ی حقوق ايشان برای نقل قول و ترجمه و تجديد انتشار آن محفوظ است. دوستان پژوهشگاه فلسفه تحليلی «مرکز رياضيات و فيزيک نظری» نيز «مجموعه سخنرانيها»يی تدارک ديده‌اند که از ۲۳ بهمن ماه هردوهفته يک بار در روزهای دوشنبه از ساعت ۱۶:٠٠ تا ۱۸:٠٠ برگزار می‌شود. من در روز دوشنبه ۷ اسفند در آنجا درباره‌ی «زبان هنر در هنرهای غيرزبانی» سخنرانی می‌کنم. text/html يكشنبه، ۱ بهمن ۱۳۸۵ 2:09 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=126 آقا، امشب چه مزه‌ای داد اين کشف شهزاده خاتون سمرقندی، بانوی آقا مهدی سيبستانی: «"مرا ببوس" به دويست روايت». («عنوان برنامه به اشتباه به «دويست زبان» نوشته شده است. اما همان طور که مردی ميانسال به شهزاده خانم گفته است «این ترانه‌ی معروف آمریکای لاتین است که تقریباً ۲٠٠ خواننده آن را اجرا کرده. منظورت کدامشان هست؟») شهزاده خانم در شبی بارانی در آمستردام کشف مهمی کرده است، هنگامی که سوار تاکسی بوده است آهنگی قدیمی را شنيده که او را به ياد کودکی‌اش انداخته است. من هم وقتی اين برنامه را شنيدم ديدم چقدر اين ترانه را به ايتاليايی و اسپانيولی شنيده‌ام و معنايش را نمی‌دانستم: Besame Mucho. به هر حال، حتما اين برنامه را بشنويد که آدم را زنده می‌کند. راستی من هم يک کشفی کردم و آن اينکه «ماچ» و «موچ» هم فارسی نيست، بلکه کُردی است. واقعاً لحن و معنای اين ترانه چقدر آدم را به اعجاب وا می دارد. واقعاً «انسان» يکی بيشتر نيست! يک «روح» بيشتر وجود ندارد. زنده باد هگل. و زنده باد حافظ (رضوان الله تعالی عليه) خودمان که زودتر از همه گفت: بوسيدن لب يار اول ز دست مگذار کاخر ملول گردی از دست و لب گزيدن فرصت شمار صحبت کز اين دو راهه منزل چون بگذريم ديگر نتوان به هم رسيدن آه، حالا چقدر دوست دارم بروم «بنان» گوش کنم! text/html دوشنبه، ۲۵ دی ۱۳۸۵ 3:25 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=125 نمی‌شود برخی چيزها را در اين صفحه‌ی مجازی خواند و به خنده يا خشم نيامد. يکی دو روز پيش که داشتم اين نوشته‌ی آقای دکتر نيکفر را در پايگاه «راديو زمانه» (پيوندی به «راديو زمانه» نمی‌دهم، چون نمی‌خواهم «فيلترشکن» خودم را به اين زوديها از دست بدهم. نمی دانم چرا حتی سايتهای «باز»ی هم که من به آنها پيوند می‌دهم «فيلتر» می‌شود!) می‌خواندم، هردو احساس را پيدا کردم. شما هم اين بند از آن را بخوانيد:    زرنگی به‌عنوان فضیلت نمی‌توان در یک نفس هم از فضایل ملت گفت هم از رذایل آن. از این یکی که بگوییم از آن دیگری غافل می‌شویم. زرنگی ایرانی بر این قاعده یک استثنا می‌گذارد، زیرا این صفت هم فشرده‌ی رذایل است هم فشرده‌ی فضایل. «من این مُرَقّعِ پشمینه بهر آن دارم که زیرِ خرقه کشم مِی، کسی گمان نبرد» مِی‌کشیدن در زیر مرقع پشمینه زرنگی‌ای است سخت ستودنی. آفرین بر این "حافظِ" زرنگ ما باد! این وجه دیگر از متناقض‌نمایی زرنگی ایرانی، یعنی این که هم فضیلت است هم رذیلت، شاید در روزگاری برآیندی مثبت داشته است. اما در روزگار ما که فضیلت در روشن‌بینی و صراحت و شجاعت مدنی است، به تباهی بیشتر می‌انجامد. عجالتاً نمی‌خواهم چيزی درباره‌ی عنوان اصلی و مضمون تمامی نوشته‌ی ايشان بنويسم. فقط می‌خواهم بدانم اگر «زرنگی» فضيلتی برای «آدم» (“das man”) ايرانی است، چگونه می‌توان حافظ را هم جزو همين «آدم» شمرد؟ اين کار با کدام «معيار» در «علم تأويل» و «تفسير» شدنی است؟ من نمی‌دانم که اين دو جمله‌ای که آقای دکتر نيکفر از هم جدا نوشته‌اند مضمون کدام يک از ابيات حافظ ممکن است باشد و حوصله‌ای هم برای پيدا کردنش ندارم، هرقدر به حافظه‌ام فشار آوردم چيزی يادم نيامد. شايد هم آقای دکتر اين دوجمله را از ترجمه‌ی آلمانی ديوان حافظ به فارسی برگردانده‌اند! باری، ابياتی که من می‌توانم با اين مضمون فهرست کنم اينهاست: خرقه‌پوشی من از غايت دينداری نيست/ پرده‌ای بر سر صد عيب نهان می‌پوشم؛ حاش‌لله که نيم معتقد طاعت خويش/ اين قدر هست که گه گه قدحی می نوشم؛ صراحی می‌کشم پنهان و مردم دفتر انگارند/ عجب گر آتش اين زرق در دفتر نمی‌گيرد؛ حافظم در مجلسی، دُردی کشم در محفلی/ بنگر اين شوخی که چون با خلق صنعت می‌کنم! آقای دکتر نيکفر که حافظ را «زرنگ» ناميده‌اند، چون (می‌گويد) در نهان و در زير خرقه باده می‌نوشد، آيا جز گفته‌ی خود شاعر دليلی ديگری هم برای اين اتهام دارند؟ آيا در جامعه‌ای دينی که عُرف آن چنين هنجاری را برنمی‌تابد از «زرنگی» است که کسی بدين کار اعتراف کند؟ آقای نيکفر می‌گويند «در روزگار ما که فضیلت در روشن‌بینی و صراحت و شجاعت مدنی است، (اين «زرنگی» حافظانه) به تباهی بیشتر می‌انجامد». آقای دکتر آيا (برفرض که حافظ در زير خرقه «می»‌ می‌نوشيده است) «همين اعتراف حافظ حاکی از روشن‌بينی و صراحت و شجاعت مدنی نيست؟» آيا همه‌ی کسان ديگری هم که در روزگار حافظ می‌زيسته‌اند و «می» می‌نوشيده‌اند جرأت چنين اعترافی را داشته‌اند؟ من ديگر نمی‌پرسم که اين «روزگار» شما کجاست و شما چرا «فريسيانه» چنين صفتی را برای خود و روزگارتان روا می‌دانيد، اما تاريخی و ملتی را محکوم به بی‌صداقتی و «زرنگی» حقارت‌بار می‌کنيد؟ text/html چهارشنبه، ۲۰ دی ۱۳۸۵ 12:42 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=124 چندروزی است که هم مهمان دارم و هم چندتا مقاله برای تمام کردن. اما در اين چند روز چندچيز خوانده‌ام و ديده‌ام که برايم جالب بوده است. اول از همه خبری بدهم برای دوستان و دانشجويان علاقه‌مند به کلاس «فلسفه‌ی هگل» دکتر طباطبايی. انجمن علمی دانشکده‌ی علوم سياسی دانشگاه تهران از بهمن ماه و در روزهای چهارشنبه از ساعت ۱۷:٠٠ تا ۱۹:٠٠ کلاسهای دکتر طباطبايی را در دانشکده‌ی علوم سياسی برگزار می‌کند. ثبت نام در اين کلاسها برای عموم آزاد و شهريه‌ی ثبت نام هم ۵٠٠٠ تومان (قيمت يک وعده غذای ساده در يک رستوران متوسط!) برای يک نيمسال است. البته اين شهريه برای پرداخت دستمزد آقای دکتر طباطبايی نيست، بلکه برای پرداخت هزينه‌های جانبی کلاس است. اگر ۶٠ نفر در اين کلاس ثبت نام کنند شايد بتوانند کرايه رفت و آمد آقای دکتر را دست کم تأمين کنند! و اما خبرهای ديگر: دوست خبرنگاری از اهالی کردستان عراق عکسهايی از خود را در اينجا به نمايش گذاشته است. علاقه‌مندان به نقاشی نيز می‌توانند نقاشيهای خانم هلنا شين دشت گل را در اين مجموعه و اين مجموعه ببينند. و بالاخره، مصاحبه‌‌ی دکتر فرهاد خسرو خاور درباره‌ی «برابری جنسيتی» و نيز حکايتهايی واقعی از درون جامعه را بخوانيد که واقعيت کابوس‌واری است.      text/html سه شنبه، ۱۲ دی ۱۳۸۵ 12:00 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=123 مدتهاست که دوستان از من می‌پرسند چرا چيزی منتشر نمی‌کنم؟ و مقصودشان کتاب است. من از جهاتی سالها پرکار بوده‌ام. با اينکه نشر تنها کارم نبوده است. و حالا مدتهاست که دست کم کتابی نداشته‌ام. آيا کاری نداشته‌ام يا کاری نکرده‌ام؟ در اين چهارسال دست کم ۱۲ کتاب می‌بايد منتشر می‌کردم، طبق برنامه‌ای که داشتم. و هميشه ناشری داشته‌ام که بخواهد با من قرارداد ببندد. در اين چندسال چقدر زيان مالی به خودم زدم. يا بهتر است بگويم در اين ۸ سال. يا حتی در اين ۱۵ سال. حال خودم را نمی‌فهمم. دوسال است که کتابی را به دست ناشرم داده‌ام و با اينکه طرح جلد آن آماده بود تا در اوايل پاييز ۸۳ منتشر شود، به بهانه‌ی بازبينی آن را نگه داشتم و اجازه‌ی چاپش را ندادم و ناشرم (دوست گرامی آقای ناصر ايجادی، فصيده‌سرا) با بردباری احترام‌برانگيزی با من کنار آمد و رعايت حالم را کرد. کتابهای ناتمام ديگرم نيز بسيار است. هريک با يکی دو هفته کار جدی تمام است. آيا افسرده شده‌ام؟ هرجا که مطلبی درباره‌ی «افسردگی» بوده است خوانده‌ام تا ببينم چه علائمی دارد و با خودم بسنجم. نمی‌دانم، شايد «افسردگی» من هم از نوع خودم باشد. به هر حال، کارم به دوا و دکتر نکشيده است. اما آيا همين چيزهايی که اينجا می‌نويسم حاکی از حالی خراب نيست يا فقط «بازی» است؟ «بازی» برای خراب کردن خود. نمی‌دانم. نمی‌دانم چرا برای کارهای طولانی حوصله ندارم و کارهای زياد اما ناتمام گردم را گرفته، تا حدی که گاهی گيج و ناتوان می‌شوم. و بعد همه چيز را رها می‌کنم. چطور می‌توانم فراموش کنم. اين قدر درد برای چه؟    پی‌نوشت: خب، «ناله فريادرس عاشق مسکين آمد». رفيقا، ميزبانا، در بگشای، دلتنگم. «مهدی» جان ممنون از «سيب»ات.   text/html جمعه، ۸ دی ۱۳۸۵ 10:35 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=122 امروز عصر داشتم خبرهای «راديو زمانه» را می‌خواندم که ديدم در بالای صفحه‌اش پيوندی گذاشته با اين عنوان که عزت‌الله فولادوند دوران نقاهت را می‌گذراند. اين خبر را «راديو زمانه» از قول خبرگزاری ايسنا آورده بود. از خواندن خبر واقعاً تکان خوردم. فوراً صفحه را بستم و شماره‌ی خانه‌ی حامد فولادوند را گرفتم، چون فکر می‌کردم خود عزت‌الله حالا خانه‌اش شلوغ باشد يا کسی نباشد. تلفن حامد مشغول بود. شماره‌ی خود عزت‌الله را گرفتم. بعد از يکی دو زنگ خودش برداشت. نمی‌دانستم چه بگويم. گفتم آقای فولادوند حال شما خوبه! گفت آره، چطور مگه؟ جريان را به او گفتم. خنديد و گفت، می‌بينی که من سالم هستم. تازگی فقط يک آنفلونزای کوچک شده بودم. خيلی خوشحال شده بودم. نمی‌دانم اين شوخی بود يا جدی. کدام احمقی چنين خبری را مخابره کرده است؟ پی‌نوشت: مقاله‌ای از دکتر اوليايی و مقاله‌ای درباره‌ی کنفرانس تهران نيم ساعتی پيش نامه‌ای از دکتر اوليايی دريافت کردم که در آن پيوندی داده بود به نوشته‌‌ای انگليسی درباره‌ی کنفرانسی که چندی پيش در اقامتگاه سفير سوئيس برگزار شده بود. او همچنين مقاله‌ای از خودش را به زبان فرانسه فرستاده بود که در روزنامه‌ی «فيگارو» منتشر شده بود. اين مقاله‌ی او را هم که در فرمت «ورد» است می‌توانيد با فشار دادن بر روی اينجا برداريد.    text/html جمعه، ۸ دی ۱۳۸۵ 2:30 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=121 يکی دوهفته پيش در بازديد از سايتی برای خريد اينترنتی متوجه شدم که آفيس ۲٠٠۷ و نيز ويندوز «ويستا» به بازار آمده است. آفيس را چون قيمتش مناسب بود (۱۹٠٠ تومان) سفارش دادم، اما برای ويندوز «ويستا» دست نگه داشتم تا ارزانتر شود (۸ هزارتومان؟). روز بعد آفيس به دستم رسيد و نصبش کردم. زيبا بود و پرامکانات، اما بعد از چند روز کار متوجه شدم که آن قدر به کار با آفيس ۲٠٠۳ عادت کرده‌ام که برايم کار با آن سخت است. با اين حال، به کار با آن ادامه دادم تا اينکه اواخر هفته‌ی گذشته در ضمن ساختن «قالب» برای برخی نوشته‌هايم آن قدر کفرم را بالا آورد که تصميم گرفتم بگذارمش کنار و بروم سراغ همان قديمی. اما بعد دوباره برگشتم به سراغ خودش، چون چيزی که می‌خواستم حاصل نشد. باری، نتيجه آن شد که برخی از يادداشتهای خصوصی اين هفت هشت ده روزم از بين رفت. واقعاً، يکی از چيزهايی که با اين شتاب نوآوری آدم مجبور است از دست بدهد عادتهايش است و اين گاهی مرا کلافه می‌کند. حالا، تصميم دارم ديگر اين دستگاهم را «به روز» نکنم و برای کارهای شخصی‌ترم همين طور نگهش دارم و در عوض بروم يک «نوتبوک» بخرم و برخی کارهايم را با آن انجام دهم. خب، معلوم است که ديگر دارم پير می‌شوم. شايد هم شده‌ام و به روی خودم نمی‌آورم.        text/html چهارشنبه، ۶ دی ۱۳۸۵ 12:49 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=120 خب، بايد بگويم که امسال شب يلدا دوستان مرا حسابی شرمنده کردند. نمی‌دانم چرا مراعات «چينی نازک تنهايی» مرا نکردند و مرا هم کشيدند تو بازی خودشان. حالا، چه کار کنم، من بلد نيستم برقصم! اول از همه تعجب کردم از التفات «سيبيل طلا» به خودم، چون من گرچه ممکن است از «جيگر طلا»ها خوشم بياد يا آنها از من، ولی فکرش را هم نمی‌کردم که بتوانم توجه «نازلی سيبيل طلا» را به خودم جلب کرده باشم! اين «آتشپاره» چطور ممکن است از من بی‌زبون خوشش آمده باشد؟ خب باید بگويم، با اينکه «نازلی» دختر باهوشی است و خيلی هم «پُلميست» است، درباره‌ی سليقه‌ی موسيقی من کاملاً اشتباه کرده است، چون آن کليپی را که من آن شب معرفی کرده بودم، اولا، کسی برايم فرستاده بود، که من دوست داشتم به او اشاره کنم، ثانياً، با توجه به حال و هوای آن شب برايم «معنادار» بود، ثالثاً، درباره‌ی سليقه‌ی کسی با يک نمونه قضاوت نمی‌کنند! ضمناً، من يادم نمی‌آيد که هيچ وقت در نوشته‌هايم نگران گران شدن «گوشت» بوده باشم، مگر اينکه نازلی به «کنايه» گفته باشد و منظورش اين باشد که من اصلا تو اين عوالم نيستم! اگر مقصودش اين باشد، از اين بابت راست می‌گويد، چون من هرچندماه يکی دو کيلو گوشت بيشتر نمی‌خرم! اما دوست پانزده‌ساله‌ام «مهدی سيبستانی» در پايان بازيش خواسته بود از من هم نام ببرد، و برده بود، اما گفته بود واقعاً انتظار دارد من چه چيزی را بنويسم که تاکنون ننوشته باشم! خب، بعد از «نازلی» (از تورنتو) من دو «سورپريز» ديگر هم داشتم: «مينا» (از ماساچوست) و «سوسن» (از نيويورک). و از همين طريق با نوشته‌هايشان هم آشنا شدم. و بالاخره، «مريم» عزيز، همسر دوست نازنينم «رضا»، هم لطف کرد و نامی از من برد و مرا بيشتر شرمنده ساخت. خب حالا چه می‌خواهيد بدانيد؟ text/html يكشنبه، ۳ دی ۱۳۸۵ 11:10 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=119 يکی از چيزهايی که امسال جايش برايم خالی است و شبهايم را کمی بی‌شور و شوق کرده است فوتبال است. سقوط «يوونتوس» به دسته‌ی دوم هرگونه علاقه‌ام را به تعقيب فوتبال از بين برد. و اکنون بعد از جام جهانی مدتهاست که هيچ مسابقه‌ی فوتبالی نديده‌ام و اصلا ديگر در جريان خبرها هم نيستم. خب، شايد زياد هم بد نباشد، حالا می‌توانم فوتبال را هم فراموش کنم. چه بهتر. text/html يكشنبه، ۳ دی ۱۳۸۵ 2:21 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=118 خوشم نمی‌آيد که بعد از ظهر روزهای تعطيل در خيابانهای شهر باشم — احساس بدی می‌يابم. اما ديروز بعد از ظهر دوستی مرا به نمايشگاهی از نقاشيهای خود و ديگر دوستانش دعوت کرده بود و من هم رفتم. ديروز بعد از ظهر هوا خيلی سرد بود، کمی مردد بودم که بروم يا نروم. بالاخره تصميم گرفتم بروم. از دوست من فقط يک تابلو در اين نمايشگاه وجود داشت، اما کارهای ديگر دوستانش هم چشمگير بود. بازديد از نمايشگاه نقاشی آن هم در روز افتتاحش لذتهايی دارد، از جمله ديدن آدمهايی که همه يکديگر را می‌شناسند. و بعد شايد ديدن کسی که به ديدن بيارزد. جذابيت آشکار زندگی بورژوايی! نشانی آنجا را می‌نويسم دوست داشتيد سری بزنيد: «خيابان مطهری، کوه نور، کوی پنجم، ش ۲۵، تلفن: ۸۸۷۳۱۴٠۳ (ششمين نمايشگاه نقاشی گروه چارسوی هنر)، از ساعت ۱۶ تا ۱۹. نمايشگاه تا ۶ دی ادامه دارد. از کوه نور که بيرون آمدم نگاهی به آن طرف خيابان، خيابان جم، انداختم. دنبال نگارخانه‌ی بامداد می‌گشتم در آن کوچه‌ی کناری در سالهای دور. هشت سال گذشته بود، سرمای آه به صورتم ‌خورد. ديگر نگاه نکردم و رفتم. خب، حالا يک تبليغ هم برای فلسفه بکنم. دکتر جواد طباطبایی عزيز در «مؤسسه‌ی فرهنگی هنری خورشيد» فلسفه‌ی هگل تدريس می‌کند. برای اطلاعات بيشتر می‌توانيد به اين شماره زنگ بزنيد: ۶۶۴۶۸۶۶۱. من اگر وقت داشتم و راهش برايم دور نبود، حتماً ثبت نام می‌کردم. text/html دوشنبه، ۲۷ آذر ۱۳۸۵ 11:53 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=117 من هيچ سالی را در زندگی‌ام به اندازه‌ی سال ۵۸ دوست ندارم. در اين سال بود که به دانشگاه وارد شدم — درست به همان دانشگاهی که می‌خواستم، يعنی دانشگاه ملی، که واقعاً دانشگاهی زيبا و دوست‌داشتنی بود. اکنون بعد از سالها، هرچيزی که بوی آن سال و آن دانشگاه را بدهد برايم خاطره‌انگيز و دوست‌داشتنی است. روز جمعه در جست و جويی در اينترنت به وبلاگ و سايتی رسيدم که نويسنده‌ی آن در سه‌چيز با من اشتراک داشت: سن، محل تولد، محل تحصيل. اما جالب آنکه او هم شاعر است و هم نقاش و هم نويسنده و هم حقوقدان. می‌توانيد حدس بزنيد او چه کسی است؟ خب، می‌توانيد ببينيد: (۱) شرح حال ؛ (۲) وبلاگ؛ (۳) سايت در حال ساخت. باز هم همشهری‌های خودم. خب، اين را هم بد نيست ببينيد، «احمد»آقای عزيز، از خوانندگان اين صفحه، فرستاده است: داستانی از شل سيلوراستاين: گمشده‌‌ی کوچک. شب خوش. text/html دوشنبه، ۲۷ آذر ۱۳۸۵ 12:59 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=116 امروز صبح هديه‌ای يا نشانه‌ای از آسمان برايم رسيد. فقط مانده‌ام که چگونه تأويلش کنم! اندکی از هفت گذشته بود که از خانه زدم بيرون. تازه داشتم از فرعی کنار خانه‌ام وارد خيابان اصلی می‌شدم که چشمم به پايين بارانی‌ام افتاد. از دکمه‌ی ماقبل آخر تا پايين بارانی‌ام را ماده‌ای سفيد و آهکی و لزج پوشانده بود، انگار تخم مرغی روی آن شکسته باشند. خيره به آن نگاه می‌کردم و متعجب بودم که کی و چگونه اين طور شده است؟ آيا در بين راه به جايی برخورده بودم و متوجه نشده بودم؟ يادم نمی‌آمد که در هنگام پوشيدنش در خانه متوجه چيزی شده باشم. دستمالی از جيبم درآوردم و شروع به پاک کردنش کردم. کمی از آن کثافتها که هنوز گرم بود پاک شد، اما سفيدی پخش شده بر روی بارانيم و کمی زردی باقی مانده بود. نمی‌دانستم بروم لباسم را عوض کنم يا به راهم ادامه دهم. تصميم گرفتم بروم به کلاسم برسم. و رفتم. در بين راه به ياد فيلم «پرندگان» هيچکاک و بعد بازسازی هجوآميز مل بروکس از آن در فيلم «ترس از ارتفاع» افتادم. به روی سرم دست کشيدم تا ببينم چيزی هم بر سرم ريخته است يا نه. خوشبختانه خبری نبود. تا ظهر کمی به «نشانه‌شناسی» آن فکر می‌کردم و حتی به يکی از همکارانم هم در راه ناهار گفتم که اين «نشانه»ی چيست؟ او خنده‌ای کرد و گفت «اگر پرنده‌ای به شانه‌ات نشست فکر کن، اين چيز مهمی نيست». خب، امشب گويا قرار است صحبت من درباره‌ی فيلم «سولاريس» تارکوفسکی، برای «سينما ماوراء»، شبکه ۴، در ساعت ۲۳:۱۵ به بعد پخش شود. شروع فيلم ۲٠:۴۵ خواهد بود، اما فيلم طولانی است و صحبت درباره‌ی فيلم احتمالا بعد از ساعت ۲۳:۱۵ تا ۴۵ دقيقه‌ی بامداد به طول خواهد کشيد. من البته توصيه می‌کنم فيلم را ببينيد و بعد از پايان فيلم برويد بخوابيد. شب خوش.    text/html يكشنبه، ۲۶ آذر ۱۳۸۵ 4:13 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=115 هفته‌ای که گذشت را می‌توانم با تماشای چند فيلم و رفتن به يک مهمانی فلسفی هفته‌ای خوش بنامم. پنجشنبه شب را تماشای «مهتاب» (۱۹۸۲)، فيلمی از يرژی اسکوليموفسکی، بازيگر برخی از فيلمهای وايدا، در «سينما ۱» دلچسب کرد و جمعه‌ شب را تماشای “inside man” ، فيلمی از اسپايک لی، در «سينما ۴». و بالاخره، يکشنبه شب با تماشای «۲۱ گرم» (۲٠٠۳)، از آلخاندرو گونزالس ايناريتو، در «سينما ماوراء» نمايشهای «مجاز» هفته به پايان رسيد. گفتم «مجاز» چون دست کم برای من تماشای فيلم به «تلويزيون» محدود نمی‌شود. لطف دوستان مستدام باد! و البته لطف دی وی‌فروشان! خب، ديدن ۳ فيلم به ياد ماندنی را در ۴ روز بايد به فال نيک گرفت، هرچند قبلا اصلش را هم ديده باشيم. از ميان اين سه، فيلم “inside man” بيش از بقيه در تأويل و تفسير تلويزيونی و ديگر قضايا جای بحث داشت، دست کم از نظر من. اول از همه اينکه من از ترجمه‌ی عنوان فيلم به «نفوذی» (انسان درون) به هيچ وجه راضی نيستم. «نفوذی» قلب معنای اين واژه و نيز فيلم است و ترجمه‌ی آن به («انسان درون») مسخره — يعنی چه «انسان درون»؟ کلمه‌ی “inside” در ترکيب عنوان فيلم و اشاره به محتوای آن وظيفه‌‌ای مهم دارد. text/html جمعه، ۱۷ آذر ۱۳۸۵ 12:57 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=114 خب، امروز بعد از ظهر هم رفتم برای ضبط برنامه‌ای در «سينما ماوراء»، در شبکه ۴— درباره‌ی فيلم «سولاريس»، از تارکوفسکی، صحبت کردم. بد نشد، گرچه آن طور که دلم می‌خواست از کار در نيامد. به هر حال، گفت و گو کردن با يکی ديگر هم جذابيتهايی دارد و هم محدوديتهايی. فرصت کردم درباره‌ی اين فيلمهايی که اين چندروز درباره‌شان صحبت کردم خواهم نوشت، اما گمان نمی‌کنم به اين زودی ميسر شود. به هر حال، شايد اين برنامه همين يکی دو هفته، يکشنبه، از شبکه‌ی ۴ پخش شود، ساعت حدود ۲۰:۳۰. هرچند صحبتهای ما در پايان فيلم و حدود ساعت ۱۱ پخش می‌شود و خوشبختانه ساعتی است که همه می‌روند می‌خوابند. حالم هنوز خوب نشده است و گلويم هنوز صاف نيست، گاهی نيمچه تبی و رخوتی هم دارم، شديداً خوابم می‌آيد، اما آن قدر کار دارم که نمی توانم بخوابم. اميدوارم تا شنبه خوب خوب شوم.  text/html يكشنبه، ۱۲ آذر ۱۳۸۵ 12:36 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=113 يکی دو هفته‌ای است که کارم شده است «فيلم - بازی» — «در» فيلم بازی نمی‌کنم، «با» فيلم بازی می‌کنم. يکشنبه ۲۸ آبان رفتم دانشکده‌ی حقوق دانشگاه خودمان تا به همراه دوستانی ديگر درباره‌ی فيلم «... و عدالت برای همه» از نورمن جوئيسون صحبت کنم. يکشنبه‌ها از ۸ صبح تا ۳ بعد از ظهر کلاس دارم. و آن روز اين کار تا ۷ شب طول کشيد. هفته‌ی قبل از آن هم از «سينما ۴» زنگ زده بودند و دعوت کرده بودند برای ضبط دو برنامه درباره‌ی دو فيلم، در سه‌شنبه، و من ظاهرا شنيده بودم سه‌شنبه ۳۰ آبان. اما بعد معلوم شد که نه سه‌شنبه ۷ آذر بوده است. يکشنبه ۵ آذر شب ساعت ۸ تا ۱۰ رفتم استخر. باد سردی می‌وزيد و لباسم کم بود. در راه هوس کردم بستنی بخورم و رفتم يک کيم مگنوم گرفتم و در راه گاز زدم. صبح که از خواب برخاستم ديدم گلويم کمی گرفته. رفتم دانشگاه و ظهر آمدم و يکی دوتا قرص سرماخوردگی و آنتی‌هيستامين خوردم و سوپ را هم بار گذاشتم. صبح سه‌شنبه نمی‌توانستم طبق معمول در کلاس سرپا بايستم و قدم بزنم. نشستم و درس دادم و هر از گاهی نيز قدمی زدم. در پاهايم توانی نبود. بعد از ظهر از ساعت ۱۶ تا ۱۸ و از ۱۸ تا ۲۰ درباره‌ی دو فيلم در «سينما ۴» ضبط برنامه داشتم. صبح هم که در دانشکده بودم از «سينما ماوراء» زنگ زدند و سه فيلم را پيشنهاد کردند که هر سه‌تا را ديده بودم. آخری را انتخاب کردم و قرار شد بعد دوباره به خانه زنگ بزنند تا قرارش را بگذاريم. به آنها گفتم امروز هم ضبط برنامه دارم. مواظب بودم که گلويم طوری نشود. بعد از ظهر خودم را رساندم به استوديوی «سينما ۴». ابتدا درباره‌ی فيلم «نان و گلهای سرخ» با دکتر فرزان سجودی بحث کردم و بعد با رامين فاروقی درباره‌ی فيلمی از يانچو با نام «راه من به سوی خانه». فيلم را فورا فرستادند تلويزيون تا کارهايش انجام شود و جمعه پخش شود. بعد از برنامه تهيه‌کننده از من خواست که اگر ممکن است پنجشنبه هم بيايم و برای فيلمی از جوزف لوزی با نام «آقای کلاين» با نادر تکميل همايون بحث کنم. پذيرفتم. فيلم را قبلا ديده بودم. چهارشنبه رفتم قم. حالم کمی بهتر شده بود. اما همچنان سست بودم. پنجشنبه هوا برفی شد. بعد از ظهر رفتم و بحثی داغ با نادر تکميل همايون کردم. از همه‌ی برنامه‌هايم بهتر شد، چون اين فيلم را خيلی دوست دارم. بعد از پايان برنامه دوستان هنوز ضبط برنامه‌ی ديگری در دست داشتند. چيزی به عنوان شام گرفته بودند و من هم بعد از چند روز سوپ‌خوری خوردم. اما «سنبوسه»ها تند بود و گلويم را آزرد. صبح که از خواب برخاستم گلويم گرفته بود. کمی تب هم داشتم. ديگر بعد از يک هفته خسته شدم. به دايی جان دکتر زنگ زدم و اجازه‌ی خوردن کاموکسی‌کلاو را گرفتم. شب فيلم يانچو از «سينما ۴» پخش شد. يک چند جمله‌ای از حرفهايم نبود! امروز ديگر صدايم تغيير کرده است. اما گويا دارم خوب می‌شوم. هرچند دلم عذا می‌خواهد، اما جز شلغم و سوپ غذای ديگری نبايد بخورم. لعنت به اين بستنی.   text/html پنجشنبه، ۲ آذر ۱۳۸۵ 1:24 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=112 پنجشنبه‌ی هفته‌ی گذشته (۱۷ آبان) با دعوت غيرمنتظره‌ی يکی از همکاران در ساعت ۸:۵۰ صبح، بعد از سالها، ساعت ۱۰:۰۰ صبح به تماشای فيلم «ميم مثل مادر» در تالار دانشکده‌ی پزشکی دانشگاه شهيد بهشتی رفتم. تا جايی که به ياد دارم فقط در دوران دبيرستان يا دانشجويی امکان داشت صبح برای تماشای فيلم به سينما بروم، البته در هنگام برگزاری جشنواره‌ها هم گاهی پيش می‌آمد. فيلم با ده بيست دقيقه تأخير شروع شد و ساعت از ۱۲ گذشته بود که پايان يافت. بعد از حدود نيم ساعت از کارگردان و تهيه‌کننده و آهنگساز و دو بازيگر اصلی فيلم، به همراه اميد روحانی، منتقد فيلم (که حرفه‌اش پزشکی و متخصص بيهوشی است؛ اما ظاهرا اين کارش با علاقه‌اش در تضاد است، چون در کار نقد بيشتر بايد «به هوش بياورد» تا «از هوش ببرد»!)، دعوت به عمل آمد که به روی صحنه بيايند و علاوه بر معرفی خود و مسائل پشت صحنه‌ی فيلم به پرسشهای تماشاگران نيز پاسخ دهند. گرداننده‌ی بحث و آغازکننده‌ی سخن اميد روحانی بود که سخن را با اظهار ارادت خودش به رسول ملاقلی‌پور، کارگردان فيلم، شروع کرد و او را آدم صادقی دانست که گاهی در زدن حرف خودش ملاحظه‌ی هيچ کس و هيچ چيز را نمی‌کند و به تعبيری که اميد روحانی دوست داشت بارها تکرار کند — «زنجير» پاره می‌کند. از شروع سخن معلوم بود که اميد روحانی نيامده است درباره‌ی فيلم حرف بزند و آن را نقد کند. او آمده بود که گرداننده‌ی مجلس باشد. سپس نوبت به تهيه‌کننده و کارگردان رسيد. کارگردان دوست داشت داستان تهيه‌ی فيلم را تهيه‌کننده گزارش کند، چون گويا او در تهيه‌ی اين فيلم نقشی بيش از نقش معمول تهيه‌کنندگی داشت. به گفته‌ی تهيه‌کننده، منوچهر محمدی، او دو موضوع را به کارگردان پيشنهاد می‌کند، يکی درباره‌ی يک کارگردان فيلمهای جنگی و ديگری زنی مجروح از حملات شيميايی. کارگردان موضوع دوم را برمی‌گزيند و می‌رود فيلمنامه را می‌نويسد و سپس باز با حک و اصلاحات تهيه‌کننده و ديگر مشاوران فيلمنامه آن را کامل می‌کند. text/html سه شنبه، ۲۳ آبان ۱۳۸۵ 12:45 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=111 يکی از الطاف دوستان در وب پاس دادن يافته‌های خودشان در وب به يکديگر است. در اين ميان، من هم که دوستان چندانی ندارم گاهی سرم بی‌کلاه نمی‌ماند و از اين هدايای گرانقدر بهره‌مند می‌شوم. درست کردن معماها و حکايتها با «پاورپوينت» را می‌بايد از زمره‌ی «حکمت»های موجود در اينترنت دانست که گاهی بسيار می‌توانند «درس‌آموز» باشند. چندی پيش يکی از دوستان برای من يکی از همين حکايتهای معماگونه را فرستاد. البته، به همراه آن پيوندی به صفحه‌ی اصلی وجود نداشت که من به منبع اصلی ارجاع بدهم و از آنجا که در خود اين اثر نيز هيچ نشانی از پديدآورنده و توزيع‌کننده وجود ندارد، لابد پديدآورنده يا پديدآورندگان اثر نمی‌خواسته‌اند «نشانی» از خود به جا گذارند و بيشتر مايل به انتشار آن بوده‌اند تا کسب شهرت يا اعتباری برای خود. اين را امشب ببينيد چون فردا می‌خواهم از آن يک نتيجه‌ای بگيرم. خب، حالا شما بگوييد، «کدام را انتخاب می‌کنيد؟»   text/html سه شنبه، ۱۶ آبان ۱۳۸۵ 11:09 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=110 هوا بارانی است. می‌خواهم بروم قدمی بزنم. ديگر قرار نيست فردا بروم اصفهان و خوشحالم. اصلاً، چرا از اول قبول کردم بروم و اين همه برای خودم دردسر درست کردم. خب، دانشگاه نتوانست يا زورش نرسيد بليط هواپيما بگيرد و من از مسافرتی دوروزه و اجباری راحت شدم. چقدر برايم سخت بود که فردا کلاسم را تعطيل کنم و باز هفته‌ی ديگر دوبار بروم قم. حال اين جور سفرها را ندارم. حالا، راحت فردا صبح می‌روم قم و شب هم که در بزم جامعه‌شناسان و روشنفکران مهمانم. مهمانی فرداشب مهمانی خوبی است. خوش خواهد گذاشت با مشتی مرد بدون زن. چقدر اين چندهفته هوای تهران عالی است. اين «شمرون» واقعا برای من سوئيسه. اگر اينجا نبودم، يک لحظه هم تو اين مملکت نمی‌موندم. هم کوه دارم و هم درخت و هم آب، و هم کلی زيبارو (البته با فاصله و از ديدگاه بی‌غرضانه‌ی زيباشناختی. زنده باد کانت و زيباشناسی اخلاقی!). کجا بهتر از اينجا. يارب نگه دار از زوالش.    text/html سه شنبه، ۱۶ آبان ۱۳۸۵ 12:18 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=109 در يادداشتهايم در تصوف غوطه‌ای می‌زدم که به کلامی از شيخ خرقان رسيدم. مرا وقت خوش شد. می‌گويند: «چون محمود به زيارت شيخ [خرقانی] آمد، رسول فرستاد که شيخ را بگوييد که: "سلطان برای تو از غزنين بدينجا آمد، تو برای او از خانقاه به خيمه‌ی او درآی". و رسول را گفت: "اگر نيايد اين آيت برخوانيد. قوله تعالی: و اطيعواالله و اطيعواالرسول و اولی‌الامر منکم". رسول پيغام بگزارد. شيخ گفت: "محمود را بگوييد که چنان در اطيعواالله مستغرقم که در اطيعواالرسول خجالتها دارم تا به اولی‌الامر چه رسد"». text/html دوشنبه، ۱۵ آبان ۱۳۸۵ 1:38 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=108 من دو خوی بد دارم که ميراث شغلهايی است که تاکنون داشته‌ام: ويراستاری و آموزگاری. اين دو شغل بدجوری آدم را به «غلط» حساس می‌کند، البته «غلطها»ی ديگران! آدم با خودش خيال می‌کند که لازم است چيزی را که درست می‌داند به ديگران هم بياموزد، آخر جز اين چه دليلی برای کارش و نانی که می‌خورد دارد. اما من با اينکه فضل‌فروشی را دوست دارم، همواره سعی می‌کنم خويشتندار باشم. البته گاهی هم از دستم در می‌رود. بارها با خودم گفتم اصلا چرا بايد مهم باشد که کسی اين را می‌گويد يا آن را می‌نويسد. حتی چرا نبايد از همه‌ی اين چيزها با بی‌اعتنايی گذشت. اما باز با خود می‌گويم، بالاخره، يک چيزهايی بايد درست شود، چرا نبايد از يکديگر چيزی بياموزيم، چرا نبايد فکر کنيم که ديگران ما را می‌بينند و سخنان ما را می‌شنوند و درباره‌ی ما قضاوت می کنند. چرا نبايد تا حد امکان از درستی آنچه می‌نويسيم و می‌گوييم مطمئن باشيم. می‌گويند کلمات غلط مانند «ويروس» و «ميکرب» نيستند که بيمار کنند يا بکشند. آيا واقعاً همين طور است، آيا درست سخن گفتن و درست نوشتن بی‌معناست؟ آيا مطلبی را درست ياد گرفتن و درست بازگو کردن بی‌معناست؟ چگونه کسی می‌خواهد اعتباری به دست بياورد به عنوان «دکتر» و «استاد»، اما نمی‌خواهد «تکاليف» آن را هم به عهده بگيرد؟ خب، شايد گاهی بيرحمی باشد به خطای کسی خنديدن يا کسی را خوار کردن، اما چگونه ممکن است بدون «رنج» چيزی آموختن؟ مگر راه که می‌رويم موران را لگد نمی‌کنيم، مگر برگها را لگد نمی‌کنيم، مگر زندگی همه‌اش خوردن و بلعيدن و نابود کردن نيست، و باز به وجود آوردن و زاييدن و شکوفا کردن. اين بازی زندگی است که همه‌ی ما را پلکان يکديگر ساخته است. اگر می‌خواهيم بالا رويم، بايد بيرحم باشيم. اين قانون پيشرفت است. text/html شنبه، ۱۳ آبان ۱۳۸۵ 10:57 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=107 پنجشنبه شب در هنگام خوردن شام تلويزيون را روشن کردم تا ببينم «سينما ۱» چه دارد، اما ظاهراً چيزی نداشت، اين بود که زدم شبکه ۴. برنامه‌ی «در جست و جوی عدالت» پخش می‌شد و آقايان دکتر منوچهری و حجة‌الاسلام - دکتر ميراحمدی و دکتر شريعت و دکتر زيبا کلام به مناظره مشغول بودند. از اين جمع فقط آقايان منوچهری و زيباکلام را می‌شناختم. از بحث دقايقی گذشته بود — يادم نمی‌آيد که هيچ کدام از قسمتهای قبلی اين برنامه را به‌طور کامل ديده باشم. اما از نخستين برنامه‌هايش که دکتر غنی‌نژاد با حجة‌الاسلام - دکتر واعظی بحث می‌کرد چيزهای خنده‌داری به يادم مانده است. بيچاره دکتر غنی‌نژاد، در آن برنامه‌ها، چه حرصی می‌خورد تا بتواند حرفش را بزند و چه خوب هم بالاخره حرفش را می‌زد! خيلی دوست داشتم آن موقع چيزی درباره‌ی اين برنامه بنويسم اما چون حال تعقيب بحثهای فلسفی تلويزيونی را ندارم، و تا به حال هيچ برنامه‌ای از اين دست را از اول تا آخر نديده‌ام، و اصولاً از تماشای فلسفه در تلويزيون بيزارم، و فقط جسته گريخته حرفهايی را شنيده بودم، منصرف شدم. واقعاً آدم بايد «خُل» باشد، آن هم شب جمعه ساعت ۱۰، که بنشيند و بحث «فلسفی» تماشا کند! اما خب از آدم بی کس و کاری مثل من که مجبور است شب جمعه را در خانه تنها بنشيند، چه کاری جز اين برمی‌آيد که چنددقيقه‌ای هم محض تفريح بنشيند و به اجبار و اکراه برنامه‌هايی اين چنين را ببيند! يا دندش نرم، اگر عرضه‌اش را دارد برود يک ماهواره بخرد و بنشيند مهپاره‌هايی مثل «هيفاء وهبی» و «نانسی عجرم»، از جميلات العرب، را تماشا کند! خب، از آنجا که گفته‌اند که «جام می» و «خون دل» هريک به کسی دادند، گويا قضا چنين است که ما از «کلمينی يا حميرا» بی‌نصيب باشيم و علاوه بر اينکه روز خود را با ترهات فلسفی می‌گذرانيم شبها نيز بنشينيم و ترهات فلسفی گوش کنيم! خب، اين شب جمعه هم با اينکه جسته گريخته چيزهايی شنيدم يکی دو نکته برايم جالب توجه بود که می‌گويم. text/html دوشنبه، ۱ آبان ۱۳۸۵ 8:24 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=106 آدم گاهی حرفهايی می‌شنود که نمی‌داند صاحب اين سخن با چه عقلی اين حرف را می‌تواند بزند. امروز وقتی اين سخن رئيس جمهوری اسلامی ايران آقای احمدی‌نژاد را خواندم که: «در پاسخ به اظهارات نمایندگان حاضر در جلسه گفت: این‌كه می‌گویند دو بچه كافی است، من با این امر مخالف هستم. كشور ما دارای ظرفیت‌های فراوانی است. ظرفیت دارد كه فرزندان زیادی در آن رشد پیدا كنند، حتی ظرفیت حضور 120 میلیون نفر را نیز داراست». مات و مبهوت ماندم که اين آدم چطور توانسته است از دانشگاهی در آيران دکتری بگيرد، اما وقتی به برخی استادان عالی‌مقام و همکار خودم و دانشجويان عزيزمان در دانشکده‌ی ادبيات فکر می‌کنم می‌بينم نه اصلا کار محالی به نظر نمی‌آيد. آقای احمدی‌نژاد گفته بود که ايران تا ۱۲۰ميليون نفر ظرفيت دارد، انگار کشور هم مانند اتوبوس است، و می‌توانيم آن را تا ۱۲۰ ميليون نفر افزايش بدهيم. خب، اگر ظرفيت اين مملکت ۱۲۰ ميليون نفر است، می‌توان پرسيد، وقتی به ۱۲۰ ميليون نفر رسيديم چگونه می‌خواهيم اين جمعيت را روی ۱۲۰ ميليون نفر ثابت نگه داريم؟ چگونه می‌شود به رشد جمعيت در مرز ۱۲۰ ميليون نفر فرمان «ايست» داد؟ آيا می‌شود به ۱۲۰ ميليون نفر آدم گفت که ديگر بچه‌دار نشوند؟ آيا می‌شود به زياديها گفت پياده شوند و بروند يک جای ديگر؟ يا نه، ده سال بعد جمعيت‌مان می‌شود ۱۸۰ ميليون نفر و ده سال بعد می‌شود ۳۰۰ ميليون نفر؟ آن وقت ظرفيت اضافی را از کجا تأمين می‌کنيم؟ حتما «مملکت» ديگری اجاره می‌کنيم؟ خب، اين را بايد از جمعيت‌شناسان بپرسيم يا کارشناسان ترافيک؟ اما نه، شايد به قول ظريفی، با اين وضعی که دارد پيش می‌رود و دارند «خايه»های همه را می‌کشند تا چندسال ديگر اصلا «مرد»ی در اين مملکت باقی نماند که کاری بتواند از او برآيد. در آن صورت ما طی چندسال ديگر ۱۲۰ ميليون «زن» خواهيم داشت که می‌توانيم به جای نفت آنها را به اقصی نقاط جهان صادر کنيم، يا مردان بيگانه را برای ازدواج موقت و دائم با آنان به کشور خودمان دعوت کنيم، و کلی درآمد هم داشته باشيم. و «خواجه»های خودمان هم البته به خواجگی خودشان می‌پردازند. شايد هم تا آن موقع آن قدر در کار شبيه‌سازی پيشرفت می‌کنيم که کارخانه‌های «آدم‌سازی»مان ديگر آن قدر آدمهای برنامه‌ريزی‌شده توليد می‌کنند که ديگر نيازی به انسانهای واقعی نداريم، البته جز چندنفری که بايد تا «آخرزمان» هدايت مردم را به عهده داشته باشند. مبارک است ان‌شاءالله.   text/html يكشنبه، ۳۰ مهر ۱۳۸۵ 11:58 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=105 ديروز عصر رفته بودم خانه‌ی هنرمندان سخنرانی تزوتان تودوروف. يک ربع به پنج بود که وارد تالار بتهوون شدم. تالار تقريباً پر بود و فقط تک و توکی صندلی خالی بود که روی برخی از آنها کيفی يا چيزی گذاشته بودند به نشانه‌ی نگهداری جا. رديفهای جلو هنوز اندکی خالی بود، اما گفتم شايد برای از ما بهتران باشد. کسانی بعد از من آمدند و راحت رفتند آن جلو نشستند و کسی هم مانع نشد. جلسه سر ساعت با معرفی سخنران از سوی يکی از اعضای انجمن ايرانشناسی فرانسه آغاز شد که فارسی را با لهجه‌ی خارجی صحبت می‌کرد و ظاهرش به تاجيکان شبيه بود. تودوروف مطلبش را نوشته بود و خانم مترجمی سخنان او را ترجمه می‌کرد. تودوروف موضوع سخنرانی خودش را «ادبيات چيست؟» قرار داده بود، موضوعی که بسيار نظری به نظر می‌آمد. اما او از همان ابتدا، وقتی بحث را با زندگينامه‌ی خودش و آمدنش به فرانسه شروع کرد، نشان داد که خوب می‌داند چگونه بايد از مسأله‌ی «ادبيات چيست؟» در بستری تاريخی و اجتماعی بحث کند. او از وضع دانشگاهها و مکاتب ادبی و فلسفی فرانسه شروع کرد و از هر کدام به اختصار چيزی گفت تا رسيد به مثالهای خاصی از ارتباط خوانندگان آثار ادبی با ادبيات و چگونگی فهم آنان از ادبيات برای زندگی‌شان. در همين جا بود که او به هدف خودش رسيد و نشان داد که ادبيات بدون نظريه‌پرداز ادبی می‌تواند وجود داشته باشد، اما بدون خواننده هرگز! بيش از دو ساعت سرپا بودم و با اينکه چيزی در اين سخنرانی نشنيدم که ندانسته باشم، از شيوه‌ی بحث سخنران فيلسوف و اينکه مطلبش را خوب نوشته بود و با صبر و حوصله آن را به پيش می‌برد بسيار لذت بردم و آموختم، هرچند ترجمه‌ی سخنرانی و روخوانی مترجم از روی دستنوشته‌ی خودش، که البته همزمان نبود و قبلا انجام گرفته بود، گاهی به‌طرز حيرت‌آوری مضحک بود. پايان سخنرانی برايم با يک «شگفتی» همراه بود و آن ديدن کسی بعد از هفت هشت سال بود. کسی که مدتی ذهنم را مشغول کرده بود و به ويژه چند سال پيش خيلی دوست داشتم که او را باز ببينم. او چند صندلی آن طرفتر در رديف مقابلم نشسته بود و من در تمام اين مدت نديده بودمش. بعد از پايان سخنرانی و برخاستن حاضران او بود که مرا ديد. و من يک نيم ساعتی خيلی خوشحال شدم.        text/html شنبه، ۲۹ مهر ۱۳۸۵ 1:08 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=104 عنوان برخی مطالب بدجوری آدم را گول می‌زنند و من به‌تازگی گول يک چنين مطلبی را خوردم. ديشب با ديدن عنوان «گمشده در ترجمه»، در پايگاه «راديو زمانه»، بی‌درنگ به ياد آن فيلم معروف افتادم که در فارسی به اين صورت ترجمه شده است، و ترجمه‌اش هم محل نزاع است، و فوراً روی مطلب فشار دادم و ديدم مطلبی است از دوست نازنين‌ام پرويز جاهد. اما کمی که در مطلب پيش رفتم مأيوس شدم، چون از نقد فيلم خبری نبود. جاهد گزارشی نوشته بود درباره‌ی مصاحبه مطبوعاتی يکی از کارگردانان زن ايرانی در جشنواره‌ی کلن و مسائلی که ترجمه‌ی همزمان در اين گونه موارد پيش می‌آورد، مواردی که خودمان هم در اينجا زياد ديده‌ايم. باری، جاهد نوشته بود که چگونه مترجم افغانی در برگرداندن سخنان فارسی خانم ميلانی «سردرگم» و «آشفته» بوده و اين «گيجی» خنده‌ی حاضران را برانگيخته است. خب، حالا که «راديو زمانه» و جاهد عزيز با اين عنوان «تقلبی» خودشان سر مرا کلاه گذاشتند و مجبورم کردند به جای نقد فيلم «گمشده (؟) در ترجمه» مطالب بی‌ربطی را درباره‌ی خانم ميلانی بخوانم، من هم انتقامم را می‌گيرم و چيزی می‌نويسم درباره‌ی مفهوم اين عنوان در مطلب فارسی جاهد و ترجمه‌ی فارسی فيلمی از سوفيا کاپولای امريکايی! text/html جمعه، ۲۸ مهر ۱۳۸۵ 3:22 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=103 از اواخر هفته‌ی گذشته که تقريباً هر غروب و گاهی نيمه‌شب و دم ‌دم‌های صبح رگبار کوتاهی می‌زند، هوا آن قدر دلنشين می‌شود که اصلا در خانه بند نمی‌شوم و می‌روم در خيابانها و پارکهای گاهی خلوت اطراف قدمی‌ می‌زنم، آن قدر که گاهی حتی ترس برم می‌دارد. ولی بوی برگهای خيس درختهای سدر، که اين دور و بر زياد است، آن قدر مستی‌آور است که حيف از در خانه نشستن و مهمل نوشتن و خواندن. خب در این شبها و صبحها، هيچ وقت بی‌دفاع زير باران غافلگير نشده بودم، اما امروز غروب وقتی ميان ساعت ۱۸:۴۵ و ۱۹:۰۰ در راه رفتن به استخر بودم چنان غافلگير شدم که انگار با لباس افتاده باشم در استخر. شدت رگبار از فشار آب دوش خانه‌ام نيز بيشتر بود. کاش امسال هر شب آن قدر باران ببارد که ديگر مردم برخی شهرهای ما مجبور نباشند آب ليتری ۲۰۰ تومان بخورند، هرچند که بنزين را ليتری ۸۰ تومان بخرند! گمان می‌کنم در همان سالهای گرانی نفت در دوران قبل از انقلاب بود که «نيوزويک» يا «تايمز» در روی جلدش کاريکاتوری از کشورهای نفتی خاورميانه کشيده بود، با اين مضمون که بشکه بشکه نفت می‌‌دادند و دسته دسته دلار می گرفتند و آن وقت چندسال بعد دلارها را دسته دسته و نفتها را بشکه بشکه می‌دادند و «قطره قطره» آب می‌گرفتند! نه، گمان نمی‌کنم ديگر از آسمان هم کاری برای اين کشورهای «در حال توسعه‌ی جمعيت و حماقت» برآيد. ديگر نه زمينی دارند و نه فکری ونه آينده‌ای. بگذار فعلا ماشين‌سواری‌هايشان را بکنند. خب. امروز چيزی خواندم از درد دل زيدآبادی نازنين. دلم گرفت. اين هم از «روزگار» علی‌ها و حسين‌های زمان ما. می‌گذارمش اينجا تا شما هم بخوانيد، البته شايد هم خوانده باشيد. اين با ای ميل برايم رسيده بود از «روز‌آنلاين»: text/html پنجشنبه، ۱۳ مهر ۱۳۸۵ 11:31 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=102 زندگی نويسندگان و هنرمندان و متفکران شايد زندگی توأم با سعادت و لذتی نباشد، به‌ويژه اگر در جامعه‌های بسته‌ای به دنيا آمده باشند و در دورانهای سياهی زندگی کنند. اما آنان اگر در زندگی‌شان نگونبخت باشند، در مرگ‌شان چنين نيستند. امروز هستند نيکبختانی که به رايگان از همه‌ی خوشيهای زندگی برخوردارند، بی‌آنکه در سراسر عمر هيچ رنج و زحمتی به خود ديده باشند. از نيکبختی آنان نيز ميوه‌ای حاصل نشده است که از رنج مردمانی کاسته باشد يا بر گنجينه‌ی علم و فرهنگ جامعه اندک چيزی افزوده باشد. ما نيز از زندگی اين افراد اندک چيزی می‌دانيم و شايد از مرگ‌شان بسیار اندک‌تر. اما وقتی نويسنده‌ای و هنرمندی و متفکری می‌ميرد، ما ديگر نمی‌توانيم ناآگاه بمانيم و نمی‌توانيم خاموش بمانيم. نه، اگر مردمان در زندگی برابر نيستند، در مرگ نابرابرترند. و آنان که زندگی‌شان جز برای خودشان نبوده است چگونه می‌توانند از مرگ چيزی را طلب کنند که سزاوار داشتنش نبوده‌اند: ماندن نام نيک. شايد همين آن جاودانگی است که همه در پی آن‌اند. ديروز عمران صلاحی درگذشت. اما از ميان نرفت و محو نشد. او با چيزی پيوند يافته بود که ناميرايی را به ارمغان می‌آورد. او چيزی به يادگار گذاشت که با زبان و تاريخ و فرهنگ ملتی آميخته می‌شود. او به ناميرايی خود رسيد. ديشب «ميترا» يک ويدئو کليپ برايم فرستاد که با حالی که از شنيدن خبر مرگ نيکمردی به آدم دست می‌دهد بی‌مناسبت نيست، آن را به شما تقديم می‌کنم: خاطره‌ها.    text/html پنجشنبه، ۱۳ مهر ۱۳۸۵ 3:06 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=101 ما معمولا عادت داريم بگوييم در زندگی آدم تغيير‌ناپذيری هستيم. و گمان می‌کنيم تغيير‌ناپذيری ما گواه بر ثبات قدم و راسخ بودن و وفاداری و پايبندی‌مان به عهد است. و اگر اين خصوصيات را نداشته باشيم لابد هرهری مذهب و دمدمی هستيم. و اينها همه از تغييرپذيری ما ناشی می‌شود. کم نيستند افرادی که باافتخار مدعی‌اند سی‌سال است که به يک نحو به جهان می‌نگرند و هنوز هيچ تغيير عقيده‌ای در چيزی برای‌شان پديد نيامده است. آيا از همين رو نيست که در تاريخ کشور ما همواره دولتها و سنتها خواهان تسلط بر افکار و انديشه‌ها و اعتقادات بوده‌اند و هرگونه تغيير عقيده‌ای را به شدت سرکوب کرده‌اند؟ آيا «ضحاک» تصادفی است؟ يا نمودار تمامی تاريخ ماست؟ شايد يک وجه جهان جديد همين تصديق بوده باشد که انسانها يا بايد افکار و انديشه‌ها و نگرشهايشان را نابود کنند و يا خودشان را. بنابراين، بقای هر فرد و هر ملتی امروز در اين است که بفهمد تا چه اندازه دارد فدای افکار نادرست خود می‌شود. يا بايد جهان را تغيير داد و يا خود را. اين راز بقا و حيات سعادتمندانه در جهان امروز است.      text/html چهارشنبه، ۱۲ مهر ۱۳۸۵ 2:40 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=100 نمی‌دانم شايد يکی از امتيازها يا آفات وصل شدن به اينترنت، به‌ويژه اگر صفحه‌ی Msn را نخستين صفحه‌ی بازشونده‌ی مرورگرت قرار داده باشی، اين باشد که خواه ناخواه هرروز بی‌اختيار خبرهايی را بخوانی که هيچ ربطی به زندگی و جهان تو نداشته باشد. امروز صبح که بی‌اختيار چشمم به اخبار مربوط به حادثه‌ی تيراندازی به دختران مدرسه‌ای در پنسيلوانيا، در ديروز، افتاد ناراحت شدم. مهمتر از همه برای اينکه آدمهايی دچار اين مصيیت شده بودند که شايد هيچ خشونتی به زندگی‌شان راه نداشته باشد: آميش‌ها. اولين بار که اسم اين آدمها به گوشم خورد و با زندگی‌شان آشنا شدم، سالها پيش بود، شايد حدود ۲۰ سال. يعنی وقتی که فيلم ديدنی فيلمساز مهاجر استراليايی پيتر وير، شاهد (۱۹۸۵)، را ديدم و از آن وقت به بعد بود که شيفته‌ی کارهايش شدم، فيلمهايی مانند «پيک‌نيک در هنگينگ راک» (۱۹۷۵) و «انجمن شاعران مرده» (۱۹۸۹) و «ترومن شو» (۱۹۹۸). خب، نمی‌دانم شايد اين وقايع ثابت می‌کند که ديگر حتی «آميش»ها هم نمی‌توانند جهانی به دور از خشونت داشته باشند، هميشه آدمی روانی وجود دارد که معصومانه‌ترين جهانها را به هم بريزد. گويی اين ديگر تقدير است.      پی‌نوشت: سحری بيدار شده بودم، آماده شوم بروم قم که ديدم «راديو زمانه» به نوشته‌ی من «پيوندی» داده است و در توضيح گفته است که من چهار فيلم درباره‌ی «آميش‌‌ها» معرفی کرده‌ام. خب، اشتباهی در فهم نوشته‌ی من صورت گرفته است که اصلاح می‌کنم و اصلا از نوشته‌ی من چنين چيزی برنمی‌آيد. اين چهار فيلم از يک کارگردان است، و نه اينکه درباره‌ی «آميش»‌ها باشد. تنها فيلم «شاهد» (۱۹۸۵)، ساخته‌ی پيتر وير، است که داستانی دارد که به «آميش‌ها» مربوط می‌شود. فيلمی پليسی - عشقی و فوق‌العاده زيبا و به ياد ماندنی. text/html يكشنبه، ۹ مهر ۱۳۸۵ 12:51 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=99 نمی‌دانم چرا هروقت پاييز می‌آيد به ياد اين آهنگ سيمين قديری می‌افتم، که شعرش را گويا فرهاد شيبانی گفته است. پاييز برای من احساسهايی متضاد دارد. از پاييز خوشم می‌آيد چون فصل خوشپوشی است، پوشیدن کت و شلوار، بارانی و پالتو و ژاکتهای قشنگ. اما از پاييز بدم می‌آيد چون شبهايش طولانی است و «تنهايی»اش آزاردهنده است. اين احساس را سالها با پاييز داشته‌ام. اما امسال گويا ديگر چنين احساسی ندارم. انگار سالها منتظر بودم که چيزی فرق کند، چيزی شروع شود، اما نشد. حالا، آسوده‌ام، چون ديگر منتظر چيزی نيستم.      text/html پنجشنبه، ۲۳ شهريور ۱۳۸۵ 12:56 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=98 هيچ لذتی در اين دنيا برايم به پای ديدن فيلمی خوب نمی‌رسد. جمعه‌شب گذشته در برنامه‌ی «سينما ۴» فيلم معرکه‌ای ديدم از فيلمساز چينی - هنگ کنگی کار وای وانگ: خاکسترهای زمان (۱۹۹۴). او فيلمسازی است که بخش مستقلی از فيلم چندداستانی «اروس» (۲۰۰۴) را به همراه آنتونيونی و سودربرگ کارگردانی کرده است و با اينکه اين فيلم او را ديده بودم هرگز نمی‌دانستم کار درخشانی مانند اين دارد. خب، هنوز مزه‌ی فيلم کلود شابرول، تشريفات، از خاطرم محو نشده بود که اين آمد. هيچ چيز به پای ديدن يک فيلم خوب در هفته نمی‌رسد. از دومهمان برنامه آقای هاشمی سخنان بهتری برای گفتن داشت و معلوم بود که به قول خودش پنج شش باری فيلم را ديده است و حسابی فکر کرده است. واقعاً که تعقيب اين فيلم حتی برای ناقدان حرفه‌ای هم دشوار است. گفتن داستانی غيرخطی با وقايعی که قبل و بعدشان را نمی‌توانی حدس بزنی، تصويربرداری عالی با رنگ‌آميزيهای فراواقع‌گرايانه، و ضرباهنگ سريع، آن قدر می‌تواند سحرانگيز باشد که هر تماشاگری از تعقيب داستان جا بماند. اما برای کسی که به دنبال سبک، فضاهای نامأنوس و معماهای چل‌تکه باشد، فيلمی از اين بهتر شايد پيدا نشود. خب، فردا بعد از ظهر ساعت ۴:۰۰ اين فيلم باز پخش می‌شود. می‌خواهم فيلم را ضبط کنم و بارها تماشا کنمش. کاش اين فيلم را می‌توانستيم در سينما فرهنگ روی پرده ببينيم. text/html دوشنبه، ۲۰ شهريور ۱۳۸۵ 12:45 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=97 سخنان هفته‌ی گذشته آقای احمدی‌نژاد از جهاتی بسيار جالب توجه بود: (۱) نکته‌ی اول استمداد ايشان از دانشجويان بود برای فرياد زدن بر سر رئيس جمهور — «دانشجو باید بر سر رئیس جمهور فریاد بزند كه چرا استاد لیبرال و سكولار در دانشگاه ها حضور دارد» و (۲) اين گفته که «نظام آموزشی ما ۱۵۰ سال تحت تاثیر اندیشه های سكولار و استكباری بوده، به نحوی كه به خودباوری و هویت توجهی نمی كرده و سعی داشته نظام سكولار و اندیشه های سكولاریستی را در جامعه گسترش دهد. هزاران PHD را در این زمینه تربیت كرده است و من خطاب به جوانان می گویم تغییر نظام آموزشی سكولار كه ۱۵۰ سال حاكم بوده، كار سختی است و باید به كمك هم این كار را انجام داد. البته اقداماتی در این زمینه شده، ولی كافی نیست و باید با پشتوانه هم این اقدامات را گسترش دهیم» و (۳) دادخواهی يا نمره‌خواهی دانشجويان از ايشان — «دانشجوی امروز ما باید سر رئیس جمهور فریاد بزند كه چرا یك استاد سكولار به خاطر اینكه اندیشه های دانشجو با اندیشه های او مغایرت داشته، به دانشجو نمره كم داده است. دانشجو باید علیه اندیشه های لیبرال و اقتصاد لیبرال فریاد بزند» و البته (۴) به قول ايشان«دیگر زمان آن گذشت كه دانشجوی ما سر اینكه عدس غذایش كم یا زیاد شده صحبت و یا اعتراض كند. اكنون ما می بینیم كه این فضا دیگر حاكم نیست و كمرنگ تر شده و دانشجویان ما برای مطالبات جدی و آرمان های جدی شان فریاد می زنند». خب خدا را شکر که بالاخره دانشجويان ما آرمانخواه شدند. و حالا، به جای در افتادن با دولت به جان استادان‌شان می‌افتند. چه رشادتی از اين بالاتر! خدا را شکر دولت هم که از آنان حمايت می‌کند! text/html پنجشنبه، ۱۶ شهريور ۱۳۸۵ 12:13 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=96 (۱) آيا فقط جمهوری اسلامی ايران است که «قهرمان» توليد می‌کند؟ صادق زيباکلام «قهرمان‌سازی کاذب» خود را با مقدمه‌ای آغاز کرده بود که دو مدعای اساسی داشت: واقعيت آن است كه هر تعريفي كه از نظام ايران بنماييم، يكي از ويژگي‌هاي عجيب و منحصر به فردش "قهرمان‌پروري" يا "قهرمان‌سازي" آن مي‌باشد. بهترين دليل اين مدعا شمار جوايز بين‌المللي است كه ايرانيان ناراضي ظرف دو دهه گذشته از آن خود ساخته‌اند. ايرانيان تقريبا هر جايزه بين‌المللي كه به منظور بزرگداشت حقوق بشر، آزادي بيان، قلم، مطبوعات و امثالهم بوده را ظرف دو دهه گذشته از آن خود ساخته‌اند. مخالفين يا منتقدين نظام بالطبع پاسخ خواهند داد كه طبيعي است، چرا كه با توجه به ركورد هولناك تجاوز به حقوق بشر و طبيعت آزادي‌هاي سياسي و اجتماعي، خفقان وسركوب حاكم در ايران، اين جوايز بالطبع هم مي‌بايستي به ايرانيان مبارز و قهرمان اعطا شود، اما واقعيت آن است كه اگر ملاك اهداي اين جوايز صرفا و طبيعت آزادي‌هاي مدني و حقوق بشر باشد، در آن صورت عربستان، مصر، سوريه، اردن، امارات، جملگي جمهوري‌هاي آسياي مركزي و قفقاز و بسياري از كشورهاي ديگر پرونده‌هايي به مراتب دهشتناك‌تر از ايران دارند. حديث گوانتانامو، ابوغريب و رفتار اسرائيلي‌ها با فلسطيني‌ها، اما واقعيت آن است كه ظرف دو دهه گذشته به هيچ شهروند سعودي، آذري، قرقيز، فلسطيني يا اردني نه "قلم زرين" اهدا شده، نه "خودنويس طلاي آزادي"، نه لوح "فرشته" عدالت و نه جايزه صلح نوبل. همه اين جوايز را ايرانيان از آن خود كرده‌اند. به هر حال اگر در فوتبال آخر هستيم، در عوض در جدول اخذ جوايز مبارزه با پايمال‌كردن حقوق بشر در صدر قرار داريم. text/html چهارشنبه، ۱۵ شهريور ۱۳۸۵ 3:45 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=95 امشب در اثنای خوردن شام داشتم کانالهای تلويزيون را يکی يکی می‌زدم که رسيدم به خبر شبکه‌ی ۶. کمی درنگ کردم. ديدم تصوير رئيس محترم مجلس در پشت ميز رياست در حال پخش است و گوينده‌ی خبر از قول ايشان به وزير راه می‌گويد که «برای جاده‌های کشور فکری بکنند تا آمار تصادفات جاده‌ها کاهش يابد». از شنيدن «آمار تصادفات جاده‌ها کاهش يابد» بی‌اختيار خنده‌ام گرفت. گويا امروز تنها «نگرانيها» از بابت «آمار» است. «آمارها» می‌گويند که ما خوشبختيم يا بدبختيم. «آمارها» می‌گويند که ما سالم هستيم يا بيماريم. «آمارها» می‌گويند که «تورم» داريم يا نداريم. بنابراين، وزيران محترم بايد بکوشند که «آمارها» را بالا يا پايين ببرند. بد است که «آمار تصادفات و مرگ و مير» در جامعه‌ی ما بالا باشد. به حيثيت بين‌المللی ما لطمه می‌خورد. خب آيا اين نگرش به زندگی انسانی را می‌توان «سنتی» ناميد؟ اصلاً، از اين پوزيتيوست‌تر و غيرانسانی‌تر و غيرمعنوی‌تر ممکن است فکر کرد و حرف زد؟ چه خوب می‌گفت مارکس: «آدمها آن کسی و آن چيزی نيستند که خودشان می‌گويند هستند؟» text/html سه شنبه، ۱۴ شهريور ۱۳۸۵ 2:57 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=94 هفته‌ی گذشته (۶ شهريور؛ اصل مطلب ظاهرا ۵ شهريور در «اعتماد ملی» منتشر شده است) مطلبی از صادق زيبا‌کلام خواندم که خيلی جای بحث داشت، اما فرصتی نشد که درباره‌اش چيزی بنويسم، چون از اواخر هفته سخت بيمار شدم و هنوز هم به سلامت نرسيده‌ام. باری، حالا می‌خواهم به آن بپردازم. در نوشته‌ی زيباکلام چيزی نبود که کسی ندانسته باشد يا نگفته باشد، اما زدن برخی حرفها به‌ط‌ور شفاهی يک چيز است و نوشتنش يک چيز ديگر، و لذا نوشته‌ی زيباکلام از جهتی خلاف جريان معمول و حتی دور از ادب بود، چون او در فضايی که معمولاً ناراضيان سياسی مظلوم و ستمديده به شمار می‌روند و حال و احترام‌‌شان را رعايت می‌کنند، مدعی شده بود که برخی از مخالفان و ناراضيان نامدار «جمهوری اسلامی ايران» خود هيچ «کسی» نيستند و تمامی حيثيت و آبروی خود را (نه از انديشه‌های نوآورانه و بذل جان و مال در راه آزادی و اعتلای ميهن) از برخورد نامتعارف و غيرعادلانه‌ای دارند که دستگاه امنيتی کشور و مراجع قضايی با آنان کرده‌اند. در واقع، اين افراد حتی به اقدامی جسورانه عليه نظام دست نيازيده‌اند، که مثلا دعوت مردم به شورش خيابانی يا متهم کردن سران نظام به خيانت به ميهن و دفع مفسده‌ی آنان باشد، يا حتی نوشتن کتابهايی در رد عقايد دينی و سلب توجيهات حکومتی از آنها باشد (کدام يک از اين افراد چيزی نوشته‌اند يا گفته‌اند که در سطح سخنان سلمان رشدی يا کسروی يا حتی شريعتی باشد؟ — ديگر چه رسد به زنديقان قديم!). text/html دوشنبه، ۶ شهريور ۱۳۸۵ 2:13 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=93 يکی از ويژگيهای خلاق فرهنگ غربی که هيچ فرهنگ ديگری در جهان امروز آن را ندارد، آفريدن تمايزهای مفهومی ريز و زبانی متناسب برای بيان اين مفاهيم است — چيزی که ما معمولا آن را تنها با يک واژه می‌توانيم بيان کنيم، زبان انگليسی با چندين واژه بيان می‌کند. مثلاً، به همين واژه‌ی «وبلاگ» نگاه کنيم، چه چيزی وبلاگهای مختلف را از حيث سبک و محتوا و نگرش متمايز می‌کند؟ کسی که در وبلاگش شعر می‌گذارد، يا گزارشی خبری می‌دهد، يا به تحليلهای روزنامه‌نگارانه از حوادث سياسی و اجتماعی می‌پردازد، وبلاگش با کسی که از زندگی خودش سخن می‌گويد و افکار خودش را بيان می‌کند چه فرقی دارد و اين فرق را چگونه می‌توان در نامگذاری بيان کرد؟ خب، يک کار نظريه‌پردازی و مفهوم‌سازی همين است که به اين «تفاوتهای باريک» توجه کند و «واژه»ای برای اين تمايزها بيافريند. هفت سال پيش، قبل از اينکه «وبلاگها» تا اين اندازه گسترش يابند، کسی واژه‌ای ساخته بود برای وبلاگها يا «روزنامه»های الکترونيکيی که صاحبان‌شان بيشتر به تفکر شخصی و زندگی خصوصی اهميت می‌دهند، او نام اين نوع وبلاگ‌نويسان را گذاشته بود: escribitionist.  text/html پنجشنبه، ۲ شهريور ۱۳۸۵ 3:25 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=92 هفته‌ی پيش، پنجشنبه ۲۶ مرداد، سالگرد درگذشت پدرم بود. گرچه بر مزارش، در مشهد، ديدار کوتاهی با او داشتم، از يکی دوهفته قبل يادش فکرم را به خود مشغول کرده بود. من از اينکه خودم فرزندی ندارم متأسف نيستم، اما خوشحالم که پدرم را در حداکثر عمرم در مقابل و پشت سر خودم داشته‌ام — پدر نداشتن، به‌ويژه در کودکی، بسيار دردناکتر از فرزند نداشتن در کهنسالی است، البته از نظر من. شايد برای برخی هردو به يک اندازه دردناک باشند. من فرزند اول پدرم بودم و هرچه را پسر نخست می‌توانست داشته باشد داشتم، اما مهمتر از همه همراهی با پدر بود که خواهر و برادرهای بعدی‌ام کمتر توانستند درکی از آن داشته باشند. تا آغاز جوانی پدرم الگوی همه‌ی چيزهايی بود که می‌خواستم بشوم، اما رفته رفته همه‌چيز تغيير کرد و ميان‌مان فاصله افتاد. انقلاب فاصله‌ی من و پدرم را بيشتر کرد. پدرم البته آدمی نبود که بخواهد مرا به زور به راهی بکشاند، اما تا مدتها معلوم بود که از داشتن پسری مانند من نمی‌تواند به خود ببالد. از اين حيث همواره از خودخواهی‌ام آگاه بوده‌ام و از راهی که در زندگی رفته‌ام پشيمان نبوده‌ام. اما چيزی که همواره آزارم می‌دهد اين است که خودخواهی من، يا راه شخصی من در زندگی، برای نزديکانم و برای کسانی که دوستم دارند چقدر رنج به بار آورده است؟ پدرم هميشه از من يک چيز می‌خواست: آبروی مرا نبر. و می‌گفت هرکار که می‌خواهی بکن، اما همين يک کار را نکن. من هم همه‌ی سعی‌ام را کردم، اما موفق نشدم.        text/html يكشنبه، ۲۲ مرداد ۱۳۸۵ 11:39 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=91 حب ديشب رفتم تماشای فيلم  اسلوين خوش‌شانس (۲۰۰۶) که با عنوان «حادثه در نيويورک» به نمايش درآمده است. فيلم گيرا و محشری بود، گزچه ۲۰ دقيقه کم داشت. نمايش تقريباً سريع اين فيلم در ايران جای تعجب داشت — فيلم مطلقاً سرگرم‌کننده و گنگستری بود، اما شايد وجود گنگسترهای يهودی و اسرائيلی سبب چنين شتابی در نمايش آن شده بود. به هر حال، باز هم بد نيست، تماشای فيلمهای روز جهان در سينمايی نسبتاً خوب. فيلم از جهات بسياری به نيش (۱۹۷۳) جورج روی هيل شباهت داشت — کلاهبرداری گنگسترهای کوچکتر از گنگسترهای بررگتر، البته اين فيلم انتقامی هولناک از جنايتی به همان اندازه هولناک است که با رندی ماهرانه‌ای انجام می‌شود. تماشاگر از ابتدای فيلم نمی‌فهمد کی به کی است و فقط فکر می‌کند با مردی عوضی سر و کار دارد که با بد آدمهايی طرف شده است. اين Irony در پايان کامل می‌شود و همه‌چيز خلاف انتظار به پايان می‌رسد. انتقامی ماهرانه با خشونتی تمام‌عيار و حرفه‌ای — لذت مهارت و خشونت. مدتی بود لذت سينما رفتن را از دست داده بودم، حالا باز دارم کم کم عادت می‌کنم بروم سينما. البته اميدوارم اين عادت از ماهانه به هفتگی تبديل شود.    text/html يكشنبه، ۲۲ مرداد ۱۳۸۵ 12:29 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=90 ديشب را با ديدن دو فيلم «ترسناک» به صبح رساندم. فيلم اول ساخته‌ی ژرژ فرانژو، چشمان بدون چهره (۱۹۶۰)، بود که از «سينما ۴» پخش شد و فيلم دوم ساخته‌ی ماتيو کاسوويتس، رودخانه‌های سرخ (۲۰۰۰)، بود که از شبکه‌ی ۳ پخش شد. هردو فيلم تقريباً مضمونی مشترک داشتند: زن در مقام قربانی/قاتل. و البته هفته‌ی پيش هم از «سينما ۴» فيلمی هيچکاکی از ژاک ريوت، دفاع سری (۱۹۹۸)، پخش شد که آن هم زنی قربانی/قاتل را در مرکز داستان خود داشت. به هر حال، چون هنوز در هوای دو فيلم ديشب هستم و به «نقد تفسيری/تأويلی» هم بسيار علاقه‌مندم، دوست دارم چيزی درباره‌ی اين دوفيلم بنويسم. text/html چهارشنبه، ۱۸ مرداد ۱۳۸۵ 9:55 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=89 ديروز در اينترنت جستجويی می‌کردم — و همين طور خانه به خانه کو به کو می‌رفتم تا به چند وبلاگ فلسفی انگليسی رسیدم. وبلاگهای چشمگيری بودند. نويسندگان اين وبلاگها هم از استادان فلسفه در دانشگاههای معتبر بودند و هم از دانشجويان، البته دانشجويان دوره‌ی دکتری. مباحث هم البته تخصصی. با خود گفتم در اينجا ثبت‌شان کنم شاید کسانی را به کار آيد. اين وبلاگها عبارت بودند از:   1) Philosophical Weblogs فهرستی از وبلاگهای فلسفی در جهان انگليسی‌زبان. 2) What is it like to be a blog? 3) Fake Barn Country 4) Leiter Reports: A Group Blog 5) LogBlog 6) Adventures in Ethics and Science 7) Philosophy Talk: The Blog 8) The Ethical Werewolf 9) unpolished jade 10) Consequently. org 11) Certain Doubts 12)  Long Words Bother Me 13)  Philosophy, et cetera    text/html سه شنبه، ۱۷ مرداد ۱۳۸۵ 1:11 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=88 چند روز پيش که سخنان تونی بلر را می‌خواندم بی‌ختيار به ياد سخنانی از ميرزا ملکم خان افتادم. تونی بلر در هشدار به ايران و سوريه گفته بود: بايد برای سوريه و ايران کاملا روشن کنيم که يک گزينه در برابر آنها وجود دارد: به جامعه بين المللی بپيونديد و همان قواعد بازی را بپذيريد که همه ما پذيرفته‌ايم و يا با شما برخورد خواهد شد. وی گفت که اگر اين دو کشور درصدد باشند تا، به گفته وی، هزينه تحولات سياسی در خاورميانه را سنگين‌تر کنند در خواهند يافت که اشتباه کرده‌اند. ميرزا ملکم خان در حدود صد و پنجاه سال قبل گفته بود: text/html شنبه، ۱۴ مرداد ۱۳۸۵ 6:22 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=87 هفته‌ی پيش يکی از دوستان مقيم کانادا برايم پيوندی فرستاد به صفحه‌ای درباره‌ی نقشه‌ی جهانی خوشبختی — شما با حرکت موشواره‌تان بر روی اين نقشه می‌توانيد مقام کشورها را از حيث خوشبختی مردمانش ببينيد: دانمارک (اول)، سوئيس (دوم)، اتريش (سوم)، فنلاند (ششم)، سوئد (هفتم)، کانادا (دهم) و ايران (نود و ششم). فيلسوفان يونانی بر اين اعتقاد بودند که هر انسانی، طبعاً، آرزومند خوشبختی است و مقصود انسان از هر چيزی در اين جهان، چه مادی و چه معنوی، خواه ثروت و خواه سلامت و خواه علم و خواه فضيلت و خواه دين و خواه فلسفه، رسيدن به همين غايتی است که چيزی فراتر از آن ديگر برايش متصور نيست. اما برای آنچه زمانی «حکمت» و «دين» و «فلسفه‌ی اخلاق» بشارت‌دهنده بدان بودند و برای آن دستورهايی اخلاقی فراهم می‌کردند، امروز مقياسهايی عينی وجود دارد، گرچه هنوز احساس درونی خوشبختی به جای خود معياری اساسی است. اکنون «خوشبختی» را می‌توان اندازه گرفت و نشان داد کدام مردم خوشبخت‌ترند، با احساسی که آنان خود از خوشبختی دارند و نهادهايی که از اين خوشبختی حمايت می‌کنند و منابعی که آن را فراهم می‌کنند. مردمان کشورها را بر اساس درآمد سرانه و بهداشت و دسترسی‌شان به آموزش و تأمين اجتماعی و احساسی که خود از خوشبختی دارند (رضايت از زندگی‌شان) خوشبخت به شمار می‌آورند.        text/html پنجشنبه، ۱۲ مرداد ۱۳۸۵ 3:47 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=86 امروز زندگينامه‌ و کارنامه‌ی دکتر طبيبيان را در شرق خواندم، استاد و مديری که در ۵۸ سالگی بازنشسته شده است و حال آنکه در دستگاههای دولتی کسانی هستند که ۷۶ سال دارند و هنوز بازنشسته نشده‌اند؟ بسيار جالب بود. از اين حيث که در اين جامعه با خادمان چگونه رفتاری می‌شود — وقتی کسی از آن گروه بود و با اين گروه نبود، يا با هيچ کدام، ديگر خونش حلال است. وقتی دادکان را با آن وضع از کار برکنار کردند می‌خواستم چيزی در اين باره بنويسم. چگونه کسی را که سالها محترم بوده و زيردستانی داشته به يک باره چنين بی‌حرمت می‌کنند و بعد خود بی‌درنگ بر جايش تکيه می‌زنند. آيا فکر نمی‌کنند روزی هم با خود آنان چنين رفتاری خواهد شد؟ و آيا چنين رفتاری پسنديده است؟ روزی يکی از همکاران چنين می‌گفت: «اينجا کشوری است که کارت را با عشق شروع می‌کنی و با نفرت از آن جدا می‌شوی، و آرزو می‌کنی که هرگز در اين کشور به دنيا نمی‌آمدی يا اگر به دنيا هم می‌آمدی، خيلی زود رخت به جای ديگر می‌کشيدی». زندگينامه‌ و کارنامه‌ی دکتر طبيبيان را بخوانيد سخنانی مستند دارد درباره‌ی اين کشور و اداره‌ی آن. خدا به ‌بچه‌های اين مردم رحم کند. text/html دوشنبه، ۹ مرداد ۱۳۸۵ 11:36 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=85 چند ساعت پيش مهدی خلجی به گفته‌ی خود عمل کرد و «بلاگ - سايت»ش را فرستاد هوا. اکنون پرده سفيد است و هيچ سياهی بر آن به چشم نمی‌خورد. بجز نشانی بر بالای نوار هيچ باقی نيست. نه حتی کتيبه‌ای — که ديگر اينجا نيست. او چند روز قبل از آنکه اعلام «احتضار» کند از «اسفار اربعه»ی خود خبر داده بود و به خوانندگانش گفته بود که به سفری دور و دراز به چند شهر اروپايی می‌رود و بنابراين منتظر نباشند که تا مدتها چيزی منتشر کند. البته او چندماهی بود که چيزی منتشر نکرده بود، جز يکی دو نوشته که به کار جاری‌اش در مؤسسه‌ی واشنگتن اختصاص داشت — در اين چند ماه حتی در سايت بی بی سی هم چيزی منتشر نکرده بود! فقط پيوندهايی که هراز گاهی به جايی می‌داد و حاشيه‌ای که گاهی می‌زد حضورش را اعلام می‌کرد. مهدی خلجی معمايی در پيش روی ما گذشته است — چگونه تأويلش کنيم؟ آيا او (۱) خانه‌اش را آتش زده است يا (۲) خودش را يا (۳) خرقه‌اش را؟ کار او را چگونه بايد تأويل کرد؟ آيا کار او شبيه «پی‌يرو خله» است که مغزش را با ديناميت منفجر کرد يا شبيه به نويسندگانی که آثارشان را قبل از مرگ می‌سوزانند يا وصيت می‌کنند (کافکا) بسوزانند؟ مهدی دست کم چنين وصيتی نکرد. اما تأويل من. نابود کردن گذشته تنها سه وجه ممکن است داشته باشد: (۱) يا از گذشته‌ی خو د شرمگينيم و به موقعيتی رسيده‌ايم که ديگر نمی‌خواهيم از گذشته‌ی ما کسی چيزی بداند و دستاويزی داشته باشد — آيا، مثلا، مهدی می‌خواهد «رئيس جمهور» شود يا «نوبل» بگيرد؟ — گمان نمی‌کنم چنين چيزی در خصوص مهدی صادق باشد، او آن قدر شجاع بود که از گذشته‌ی خود هراسی نداشته باشد و آن را همواره به دوش بگيرد. (۲) يا چنان زندگی برای ما بی‌معنا شده است که ديگر حتی آفريده‌هايمان نيز موفقيتی برای زندگی‌مان محسوب نمی‌شود. گاهی ممکن است رويارويی با مرگ ما را به چنين يأسی بکشاند. مرگی قريب‌الوقوع همچون يک بيماری مرموز، سرطانی مرگبار. (۳) يا چنان تحولی در زندگی فکری ما روی داده است که ديگر گذشته‌ی ما به «جاهليت» تعلق دارد. اين کار سالک «خرقه‌سوز» است. نمی‌دانم. اکنون فقط يک نشانه است و قراينی نيست. تا شب آبستن چه باشد. برای مهدی آرزوی شادکامی و سلامتی و موفقيت دارم در هر حالی که باشد. text/html يكشنبه، ۸ مرداد ۱۳۸۵ 2:33 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=84 امشب يکی دوتا مطلب درباره‌ی مرحوم سيد احمد کسروی خواندم و بسيار ناراحت شدم. يک مطلب از آقای خسرو ناقد بود و ديگری از آقای پرويز داورپناه. اما ناراحتيم بيشتر از اين بابت بود که نام کسروی مرا به ياد پدرم انداخت. آشنايی من با نام کسروی از ديدن کتابهايی شروع شد که در کودکی در خانه‌مان يافتم. اين کتابها به پدرم تعلق داشت و بيشتر از همان جزوه‌هايی بود که در تبليغ «آيين پاک» بود: مانند «صوفيگری»، «بهائيگری»، «شيعيگری». اين کتابها را آن موقع نمی‌فهميدم و ظاهراً در زمانی که يادم نمی‌آمد جلدها و صفحات برخی از آنها را به دست خودم پاره و با خودکار بر صفحات آنها خط کشيده بودم. بزرگتر که شدم، در دوره‌ی دبيرستان، و کسروی را که شناختم، همان پاره‌ها را سعی کردم به يادگار نگاه دارم، کتابهايی را که به دهه‌ی ۲۰ تعلق داشت. در سالهای قبل از انقلاب نمی‌توانستم قضاوت درستی درباره‌ی کسروی داشته باشم. پدرم هم نمی‌توانست کمکی به من بکند. آموزگارانم هم رفتاری دوگانه داشتند، همچون پدرم. امروز مسلماً می‌توان درباره‌ی او درست‌تر و راحت‌تر قضاوت کرد.     text/html پنجشنبه، ۵ مرداد ۱۳۸۵ 1:37 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=83 عادت به گرفتن جشن تولد ندارم، و تاکنون چنين جشنی نداشته‌ام، و حتی يادآوری آن به خودم که چه روزی به دنيا آمدم (۱۸ تير). اما گويا اين هم از رسوم زمانه‌ی جديد است و رسمی برای زندگی اجتماعی و اجتماعی شدن. حتی ديده‌ام که چگونه همکارانی در اداره يا شرکتی برای همکارشان جشن تولدی بر پا کرده‌اند، و چگونه برای بسياری کودکان فقدان اين مراسم مايه‌ی اندوه يا برپايی‌شان مايه‌ی شادکامی بوده است. باری، از صدقه‌ سری اين «روزنامه» اکنون دوستانی دارم که تولدم را هر سال به من يادآوری می‌کنند و کلامی محبت‌آميز يا کارتی به يادبود می‌فرستند. امسال دوستی شعری برايم سرود تا آينه‌ای باشد در برابرم از آنچه روزها و شبهای من است. اين بهترين هديه‌ای است که تاکنون از کسی گرفته‌ام: امشب دوازده که بگذرد برایت شمعی روشن خواهم کرد پشت پنجره‌ات بنشین و تمام ستاره‌های سعد را رصد کن و صبح فردا به قدم زدن که برخاستی فقط نگاه کن به درخت‌ها که پیرند و غمگینند و تمام این سال‌ها عاشقانه سایه‌گستر خیالات عاشقانه تو بوده‌اند گوش کن شب ــ که روانداز تنهایی توست ــ گیسوان بلند زنی‌ست و خورشید بوسه‌ی آسمان برای شروع هر روز تو. text/html دوشنبه، ۲ مرداد ۱۳۸۵ 3:19 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=82 امشب لذت بردم از سخنان عالمانه و فاضلانه‌ی استاد مجتبائی. شما هم اگر دوست داريد بخوانيد، البته ممکن است فيلتر باشد و شما دسترسی نداشته باشيد. گمان می‌کنم اين مصاحبه در روزنامه‌های اينجا هم طی همين چندروز تجديدچاپ شود. text/html يكشنبه، ۱ مرداد ۱۳۸۵ 1:32 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=81 ميکی اسپيلين هفته‌ی پيش مرد. نويسنده‌ای که همه‌ی کتابهايش را دزدکی خواندم و پولی هم بابت خريدن کتابهايش ندادم ميکی اسپيلين بود. کتابهای ميکی اسپيلين کتابهای آبرومندی نبود. کتابهای او را در قطع جيبی و با عکسهايی تحريک‌آميز و جنسی در روی جلد چاپ می‌کردند (در سالهای چهل و پنجاه) و معمولا در باجه‌های روزنامه‌فروشی می‌فروختند و البته در فروشگاههای کتابهای کهنه و دست دوم يا بساط دستفروشان نيز پيدا می‌شد. بخشی از بيداری جنسی پسربچه‌های دبيرستانی در آن سالها مرهون کتابهای او بود. همه‌ی پسرها عاشق «ولدا» منشی مايک هامر (کارآگاه خصوصی و قهرمان آثارش) بودند، با آن توصيفهايی که او از اين زن می‌کرد. عکسهای روی جلد اين کتابها آن چيزی را که هر پسربچه‌ی دوازده‌ساله‌ای می‌خواهد داشت: «هفت تير و زن». پسر يکی از همسايه‌های کوچه‌مان تمام کتابهای او را داشت. آنها را از او می‌گرفتم و دور از چشم پدر و مادرم يک نفس می‌خواندم. اما خيلی زود ذائقه‌ام عوض شد چون همان چيزها را می‌شد در کتابهای ديگر با شأنی بالاتر نيز خواند و ديد. «جيمز باند» را که شناختم «مايک هامر» ديگر فراموش شد. اما يک چيز باعث شد که در دوره‌های بعدی زندگی‌ام هيچ گاه از خواندن اين گونه کتابها پشيمان نباشم. دبير ادبيات‌مان که مرد بسيار روشنفکری بود و به گردن همه‌ی ما بسيار حق داشت (آقای معصومی) می‌گفت شما کتاب بخوانيد هرچه می‌خواهيد بخوانيد! مهم نيست ابتدا چی می‌خوانيد، مهم اين است که عادت کنيد «بخوانيد». او اتفاقا از همين کتابهای اسپيلين نام می‌برد. کتابهای پرفروش را معمولا نويسندگان و ناقدان روشنفکر می‌نکوهند و جدی نمی‌گيرند، اما حتماً امروز ديگر فهميده‌اند که بدون اين کتابها کسی کتابخوان نمی‌شود. اين جهان برای هرکسی جايی دارد و چه بسا برای آنان که در نازلترين سطح اند بهترين جا را داشته باشد. اين است روال زندگی. پيوندگاه: ميکی اسپيلين (گاردين) زندگينامه سخنان ويکی پديا شکارچيان دختر (اين فيلم را در سالهای ۶٠ در يکی از سينماتک‌های تهران ديدم. خود میکی اسپيلين نقش «مايک هامر» را بازی می‌کرد). text/html پنجشنبه، ۲۹ تير ۱۳۸۵ 12:51 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=80 ديشب حدود ساعت ۸ از جلوی سينما فرهنگ رد می‌شدم، ديدم برای فيلم «به آهستگی» در ساعت ۸:۳۰ بليت می‌فروشد، بليتی گرفتم و رفتم تو. من چندان علاقه‌ای به ديدن فيلمهای ايرانی ندارم و مدتها بود که اصلا سينما رفتن از يادم رفته بود. اما سال گذشته چندباری سينما رفتم و اين يکی دو ماه هم چندتايی فيلم ديدم. باری، «به آهستگی» هم فيلم دلچسبی برای من نبود. داستان و فيلم‌نامه (که ديپلم افتخار هم گرفته بود) و کارگردانی فيلم ضعفهای جدی داشت و مضمون هم نه ابتکاری بود و نه خوب پرورده شده بود. فيلم به‌طور ناشيانه‌ای «نصفه» بود و جز يک شخصيت، «مرد»، هيچ مرکز ثقل ديگری نداشت. داستان دچار اين مشکل جدی بود که هيچ توضيحی برای رفتار «زن» نداشت، جز اينکه او مبتلا به بيماری عصبی است و از هشت‌سالگی قرص می‌خورده است، اما اينکه اين بيماری عصبی چه تأثيری در رفتار او می‌گذارد هرگز در فيلم مشخص نمی‌شود. زن خانه را به قصد سفر ترک می‌کند و بچه‌اش را نيز در حوالی خانه‌ی مادربزرگش رها می‌کند و به همسرش نيز هيچ اطلاعی نمی‌دهد و به صاحبخانه‌اش نيز هيچ چيز نمی‌گويد و می‌رود چندماهی در مشهد می‌ماند و برای بچه و شوهرش هم دلش تنگ نمی‌شود و هيچ اطلاعی هم به آنها نمی‌دهد تا اينکه شوهر، که کسی ديگر را به جای او به عنوان «مرده» دفن کرده، به‌طرز معجزه‌آسايی از محل اقامت او باخبر می‌شود و «زن» با شنيدن صدای شوهرش تازه به فکر بازگشت به سر خانه و زندگی‌اش می‌افتد! داستان‌نويس فراموش کرده است که بايد توضيح محتمل و معقولی برای رفتار «زن» داشته باشد، زنی که می‌تواند چندماه به تنهايی در شهری زندگی کند و به تنهايی سفر کند و برای مخارج سفر خود پول فراهم کند، از صاحبخانه وديعه‌ی اجاره را بگیرد، و دلتنگ فرزند و همسرش نيز نشود خيلی بايد اعصابش قوی باشد! جالب توجه اينکه در بازگشت هم «مرد» از او نمی پرسد «چرا به من يا به کسی ديگر نگفتی و بچه‌ات را رها کردی و خودت را گم و گور کردی!» اين رفتار چه توجيهی می‌تواند داشته باشد؟ اگر مردی همين کار «زن» را بکند، يعنی بدون اطلاع همسر و خويشان و همکاران‌اش ناپديد شود، ديگران چه فکری درباره‌ی او می‌کنند؟ بياييد «فمنيستی» فکر کنيم، گيريم سفر «زن» محتاج اجازه‌ی شوهر نباشد، اما آيا نيازمند «اطلاع» او هم نيست؟ مرد و زنی که با هم زندگی می‌کنند می‌توانند هروقت دلشان خواست بدون «اطلاع» ديگری برای چندروزی يا چندماهی خودشان را گم و گور کنند؟ کدام زندگی مشترکی می‌تواند بدين گونه دوام بياورد؟ حتی کدام رابطه‌ی کاری؟ باری، فيلم «فقط» می‌تواند در «حاشيه»اش موفق باشد، يعنی «حرف مردم» و تأثير آن در زندگی خصوصی يک فرد. تازه اين هم چندان موجه نيست. فيلم روشن نمی‌کند که اگر کسی به مرد اطلاع نمی‌داد و او به خانه‌اش برنمی‌گشت، زن چند وقت ديگر به سر خانه و زندگی‌اش بازمی‌گشت؟ اما فيلم «گاف»هايی هم داشت. در صحنه‌ای از فيلم دوستی که به مرد زنگ زده به کرج بازگردد، به او می‌گويد «تو در جنوب» کار می‌کنی و حال آنکه صحنه‌ی آغازين فيلم در برف محيط ديگری را به ذهن می‌آورد. در صحنه‌های مربوط به نماز خواندن پدر مرد او هربار در جهتی مخالف با جهت قبل نماز می ‌خواند! به هر حال، نمی‌دانم چرا هروقت فيلمی ايرانی می‌بينم ياد فيلمی خارجی نيز می‌افتم. ضعف اين فيلم و درونمايه‌اس را وقتی می‌توانيم بهتر بفهميم که آن را با فيلمی مقايسه کنيم که مضمونش چندان هم به اين فيلم بی‌شباهت نيست! text/html سه شنبه، ۲۷ تير ۱۳۸۵ 7:55 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=79 به طالع‌بينی و تفأل عقيده ندارم، اما مدتی است که دوستان مرا علاقه‌مند کرده‌اند، و اکنون اين هم برايم ماجرايی شده است دنبال‌کردنی — يک هرمنوتيک شخصی. مدرسه که می‌رفتم (اواخر دهه‌ی چهل) مجلاتی مانند «زن روز» و «اطلاعات هفتگی بانوان» و «جوانان» را در خانه‌ی مادربزرگم می‌خواندم. خاله‌ی جوانی داشتم که اين مجلات را می‌خواند. و من هم که عاشق عکسهای هنرپيشه‌ها و داستانهای ماجراجويانه بودم هميشه آنها را ورقی می‌زدم. اولين بار با مطالب طالع‌بينی و نشانه‌های برجهای سال در آنجا آشنا شدم. بعد از دوران مدرسه ديگر به اين مطالب بازنگشتم تا همين چندسال پيش که جايی مهمانی بودم و کسی از من ماه تولدم را پرسيد و وقتی به او گفتم درباره‌ام چيزی گفت که مشتاق شدم بروم دوباره اين چيزها را بخوانم، چون می‌ديدم اين جور چيزها امروز برای برخی خيلی اهميت دارد و با نوعی پيشداوری با آدم رو به رو می‌شوند. خب، اينترنت از اين نظر کار را راحت کرده بود، ظاهراً کار و بار طالع‌بينان در غرب امروز سکه است. به يک چند سايت سر زدم و چيزهايی خواندم. چيز بدی درباره‌ی خودم نديدم، اما برخی نکات برايم جالب بود و وقتی که ديدم طالع من برای برخی جذاب است، تصميم گرفتم خودم هم مشتری سايتهای طالع‌بينی شوم و دست کم مانند بقيه بدانم چه طالعی دارم، حالا راست يا دروغش هرچه می‌خواهد باشد. به هر حال، ديروز و امروز طالع جالبی داشتم و کلی خنديدم. چون برخی مطالبش راست بود! خب، اين هم از طالع ديروز و امروزم:  Astrology.com Dear Saeed, Here is your horoscope. for Monday, July 17:   Natural beauty fuels your tanks when you're dangerously close to running on empty. Take walks in the woods or by the beach -- or at the least, read lots and lots of books about natural phenomena. astrocenter.astrology.msn.com Hello Saeed! Here's your horoscope for JULY 18, 2006. Admit it, Saeed. When it comes to your love life you are chasing a dream. You are looking for an extraordinary partner. Intelligence, beauty and above all, originality are the absolute minimums you'll accept. Is the person you are looking for, in fact, human? It's no wonder you are regularly disappointed. Why not delve deeper into people who, at first glance, appear to be banal? You are likely to be pleasantly surprised. text/html دوشنبه، ۲۶ تير ۱۳۸۵ 9:36 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=78 چندروز پيش چنددقيقه مانده به ساعت پنج عصر منتظر شروع اخبار ورزشی شبکه‌ی ۶ بودم که طبق معمول برنامه‌ی زنده تفسير سياسی جريان داشت. کارشناس برنامه به‌طور زنده مشغول صحبت بود، و من هم سرم به کار خودم مشغول، داشتم قهوه‌ام را می‌نوشيدم و هيچ نوجهی به تفسيرهای او نداشتم، که ناگهان با شنيدن برخی تعابيرش به تلخی خنده‌ام گرفت. او از «تُرکتازی» و غارت و چپاول اسرائيل در لبنان سخن به ميان آورده بود. از اين تعبير «ترکتازی» جا خوردم. لختی با خودم انديشيدم که اکنون چندماهی است کاريکاتوريست و سردبير روزنامه‌ی «ايران» در بازداشت به سرمی‌برند و خانواده‌هايی در ماتم و اندوه و نگرانی و انبوهی کارمند و نويسنده در بلاتکليفی و نهادی فرهنگی در تعطيلی و از آن سو نيز برخی از هموطنان آذربايجانی ما در جريان اعتزاضات خود دچار زيانهای مالی و جانی و هزار مصيبت ناگفتنی شده‌اند، در حالی که آنچه بدان اعتراض دارند آن قدر در فرهنگ اين سرزمين ريشه‌دار است که کمتر تعبيری در شعر فارسی می‌توان يافت که به اندازه‌ی «ترک» به صفات متضادی همچون «دليری» و «زيبايی» از يک سو، و «غارتگری» و «خونريزی» از سوی ديگر اشاره کند. در ادبيات کهن فارسی انبوهی از شواهد می‌توان يافت که در خصوص اقوام مختلف حاوی طنر و کنايه و تخفيف بسيار باشد، و اين هم البته منحصر به زبان فارسی نيست. اين چيزها اکنون همه متعلق به عصری سپری شده است، عصری که اقوام کوچ‌نشين به شهرها می‌تاختند و آنها را ويران می‌کردند و سپس خود با بازماندگان درمی‌آميختند و خونهايشان يکی می‌شد و غالب و مغلوب عاشقانی می‌شدند که يکديگر را با هزار عتاب و خطاب می‌خواندند. و اما امروز. آيا ممکن است «ترکتازی» اسرائيل يا امريکا در سرزمينهای ديگر واژه‌هايی به زبان شاعران و نويسندگان جاری کند که بتواند کنايه از عشق و زيبايی نيز باشد؟ و مثلاً، بتوان گفت، «اسرائيل‌تازی» يا «امريکاتازی»! و بعد از چشم زيبای دختر اسرائيلی يا امريکايی سخن گفت! گمان نمی‌کنم. بادا که هموطنان آذربايجانی ما همتی کنند و حساب «فرهنگ» را از باقی چيزها جدا کنند. برای آزادی مانا نيستانی و مهرداد قاسمفر تلاش کنيم — و دعا کنيم. آمين یارب‌العالمين.       text/html يكشنبه، ۲۵ تير ۱۳۸۵ 3:01 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=77 يک منبع بزرگ تفکر فلسفی، که فلسفه بخشی از نام خود را از آن دارد، «حکمت» بوده است. «حکمت» فلسفه نيست، گرچه گاهی اين دو را مترادف يکديگر به کار می‌برند، يا برخی حتی سعی می‌کنند اين دو را يکی کنند. «حکمت» جست و جوی زندگی خوب است و يافتن انديشه‌ای که به رسيدن به اين زندگی کمک کند. يکی از مضامين جالب توجه در حکمت همواره چگونگی برخورد با «ديگران» است. «ديگران» همواره همطراز نيستند. ديگران فرزانگان و قدرتمندان و مردمان عادی، زنان و کودکان و سالخوردگان، و اراذل و اوباش و نيز احمقان‌اند. شايد يکی از جاهايی که فرق «حکيم» با انسانهای عادی روشن شود در همين جا باشد. اگر انسانی عادی در خيابان با کسی رو به رو شود که می‌خواهد با او گلاويز شود يا به او ناسزا می‌گويد تا او را تحريک به درگيری کند، چه می‌کند؟ قطعاً، بسياری از انسانهای عادی به استقبال درگيری می‌روند و اين «بی‌غيرتی» را تحمل نمی‌کنند که ناسزاگويی کسی را بی‌پاسخ بگذارند. اما «حکيم» شمشير از نيام برنمی‌کشد. او حريفی ارزنده می‌خواهد و خود را برای بهترين مبارزه نگه می‌دارد. او با خود می‌گويد: کار تو مگس تاراندن نيست. و می‌گذارد و می‌گذرد!   text/html جمعه، ۲۳ تير ۱۳۸۵ 3:02 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=76 حرکت «قيصر»ی زيدان در برابر دشنام ناموسی ماتراتزی، که او قسم می‌خورد دشنامش ناموسی نبوده است، برای ما واقعه‌ای تکراری در زندگی روزانه است. کافی است صفحات حوادث روزنامه‌ها را مرور کنيم يا آمار کلانتريها را ببينيم تا پی ببريم چه ميزان از ضرب و جرحها و درگيريهای خونين شهری بر سر «متلک» گفتن به زنان و دختران و خواهران اشخاص يا ناسزاهای ناموسی است که در ميانه‌ی هر بگو مگوی ساده بر زبان می‌آيد و به پايانی خونين می‌انجامد. ماتراتزی آدم ديوانه‌ای است، البته دوست‌داشتنی هم هست، با اين همه آن قدر عاقل بوده است که ناسزاهای سياسی و دينی و ملی و نژادی ندهد. بعضيها چقدر دوست داشتند اين ناسزاها ملی و مذهبی می‌بود و آنها را آتش‌بيار جنگی فرقه‌ای و سرتا پا خونين می‌کردند. خب، دست کم امروز ديگر اين بخت را داريم که روشنفکران‌مان از اين حرکت قيصری دفاع نکنند. برای ماتراتزی ناسزا گفتن هم بخشی از زندگی روزانه است. اين ناسزاهايی را که هرروز می‌دهيم و می‌شنويم چقدر جدی می‌گيريم. هرروز آن قدر ناسزا بر زبان می‌آوريم که ديگر قبح‌شان ريخته است تا جايی که برخی اشخاص حتی در مدح هم ناسزا بر زبان می‌آورند، يا با همسر و فرزند خود هم ناسزا می‌گويند. زيدان می‌گويد او «مرد» است و نمی‌تواند اين سخنان را تحمل کند. او شايد از سخت‌ترين لگد هم برنمی‌‌آشفت. اما نتوانست بر تصوری که از «مرد»ی خود داشت غلبه کند. او قربانی «مرد» بودنش شد. او بايد از «ضعيف»ترها حمايت می‌کرد. اما آيا کار او اسلامی يا اخلاقی يا انسانی يا منصفانه بود؟ «چشم در برابر چشم» اين دست کم عدالتی است که از تورات تا قرآن و تا دوره‌ی جديد ادامه داشته است و البته به گذشت و بخشش هم همواره توصيه شده است. تناسب جرم و کيفر در خصوص ناسزا چگونه است؟ آيا «ناسزا» را جز «ناسزا» رواست؟      text/html سه شنبه، ۲۰ تير ۱۳۸۵ 1:38 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=75 «فيلم فلان را ديدی! عالی بود»، «کتاب فلان را خواندی مزخرف بود»، «فلانی اصلاً آدم نيست»، «استاد فلان اصلا چيزی حاليش‌ نيست»، «فلانی سر تا پا مزخرف می‌گويد»، «اين کتاب مزخرف است»، «آن کتاب عالی است».... اين يک الگوی رايج سخن گفتن ما در زندگی روزانه است، در هنگام مصاحبت با دوستان، چه حضوری و چه تلفنی. قضاوتهايمان را درباره‌ی همه‌چيز و همه‌کس به راحتی ابراز می‌کنيم و تا هنگامی که کسی با نظرمان مخالفت نکند، احساس نمی‌کنيم که نيازی هم هست توضيحی بدهيم که چرا چنين قضاوتی می‌کنيم. اما وقتی با مخالفت رو به رو شويم چه می‌کنيم — شايد جا بزنيم و حرف‌مان را پس بگيريم، شايد شک کنيم و مردد شويم، شايد بکوشيم توجيهی برای حرف‌مان بياوريم، شايد هم از کوره در برويم و دلخور شويم که چرا با حرف‌مان مخالفت می‌شود. اين عادت روزانه شايد برای اکثر ما در همه‌ی لحظات زندگی باقی بماند، اما اگر بخواهيم نوشته‌ای را در جايی منتشر کنيم که حيثيتی برايمان داشته باشد آن‌گاه چه می‌کنيم. آيا می‌توانيم با يکی دو جمله درباره‌ی کتاب يا مقاله يا فيلمی قضاوت‌مان را مقبول نظر ديگران کنيم؟ معمولاً، نه. اين چنين است که ما در نوشتار از عادات گفتار‌ی‌مان فاصله می‌گيريم و سعی می‌کنيم کمتر با تحسين و تقبيح با هرچيزی رو به رو شويم، می‌کوشيم نشان دهيم که از روی احساسات حرف نمی‌زنيم و خوشامد و خوش‌نيامد برايمان مهم نيست. می‌کوشيم نشان دهيم «عاقل»‌ايم و سخن‌مان اعتبار کلی دارد و سليقه يا پسند شخصی‌مان نيست. سخن‌مان مستدل است و قضاوت‌مان متکی به شواهد و دلايل. از همين روست که ما در نوشتار معمولا‌ً «تنها» نيستيم، بدين معنا که وقتی چيزی می‌نويسيم همواره خواننده‌ای را در نظر داريم که «می‌فهمد» و می‌تواند به نوشته‌مان استناد کند. از همين روست که می‌بينيم بسياری از ما (و دوستان‌مان) بسياری از سخنان را در خلوت می‌زنيم، اما هرگز جرأت باز گفتن‌شان را در جمع يا به صورت مکتوب نداريم و حتی گاهی آنان را قسم می‌دهيم که اين حرفها را جايی از قول ما نزنند و اگر زدند حاشا می‌کنيم. البته اين سخنان سياسی نيست. قضاوتها يا غيبتهايی است که پشت سر ديگران کرده‌ايم. text/html پنجشنبه، ۱۵ تير ۱۳۸۵ 2:13 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=74 با دوکس دوستی نمی‌کنم: اهل قضاوت و اهل ارادت. قاضی کسی است که کيفر دادن ديگران را دوست دارد. او همواره به دنبال «توهين» می‌گردد. هر سخن برای او «توهينی» در خود پنهان دارد، اگر از سر «ارادت» نباشد. و مريد کسی است که کسی نيست. او بزرگی خود را از مرادش دارد و از آنچه می‌پرستد. از همين رو، او «ايمان» می‌آورد و با هرچه ايمان او را بلرزاند می‌ستيزد. بيزارم از همه‌‌ی قاضيان و مريدان/مؤمنان.   text/html چهارشنبه، ۱۴ تير ۱۳۸۵ 2:38 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=73 «تحمل» ("tolerance" or "toleration") و «رواداری» ("permissivism" or "permissiveness") دو معادل برای دو مفهوم اخلاقی - سياسی  و حقوقی - سياسی در زبان انگليسی است که آنها را همچون اصل خود می‌توان معادل يکديگر به کار برد، اما اين دو اصطلاح دارای ريشه و تاريخ و دلالتهای ضمنی و تحليل مفهومی يکسانی نيستند و در ترجمه‌ی فارسی نمی‌شايد و نمی‌بايد اين دو اصطلاح را به يک معادل، «رواداری»، ترجمه کرد، چه حتی اگر permissiveness= tolerance نيز باشد، اينها دو کلمه‌اند و نمی‌توان هردو را به «رواداری» ترجمه کرد و گفت که «رواداری»= «رواداری»! رواج مفهوم «تحمل» به معنای «پذيرش و جايز دانستن اعتقادات دينی و مذهبی و سياسی مغاير با اعتقادات خود» در زبان انگليسی به قرن شانزدهم باز می‌گردد و رواج مفهوم «رواداری» به معنای برداشتن منع قانونی برای آزاديهای جنسی و نمايش امور جنسی در آثار هنری و سخن گفتن علنی درباره‌ی امور «ناگفتنی» جنسی به دهه‌ی شصت قرن بيستم به بعد.  در ابتدای مقاله‌ای درباره‌ی «عيب تحمل» وعده کردم که در آينده مقاله‌ای بنويسم درباره‌ی معادلهای ”toleration“ يا ”tolerance“ در زبان فارسی و نقد معادلهای رايج آن. اين انديشه البته به بيش از ده سال پيش بازمی‌گشت، يعنی زمانی که مقاله‌ی موريس کرنستن  را از  دايرة‌المعارف فلسفه، زير نظر پل ادواردز، درباره‌ی اين مفهوم فلسفی ترجمه کردم و در يادداشتهای آن توضيحاتی در اين باره دادم. از سال گذشته نيز يادداشتهايی در اين خصوص گرد آوردم و کوشيدم اين مسأله را به مقاله‌ای بزرگتر از نقد يک واژه تبديل کنم، چيزی در حد رساله‌ای «درباب مفهوم "تحمل" در ادب فارسی». اما به ناگزير به راهی رفتم که هنوز مانده است تا به پايان برسد. به هر تقدير، از آنجا که هفته‌ی گذشته داريوش آشوری در جستار خود توضيحی درباره‌ی «رواداری» نوشت، در مقام کسی که اين واژه را به عنوان معادلی برای ”tolerance“ پيشنهاد کرده و رواج داده است، با عنوان «چرا رواداری؟: کند و کاو در معنای يک ترم و برابرنهاده‌ی آن»، تا تنور بحث در اين باره گرم است، می‌کوشم علاوه بر نگاهی انتقادی به نوشته‌ی آشوری عجالةً دلايلی در رد معادل پيشنهادی او ارائه کنم. text/html دوشنبه، ۲۲ خرداد ۱۳۸۵ 2:50 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=72 خب گاهی برخی تعابير خوب با برخی موقعيتها جور درمی‌آيد. يکی از آنها تعبير «نصف نيمه» است که خوب بازی ايران را در امشب توصيف می‌کند. ولی از همه چيز گذشته بازی نيمه‌ی اول تيم ايران در تمام اين سی و چندسالی که دست کم من دارم فوتبال تماشا می‌کنم بی‌نظير بود. دست برانکو درد نکند که خيلی مرد نازنينی است. text/html جمعه، ۱۹ خرداد ۱۳۸۵ 11:00 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=71 امروز صبح وقتی صندوق نامه‌های سايت را گشودم از دیدن چندنامه با حجم بسيار زياد هم حيرت کردم و هم خوشحال شدم. نامه‌ها را دوستی از دهدشت فرستاده بود، شهری که چندروزی مانده به پايان سال گذشته در آنجا بودم. وقتی از اين شهر بازگشتم چيزی برای يادبود نوشتم، اما بعد از انتشارش منصرف شدم. با اينکه سفر را بسيار دوست دارم، زياد سفر نمی‌روم و اين يکی دوسال هم به لطف دوستان انجمنهای فرهنگی و دانشجويی بوده است که پايم به سفر باز شده است. من خودم چندان اهل اين نيستم که بخواهم از همه چيز عکس بگيرم، در تمام عمرم فقط يک بار دوربين داشتم که آن را هم دزدی ربود، اما گاهی از ديدن آنچه با دوربين ثبت شده است لذت می‌برم، شايد برای اينکه تصوير عينی‌تری از واقعيت است. در اين سفرها، يا در برخی سمينارها، عکسهای بسياری برداشته می‌شود، اما معمولاً چيزی از آنها به دست من نمی‌رسد. اين بار آقای رضا (کيوان) اکوانيان، که خود وبلاگی هم دارد، لطف کرده است و چندتا از اين عکسها را برای من فرستاده است. اين عکسها برای من از جهتی بسيار خاطره‌انگيز و گرامی است، چون توانسته‌ام لحظاتی در کنار استادان و سرورانی همچون نجف دريابندری و دکتر محمد صنعتی و دکتر کتايون مزداپور و خانم فهميه راستکار بايستم. و اين هم  عکسهای دهدشت. text/html سه شنبه، ۱۶ خرداد ۱۳۸۵ 10:40 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=70 ديشب حدود ۱۲:۰۰ بود که رفتم چيزی از يخچال بردارم بخورم و بعد بخوابم. همين طور که پشت ميز ناهارخوری مشغول خوردن بودم گفتم تلويزيون را هم روشن کنم ببينم چه خبر است. شبکه‌ی ۱ که تصويرش بالا آمد، گوينده‌ای را ديدم که دانشجويان هنر و فلسفه و نيز استادان هنر و فلسفه را به تماشای برنامه‌ی خودش دعوت می‌کرد، کمی تأمل کردم، ديدم برادر متعهد جناب آقای بلخاری دارند درباره‌ی هنر اسلامی افاده‌ی سخن می‌کنند؛ تحملش را نداشتم؛ شبکه‌ی ۳ را زدم، ديدم برنامه‌ی زنده‌ی ورزشی است و برادر متعهد جواد خيابانی دارد با يک برادر متعهد ديگری درباب فوتبال و اقتصاد و سياست گفت و گو می‌کند. برنامه را نگه داشتم. همین طور که داشتم گوش می‌کردم و می‌ديدم، برادر متعهد بحث را درباب سياست و فوتبال به اينجا رساند که «فوتبال برای حکومت‌داری هم بسيار خوب است و کشورهايی مانند برزيل و آرژانتين بدون پيروزی در فوتبال حکومت‌شان با مشکل مواجه است». کمی صبر کردم ببينم نام اين برادر متعهد کيست که شنيدم خيابانی او را مهندس تاج، مدير مسئول روزنامه‌ی «جهان فوتبال»، خطاب می‌کند. بی‌شک، جناب آقای مهندس تاج سخنی حق گفته بودند. اما جالب توجه آنکه نه برای انتقاد از فوتبال بلکه برای حمايت از فوتبال. و اين چيزی بود که مرا به خنده انداخت، آن هم بعد از ۲۸ سال که از انقلاب گذشته است. به ياد سالهای اول انقلاب افتادم. تاريخ هم دهن کجیهای خاص خود را دارد. text/html دوشنبه، ۸ خرداد ۱۳۸۵ 4:15 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=69 هفته‌ی پيش هوا عالی و فرحبخش بود. بعد از يکی دوهفته،‌ که هوا بی‌موقع داشت گرم می‌شد، نسيم خنک صبحها و شبها، آن هم زير درختهای پارکها، خيلی به تن می‌چسبيد. اما از ديروز باز هوا گرم شد و حالا شبها بی‌خوابی است و پشه و صبحها سردرد و خستگی و خميازه‌های کشدار. اما خب نويد آغاز تعطيلات دانشگاهی کمی از خستگی می‌کاهد. آيا می‌توانم امسال از تابستان خوب استفاده کنم؟ تا ببينم. خب، پنجشنبه شب و جمعه‌ شب هفته‌ی گذشته سه فيلم ديدم که هرسه اندکی حالم را خوش کرد: يکی در سينما فرهنگ و دوتا در تلويزيون. سه‌شنبه شب بليتی برای نمايش پنجشنبه شب فيلم «تاجر ونيزی» در سينما فرهنگ (سئانس ۲۲:۳۰) گرفتم و بعد هم کلی وقت گذاشتم تا بتوانم اين فيلم را ببينم. اما وقتی از سينما بيرون می‌آمدم از اينکه اين همه وقت تلف کردم فقط حرص می‌خوردم. تاجر ونيزی (۲۰۰۴)، ساخته‌ی مايکل رادفورد، در نسخه‌ی اصلی‌اش حدود ۱۴۰ دقيقه است، اما آنچه من ديدم از ۷۰ دقيقه بيشتر نبود! و البته، پول تماشای يک فيلم کامل را هم از ما گرفته بودند. فيلم با زيرنويس فارسی به نمايش درمی‌آمد که علاوه برترجمه‌ی نه چندان موثق پر بود از غلطهای املايی (واقعاً جا دارد که بحث مستقلی صورت بگيرد درباره‌ی اين همه غلط املايی، و نه تايپی، در تلويزيون و روزنامه‌ها و وب و حالا زيرنويس فيلمها! ديگر برگه‌های دانشجويان که جای خود دارد. شايد هم نياز باشد که در اين باره همايشی برگزار شود!) و تايپی. و اما تاجر ونيزی و ديگر فيلمهای اين دوشب. text/html سه شنبه، ۲ خرداد ۱۳۸۵ 3:29 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=68 ضرب‌المثلی عاميانه می‌گويد: «تومون خودمونو می‌سوزنه، بيرون‌مون مردمو». امروز وقتی يکی از دانشجويان گفت، «ماهی دوميليون» می‌گيريد، فقط سرم را انداختم پايين و آهی در دل کشيدم. می‌خواستم از کلاس بزنم بيرون و چنان از دانشگاه بروم که هيچ وقت ديگر چشمم به اين کلاسها و دانشجوها نيفتد. مدتهاست که ديگر بيزارم از اين کار، و از اين سرزمين. نمی‌دانستم چه جوابی به او بدهم. در اين يک سالی که افزايش حقوقی برای استادان دانشگاهها قائل شده‌اند، بارها اين جمله را از برخی دوستان و دانشجويان و برخی اقوام و خويشان شنيده‌ام. گاهی حتی در ادای آن رشکی کينه‌توزانه هم پنهان است. آن قدر که حتی می‌ترسی لباسی را که قبل از افزايش حقوق خريده‌ای بپوشی، مبادا بگويند «وضعش خوب شده است»! واقعاً چه شغل مزخرفی است اين کار دولتی که حتی از يک ريال افزايش حقوق تو هم تمامی عالم خبر دارند! ارقامی که می‌گويند حيرت‌آور است. اما حيرت‌آورتر اين است که هيچ‌کس از خود نمی‌پرسد، با اين فرض که حتی رقم دوميليون هم درست باشد، درآمد بقال و قصاب و ميوه‌فروش و هزار خرت و پرت فروش ديگر چقدر است، تا چه رسد به روضه‌خوان و مداح و آخوند و پزشک و مهندس و تاجر بازار. text/html پنجشنبه، ۲۸ ارديبهشت ۱۳۸۵ 9:55 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=67 نمی‌دانم کدام «شير پاک» خورده‌ای نام مرا پای «نامه‌ی ۶۲۱ نفر از ...» گذاشته است. اين اولين بار است که نام خودم را پای چنين نامه‌هايی می‌بينم. راستش را بخواهيد من از ديدن نامه‌هايی که برخی افراد سرشناس نام‌شان را پای آنها می‌گذارند، حال چه برای تسليت به بستگان عالمی عاليقدر و چه برای محکوميت چه و چه، احساس چندان خوشايندی نمی‌يابم و از اينکه کسی نيستم که جزو امضا‌کنندگان باشم بسيار شرمنده می‌شوم. حالا هم که می‌بينم اين «هيچ کس» را کسی حساب کرده‌اند بسيار شرمنده‌تر شدم. به هر حال، دوستان می‌دانند که من هرچه بخواهم و بدانم، چه گويا و چه خاموش و چه گنگ، در اينجا می‌نويسم. بنابراين لزومی ندارد که بخواهم در مطلبی با ديگران شريک شوم. اعلام انزجار من از دستگيری رامين حرکتی سياسی نبود. نظر شخصی بود.    text/html شنبه، ۲۳ ارديبهشت ۱۳۸۵ 8:48 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=66 تفاوتهای «روشنفکران» (intellectuals) و «دانشگاهيان» (academics) مدتهاست که ذهنم را اشغال کرده است، از دو جهت، هم برای اينکه تکليفم را با خودم روشن کنم و هم تحقيقی در اين خصوص منتشر کنم. امروز که نوشته‌ی دکتر حسين پاينده را با عنوان «تأملی درباره‌ی عنوان استاد» در شرق ‌خواندم، با خودم گفتم شايد بد نباشد که عجالةً به اين موضوع بپردازم. دکتر پاينده نکته‌ها‌ی درستی را در خصوص چگونگی ارتقای اداری استادان دانشگاه و برخورداری آنان از مزايای اين ارتقا بيان می‌کند و بعد به کار چندتن از مترجمان و محققانی می‌پردازد که با وجود شايستگی بسيار دارای مدارک دانشگاهی بالايی نيستند و عنوان می‌کند که آيا ما در دانشگاههايمان کسانی را داريم که به اندازه‌ی اين افراد توانايی در ترجمه يا تحقيق داشته باشند و برای فرهنگ عمومی و علمی و ملی کشور کاری انجام داده باشند؟ اشخاصی که او نام می‌برد، و سزاوار لقب استاد می‌شمرد، همه از غيردانشگاهيان‌اند: ابوالحسن نجفی و رضا سيدحسينی و احمد سميعی و عبدالله کوثری و مراد فرهادپور. او در اين ميان از تنها استثنايی که ياد می‌کند و دانشگاهی است، دکتر سعيد ارباب شيرانی است که به تازگی بازنشسته شده است. می‌توان به فهرست خبرگان بی‌مدرک دکتر پاينده، که سزاوار لقب استاد باشند، افراد بسيار ديگری را نيز افزود، از جمله: نجف دريابندری، مهندس حسين معصومی همدانی (که بحمدالله دکتر شد!)، داريوش آشوری، اسماعيل سعادت، محمدعلی موحد، جلال ستاری، کامران فانی، بهاء‌الدين خرمشاهی، عبدالحسين آذرنگ، مصطفی ملکيان و ... و البته هستند دانشگاهيانی نيز که بحق سزاوار استادی باشند، البته در دوران حاضر، از جمله: دکتر شفيعی کدکنی، دکتر ضياء موحد، دکتر نصرالله پورجوادی، دکتر غلامحسين ابراهيمی دينانی، دکتر کريم مجتهدی، دکتر محسن جهانگيری، دکتر عبدالکريم رشيديان، دکتر طاهره صفارزاده، دکتر آذر نفيسی و ... text/html پنجشنبه، ۲۱ ارديبهشت ۱۳۸۵ 2:21 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=64 نمی‌دانم کجا بود که درباره‌ی تغيير معنای واژه‌ها در دوران سلطه‌ی فاشيسم و کمونيسم در اروپا خواندم، شايد در «افسانه‌ی دولت» کاسيرر بود، که فاشيستهای ايتاليايی و نازيهای آلمانی و کمونيستهای استالينی وقتی می‌گفتند «روشنفکر» از آن «خائن» و «جاسوس» و «دشمن مردم» را مراد می‌کردند. اما اينها تنها مشهورترين نمونه‌های کاربرد کلمه‌ی «روشنفکر» به معنای «خائن» و «جاسوس» و «دشمن مردم» نيست. مشهور است که لنين «نخبه‌روشنفکران» («اينتلجنتسيا») روس را با بدترين تعبير تحقير کرده است: «[آنان] مغز ملت نيستند، گه ملت اند». بی‌شک لنين، و نيز تروتسکی که در ابتدا در تاختن به «روشنفکران» با لنين همداستان بود و بعدها خودش از جمله‌ی همان روشنفکرانی بود که در دوره‌ی استالين بايد «نابود» می‌شدند، خود از زمره‌ی همان «نخبه‌روشنفکران»ی بودند که رهبری خلق را به دست گرفته بودند، اما چرا آنان بايد در مقام قدرت اين قدر در برابر روشنفکران مخالف کم‌تحمل می‌شدند؟ آيا اين از دهن کجی روزگار بود؟ text/html دوشنبه، ۱۸ ارديبهشت ۱۳۸۵ 8:25 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=63 اين چندروز در فکرم که چه چيزی بنويسم که حقی از رامين ادا کند. من البته به معنای متداول دوستی يا رفاقتی با رامين نداشته‌ام. ارتباطهای من با او محدود بوده است به چند مصاحبه‌ی مشترک (با بی بی سی و برای بی بی سی) و يکی دو سخنرانی که برنامه‌ريزش او بوده است و مرا هم بحق يا ناحق دعوت کرده است. از جهت ديدگاه و نگرشهای فکری نيز از هر حيث با او همداستانی ندارم. اما عميقاً به او احترام می‌گذارم و دوستش دارم. چرا؟ خب، شايد درست علتش را ندانم، اما وقتی می‌کوشم توجيهی برايش بيابم اينها به ذهنم می‌رسد: هر فردی در مرتبه‌ی نخست در نخستين برخورد تأثير خودش را می‌گذارد. و من همواره در برخورد با رامين احساس خوبی داشته‌ام. اينکه من او را رامين خطاب می‌کنم برای اين نيست که بخواهم نشان دهم با او صميميت زيادی دارم. نه، او خودش در خطاب کردن ديگران با نام کوچک‌شان پيشقدم است، شايد اين هم يکی از تأثيرات فرهنگ غربی در اوست، و هرکس که برخوردی با او داشته است اين را خوب می‌داند. او برای همه‌ی کسانی که او را ديده‌اند، چه دانشجو و چه همکار، «رامين» است. همين صميميت بی‌تعارف رامين گفت و گو با او را بسيار راحت می‌کند. او مثل هر آدم ديگری عقايد خودش را دارد و با شور و شوق هم از آنها دفاع می‌کند، اما هرگز نفرت‌پراکنی و دشمن‌سازی نمی‌کند. رامين، به تعبير انگليسی «جنتلمن» تمام عيار است، حتی وقتی که تی‌شرت آستين‌کوتاه و جين می‌پوشد، و من هيچ گاه از او چيزی نشنيده‌ام که زننده و ناهنجار باشد. او از مؤدب‌ترين مردهايی است که ديده‌ام. و بالاخره، رامين آدم فاضل و پرخوانی است. من نويسندگان را بسيار دوست دارم و وقتی نوشته‌ی کسی را می‌خوانم، و از او چيزی ياد می‌گيرم، و لذتی می‌برم حتماً نويسنده‌اش را دوست دارم. کلمه‌ی «روشنفکر» می‌تواند چيزهای بسياری را برای آدم تداعی کند. اما من وقتی کلمه‌ی «روشنفکر» را می‌شنوم، يکی از کسانی که چهره‌شان به ذهنم می‌آيد «رامين جهانبگلو» است. اين چندروز با خودم فکر می‌کنم، او در چه حالی است و در کجاست؟ تصور «رنج کشيدن» او آزارم می‌دهد، چون گمان نمی‌کنم او در زندگی رنج زيادی کشيده باشد. اين رنج را بيشتر می‌کند.  text/html سه شنبه، ۱۲ ارديبهشت ۱۳۸۵ 2:23 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=62 يک خوبی که اين «روزنامه» برای من دارد اين است که بسياری از دوستانم از اين طريق از احوالم خبردار می‌شوند و ديگر کمتر نيازی به احوالپرسی مستقيم می‌يابند. خب، اين هم بد نيست، به‌ويژه آنکه مستند هم هست. اما وقتی نمی‌نويسم معنايش چيست؟: بيمارم، بی‌حوصله‌ام، مشغولم، گرفتارم، يا هزار چيز ديگری که می‌توان در اين باره حدس زد! خب، «روزنامه» بايد ثبت‌کننده‌ی همه‌ی احوالاتی باشد که آدم دارد، پس چرا برخی را می‌نويسم و برخی را نمی‌نويسم. چه چيزی در زندگی خصوصی‌ام ارزش ثبت شدن دارد و چه چيزی اين ارزش را ندارد. اصلاً، چرا اين چيزها را بايد نوشت و می‌نويسم؟ اصلاً، چرا کسی بايد مشتاق اين باشد که بداند من دارم چه می‌کنم؟ اصلاً، آيا می‌توانيد باور ‌کنيد که بسياری از چيزهايی که من در اينجا می‌نويسم راست است و واقعاً افکار يا تجربه‌های خودم است؟ دوستانی دارم که از اول هم باور نمی‌کردند که بسياری از چيزهايی که من در اينجا نوشته‌ام راست بوده باشد. بنابراين، هميشه می‌پرسند چرا اصلاً اين چيزها را می‌نويسی. چه مقصودی از اين کار داری؟ داری بازی می‌کنی؟ text/html چهارشنبه، ۲۴ اسفند ۱۳۸۴ 2:48 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=61 حدود ساعت ۱۳:۳۰ که از دانشگاه به خانه برمی‌گشتم، خيابانها زيادی شلوغ بود. وقتی از اين شلوغی غيرمنتظره اظهار تعجب کردم، راننده و ديگر مسافران با نگاهی کنجکاو نگاهم کردند و با تعجب گفتند که «گويا شما در ايران زندگی نمی‌کنيد!» من هم متعجب گفتم: «چرا؟» و آنها ادامه دادند که «امروز شب چهارشنبه سوری است و همه‌ی مغازه‌ها و پاساژها ساعت ۳ بعد از ظهر تعطيل می‌کنند». پرسيدم: «به آنها دستور داده‌اند؟». گفتند: «نه، آنها بايد زود تعطيل کنند تا شب به خانه‌شان برسند، مگر نمی‌دانيد شب چه خبر است! شايد کسی خودش يا ماشينش سالم به خانه نرسد!» تعجب کردم. در تمام اين سالها هيچ علاقه‌ای نداشتم که شب چهارشنبه سوری از خانه بروم بيرون. از صدای ترقه منزجرم و در تمام اين روزهای آخر سال از اين سر و صداها بسيار زجر می‌کشم. اما کنجکاو بودم که امشب حتماً بروم سر و گوشی آب بدهم. بعد از ظهر اخبار پزشکی شبکه‌ی ۶ را می‌‌ديدم که تماشای برخی قربانيان تازه‌ی اين ترقه‌بازيها بسيار ناراحتم کرد. جوان بيست‌ساله‌ای که شغلش رفتگری بود بر اثر اصابت نارنجک به سرش، نارنجک را از بالکن يا پنجره به روی سر او انداخته بودند، در بيمارستان در حال مرگ بود. کسانی ديگر هم بودند که نارنجکها در نزديک پايشان يا روی سرشان منفجر شده بود. اين ديگر چه بازی مسخره‌ای است. ساعت از ۸ گذشته بود که تصميم گرفتم به شيوه‌‌ی معمول بروم بيرون قدمی بزنم — مدتی است که مجبورم با برادرم، که در غربت است، ساعتی چت کنم تا غربت زياد به او سخت نگذرد. وقتی بيرون رفتم کاملا متعجب شدم. رفت و آمد ماشينها تک و توک بود و خيابانها از رهگذران عادی خالی. فقط انگار حکومت نظامی يا جنگ داخلی بود. صدای انفجار ترقه‌ها و سوت فشفشه‌ها آدم را به ياد ميدانهای جنگ می‌انداخت و خلوتی خيابانها ترسناک بود. وقتی به خيابان اصلی رسيدم ترقه‌بازی شديدتر شد. نمی‌دانستم از کدام سو بروم تا ترقه‌ای جلوی پايم منفجر نشود. خطرناکتر از همه ترقه‌هايی است که از بالا فرود می‌آيند، ترقه‌هايی که ممکن است بيفتند روی سر يا بروند توی لباس. برخی بچه‌ها‌ی ترسوتر، در سايه‌ی پلکانها و بالکانها و پشت‌بامها پناه گرفته بودند و از آنجا نارنجکها و ترقه‌های خود را به پايين می‌انداختند. شايد برای اينکه اگر نيروی انتظامی آمد سريع بروند تو خانه. کمی جلوتر که رفتم صداها مهيب‌ترشد، راننده‌ای وحشت‌زده نشانی راه امن‌تری را می‌خواست تا از جلوی پارک قيطريه رد نشود، چون شنيده بود که آنجا ترقه می‌اندازند جلوی ماشينها. شدت سر و صداها و خلوتی خيابانها هرگونه کششی را برای ادامه ماجراجويی از من گرفت. به خانه برگشتم تا خودم را برای مسافرت فردا آماده کنم. اين احمقانه ترين چهارشنبه سوری‌ای است که در عمرم ديده‌ام.          text/html شنبه، ۲۰ اسفند ۱۳۸۴ 8:45 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=60 دو چيز را نمی‌توانم مدت زيادی تحمل کنم: نشستن و ايستادن. اما راه رفتن را می‌توانم. به همين دليل بود که وقتی جمعه‌ی گذشته در يک مهمانی شلوغ مجبور شدم مدت زیادی، نزديک ۴ ساعت، سرپا بايستم و بعد هم يکی دو ساعتی بنشينم، وقتی آخرشب به خانه برگشتم، درد خفیفی در کمرم احساس می‌کردم. صبح ظاهراً ديگر اثری از درد شب گذشته نبود، اين بود که تصميم گرفتم به تميز کردن خانه بپردازم. ميز رايانه اولين جایی بود که تصميم به تميز کردنش گرفتم. همه چيز را از روی ميز برداشتم و گذاشتم روی تخت و بعد مانيتور و کی‌برد را از اتاق خوابم بردم بيرون در اتاق پذيرايی و بعد هم «کيس» را از زير ميز بيرون کشيدم و به آنجا بردم. سپس جاروبرقی را روشن کردم و ميز و داخل «کيس» را جارويی زدم. بعد دستمال برداشتم و همه چيز را تا جايی که می‌توانستم ساييدم. نوبت به انتقال مجدد وسايل به اتاق خواب رسيد. همينکه خم شدم که «کيس» را از روی زمين بردارم، «کيس» ميان زمين و هوا بود که احساس کردم کمرم نمی‌خواهد ديگر راست شود، به سختی «کيس» را به جای اولش بردم و همه چيز را مرتب کردم، اما ديگر نمی‌توانستم راحت نفس بکشم و درست راه بروم. افتادم روی تخت. عصر قرار بود دوستم بيايد دنبالم برويم استخر. نمی‌دانستم برنامه را لغو کنم يا منتظر باشم ببينم تا چند ساعت ديگر چه می‌شود. تصميم گرفتم بروم استخر، چون جکوزی و سونا هم خودش مرهم و مسکنی بود. استخر چندان به من خوش نگذشت. دوستم اصرار داشت که بروم دکتر. چون چندبار ديگر هم اين جوری شده بودم. اما من می‌دانستم که چيز مهمی نيست و فقط ناشی از گرم نکردن بدن و انجام دادن کارهای غيرمعمول است. ديگر گذشت (سال ۵۸) آن زمانی که دوتا گالن ۲۰ ليتری نفت را از سر درکه تا خانه‌ی سيدعباس، ته درکه، تک و تنها می‌بردم. شام رفتيم «پاراديزو» و آخر شب که به خانه رسیدم ديگر رمقی نداشتم. رفتم کمی روغن زيتون برداشتم و ماليدم به کمرم. بعد هم کمی مالش دادم تا گرم شد — روغن زيتون برای اين جور دردها بسيار بهتر از پماد «پايروکسيکام» (برای گرم کردن موضع درد) و قرص «ايبوپروفن» (مسکن درد) است. خب، بعد هم ديگه اونقدر خسته بودم که مثل مرده بيفتم و بخوابم. text/html دوشنبه، ۸ اسفند ۱۳۸۴ 12:16 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=59 کلمه‌ی «مقدس» از آن کلماتی است که بدجوری به آن حساسيت دارم، اين کلمه نه تنها هيچ حس احترامی در من برنمی‌انگيزد بلکه باعث انزجارم نيز می‌شود. اما چرا اين کلمه بايد چنين خصوصيتی برای من يافته باشد؟ چرا من با اين کلمه دشمن شده‌ام؟ شايد يک دليلش «فلسفه» باشد. هيچ دانشی به اندازه‌ی «فلسفه» از «قداست» زيان نديده است و البته هيچ دانشی هم مانند فلسفه نتوانسته به پيکار با «قداست» برخيزد. همين است که فلسفه اين قدر خطرناک است و همين است که در هيچ کشور «غيرآزادی» فلسفه وجود ندارد. و فيلسوف هم. سقراط را به جرم «اهانت به مقدسات» کشتند و ديگر فلاسفه نيز همواره مراقب بودند که به «مقدسات» نزديک نشوند، افلاطون و ارسطو خيلی حرفها داشتند که درباره‌ی «مقدسات» بزنند. اما نزدند. تا اينکه نوبت به مردان «رنسانس» رسيد. آنان جرأتش را داشتند و خيلی حرفها زدند. توماسو کامپانللا سی سال زندانی کشيد و برونو در آتش سوخت و گاليله را هم می‌خواستند بکشند، اما گاليله می‌دانست که ديگر نيازی به «مردن» نيست، چون «زمين می‌گردد». نوبت به فوئرباخ و مارکس و نيچه و فرويد که رسيد کار راحت‌تر شده بود، اما آنان، گرچه کشته نشدند، بسيار بدبختيها کشيدند تا توانستند «بتها» را بشکنند. و حالا، نوبت ماست. اما آيا واقعاً در اسلام کلمه‌ی «مقدس» معنايی دارد؟ يا اين هم يکی از آن اصطلاحات واردشده از راه ترجمه ‌است که بدجوری دارد درک ما از اسلام را تيره و تار می‌کند؟ آيا در «اسلام» چيزی به نام «امر مقدس» وجود دارد؟ و اگر وجود دارد، چه چيزی «مقدس» است و چه چيزی نيست؟ آيا فلاسفه از نخستين روزگاران تا امروز با «مقدس» مخالف بوده‌اند يا با مقدسهای «دورغين»؟ آيا کشته شدن امام حسين (ع) و «حلاج» و «سهروردی» و «عين‌القضات» و بسياری از صوفيه و روشنفکران و فيلسوفان جهان اسلام بهانه‌ای جز «مقدس» داشت؟ واقعاً اين «مقدس» چيست؟ چه کسی بايد پاسخ اين پرسش را به ما بدهد؟     text/html جمعه، ۵ اسفند ۱۳۸۴ 2:58 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=57 جمعه‌شب پيش، وقتی «سينما ۴» فيلم «تشريفات ساده»ی تورناتوره را پخش کرد، نشستم تا تماشا کنم، ولی زنگ تلفن و صحبتی طولانی مانع از آن شد که فيلم را تا انتها ببينم. اما امروز فيلم را به همراه سخنان ناقدان برنامه تا انتها ديدم (البته، مانند هميشه از سخنان ناقدان برنامه اصلا خوشم نيامد! گرچه سخنان چيستا يثربی در مجموع بهتر از ناقد ديگر بود، اگر از استفاده‌ی او از صفت مسخره‌ی «معناگرا» برای فيلم بگذريم). تورناتوره فيلمسازی است که بسيار دوستش دارم، اما اين فيلمش اصلاً به من نچسبيد، گرچه هنر فيلمسازيش در آن بسيار نمايان بود. دليل آن هم «معنا»ی نهفته در پس فيلم بود که در پايان فيلم کاملا لو رفت. فيلم داستانی «سوررئال» را با استفاده از «نمودگارها» (symbols) بيان می‌کرد، و ارتباط «يک به يکی» که ميان دالها و مدلولهايش وجود داشت، فيلم را در پايان از هر تأويل‌پذيری کثرت‌انگارانه‌ای تهی کرد. ضعيف فيلم همين بود که «معناها»ی بسيار نداشت. داستان و فيلمنامه را خود تورناتوره نوشته بود و شايد از همين جهت بود که فيلم با وجود حساب‌شده بودن تمام عناصر و صحنه‌هايش زيادی «حساب‌شده» از کار در آمده بود و لطفش را از دست داده بود. اما چه بود «معنا»ی فيلم؟ به گمان من بدين شرح بود. text/html شنبه، ۲۲ بهمن ۱۳۸۴ 8:32 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=56 «مدتهاست که ديگر شنيدن روضه‌ی اباعبدالله اشک به چشمم نمی‌آورد» — اين را دوستی می‌گفت که سالها از من بزرگتر است و اکنون در آستانه‌ی شصت‌سالگی است. و ادامه داد: «به نظر تو قلبم قساوت پيدا کرده است، يا دلم سياه شده است؟» با شنيدن اين حرف فقط سری به افسوس تکان دادم و به او گفتم، «مواظب باش اين حرف را جايی نزنی، چون ممکن است بلايی به سرت بياورند که امام حسين به حال تو گريه کند!» دوستم خنده‌ای کرد و حرف را عوض کرد. از اين ماجرا يک سال گذشته است و در اين مدت چيزهای ديگری نيز شنيده‌ام و خوانده‌ام، چيزهايی از دوستان صميمی و چيزهايی در همين فضای مجازی — امروز سايه‌ی سنگين شک چنان بر همه چيز گسترده شده است که حتی «محترم»ترین و «بديهی»‌ترین اعتقادات ما نيز از آن مصون نيست. دوستی از دوره‌ی دبيرستان دارم به نام «مصطفی» که جامعه‌شناسی خوانده است. سالهاست که با هم دوستيم و هر از گاه ديداری می‌کنيم و گفت و گويی. گفت و گو با او هميشه برای من لذت‌بخش و آموزنده است، گرچه گفت و گوهايش همواره چالش‌برانگيز نيز هست. به هر حال، من هميشه به جامعه‌شناسی هم علاقه‌مند بوده‌ام. مصطفی جامعه‌شناسی خواند، اما «استاد» نشد، البته من او را به استادی قبول دارم، و کار پدر را دنبال کرد و حالا برای خودش کسی است و دم و دستگاه شاهانه‌ای دارد. او به اين اندرز پدرش خوب گوش کرد که «آدم از کارمندی دولت به جايی نمی‌رسد»، البته از «نوکريش» گاهی چرا، اما آن هم «عاقبت» ندارد و هم «حرام» است — خسرالدنيا والاخرة. هميشه دوست داشته‌ام که از گفت و گوهايم با او بنويسم. و حالا او راضی شده است که من حرفهای بين خودمان را منتشر کنم، من هم در عوض به او قول داده‌ام که هرگز نام خانوادگی او را فاش نکنم، حتی در زير سخت‌ترين شکنجه‌ها (البته اگر بتوانم طاقت بياورم!). موضوع گفت و گوی هفته‌ی پيش ما «امام حسين (ع)» بود. text/html شنبه، ۱ بهمن ۱۳۸۴ 11:48 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=55 وقتی کودکيم، هيچ چيز عميقتر از دين در ذهن‌مان تأثير نمی‌گذارد. نخستين قصه‌ها و داستانها، نخستين بيمها و اميدها، همه از اين دوره است که به جهان ذهنی‌مان قدم می‌گذارند، و بعد شايد همه‌ی کنشها و واکنشهايی را شکل می‌دهند که تا آخر عمر از ما سرمی‌زنند. شايد، همين طور که بزرگ می‌شويم، رفته رفته بسياری از آموخته‌های کودکی را بی‌فايده و خالی از هرحقيقتی بيابيم و شايد در آنها ارزشهايی بيابيم بيش از آنچه در کودکی می‌يافتيم. برای من، دين همواره چيزی فکربرانگيز بوده است: داشتن يا نداشتنش، بودن يا نبودنش. گاهی حس می‌کنم «دين داشتن»، از درون، بسيار زجرآور است و گاهی هم حس می‌کنم «با دين» می‌شود، از بيرون، خيلی زجرها را تاب آورد. به هر حال، گمان نمی‌کنم هيچ دينداری وجود داشته باشد که «بر سر ايمان خويش نلرزيده باشد». و اما درباره‌ی يکی از قهرمانان کودکی‌ام: «علی» (ع). علی در کودکی برايم فرقی با رستم نداشت، اما وقتی بزرگتر شدم، وقتی توانستم چيزهايی پيچيده‌تر از قصه‌ها بخوانم، او از خاطرم نرفت. جای رستم را هرکول و ماسيس و قهرمانان وسترن و ساموراييها و گلادياتورها و سوپرمن و بت‌من و گانگسترهای‌ تنها گرفتند، اما جای «علی» را هيچ‌کس نتوانست بگيرد، چون او ديگر برايم قهرمانی «شمشيرزن» نبود. البته هنوز هم از قهرمانان يکه بزن خوشم می‌آيد، اما فقط در کتابها و فيلمها، و نه حتی در تاريخ! text/html چهارشنبه، ۲۸ دی ۱۳۸۴ 7:08 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=54 امروز روزنامه‌ی «شرق» را ورق می‌زدم که چشمم به يکی دوتا آگهی تسليت و ترحيم در صفحه‌ی آخر افتاد: «در غم از دست دادن دوست عزيزمان آقای احمد حبعلی موجانی به سوگ می‌نشينيم». نمی‌توانستم چيزی را که می‌خواندم باور کنم. به دنبال اسمها در زير آگهيها رفتم. بله خودش بود. آقای موجانی خودمان در «مرکز نشر»، رئيس گروه علوم انسانی و سردبير «مجله‌‌ی باستان‌شناسی و تاريخ». چگونه ممکن بود؟ همين يکی دو هفته پيش بود که يک روز در راه رفتن به رستوران دانشگاه به او برخوردم — او چند سالی بود که خودش را از «دانشگاه پيام نور» و «مرکز نشر» به «مرکز چاپ و انتشارات دانشگاه شهيد بهشتی» منتقل کرده بود و به همين دليل هر از گاهی او را در خيابانهای داخل دانشگاه در حال قدم زدن می‌ديدم و اگر موقعيتی بود جلو می‌رفتم و حالی می‌پرسيدم و خوش و بشی و خبری رد و بدل می‌کرديم. واقعاً، ناراحت شدم. از نخستين باری که او را ديدم بيش از ۱۹ سال می‌‌گذرد. مرد نيکی بود — مؤدب، پرتحمل، باحوصله و خوش‌برخورد، از آن آدمهايی که امروز مثل‌شان کم است. او را امروز به خاک سپردند. برای او شادی روح و برای بازماندگانش، همسر دانشورش خانم نيره‌ توکلی و دو پسرش بهرنگ و بامداد، بردباری آرزومندم. مجلس ختم او روز جمعه، ۳۰/۱۰/۸۴، از ساعت ۳:۴۵ تا ۵:۱۵ بعد از ظهر در مسجدالرضا، واقع در خيابان خرمشهر، خيابان عشقيار، ميدان نيلوفر، برگزار می‌شود. خداوند رفتگان همه را بيامرزد و روح‌شان را قرين آرامش سازد. آمين يا رب‌العالمين. text/html سه شنبه، ۲۷ دی ۱۳۸۴ 8:04 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=53 دوتن از دانشجويانم خواب ديده‌اند که «مرده»ام. يکی دختر است و يکی پسر. و هريک با يک هفته فاصله اين را به من گفته‌اند، يکی سه هفته قبل و ديگری هفته‌ی قبل. خب، اگر بخواهم در مقايسه سخن بگويم، تا اينجا هم از بسياری ديگر بيشتر زنده بوده‌ام. اما آيا «مردن» مرا می‌ترساند؟ می‌توانم بگويم که هم درباره‌اش بسيار انديشيده‌ام، چون بسيار تنها بوده‌ام، و هم هرگز چهره‌اش برايم ناآشنا نيست — چندباری تا نزديکش رفته‌ام، يا حس کرده‌ام به او نزديک شده‌ام. نمی‌توانم بگويم با آمدنش چيزهای بسياری را از دست خواهم داد، اما شايد با اندکی ديرتر آمدنش چيزهايی به دست آورم! به هر حال، می‌توان خواب «مرگ کسی» را ديدن به تأويل نيز سپرد. «مرگ» می‌تواند معنايی حقيقی و معنايی استعاری داشته باشد. آيا وقتی «مرگ کسی» را در خواب می‌بينيم، اين «مرگ» برای «او» اتفاق می‌افتد يا برای «ما»؟ يا برای هردو. مسلماً، اگر «مرگ» به معنای حقيقی رخ دهد، شخص هم «خودش» می‌ميرد، و هم شايد برای «ما» می‌ميرد — ما ديگر به او «دسترسی» نداريم. اما اگر «استعاری» باشد، شايد او فقط برای «ما»ست که می‌ميرد. من می‌توانم خواب «مرگ» خودم را بدين گونه تأويل کنم: يا قرار است که در آينده‌ای نزديک ازدواج کنم، يا قرار است از اين کشور بروم. شايد هم هردو؟ تا خدا چه خواهد! text/html يكشنبه، ۱۱ دی ۱۳۸۴ 3:21 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=52 اين امريکاييها هرچی باشند، در يک چيز نظير ندارند: خوش‌بينی. گمان نمی‌کنم بتوان در فرهنگ امريکايی نويسنده يا هنرمند يا روشنفکری يافت که جهان را ماتمکده‌ای تصور کند که فقط با مرگ بتوان از آن گريخت يا در آن بتوان آدمهايی را يافت که آن قدر در خودشان فرو رفته باشند که جز بدبختی و ناليدن از سرنوشت و دشنام دادن به آفرينش کار ديگری ندانند. آسمان صاف آمريکا و خورشيد تابانش و زمينهای بکرش و ثروت فراوانش فرسنگها با آسمان ابری اروپا و دخمه‌های گوتيکش و زمينهای اربابی‌اش و تنگدستی پابرهنگانش فاصله دارد، ديگر چه برسد به جهان شرق با همه‌ی قصه‌ها و غصه‌هايش. ديشب که فيلم «روز گراندهاگ» (يا «روز دوم فوريه» يا به قول خودم «اول چله‌ی کوچک» يا باز بهتر «پايان چله‌ی بزرگ»؛ اين يکی ديگر کاملاً تأويلی است) را در «سينما ۴» ديدم، آن قدر خنديدم و شاد شدم که بر هرچه ذوق امريکايی است آفرين گفتم. فيلمنامه‌ی اين فيلم واقعاً شاهکار است. از اولين باری که اين فيلم را ديده بودم سالها می‌گذشت — حالا شايد می‌بايد گفت روی نوارهای منسوخ «ويدئو» وی اچ اس، و گاهی با آن کيفيتهای بد صدا و تصوير، در نتيجه‌ی روگرفتهای غيرقانونی و چنددست گشته. اما بالاخره دنيا به يک حال نمی‌ماند و ديدن آنچه زمانی جُرم بود، و اگر آدم را با يکی از همين فيلمها می‌گرفتند کلی برايش دردسر درست می‌شد (البته هنوز هم می‌توانند با همين فيلمهايی که از تلويزيون نشان داده می‌شود نيز برای آدم درد سر درست کنند!)، حالا به راحتی از سيمای ۴ هم پخش می‌شود. البته ديدن فيلم با زبان شيرين فارسی چيز ديگری است، هرچند از تلويزيون دولتی پخش شود.           text/html شنبه، ۳ دی ۱۳۸۴ 12:03 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=51 يکی از مشکلاتی که ترجمه در هر زبانی به وجود می‌آورد رواج معادلهای متعدد و فراوان از يک اصطلاح در «زبان مقصد» است. مثلاً، برای اصطلاحی مانند “tolerance” يا “toleration” در زبان انگليسی و ديگر زبانهای اروپايی، مترجمان فارسی از اين معادلها استفاده کرده‌اند: تساهل، تسامح، تساهل و تسامح، مدارا، رواداری، بردباری، شکيبايی و بالاخره تحمل. اما می‌توان پرسيد، گذشته از اينکه چگونه ممکن است همه‌ی اين معادلها برای يک «واژه» درست باشند، ما چه معياری برای تشخيص درستی «اين» واژه يا «آن» واژه در اختيار داريم و مترجم به چه دليل بايد اين يکی يا آن يکی را ترجيح دهد. من تنها معادل «تحمل» را برای “tolerance” و “toleration” درست می‌دانم و در مقاله‌‌ی مستقلی که خواهم نوشت برای آن استدلال خواهم کرد، البته سالها قبل نيز بحثی مقدماتی از اين مسأله کردم — رجوع شود به: «تسامح و تساهل/تحمل». در زمستان سال گذشته ترجمه‌‌ای منتشر کردم با عنوان «عيب تحمل»، اکنون می‌توانيد آن را در همين جا بخوانيد. text/html جمعه، ۲ دی ۱۳۸۴ 1:45 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=50 آخوندها بر دو دسته‌اند: خوب و بد. حد وسط هم ندارند. خوبهاشان خوش‌خُلق و صميمی و بی‌تکلف و مهربان و متواضع‌اند و بدهاشان بدخُلق و عبوس و پرتکلف و بيرحم و متکبرند. من ديشب مهمان دسته‌ی اول بودم. آقای نورانی، از طلاب مهربان و باصفای دوره‌ی کارشناسی، جمعی از استادان و همکلاسان خود را ديشب مهمان کرد و در پذيرايی از روی گشاده و کلام دلنشين و طعام لذيذ دريغ نداشت. از اينکه چند ساعتی توانستم در خدمت استادان گروه فلسفه‌ی دانشگاه مفيد و برخی از استادان ديگر گروههای آن دانشگاه، از جمله گروه اديان و عرفان، باشم بسيار به خود می‌بالم. از ميان اين جمع فقط من و بيژن عبدالکريمی و آقای دکتر موسوی غيرروحانی بوديم و البته بسياری از دانشجويان نيز غيرروحانی بودند، اما من در اين جمع هيچ احساس غريبی نکردم و هم از مصاحبت و گفت و گو با دوستان لذت بردم و هم از سفره‌‌آرايی و کدبانويی همسر باسليقه‌ی ميزبان و غذاهای خوش طعم و لذيذش. خداوند به سفره‌ی ايشان برکت دهد و سلامتی و بهروزی و صفای باطن را به همه‌ی ما ارزانی کند.       text/html يكشنبه، ۲۷ آذر ۱۳۸۴ 1:08 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=49 خب، چنان که مورخان عصر نو می‌گويند سنت حسنه‌ی گرفتن جشن تولد را هم بايد يکی از واردات فرهنگ غربی و زاده‌ی رشد طبقه‌ی متوسط شمرد. قرنها زندگی رنجی بود که می‌بايد تحمل کرد تا «نجات» فرا رسد. اديان رستگاری زندگی را «مکافات» انسان می‌شمردند و چگونگی «رستن» از اين جهان را تعليم می‌دادند. اما، با طلوع عصر جديد و فراهم شدن «لذت» زندگی برای انبوهی از مردم، امروز بدترين چيزی که ممکن است کسی به آن بينديشد «مرگ» است. «مرگ»، امروز، «ضايعه»ای است که همه می‌کوشند آن را هرچه بيشتر به تأخير اندازند، و حتی تا حد امکان از يادآوری آن نيز بگريزند. باری، من گرچه خودم هرگز جشن تولد نداشته‌ام و نخواهم داشت، از جشن تولدهای ديگران بسيار شادمان می‌شوم، به‌ويژه اگر جشنی نيز برپا کنند و مرا هم دعوت کنند. بنابراين، شصتمين سال تولد دوتن از انديشه‌وران و نويسندگان فلسفی کشورمان دکتر سروش و دکتر طباطبايی را به آنان و به خانواده‌های ارجمندشان و نيز هواداران و پيروان‌شان شادباش می‌گويم و برای آنان طول عمر و عزت و آزادی و شکوفايی هرچه بيشتر آرزو می‌کنم. بادا که به آنچه آرزو دارند هرچه زودتر دست يابند. آمين يا رب العالمين. text/html شنبه، ۲۶ آذر ۱۳۸۴ 12:46 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=48 امشب ترجمه‌‌ی مقاله‌‌ای خواندنی از هانا آرنت را که چندی پيش در فصلنامه‌ی «اشراق» منتشر شد در بخش «مقالات» سايت گذاشتم. عنوان اين مقاله چنين است: «دين و سياست». شرح درباره‌ی آن شايد وقتی ديگر. text/html سه شنبه، ۲۲ آذر ۱۳۸۴ 12:33 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=47 سرمقاله‌ی ديروز «شرق» را خانم سوسن شريعتی نوشته بودند: «سرحدات اضطرار». اين نوشته ظاهراً می‌خواست پرسشهايی مطرح کند، پرسشهايی مبنی بر اينکه چگونه درک و استفاده‌ی «شرقی» از «تکنيک غربی» کژ و کوژ است. اما من هرچه فکر کردم نتوانستم بفهمم اين «شرقی» کيست و به کجا متعلق است، آيا مقصود از اين «شرقی» ساکنان سرزمينی‌اند که امروز به «ايران» مشهور است يا اين تعبير وسعت جغرافيايی بيشتری دارد، و همه‌ی سرزمينهای آسيايی را در بر می‌گيرد که از ژاپن تا چين و کره و هند و سرزمينهای عربی و آسيای مرکزی تا بخشی از روسيه امتداد دارد؟ تعبير «انسان شرقی»، چه «جغرافيايی» باشد و چه «فرهنگی»، ظاهراً اين ويژگی را دارد که همه‌ی خصوصياتی را توضيح دهد که نويسنده می‌خواهد برای ساکنان امروز «ايران» برشمرد، وقتی می‌نويسد: «مى بينى چه مى شود؟ تكنيك غربى كه به دست انسان شرقى بيفتد؟ ... و اين شرقى آرام باطمأنينه دوستدار طبيعت و همدل با زمان، كه اصلاً رسيدن برايش نوعى تعليق بود، مطرح نبود، چه رسد به زودتر رسيدن، موفقيت را در هارمونى مى ديد نه در به دست آوردن و خوشبختى را همنشينى با طبيعت و نه تسلط بر آن وقتى مى رسد به سرحدات اضطرار؛ وقتى مرگ همسايه و هم خانه هميشگى اش مى شود و اضطراب مردن در هر لحظه و هر ثانيه، در هر دم و بازدم، هم نفسش مى گردد؛ وقتى مى بيند زمان بى اراده، بى عقل يا بى عشق او مى گذرد؛ براى زنده ماندنش دو راه بيشتر نمى ماند: يا دم غنيمتى مى شود، يا عارف. اگر از غنيمت شمردن دم بترسد، استعدادش را نداشته باشد و امكاناتش را، لذت را مسخره بداند و سرخوشى را سبكسرى، مى شود عارف». اما توصيف از اين قالبی‌تر و سطحی‌تر از «شرق» نمی‌شود — و شايد برای همين است که در «شرق» چاپ می‌شود!            text/html دوشنبه، ۲۱ آذر ۱۳۸۴ 2:38 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=46 چهارشنبه ۱۶ آذر را در همدان بودم تا به مناسبت اين روز در مراسمی که به اهتمام انجمن اسلامی دانشکده‌ی علوم دانشگاه همدان برای بزرگداشت روز دانشجو برگزار می‌شد درباره‌ی «آزادی آکادميک» سخنرانی کنم. يکی دو هفته پيش بود که آقای پهلوانی، دبير انجمن، از همدان زنگ زد و برای اين روز دعوتم کرد، و با اينکه چهارشنبه‌ها بايد به «دانشگاه مفيد قم» می‌رفتم پذيرفتم که به همدان بروم و اين غيبت را در هفته‌ی ديگر جبران کنم. روز سه‌شنبه هم با اينکه طبق برنامه کار موظفی نداشتم گرفتار شدم و به هيچ کار درست و حسابی نرسيدم. صبح به تکميل برنامه‌ی نيمسال آينده گذشت و بعد از ظهر به گردش در بازار برای خريد سومين ساعت مچی عمرم. عصر هم که به خانه رسيدم با دوستم قرار داشتم برای رفتن به استخر. در استخر بود که از دوستم شنيدم چه اتفاقی افتاده است و چگونه هواپيمايی ارتشی سقوط کرده است. دوستم متعجب بود که چگونه از چنين چيزی خبر ندارم. به او گفتم که مواقعی پيش آمده که صبح از خانه بيرون آمده‌ام و سر کار رفته‌ام، در حالی که شب قبل تلويزيون آن روز را تعطيل اعلام کرده بود. گاهی از کم رفت و آمدی مشکوک صبحها متوجه شده‌ام که امروز يک خبری بايد باشد. اگر شبی تلويزيون فوتبال نداشته باشد، آن شب تلويزيونی در خانه‌ی من روشن نخواهد شد. برای من شنيدن اخبار از راديو و تلويزيون، و ديدن مجموعه‌های ايرانی، يکی از بزرگترين شکنجه‌هاست. و البته يکی از چندش‌انگيزترين صداها برای من شنيدن حرفهای مجريان راديو در تاکسی است. بارها پيش آمده که به راننده گفته‌ام يا آن راديو را خفه کن يا نگهدار من پياده بشوم             text/html سه شنبه، ۱۵ آذر ۱۳۸۴ 3:37 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=45 اين يکی دو روز در مطالبی که در روزنامه‌ها و خبرگزاريها و سايتهای اينترنتی ايرانی درباره‌ی شاعر عرب «ادونيس» منتشر می‌شد چيزهايی وجود داشت که واقعاً مايه‌ی تمسخر بود و شاهدی بود بر اينکه وقتی پای نوشتن مطالب تخصصی و مصاحبه با شخصيتهای فرهنگی و ادبی در ميان باشد «روزنامه‌نگاری» در اين ديار تا چه اندازه فقير و نازل و حقير است. روزنامه‌نگاران ما در حيطه‌ی سياست و اجتماع گاهی خوب قلم می‌زنند، اما وقتی کار به نوشتن درباره‌ی ادبيات و هنر و فرهنگ و فلسفه و اين قبيل چيزها می‌شود سطح نوشته‌های آنان آن قدر نازل است که آدم بی‌اختيار به اين فکر می‌افتد که چرا گاهی در محافل علمی با لفظ تحقيرآميز «ژورناليستی» از نوشته‌ای به ظاهر علمی ياد می‌کنند. در «ژورناليسم» يا «روزنامه‌نگاری» چه چيزی وجود دارد که آن را حقير و مبتذل و بی‌مايه می‌کند؟ گمان می‌کنم اين بحثی باشد که بيارزد به آنکه وقتی ميان ارباب قلم در مطبوعات و استادان «روزنامه‌نگاری» در دانشگاهها و ارباب قلم در رشته‌های تخصصی علوم انسانی و ديگر علوم و نيز اصحاب فرهنگ و هنر و ادب به طور عام مطرح شود. و اما يکی دو نکته‌ در باب «ادونيس». ديروز وقتی نيمی از صفحه‌ی اول روزنامه‌ی «شرق» به «ادونيس» اختصاص يافت، مانند ديگر مواردی در اين سالها که اين روزنامه صفحه‌ی اول خود را به واقعه‌ای فرهنگی اختصاص می‌داد، همچون روز قبل از آن در خصوص شجريان، حس ناخوشايندی به آدم دست می‌داد از تظاهر و تفاخر (snobbism) فرهنگی و در عين حال عامه‌پسندسازی شخصيتهای فرهنگی با بت‌پرستيها و بت‌سازی (fetishism)های متداول در کارهای تبليغاتی. ستون وسط روزنامه که در آن تصويری از چهره‌ی ادونيس، با سيگار برگ و دود غليظ حاصل از آن، قرار گرفته بود نوشته‌ای داشت از سام فرزانه، شاعر بزرگ عرب در ايران. البته عنوان بالاتری هم برای اين عنوان وجود دارد و آن اينکه ادونيس ديروز «مهمان شرق بود». نوشته با پذيرش و ارائه‌ی قالبهای رايج و عوامانه از شاعر آغاز می‌شود: text/html دوشنبه، ۱۴ آذر ۱۳۸۴ 1:09 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=44 سه‌شنبه شب هفته‌ی گذشته تا ديروقت از خانه بيرون بودم، با دوستی رفته بودم رستوران شانديز، در خيابان جردن، تا غذايی «مشدی» بخورم. به خانه که آمدم ساعت نزديک ۲۲:۳۰ بود. تلويزيون را روشن کردم تا ببينم امشب فوتبالی هست يا نه. کانالها را يکی يکی می‌زدم که به کانال ۲ رسيدم. با ديدن چهره‌ی لی ماروين خشکم زد. بعد سر و کله‌ی برت لنکستر و کلوديا کارديناله و جک پالانس هم پيدا شد. فيلم رو به پايان بود. در پايان فيلم نامش هم آمد: حرفه‌ای‌ها. از فيلمهای ريچارد بروکس بود — کارگردان و فيلمنامه‌نويس فيلمهايی مانند «گربه روی شيروانی داغ» و «در کمال خونسردی» و «گلوله را گاز بگير». خب اين هم از خاطرات بچگيهايم بود. داشتم حسرت می‌خوردم که چرا نتوانستم فيلم را ببينم که «تکرار» برنامه در نوار زير صفحه آمد: پنجشنبه ۱۲:۵۰. خوشحال شدم و در روزنامه‌ی پنجشنبه‌ام يادداشت کردم که فيلم را حتماً ببينم. جز برخی فوتبالهای باشگاههای اروپا، و برخی فيلمهای «سينما ۴» و گاهی «سينما ۱»، هيچ برنامه‌ی ديگری را از تلويزيون تماشا نمی‌کنم و گاهی حتی اينها را هم فراموش می‌کنم. به هر حال، پنجشنبه هم از راه رسيد.    text/html شنبه، ۱۲ آذر ۱۳۸۴ 9:21 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=43 پنجشنبه هفته‌ی قبل مطلبی خواندم از شهرام رفيع‌زاده در معمای ناگشوده‌ی قتلهای زنجيره‌ای. او يکی از کسانی را که قبل از افشای قتلهای زنجيره‌ای، در سالهای قبل از آن قتلها، به مرگی مشکوک درگذشته بودند چنين معرفی کرده بود: مهندس حسين برازنده در تاريخ 14 دي ماه 73 از منزل به قصد شرکت در يک جلسه قرآن هفتگي خارج مي شود و در ساعت 11 شب پس از پايان جلسه محل را به قصد منزل خود ترک مي کند و صبح روز بعد جنازه اش در کنار اتومبيل او در حوالي خيابان فلسطين پيدا شد [کذا، می‌شود]. در حالي که بر دستش آثار دستبند و در پشت و پهلوي او آثار ضربه مشهود بود [کذا، است]. پزشکي قانوني علت فوت او را فشار بر ناحيه گردن و انسداد مجاري تنفسي اعلام کرده است [کذا، می‌کند]. شهرام رفيع‌زاده فراموش کرده بود بگويد که او مشهدی بود و در مشهد به قتل رسيده بود. مهندس برازنده را از سال ۵۷ می‌شناختم. text/html پنجشنبه، ۳ آذر ۱۳۸۴ 3:52 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=42 آنچه ديروز برايم اتفاق افتاد چيزی نبود که منتظرش نباشم. اکنون سالهاست که می‌دانم چنين چيزی هرلحظه ممکن است برايم اتفاق بيفتد. و آماده‌ام. ما همه در آزادی موقت به سر می‌بريم. وقتی در اين سالها همه‌ی دوستان به من می‌گفتند، تو که تنها هستی چرا ماهواره نمی‌خری، می‌گفتم من نمی‌توانم اين جور چيزها در خانه داشته باشم. چرا بايد برای چنين جرم احمقانه‌ای سر و کارم به دادگاه بيفتد. چرا بايد به راحتی برای خودم جرم درست کنم و بهانه به دست کسی بدهم. اما گاهی هم با خودم گفته‌ام چرا آدم بايد اين همه احتياط کند، مگر جرم درست کردن برای آنها کاری دارد. ما در کشوری زندگی می‌کنيم که هرچيزی می‌تواند برايمان جرم باشد، کسی که دنبال ماهواره آمده است، آن هم نه برای خانه‌ی تو، برای همه‌ی خانه‌ها، می‌تواند عکس زن هنرپيشه‌ای هم که تلويزيون او را هرروز نشان می‌دهد جرم بداند، يا هر آهنگی که تو گوش می‌کنی و از راديو و تلويزيون رسمی کشور هم پخش می‌شود، يا هرکتابی که در قفسه داری. يادم است که بعد از تعطيل دانشگاهها در انقلاب فرهنگی ۵۹، وقتی داشتم به همراه دايی‌ام کتابهايم را به مشهد می‌بردم، در شمال جلوی ماشين‌مان را گرفتند تا بازرسی کنند. کتابهای من در صندوق عقب ماشين بيش از همه جلب توجه کرد. يکی از بسيجيها رفت و يکی از کتابها را برداشت، عنوانش چنين بود: فاشيسم و ديکتاتوری. کتاب از نيکوس پولانزاس بود، به ترجمه‌ی چنگيز پهلوان، و انتشارات آگاه. کلی مخ پسرک را زدم تا متقاعدش کنم که اين کتاب ممنوعه نيست و مجاز است. text/html سه شنبه، ۱ آذر ۱۳۸۴ 8:08 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=41 امروز ظهر ساعت از ۱۲ گذشته بود که زنگ در آپارتمانم از داخل ساختمان به صدا در آمد. روی تخت دراز کشيده بودم و داشتم کتابی در تاريخ هنر می‌خواندم. تعجب کردم. اين وقت روز کسی زنگ در آپارتمان مرا از داخل نمی‌زد. گفتم شايد آقا جمال، سرايدار ساختمان، است و بسته‌ای پستی يا چيزی ديگر برايم آورده است. در را که باز کردم جا خوردم. زن جوانی با چادر مشکی پشت در بود، چيزی که هيچ وقت در ساختمان‌مان نديده بودم. صورت جذابی داشت، با اندامی باريک و کشيده. تقريباً هم قد خودم بود. بد چيزی نبود. چشمش که به من افتاد فوری نگاهش را دزديد و رويش را کرد به سمت آپارتمان بغلی. مثل اينکه او هم داشت آه می‌کشيد. داشتم فکر می‌کردم که چه کار ممکن است با من داشته باشد که گفت از نيروی انتظامی هستيم و آن وقت سر و کله‌ی مردی بدترکيب از پشت ديوار آمد بيرون. با خودم فکر کردم با من چه کاری می‌توانند داشته باشند. نگاه که کردم ديدم مردی ديگر هم کنار در آپارتمان بغلی دارد با همسايه‌ام که وکيلی بازنشسته است صحبت می‌کند. مرد بدترکيب فوراً آمد جلو و گفت برای ماهواره آمده‌ايم و حکم داريم. بی‌آنکه هيچ چيزی از او بخواهم راه را باز کردم تا بيايد تو. رفت طرف تلويزيون. در ميز تلويزيون فقط يک پخش دی وی دی دارم و يک ويدئوی وی اچ اس که روی هم گذاشته‌ام. هرچه نگاه کرد اثری از ماهواره نديد. روی تراس را نگاه کرد و بعد اشاره کرد به سيم آنتن تلويزيون که در پريز فرو رفته بود. گفتم اين آنتن مرکزی است و ماهواره نيست. تلويزيون را برايش روشن کردم تا هفت سيمای منحوس را ببيند. دوتا دی وی دی که پرويز جاهد داده بود ببينم روی تلويزيون بود: «مترجم» (Interpreter) و «وثيقه» (Collateral). فيلمهايی کاملاً مردانه که حتی يک ماچ هم توشان نيست. بعد نگاهی به اطراف اتاق انداخت و آمد به سمت دو اتاق ديگر. درها همه باز بود. نگاهی به اتاق کوچک کناری که روزنامه‌ها و کتابها در آنجا روی هم تلنبار شده بود انداخت و بعد رفت به سمت اتاق خواب. پرسيد: «تنها زندگی می‌کنی؟» گفتم: «آره». در اتاق خواب تا چشمش به کامپيوتر افتاد، پرسيد: «چی داری توش؟» گفتم: «آمدی ماهواره پيدا کنی يا خانه‌ی مرا بگردی؟» گفت: «با پليس اين طور حرف نزن. من برای گشتن همه چيز حکم دارم. سی دی و هرچی که تو کامپيوتر داری. چیزهای مبتذل در کامپيوتر نداری». گفتم: «بفرما نگاه کن». گفت: «فقط خودت بگو داری يا نداری؟» گفتم: «ندارم». و بعد راهش را کشيد و رفت بيرون. نمی‌دانم آيا در اين مدتی که من با او همراه بودم و در آپارتمان را هم نبسته بودم و در اتاق خواب بودم کسی ديگر هم آمد تو يا نه. دوتا از همسايه‌های ديگه‌ی طبقه‌ی من که خانه بودند راهشان ندادند و آنها رفتند طبقات ديگر را بگردند. بعد از مدتی باز زنگ در به صدا درآمد. همسايه‌ی بغلی بود. گفت: «شما چرا اينها را راه دادی». گفتم: «حکم داشتند. من هم که ماهواره نداشتم». گفت: «من راهشان ندادم و گفتم بايد از روی جسد من رد بشويد. آنها هم راهشان را گرفتند و رفتند». text/html سه شنبه، ۱ آذر ۱۳۸۴ 12:11 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=40 حالا تعيين «ماندگاری» يا «ناماندگاری» اهل قلم هم به دست حکومت افتاده است. گويی مردم برای اين آثار نويسنده‌ای را می‌خوانند که «حکومت» بر آن مُهر تأييد زده است و اگر اين مُهر را نداشته باشد ديگر خوانده نمی‌شود! قضا را چنان افتاد که از سال ۵۸ به بعد کمتر کسی از «دارالحکومه» بود که يادی از «اهل قلم» کند. چنان خود را بی‌نياز می‌ديدند که گمان نمی‌کردند روزی روزگاری برسد که «مردم» باز بدانند که شاعرانی داشتند و نويسندگانی. اما چندی است که به دلجويی از اهل قلم مشغول‌اند، شايد برای اينکه خاتمی را اهل قلم نواختند و او نيز آنان را. از ميان اهل هنر همواره شاعران و نويسندگان خطرناکتر شمرده می‌شوند. آنان مانند اهالی سينما و موسيقی و نقاشی و ديگر هنرهای شنيداری و ديداری يا تزيينی نيستند که بتوانند به خدمت دستگاهی درآيند يا کارشان چنان با پول و سرمايه گره خورده باشد، که يا به مخاطبان خود محتاج باشند، يا به حمايت دستگاهی دولتی. از همين روست که هرگز سينماگر يا موسيقيدانی يا نقاشی به زندان نمی‌افتد يا کشته نمی‌شود، اما شاعر و نويسنده خطرناک است و يا به زندان می‌افتد يا کشته می‌شود. هيچ چيز به اندازه‌ی قلم خطرناک نيست. چراکه هيچ چيز به اندازه‌ی قلم با ظلم ناسازگار نيست و هيچ کس همچون شاعر و نويسنده فريادش رسا نيست. قلم هنوز قدرت خود را دارد. پس چه بايد کرد؟ زمانه عوض می‌شود و زمامدار نه. هنرمند مطرودی است که خود را به او ساييدن موجب عزت است، اما بايد بهوش بود که او خود عزيز نشود. او را بايد فقير و درمانده نگهداشت و سگان تازی را در پی‌اش فرستاد. اما همينکه از پا افتاد بايد جنازه‌اش را برداشت و بر گرد حرم قدرت طواف داد تا ببينند که چه عطوفت دارد اين بت.       text/html جمعه، ۲۷ آبان ۱۳۸۴ 3:04 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=39 در اين يکی دو ماه پنج‌تا از مقاله‌هايی که برای فصلنامه‌های «ارغنون» (برای «ارغنون» شماره‌ی ۲۶، با موضوع «مرگ»، بخشی از «هستی و زمان» هايدگر و دو مقاله‌ درباره‌ی مفهوم «مرگ» در انديشه‌ی او، ترجمه کردم) و «اشراق» انجام داده بودم منتشر شده است. در اواخر سال گذشته نيز مقاله‌ای ترجمه‌ای کرده بودم برای نخستين شماره‌ی فصلنامه‌ی «انديشه‌ی سياسی» که منتشر شد، با عنوان «عيب تحمل». از آنجا که سعی می‌کنم در اينجا چيزهايی را منتشر کنم که ديگر آخرين قلمها را نيز بر آنها زده باشم، بايد کمی دست نگه‌ دارم که فرصتی پيش آيد و به اين کار بپردازم. هنوز فرصت نکرده‌ام که در آنها بازنگری کنم يا مقالاتی مانند مقالات «ارغنون» را که با «زرنگار» حروفچينی کرده‌ام به «ورد» تبديل کنم. باری، اکنون يکی از مقالات هانا آرنت را در اينجا می‌گذارم تا بعد برسم به ديگر مقالات. text/html دوشنبه، ۲۳ آبان ۱۳۸۴ 3:48 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=38 روز پنجشنبه نوشته‌ای خواندم از آقای دکتر مرتضی مرديها. عنوان مطلب چنين بود: «چرا انسانها شورش می‌کنند؟» گفتن يا نوشتن برخی چيزها، صرف نظر از اينکه درست يا غلط باشند، بسيار سودمند است، اما برای گفتن و نوشتن‌شان بايد شجاعت داشت. مهم نيست که آدم را دست بيندازند، يا نوشته‌اش را به سطل آشغال بيندازند، يا اصلاً درخور توجه ندانند و نخوانند. کسانی که آن قدر به معلومات خود شيفته‌اند که از سر برخی نوشته‌ها پوزخندزنان می‌گذرند و قيافه‌ی همه‌چيزدانی را به خود می‌گيرند که همه‌چيز از قبل برايشان معلوم است، جز به آنچه می‌دانند چه چيزی می‌افزايند؟ نادانی اينان کجاست که خواهان آموختن باشند، وقتی که همه‌چيز برايشان آن قدر روشن است که هرچه را با دانش‌شان راست نيايد، راهی سطل آشغال می‌کنند و بزرگترين هنرشان اين است که ديگران و آيندگان را نيز از آنچه خود روا نمی‌دانند محروم می‌کنند؟ راستی، وقتی از چيزی خوش‌مان می‌آيد از آنچه می‌دانيم لذت می‌بريم يا از آنچه نمی‌دانيم؟ چه بسيار نظريه‌های علمی و فلسفی که همين افراد «عالم» بر آنها سرپوش گذاشتند، چرا که خلاف دانسته‌های آنان بود. اما آنان خود چه می‌دانستند؟ آنان غير از آنکه سردبير و ويراستار و تهيه‌کننده و ناشر و رئيس دولت بودند، و تنها معيارشان قدرت‌شان بود که بر هرچه ناروا می‌شمرد راه می‌گرفت، چه صلاحيت ديگری داشتند؟ بله، آنان نيز شايد علمی داشتند، اما علمی به جمودگراييده، که فقط از دانسته‌ها نشخوار می‌کند، و با جهان انديشه و جسارت آن ناآشناست. به هر حال، کاری که «سرمشق»ها يا «پاردايم»ها يا «گفتارهای مسلط» در هر دوره‌ای انجام می‌دهند همين است که مقاومتی ايجاد کنند دربرابر هرآنچه نو و خلاف آمد عادت است. اين هم البته هميشه مذموم نيست. بخشی از زندگی است که به ثبات و نظام نيازمند است. اما همواره دليرانی نيز هستند و بايد باشند که از ملامت هيچ ملامتگری نهراسند و بر آنچه می‌دانند استوار بمانند و برای عصری ديگر دانشی استوار فراهم آورند که زندگان را سودمند افتد و باز در دورانی ديگر دليری پيدا شود و باز عهد دانش به مين منوال ديگر کند. اين است قاعده‌ی زندگی و قاعده‌ی دانش. بدبخت کسی که در اين معامله به آموخته‌های خود شادی کند و در به روی هر سخن تازه بسته و به نشخوار تفاله‌های ذهن عقيم خود سرگرم شود. فرق نويسنده و متفکر و پژوهشگر خلاق با آموزگار معمولی دانشگاه يا سردبير و ويراستار و روزنامه‌نگار و ديگر کارمندان و خدمتگزاران فرهنگ و ديگر کاسبکاران و قدرتمندان در همين جاست که او به چيزی دست می‌يازد که هنوز برای ذهن برخی حتی فکر کردن به آن گناهی عظيم است. باری، سخن آقای مرديها گرچه برای برخی غريب می‌نمود، متأسفانه، چندان غرابتی هم نداشت و سده‌ای پيش فيلسوفی آلمانی اين دليری را کرده بود و از آن «کليد»ی ساخته بود برای گشودن يکی از بزرگترين معماهای تاريخ بشری که در قرن نوزدهم به طوفانی ويرانگر تبديل شده بود، طوفانی که همه‌‌ی نظامهای اجتماعی را به لرزه می‌انداخت: عدالت. text/html سه شنبه، ۱۷ آبان ۱۳۸۴ 3:22 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=37 سارتر از نخستين نويسندگانی بود که در آغاز نوجوانی شناختم. نمايشنامه‌ها و رمانها و مقاله‌هايش را می‌خواندم و او را دوست داشتم. اما بعد از انقلاب علاقه‌ام را به او از دست دادم و از ريمون آرون بيشتر خوشم آمد — از آدمهای فاضل و استاد دانشگاه بيشتر خوشم می‌آمد و از روشنفکری بيزار بودم. هميشه فکر کرده‌ام که در روشنفکران نوعی دغلکاری وجود دارد. به هر حال، چهارشنبه ۲۷ مهر در خانه‌ی هنرمندان درباره‌ی او سخن گفتم. بخش اول اين سخنرانی در سايت خانه‌ی هنرمندان منتشر شده است، اما کاملش را می‌توانيد در همين جا بخوانيد.   text/html دوشنبه، ۱۶ آبان ۱۳۸۴ 4:48 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=36 امروز چيزی می‌خواندم درباره‌ی وضعيت فقر در جامعه، به روايت خبرگزاری ايسنا. اين مسأله ديگر آن قدر بديهی شده است که گفتنش شايد تکرار مکررات باشد. همه می‌دانند. چيزی که در اين سه دهه‌ی بعد از انقلاب شاهدش بوده‌ايم برای برخی «همه‌چيز» از «هيچ» و برای برخی «هيچ» از «همه‌چيز» بوده است. در گوشه‌ای از شهر آپارتمانها و خانه‌هايی هست که قيمت‌شان از ميليارد گذشته است، جشن عروسيی که در يک شب ۵۰ ميليون تومان آب می‌خورد، برای جشن عروسی يا مجلس ترحيمی فقط ۱۲ ميليون تومان گل می‌آورند، ماشينی که ۲۰۰ ميليون تومان قيمت دارد، روحانی - قاضی ۷۵ ساله‌ای که زن سومش ۱۸ سال دارد، کارخانه‌دار ۵۵ ساله‌ای که اهل و عيال را گذاشته کانادا و حالا هرشب با دلبری ۲۵ ساله چنان از پله بالا می‌رود که مات و مبهوت می‌شوی اينها را از کجا گير می‌آورد! و آن سوی شهر، نه کنار همين کاخها و باشگاهها، همين چهارراه کامرانيه، دخترکی ساعت ۱۰ شب با روپوش مدرسه به تو آدامس می‌فروشد. به چهره‌اش که نگاه می‌کنی آن قدر با ادب است که گمان نمی‌کنی هرگز فروشنده‌ای با چنين معصوميتی ديده باشی. آدامس را که می‌خری، قيمت کارخانه را هم نشانت می‌دهد تا خيال نکنی گران خريده‌ای! چه دنيايی است، اين دنيای آقای ما. text/html دوشنبه، ۹ آبان ۱۳۸۴ 11:25 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=35 ديروز صبح از اتفاق به «پيوند»ی برخوردم به نوشته‌ای درباره‌ی سارتر در سايت فارسی «بی بی سی». عنوان نوشته چنين بود: «سارتر، بر فراز معبد روشنفکری». عنوان مطلب مانند سنگی به سرم خورد و گيج و منگ شدم. اما به خواندن ادامه دادم و هرچه جلوتر رفتم بيشتر متعجب شدم. با خودم گفتم چگونه ممکن است کسی چنين چيزهايی را نوشته باشد و «بی بی سی» هم منتشر کرده باشد. بالاخره، تصورم اين بود که در «بی بی سی» افرادی نخبه و حرفه‌ای کار می‌کنند. اما بالاخره، ايرانی ايرانی است و هرکجای دنيا هم که برود، سهل‌انگاری و بی‌خيالی‌اش معلوم است. کی به کی است! آيا می‌پنداريد اينهايی که در خارج‌اند اگر به ايران بيايند، بهتر از اين احمقهايی‌اند که در داخل «سوار»ند (البته دور از جان شما!). اگر اين طور بود که در اين مملکت «انقلاب» نمی‌شد! اما سخت نگيريم. خُب پيش می‌آيد ديگه و البته اين هم از ضعفهای کار روزنامه‌نگاری است. بی بی سی انگليسی هم شايد همين عيبهايی را داشته باشد که بخش فارسی‌اش دارد. به دستگاههای خبری و روزنامه‌نگاری اصلاً نبايد اعتماد کرد، حالا هر نامی می‌خواهند داشته باشند، حالا همه همه‌کار می‌کنند و هرکس آن قدر برای در آوردن يک لقمه نان می‌دود که ديگر حتی نمی‌فهمد چه می‌نويسد يا چه می‌خواند. خوانندگان هم ان شاء الله هرچه می‌خوانند زود فراموش می‌کنند و اين چيزها تأثير چندانی در ذهن‌شان نمی‌گذارد که بخواهيم نگران سلامتی فکری آنان باشيم، و مگر در عصر «دريدا» و «دريداخوانی» ديگر درست و غلطی وجود دارد که کسی نگران «درست» و «غلط» باشد؟ اما خب، شايد خود کسانی که اين جور چيزها را می‌نويسند و کسانی که اين جور چيزها را منتشر می‌کنند، امر به خودشان مشتبه شود و متوجه نشوند چه دسته‌گلهايی به آب می‌دهند، و برای اينکه نگويند کسی نمی‌فهمد، يا کی به کيه، و بالاخره کمی مواظب آنچه می‌نويسيم باشيم، سنگها و سوزنهايی را که رفت زير دندانم به شما نشان می‌دهم، تا بعد از اين آشپزباشيها بيشتر دقت کنند. (برای فروتنی: اين البته معنايش اين نيست که من خودم از اين اشتباهها نمی‌کنم!) هيچ وقت يادم نمی‌رود يک روز سال ۵۸، خانه‌ی يکی از آشنايان در تهران، داشتم پلو قورمه سبزی می‌خوردم که ناگهان متوجه شدم يک سوزن خياطی روی زبانم است. هروقت يادم می‌افتد بدنم می‌لرزد. text/html يكشنبه، ۸ آبان ۱۳۸۴ 12:09 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=34 امروز، صبح و ظهر، يک مقاله‌ی بد و يک مقاله‌ی خوب خواندم: مقاله‌ی بد از سايت بی بی سی بود، نوشته‌ای مربوط به چندماه قبل و به مناسبت صدمين سالگرد تولد سارتر، با عنوان «سارتر، بر فراز معبد روشنفکری». اين مقاله تنها حاوی اطلاعاتی نادرست درباره‌ی سارتر نبود، نخستين چيزی که از مطلبی روزنامه‌ای درباره‌ی شخصيتی فلسفی انتظار می‌رود، بلکه حاوی توصيفات و نتيجه‌گيريهای بی‌پايه و اساس نيز بود. تصميم داشتم امروز درباره‌ی اين مقاله چيزی بنويسم (حالا می‌گذارم برای فردا)، اما ظهر که به خانه آمدم در «شرق» مطلبی از دکتر حسين دهشيار خواندم که برايم بسيار چشمگير بود، به‌ويژه با توجه به بحثی که خودم می‌خواهم درباره‌ی «دوشيزگی و روشنفکری»، به طور خاص، و «مسأله‌ی زن»، به‌طور عام، بکنم. text/html شنبه، ۳۰ مهر ۱۳۸۴ 3:18 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=33 يکی از آزمونهای مهم برای تشخيص توان فکری روشنفکران‌، و نيز دانشجويان و دانشوران‌، طرح مسأله يا پرسش برای آنهاست، بدين معنا که می‌توانيم پرسشی يا مسأله‌ای طرح کنيم و به مسابقه بگذاريم و بعد ببينيم که آنان چگونه می‌کوشند اين مسأله را حل کنند. ارائه‌ی تحقيق يا دادن «تز» (پيشنهاد يک قضيه) در دانشگاهها بدين معناست که شخص می‌تواند مسأله‌ای بيابد و درباره‌ی آن راه حلی بينديشد و توانايی فکری خود را در حل مسائل نشان دهد. بنابراين وقتی پای دادن «تز» يا انجام دادن تحقيقی در ميان باشد شايد اين کوششها بدين صورت باشد: (۱) برخی می‌‌کوشند به منابعی رجوع کنند و مطالبی را در زبانهای اروپايی يا غيراروپايی بيابند و آنها را يا مستقيماً ترجمه کنند و يا (۲) به طور غيرمستقيم و دست و پا شکسته، با تصرفاتی غيرعلمی از خودشان، به عنوان راه حل ارائه دهند؛ و (۳) برخی به نوشتن انشا روی می‌آورند و مطالبی خوش‌آهنگ و روان و سرشار از ارزشهای مقبول و مشهور را با روشی خطابی به عنوان راه حل ارائه می‌دهند؛ و بالاخره (۴) شايد کسانی باشند که به منابع رجوع می‌کنند، آنها را می‌آموزند، بعد می‌دانند چگونه بايد نظريه بسازند، چگونه مشاهده کنند و شاهد فراهم کنند و بعد چگونه استدلال و استنتاج کنند، اينان اگر موفق شوند دانشی را به وجود می‌آورند که هم با معيارهای جهانشمول علمی منطبق است و هم می‌تواند مسأله‌ای خاص جامعه‌ای بومی را حل کند. text/html شنبه، ۲۳ مهر ۱۳۸۴ 12:56 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=32  ۱. امسال پانزدهمين سالی است که از آشنايی و دوستی‌‌ام با تو می‌گذرد. هرگز در زندگی‌ام با کسی چنين طولانی دوست نبوده‌ام، دوستی که مدام با او در گفت وگو باشم و از خلوت و جلوت من باخبر باشد، محرم اسرارم باشد و غمخوار دردهايم. ۹ سال از اين ۱۵ سال را از يکديگر دور بوده‌ايم و ديداری حضوری با يکديگر نداشته‌ايم، با اين همه چه نيمه‌شبها که ساعتها تلفنی با يکديگر سخن نگفته‌ايم و چه قرارها که برای ديدن يکديگر در کشوری ثالث نگذاشته‌ايم. هرگز با يکديگر بگو و مگو و سخن تند نداشته‌ايم و هرگز ميان ما کدورتی نبوده است، فقط يک بار از نوشته‌ی من درباره‌ی کتاب آشوری (مرد فاضل و سخنور و نازنينی که بسيار دوستش دارم) از من رنجيدی و مرا سرزنش کردی و سه بار هم من در اينجا به پر و پای تو پيچيدم و شايد سخنان تندی هم ميان ما رفت. با اين همه، مرا از تو هيچ کدورتی در دل نيست و گمان نمی‌کنم که تو هم چيزی به دل گرفته باشی، گرچه شايد رنجيده باشی. می‌دانی که «بازی» من اين طوری است. text/html جمعه، ۲۲ مهر ۱۳۸۴ 2:00 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=31 شايد يکی از بهترين فوايد «وب» انتشار برخی مطالبی باشد که فضای عمومی جامعه اجازه‌ی انتشار يا بحث عمومی از آنها را نمی‌دهد. گرايش حاکم در جامعه‌ی ما مايل به سرکوب همه‌ی مطالبی است که ارزشهای رسمی يا افکار عمومی يا پندار حاکمان بر آنها مُهر تأييد نمی‌زند، چرا که شک و پرسش را برنمی‌تابد. اما اين امر از جهتی هم زيانبار است و آن اينکه وقتی مسائلی در فضای عمومی جامعه طرح نشدند و نهادهای رسمی يا علمی جامعه نيز موظف به پاسخگويی به آنها نشدند يا خود از روی انجام وظيفه‌ای علمی يا مدنی يا دينی درصدد پاسخگويی برنيامدند، آن وقت پاسخهايی مقبول واقع می‌شوند که در دسترس‌اند و يا سرگردانی و حيرت افراد را به رفتاری نااستوار می‌کشاند که پشيمانی و حسرت و تلخکامی از ميوه‌های آن‌اند. بحث از «بکارت» يکی از همين مسائل است. text/html چهارشنبه، ۲۰ مهر ۱۳۸۴ 3:18 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=30 امروز چهارمين روزی است که تب دارم، اما فقط ديروز را توانستم از صبح خانه باشم. يکشنبه صبح که از خواب برخاستم ديدم آب بينی‌ام راه افتاده و آب دهانم به زور پايين می‌رود و روی زبانم را کف سفيدی گرفته است. ساعت ۸:۰۰ کلاس داشتم. خودم را به کلاس رساندم و بعد خيلی زود برگشتم و سوپ جو را بار گذاشتم و پريدم تو رختخواب. چندساعتی بعد هم که سوپ جو آماده شد خوردم و استراحتی کردم. تصميم گرفته بودم هيچ قرصی نخورم. گويا کمی بهتر شدم. به گلويم دست می‌زدم ببينم ورم کرده يا نه. نه، خوب بود. آخر شب ديدم باز دارم بدتر می‌شوم. يک قرص آنتی هيستامين و يک قرص سرماخوردگی خوردم و خوابيدم.  صبح دوشنبه هم از ۸:۰۰ تا ۱۲:۰۰ کلاس داشتم و رفتم دانشگاه. جلسه‌ی شورای گروه هم تا ساعت ۱۳:۰۰ بود. از دانشگاه که زدم بيرون گيج گيج بودم. اما يکی به دادم رسيد. دکتر وحيد، از دانشکده‌ی حقوق، داشت با ماشينش می‌رفت خانه. تعارف کرد و من هم پريدم بالا. دستش درد نکند، مرا تا خانه رساند. text/html چهارشنبه، ۲۰ مهر ۱۳۸۴ 3:39 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=29   يکی دو روز پيش وقتی در «سيبستان» مهدی، در يادداشتی با عنوان «آسيب‌شناسی روشنفکران»، خواندم: «روشنفکر در يک معنا کسی است که از نقد کردن باز نمی ايستد، بت پرست و بت ساز نيست . به تعبير شريعتی و با الهام از سنت ابراهيمی بت شکن و به تعبير دريدايی شالوده شکن است»، ابتدا حيرت کردم و به خنده افتادم، اما بعد ناراحت شدم و با خودم گفتم اين چه اشتباههای احمقانه‌ای است که دوستم می‌کند. آيا آنچه در سنت ابراهيمی «بت‌شکنی» گفته می‌شود با آنچه دريدا “deconstruction” می‌گويد يکی است؟ «بت‌شکنی» واقعی پيامبری در هزاره‌ی سوم قبل از ميلاد را با نظريه‌ی فيلسوفی قرن بيستمی درباره‌ی «معنا» چه نسبت؟ اگر همه‌ی انبيا و روشنفکران از هزاره‌ی سوم ق م به بعد «شالوده‌شکن» (به ترجمه‌ی نادرست بابک احمدی) ‌بوده‌اند پس کدام روشنفکران‌اند که «شالوده‌شکن» نبوده‌اند؟ آيا بايد از اين سخن نتيجه بگيريم که پس کسی که «شالوده‌شکن» نيست «روشنفکر» نيست؟ اصلاً، چه نيازی ما را وا می‌دارد که «بت‌شکنی» ابراهيم در هزاره‌‌ی سوم قبل از ميلاد را با انديشه‌ی فيلسوفی اروپا‌يی در «نقد ادبی» مقايسه کنيم؟ حتی اگر «شالوده‌شکنی» به همان معنای «بت‌شکنی» باشد، که البته نيست. text/html يكشنبه، ۱۰ مهر ۱۳۸۴ 12:25 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=28 ديروز بعد از مدتها نشستم و فيلمی ديدم از سينمای ايتاليا — سينمايی که هميشه حرفی برای گفتن دارد. به دست آوردن فيلمهای اروپايی و دارای کيفيت ممتاز هنری در اين بازار اشباع از فيلمهای خشن و پر از سکس يا بازيهای خيالی فقط از اتفاق ممکن است و البته گاهی پوسترهای غلط‌ انداز هم به ورود اين نوع فيلمها در بازار عمومی کمک می‌کند. به هر حال، فيلم پنجره‌های رو به رو را فرزان آزپتک، کارگردان ترک، ساخته است که در ايتاليا فيلم می‌سازد. اگر به نام کارگردان اين فيلم نگاه نمی‌کردی، هرگز نمی‌توانستی حدس بزنی که اين فيلم را کارگردانی ترک ساخته است. داستان فيلم ايتاليايی است و بازيگرانش و تهيه‌کنندگانش. کارگردانی آن هم در سطح بهترين فيلمهای اروپايی است. فيلم با وجود واقعگرايی تمام عياری که دارد از احساس عميق شاعرانه سرشار است. در ميانه‌ی ملال زندگی روزانه دو غريبه به زندگی خانوادگی زنی قدم می‌گذارند: يکی مرد کهنسالی که در ميان خيابان مبهوت مانده و نمی‌داند کيست، و شوهر زن او را به خانه می‌آورد و ديگر مرد ميانسال همسايه که از پنجره‌ی رو به رو به تماشای همسر مردی ديگر شادمان است و آن مرد کهنسال پای او را نيز به ميان اين خانواده‌ی چهارنفره می‌کشاند — خانواده‌ای که زندگی مشترکش بعد از ۱۰ سال و داشتن دو فرزند اکنون جز ملال نيست. و زن به اين ملال پی می‌برد.  text/html پنجشنبه، ۳۱ شهريور ۱۳۸۴ 1:19 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=27 يکی از برکات اين «صفحه» برای من يافتن دوستان ناديده‌ای بوده است که با آنان جهان فرهنگی مشترک و درد مشترکی داشته‌ام. پرويز جاهد از همين دوستانی است که دوستی‌شان برای من بسيار مغتنم است. او دانشجوی دوره‌ی دکتری «سينما» در لندن است و شب سه‌شنبه به ديدنم آمد تا هم درگذشت پدرم را تسليت بگويد و ديداری داشته باشيم و هم گفت و گويی از علاقه‌ی مشترک‌مان: سينما. در يکی دو ساعتی که با هم گرم گفت و گو شديم، خاطرات مشترکی يافتيم از آشنايان و دوستان کاری و فيلمها و کارگردانان مورد علاقه. او ديروز در سايتش مطلبی درباره‌ی ديدار با من نوشت و يکی از عکسهايی را هم که از من گرفته بود در آنجا گذاشت. البته من نمی‌دانستم که او می‌خواهد عکس من را در سايت منتشر کند، اگر می‌دانستم لباس بهتری می‌پوشيدم و طرز بهتری می‌نشستم. به هر حال، در برخورد با دوستان وبلاگ‌نويس بايد هميشه مواظب بود! راستی، از او در روزنامه‌ی شرق، دوشنبه، و امروز نيز ترجمه‌‌ی گفت و گويی با سوزان سونتاگ به چاپ رسيده است. text/html پنجشنبه، ۳۱ شهريور ۱۳۸۴ 1:18 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=26 رامين جهانبگلو سلسله‌ سخنرانيهايی را تدارک ديده است در باره‌ی «انديشه‌ی فرانسوی در قرن بيستم». اين سخنرانيها در «ده شب» و در «ده هفته»، در هر چهارشنبه از ساعت ۱۷:۳۰ تا ۱۹:۳۰، انجام می‌شود. نخستين سخنرانی از خود اوست، در چهارشنبه ۲۰ مهر، با بحثی درباره‌ی خصوصيات کلی «روشنفکری فرانسوی در قرن بيستم». سخنرانی دوم هم از من است، در چهارشنبه ۲۷ مهر، درباره‌ی «ژان پل سارتر و خشونت مشروع يا مشروعيت خشونت». فهرست سخنرانان و برنامه‌ها به اعلام سايت خانه‌ی هنرمندان بدين شرح است:   چهارشنبه، ۲۰ مهرماه ۸۴، «روشنفكری فرانسوی در قرن بيستم»، رامين جهانبگلو چهارشنبه، ۲۷ مهرماه ۸۴، «ژان پل سارتر»، سعيد حنايی كاشانی چهارشنبه، ۱۱ آبان ماه ۸۴، «گاستون باشلار»، جلال ستاری چهارشنبه، ۱۸ آبان ماه ۸۴، «ژيل دلوز»، محمد ضيمران چهارشنبه، ۲۵ آبان ماه ۸۴، «سيمون دوبوار»، فاطمه صادقی چهارشنبه، ۲ آذر ماه ۸۴، «ريمون آرون»، مديا كاشيگر چهارشنبه، ۹ آذر ماه ۸۴، «ميشل فوكو»، حميد عضدانلو چهارشنبه، ۱۶ آذر ماه ۸۴، «ژاك دريدا»، پيام يزدانجو چهارشنبه، ۲۳ آذر ماه ۸۴، «برتران دو ژوونل»، موسی غني‌نژاد چهارشنبه، ۳۰  آذرماه ۸۴، «ژولين فرويند»، بزرگ نادرزاد در صورت ایجاد هرگونه تغییری سایت خبری خانه‌ی هنرمندان ایران آن را اعلام خواهد كرد. text/html يكشنبه، ۲۰ شهريور ۱۳۸۴ 1:55 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=25 يکی دوماه پيش بعد از مدتها همين طور اتفاقی تصميم گرفتم بروم سيتما. سالهاست که سينما نرفته‌ام، حتی جشنواره‌ها، شايد برای اينکه نمی‌خواستم ميان جماعت باشم و «تماشای خانگی» در تنهايی آن قدر تنبلم کرده بود که ديگر حوصله‌ی رفتن به آن سوی شهر را نداشتم. البته هنوز هم حوصله ندارم برای ديدن يک فيلم تا سينما «عصر جديد» يا «سپيده» بروم. شايد هم به اين دليل که ديگر تماشای فيلم برايم لذتبخش و تکاندهنده نيست. بهترين و نزديکترين سينمايی که می‌توانستم انتخاب کنم سينما فرهنگ بود. از سينما فرهنگ خاطرات خوشی دارم، از زمانی که سالن نمايش کانون فيلم تهران، در زمستان ۵۸، از بهارستان به آنجا رفت، يکی دو سالی هرروز ساعت ۵ عصر آنجا بودم، با تماشاگرانی که گاهی تعدادشان به زور به تعداد انگشتان دو دست می‌رسيد. (ده دوازده‌ سال پيش که نخستين جلسات دوره‌ی جديد کانون فيلم در سينما شهرقصه برگزار شد، تعداد تماشاگران جوان فيلم «سال گذشته در مارين باد» آن قدر زياد بود که متعجب شده بودم!) تمامی فيلمهای کوباياشی و بسياری از شاهکارهای سينمای کلاسيک جهان را در آنجا ديدم. به هر حال، اکنون تصميم گرفته‌ام هفته‌ای يک بار هم که شده به سينما بروم. فيلمهايی که در اين يکی دو ماه در سينما فرهنگ ديدم عبارت‌اند از: «ماهيها عاشق می‌شوند»، «خيلی دور، خيلی نزديک»، «کاپيتان اسکای و جنگ فردا» و «روز نهم». چهارشنبه شب هفته‌ی گذشته رفتم به ديدن روز نهم، ساخته‌ی فولکر شلندورف، که به زبان آلمانی و با زيرنويس فارسی در آخرين سآنس فرهنگ ۲، يعنی همان سالن نمايش کانون فيلم سابق، و در ساعت ۲۱:۳۰ به نمايش درمی‌آيد. فيلم با اينکه چندان چنگی به دل نمی‌زد نکته‌ها و گفت و گوهای جالب توجهی داشت.  text/html يكشنبه، ۶ شهريور ۱۳۸۴ 1:43 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=24 ديشب پدرم را خواب ديدم. گمون می‌کنم نزديکای صبح بود. از جبهه برگشته بود. به خانه که آمد رفيقاش باهاش بودند. همه می‌خنديدند. خودش هم می‌خنديد. قيافه‌ی جوونيهاش رو داشت. دوستاش هم همين طور. اما روی يک چشمش نواری بسته بود، مثل نوارهايی  که تو فيلمهای وسترن يا دزدهای دريايی به چشم برخی آدمها هست — مثل جان فورد و موشه دايان. همينکه ديدمش بغلش کردم و زدم زير گريه. اما همه می‌خنديدند. خودش هم می‌خنديد. هاج و واج گريه می‌کردم که از خواب پريدم. اشکی در چشمم نبود، اما بغضی راه گلوم رو بسته بود و گيج بودم، با خودم می‌گفتم اين چی بود. خوابم يا بيدار. مدتی طول کشيد تا فهميدم کجام. خوب که حواسم سرجاش آمد فهميدم خواب ديدم. تأويل خوابم سخت نبود. پدرم هيچ وقت جبهه نرفته بود. و هيچ وقت ناراحتی چشم نداشت. او حتی تا اين سن و سال هم عينکی نشده بود. يونانيهای تمدن مينويی (۱۵۰۰ سال قبل از ميلاد مسيح) نقابی بر چهره‌ی مردگان‌شان می‌گذاشتند که يک چشم را بسته و يک چشم را باز نشان می‌داد. مرگ يک چشم را می‌بندد و يک چشم ديگر را باز می‌کند. و من گريه می‌کردم چون می‌دونستم که او مرده و ديگه برنمی‌گرده، اما او برگشته بود. اين شايد همان تمثيل قديمی بود که می‌گفت «يک روز به دنيا می‌آيی، تو گريه می‌کنی و ديگران می‌خندند و يک روز از دنيا می‌روی، ديگران می‌گريند و تو می‌خندی». عکسهايی از پدر و پدربزرگم را در اين آلبوم گذاشته‌ام تا داستانی از آنها بگويم در روزهای بعد. text/html چهارشنبه، ۲۶ مرداد ۱۳۸۴ 8:48 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=23 امروز صبح پدرم مرد. text/html شنبه، ۲۲ مرداد ۱۳۸۴ 9:36 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=22 نخستين شماره‌ی فصلنامه‌ی فرهنگی - فلسفی «مدرسه» در اوايل مردادماه منتشر شده بود، اما من تا همين دو روز پيش نمی‌دانستم! يکی از مباحث ويژه‌ی اين شماره «دموکراسی حداقلی و حداکثری» بود و گفت و گويی هم با من در اين باره صورت گرفته بود که اکنون آن را در اينجا در دسترس می‌گذارم. شايد وقتی ديگر مشروحتر به اين مسأله پرداختم. text/html دوشنبه، ۱۰ مرداد ۱۳۸۴ 7:44 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=21 بالای سرش که رسيدم، فقط چشماش رو ديدم. فقط چشماش بود که حرف می‌زد. تموم استخونای صورتش معلوم بود. انگار فقط يه پوست نازک کشيده بودن رو اون صورت. دهانش بازمانده بود و ملتمسانه نگاهم می‌کرد. نمی‌تونستم به او زل بزنم. خجالت می‌کشيدم. چيزی در دلم چنگ انداخته بود. می‌خواستم گريه کنم. اين اون مردی نبود که از وقتی چشم باز کرده بودم و آدما رو شناخته بودم ديده بودم. صدايی از گلوش در نمی‌اومد، اما چشماش فرياد می‌زد. تموم بدنش می‌لرزيد. تو دلم گفتم استغفرالله و ... و رفتم بالا که کوله‌پشتی‌ام رو بذارم و بيفتم رو تخت. تو ماشين پدرم دراومده بود. يه هفته است که کمرم درد می‌کنه. چندروزی نشستم يه مقاله رو تموم کنم و حالا يه هفته است که نمی‌تونم خم بشم و درست بنشينم. جوراب که می‌خوام پام کنم دادم درمياد. لعنت به اين «دستگاه» که آدم حتی يادش می‌ره هرچند دقيقه يک بار از پشتش بلندشه و کمی راه بره! text/html يكشنبه، ۲۶ تير ۱۳۸۴ 10:31 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=20 اين روزنامه‌نگارها هم گاهی بدجوری آدم را در مخمصه می‌اندازند، البته بيشتر از بابت خودشان و نه کسی که دارند با او مصاحبه می‌کنند. ديشب داشتم در «سايت فارسی بی بی سی» مصاحبه‌ی سيروس علی‌نژاد با هوشنگ ماهرويان را می‌خواندم، از سلسله گفت و گوهايی با عنوان: «تجدد و تجددخواهی در ايران». در پايان گفت و گو، سيروس علی‌نژاد پرسشی کرد که ماهرويان به آن پاسخی نداد، نمی دانم ندادن پاسخ از روی شرم و حيا بود يا چيزی ديگر: سوال من در اصطلاح "رويکرد" بود. منظورم اين است که رويکرد شيخ فضل الله که بعدها تبديل به رويکرد آل احمد و شريعتی شد، در واقع رويکرد نيست، پسگرد است. رويکرد خيال می کنم واجد بار معنايی مثبت است که با مواجهه اين گروه با مدرنيته نمی خواند. اين پرسش به گمان من گواه خوبی است بر اينکه برخی از روزنامه‌نگاران به اصطلاح روشنفکر ما در چه مايه‌ای‌اند، هم اينکه سواد عمومی‌شان چقدر است و هم اينکه چقدر مايلند از همه‌چيز منصفانه و با پرهيز از ارزشگذاری بحث کنند، البته اگر معتقد باشند دخالت ندادن ارزشداوريها آن هم به اين صراحت کار نادرستی است. و اما «رويکرد» چيست؟ «رويکرد» را زنده‌ياد دکتر شرف در ترجمه‌ی “approach” انگليسی ساخت و همواره بدان مباهی بود.     text/html دوشنبه، ۲۰ تير ۱۳۸۴ 10:24 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=19 نسلی دارد می‌رود. نسلی که يک سی‌سالی از من بزرگتر بود. نسلی که سن پدرم را دارد. نسلی که در سال ۳۲ بيست و چندساله بود. نسلی که رؤيای انقلاب و تغيير حکومت را در سر پخت و در اواخر چهل سالگی به آن هم رسيد. اما بعد از آن ديگر نتوانست رؤيايی داشته باشد. نسلی که حالا شايد خوشحال است که دارد می‌ميرد، شايد برای خودش، اما نگران است برای بچه‌هايش. اين نسل آموزگار من بود. خواندن خبر درگذشت (آيا ديگر می‌شود مطابق با شيوه‌ی معمول گفتارمان بگويم «شنيدن خبر درگذشت»! من يکی که کمتر چيزی را می‌شنوم، چون روزها و هفته‌ها ممکن است با هيچ کس سخنی نگويم!) کريم امامی و فريدون ناصری برای من ياد‌آور نخستين نامهايی است که در جوانی با آنها آشنا شدم. رمان گتسبی بزرگ را سال ۵۳ يا ۵۴ بود که در پشت شيشه‌ی کتابفروشيی در خيابان ارگ مشهد ديدم. در کتابفروشيی رو به روی خيابان جم، نمی‌دانم اسم آن کتابفروشی گويا فردوسی بود. کتاب درست يادم است. تصوير نقاشی‌شده‌ی رابرت ردفورد و ميا فارو بر روی آن بود و همين کافی بود تا آن را بخرم. در آن زمانی کتابی که می‌خريدم ديگر به انتظار خواندن نمی‌ماند. هفته‌ای چند کتاب می‌خريدم و کمتر کتابی بود که خواندنش به دو روز بکشد. مهمترين شخصيت اين رمان «گتسبی» نيست، بلکه «نيک کاره‌وی» راوی داستان است. و من خودم وقتی به تهران آمدم و از حُسن همجواری با ميليونرها برخوردار شدم هرروز بيشتر به نيک کاره‌وی احساس نزديکی کردم. هنوز جمله‌هايی از اين کتاب را به خاطر دارم، مخصوصاً اين يکی: «بهترين چيزی که يه دختر تو اين دنيا می‌تونه باشه، يه خُل خوشگله». text/html شنبه، ۱۸ تير ۱۳۸۴ 9:47 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=18 چندروزی است که گرما بيداد می‌کند. تازه ديشب توانستم بخوابم. چندشبی بود که حتی خوابم نمی‌برد. کولر را روشن می‌کردم، صدايش اذيتم می‌کرد، و تازه سرد هم نمی‌کرد، پنجره را باز می‌کردم، پشه‌‌ها می‌آمدند تو! پا می‌شدم کار کنم، ديگه کمرم طاقت نمی‌اورد، ناچار دراز می‌کشيدم و فقط چشمهايم را می‌بستم. آه، از اين همه وقت در تابستان هم که هيچ نمی‌شود استفاده کرد. خب، ظاهراً دنيا باز شلوغ شده است. آرامش لندن هم به هم خورد. انگليسيها سالها بود که ديگر بمب‌گذاريهای ارتش آزاديبخش ايرلند را فراموش کرده بودند. حالا، اينها ديگر از کجا آمده‌اند! راستی بمب‌گذاری را چه کسی ياد مردم داد؟ آنارشيستهای روسی، ملی‌گراهای بالکان، فاشيستهای آلمانی يا پارتيزانهای فرانسوی؟ زمانی بود که اين کارها را انقلابی می‌دانستند. البته انقلابيها گاهی در عمل سعی می‌کردند فقط ترقه در کنند، و تا جای ممکن اشخاص بيگناه کشته نشوند، اما آيا واقعاً حالا اين گروهها را می‌توان انقلابی دانست؟ اينها برای تحقق کدام جهان می‌جنگند؟ برای برقراری کدام عدالت؟ حالا، چه کسی هست که فکر کند می‌شود توقع عدالت از آدميزاد داشت؟ چقدر زمانه عوض شده است! واقعاً حالا ديگر چه کسانی تو اين دنيا پول دست‌شان است و برای جان مردم تصميم می گيرند؟ ياد نوشته‌ای افتادم که ۳ سال پيش درباره‌ی سالگرد ۱۱ سپتامبر نوشته بودم، در سايت قديمم: «شريعت ما». در آنجا با بيتی از حافظ آغاز کرده بودم: «مباش در پی آزار و هرچه خواهی کن/ که در شريعت ما غير از اين گناهی نيست» و با جمله‌ای از ويلهلم استکل، روان‌شناس امريکايی، به نقل از ناطوردشت سالينجر، سخنم را ختم کرده بودم: «علامت يک انسان رشدنيافته اين است که می‌خواهد بزرگوارانه در راه آرمانی بزرگ جان بسپارد و علامت يک انسان رشديافته اين است که می‌خواهد فروتنانه در راه آرمانی بزرگ زندگی کند». حالا، با همه‌ی اين حرفها، ما چه اين جور فکر کنيم، يا جور ديگر، مگر سرنوشت ما تنها دست خودمان است. در آتشی که مشتی احمق بيفروزند، همه خواهند سوخت، از جمله ما. نتيجه‌ی ۱۱ سپتامبر چه بود؟ text/html دوشنبه، ۱۳ تير ۱۳۸۴ 2:17 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=17 اين دو سه هفته‌ی اخير برای من مقارن بود با برگزاری امتحانات دانشگاهی، تصحيح اوراق، نوشتن برنامه‌ی گروه برای نيمسال آينده، و نيز رتق و فتق امور جاری گروه، و بالاخره تحويل چندمقاله به چند مجله‌ی فلسفی. بديهی است که من در حوادث پرتب و تاب اخير، برای برخی، نه چندان به هيجان آمدم و نه دچار افسردگی شدم. البته از طريق فضای مجازی حوادث را دنبال کردم و هم چيزهای خوبی خواندم و هم چيزهای بدی. بهترين نوشته‌های سياسی اخير اين چندهفته را از احمد زيدآبادی می‌دانم که واقعاً هم نويسنده‌ای تواناست و هم کارشناسی زبده و هم انسانی والا و هم آدمی منصف و بی‌کينه و مشفق. يکی از چيزهايی که در اين انتخابات برايم جالب بود زنده‌شدن برخی چيزهايی بود که از آغاز انقلاب به خاطر داشتم. شايد امروز کسانی که در مطبوعات يا وبلاگ چيز می‌نويسند حداکثر سی و چند ساله باشند و واقعاً درکی از آن دوران نداشته باشند. اما من در اين چندهفته ديدم که چطور گرايشهای سياسی دارد همه چيز حتی روابط زن و شوهر و دوست و همکار را به هم می‌ريزد و متأسفانه به نظر می‌آید که پس لرزه‌هايش همچنان باقی است. text/html دوشنبه، ۳۰ خرداد ۱۳۸۴ 8:06 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=16 چندی پيش نوشته‌ی مهدی خلجی را درباره‌ی «زوال نگرش فقهی به انتخابات در ايران» می‌خواندم که اين سخنان ميشل فوکو به يادم آمد. و بعد که در طی هفته‌های قبل و اين يکی دو روز اعلاميه‌هايی از روشنفکران را در خصوص رأی دادن به اين يا آن نامزد انتخاباتی ديدم، بيشتر به اين سخنان فوکو انديشيدم. اين سخنان را فوکو در سال ۱۹۸۴، سال مرگش، در مصاحبه‌ای گفته بود. مسأله‌ی رابطه‌ی «روحانيون و سياست» و رابط‌ه‌ی «روشنفکران و سياست» يکی از مسائلی است که کمتر به‌طور مقايسه‌ای بدان توجه شده است، يا هرگز بدان توجهی نشده است. آيا «روحانيون» و «روشنفکران» برای خود در قبال «عوام» يا «مردم» حقوق يکسانی قائل نيستند؟ و آيا همان چيزی که برای روحانيون استفاده از آن «بد» است می‌تواند برای روشنفکران «خوب» باشد؟ آيا «ولايت»ی که روحانيون نسبت به پيروان خود احساس می‌کنند همان «ولايت»ی نيست که روشنفکران نيز نسبت به هواداران خود احساس می‌کنند؟ آيا وقتی روحانيی از مقام دين و به پشتوانه‌ی دين به مردمان اعلام می‌کند به کدام نامزد انتخاباتی رأی دهند از مقام خود يا دين استفاده‌ی درست می‌کند يا‌ نادرست، و آيا از سرمايه‌ی شخصی خود سود می‌برد، حيثيتی که از کار خود اندوخته است، يا دين را وسيله قرار می‌دهد؛ و هنگامی که روشنفکری، فيلسوفی يا دانشمندی يا نويسنده‌ای يا شاعری يا فيلمسازی يا مترجمی، از اين يا آن نامزد انتخاباتی طرفداری می‌کند و از هواداران خود يا عموم مردم می‌خواهد به شخصی خاص رأی دهند آيا از فلسفه و علم و ادبيات و هنر به‌طور شايسته استفاده می‌شود يا ناشايسته، و آيا او نيز از سرمايه‌ی شخصی خود سود می‌برد، حيثيتی که از کار خود اندوخته است، يا علم و فلسفه و هنر را وسيله قرار می‌دهد؟ text/html شنبه، ۲۸ خرداد ۱۳۸۴ 9:57 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=15 ديروز بعد از ظهر ساعت حدود پنج بود که تلويزيون را بی‌اختيار روشن کردم. صدای فرهاد می‌آمد که «يه شب مهتاب» شاملو را می‌خواند. از صدای فرهاد و ترانه‌ی شاملو، همراه با تصاویری از دوران انقلاب، «کليپ» ساخته بودند. نمی‌توانستم تلويزيون را نگاه کنم. دلم هم نمی‌خواست که اين ترانه را نشنوم. دراز کشيدم روی زمين و به سقف نگاه کردم. گهگاه چشم از سقف برمی‌داشتم و به تلويزيون نگاه می‌کردم. دلم می‌سوخت. می‌خواستم گريه کنم. بغض گلويم را گرفته بود. به ياد آوردم زمانی را که «شبانه‌ها»ی شاملو را زمزمه می‌کردم. هر شعر بلند او دريايی بود و هر مصرعش جويباری پرپيچ و خم، با ترنمی دلنشين. با خود گفتم، در اين ۲۶ سال چه کسی را داشته‌ايم که بتواند ادامه‌ی نسل نويسندگان و شاعران جديد از نيما تا شاملو باشد. آنچه با مشروطيت ايران شروع شد با انقلاب ۵۷ به خاک سپرده شد. چه چيزی بود که آن زمان روح نسلی را به خروش وامی‌داشت و از آنان افرادی می‌ساخت با ايمانی باشکوه به فردايی بهتر. چرا ۲۶ سال است که شاعری برنخاسته است که همچون نيما و فروغ و شاملو آرمانی زندگی‌ساز داشته باشد. چرا هيچ کس برای شبهای تاريک ما ترانه نمی‌گويد. چرا هيچ کس از «شب» حرف نمی‌زند. آيا «بی‌فردايی» ما، «سرگردانی» ما از اين نيست که هيچ شاعری شمعی برای ما روشن نمی‌کند؟ چه عُسرتی است در اين زمانه؟ ما را که آموزگار اينان بودند، سرنوشت‌مان اين بود، اين نسل را که آموزگار نيست سرنوشت‌‌شان چه باشد. اين نسل خيلی خوش می‌گذراند. خيلی «ول» است. اما «بی‌فردا»تر از ماست چون به «هيچ چيز» ايمان ندارد. حتی «عشق» را نمی‌شناسد. آمدم نشستم و توی رايانه‌ام شعری از شاملو را يافتم. دلم را تازه کردم. text/html پنجشنبه، ۲۶ خرداد ۱۳۸۴ 6:59 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=14 اين جمله‌ی اُکتاويو پاز را از قول لوئيس بونوئل خوانده‌ام. بونوئل در ادامه می‌گفت که من به قسمت دوم اين جمله‌ی اکتاويو پاز اضافه می‌کنم «کافيست نورافکن نمايش فيلم بر پرده‌ی سفيد سينما بتابد تا جهان منفجر شود». نادرستی سخن بونوئل را جهان معاصر ما نشان داد: سينما هرگز نمی‌تواند انقلابی باشد و، فيلمسازان انقلابی امريکای لاتين، مانند ميگوئل ليتين يا پدرو سولاناس، و ژان لوک گدار که نظريه‌ی «سينما- مسلسل» را مطرح کردند، هرگز نتوانستند کاری در تغيير جهان به پيش ببرند، همچنانکه بسياری از نظريه‌ها و کنشهای انقلابی نيز نتوانستند جهان را تغيير دهند — جهان را بدتر کردند، اما بهتر نکردند. تغيير جهان کاری بزرگتر از آن است که تنها در قدرت اراده و انديشه‌ی آدمی باشد. سخن اکتاويو پاز برای من همواره انديشه‌برانگيز بوده است و از منظری ديگر با سنت تاريخيی که در آن زيسته‌ام در پيوند. سخن اکتاويو پاز مرا به ياد قصه‌ی «اصحاب کهف» در قرآن می‌اندازد، هم آنانی که در دوران حکومتی ستمگر به غاری فرو شدند و به خواب رفتند و هنگامی که از خواب برخاستند خود را در عصری سپری‌شده يافتند. قصص قرآن از پرمعناترين روايتها درباره‌ی تاريخ و چگونگی سير آن است و زندگانی پيامبران و مؤمنان و حتی پيروزی اسلام را نمی‌توان بدون تعيين سهم اين روايتها در پيروزی آنان به درستی تبيين و تأويل کرد. اين قصه برای من همواره «سرشار» از «معنا» بوده است، به‌ويژه آنجا که پای سياست در کار بوده است. قرآن هدايتگری خوب است برای آنان که می‌انديشند. text/html چهارشنبه، ۲۵ خرداد ۱۳۸۴ 11:24 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=13 خبرهای خشونتهای عشقی را حتماً در روزنامه‌ها خوانده‌ايد يا از اين و آن شنيده‌ايد. اين خشونتها امروز به يکی از عجيب‌ترين و خونين‌ترين حوادث کشور ما تبديل شده است. با اين وصف، کمتر ديده‌ام کسی تحليلی اصيل از اين حوادث به دست داده باشد. واقعاً علت اين همه حوادث مرگبار و فجيع چيست. چه چيزی در جامعه‌ی ما در اين ده بيست سال تغيير کرده است که يک خواستگاری ساده يا يک دوستی ساده به چنين فجايعی می‌انجامد. ديگر از رابطه‌های آنچنانی زوجهای به‌ظاهر قانونی و عاشقها و معشوقه‌هايشان و توطئه‌های غيرانسانی‌شان چيزی نمی‌گويم. من خودم وقتی چند سال پيش شکست عشقی سختی خوردم دست کم از درون فهميدم که عاشق چه می‌کشد. در اين حال بود که من تقريباً همه‌ی عکس‌العمل‌های محتمل را هم در ذهنم گذراندم. حالا، هم با توجه به آنچه از سر گذرانده‌ام و هم با توجه به آنچه از فيلسوفان و دانشمندان آموخته‌ام، می‌توانم بگويم که دانشی در «عشق» گرد آورده‌ام و می‌توانم در اين زمينه کار تحقيقی خوبی انجام دهم. اين تحقيق در وهله‌ی نخست هم برای خودشناسی خودم بود و هم برای درمان خودم. اما، اشتباه نکنيد، منظورم از درمان اين نيست که ديگر گرد در «عشق» نمی‌گردم و توبه می‌کنم که ديگر از اين غلطها نکنم يا در دلم را به روی هر ديدار تازه يا يار تازه می‌بندم. نه، منظورم اين است که می‌دانم چطور از عشق «بال» درآورم و نه «وبال». آنچه افسوس می‌خورم اين بود که چرا در جوانی «علم عشق» را نياموختم، تا اين همه صدمه به خودم نزنم، يا به کسی ديگر. من گمان می‌کنم، گرچه عشق شايد خودش بيايد و به اصطلاح آموختنی نباشد، نوعی «مديريت عشق» وجود دارد که بسيار می‌تواند به ما کمک کند و اين «مديريت» را در «حکمت» قدما بهتر می‌توان می‌آموخت تا در «فلسفه و علم» متأخران. اما بحث امروزم چيست؟ چندماه پيش در همين فضای مجازی بحثهايی ديدم درخصوص تبيين «علمی» از عشق. و همان روزها هم مطلب زير را نوشتم، اما در بايگانی گذاشتم تا امروز. text/html سه شنبه، ۲۴ خرداد ۱۳۸۴ 2:33 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=12 گفته بودم امسال نمی‌خواهم ديگر سخنرانی يا مصاحبه يا کارهای ديگر بکنم. ولی کردم. و فقط به دونفر توانستم بگويم:  نه. و حتماً آنها را هم رنجاندم. به هر حال، ظاهراً اين همه خبرگزاری و روزنامه خوراک می‌خواهند و فعلاً همه عذای آماده را ترجيح می‌دهند. واقعاً نمی‌دانم چه کنم — از کارهای خودم مانده‌ام و دارم ديوانه می‌شوم. به هر حال، از سر ناچاری، مصاحبه‌ای کرده‌ است آقای علی قلی‌پور از خبرگزاری «ميراث فرهنگی» با من که می‌توانيد آن را در اينجا بخوانيد. اما اگر خواستيد متن خود مرا بخوانيد می‌توانيد آن را همين زير بخوانيد: text/html شنبه، ۲۱ خرداد ۱۳۸۴ 9:55 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=11 اين قرار گرفتن من در جلوی دوربين تلويزيون ظاهراً برای بعضی دوستان مسئله شده است. از سال گذشته که چندبار پشت سر هم در تلويزيون ديده شدم تا همين چندروز پيش، برخی دوستان می‌پرسند قضيه چيست. من که اهل اين حرفها نبودم و اصولا آدمی منزوی هستم چه شده است که اين يکی دوسال فعال شده‌ام. تابستان سال گذشته چيزی در اين خصوص نوشتم، اما منتشر نکردم. حالا که باز اين پرسش برای دوستان مطرح شده است، سعی می‌کنم اين مسئله را بيشتر بشکافم. آن نوشته را باز می‌آورم و بر آن نيز می‌افزايم. زمستان سال گذشته (۸۲) که در برنامه‌ای تلويزيونی («کتاب ۴»، در شبکه‌ی ۴) به معرفی کتابی در تاريخ فلسفه پرداختم برخی متعجب شدند و برخی گله کردند که چرا چنين کاری کرده‌ام، برخی هم گفتند که کار خوبی کرده‌ام. همان هنگام تصميم گرفتم چيزی در اين خصوص بنويسم، اما به تأخير افتاد تا اينکه برنامه‌های اخير هم پخش شد. برنامه‌ای که در زمستان ۸۲ پخش شد در شهريورماه گذشته ضبط ‌شده بود و سپس گفت و گويی بعد از عيد نوروز به مناسبت سالگرد تأسيس شبکه‌ی ۴ در برنامه‌ای ويژه به همين مناسبت و بعد دو معرفی کتاب در برنامه‌ی «آفاق» و باز دو معرفی کتاب ديگر در «کتاب ۴» که در همين يکی دو ماه اخير ضبط و پخش شد. وقتی برنامه‌ی اول پخش شد يکی از همکارانم که تعجب کرده بود در برنامه‌ای تلويزيونی شرکت کرده‌ام و آن برنامه پخش شده است، گفت: «پخش اين برنامه دست کم اين حُسن را داشت که معلوم شد ممنوع‌التصوير نيستی!» گفتم: «درسته». خودم هم تعجب کرده بودم، چون با مصاحبه‌هايی که با «بی بی سی» و «راديو فردا» کرده بودم اين احتمال را می‌دادم که پخش نشوند. چندروز پيش هم که باز يکی از همکارانم را ديدم، گفت: «من ديدم شما با تلويزيون مصاحبه می‌کنی، من هم کردم، تا پيش از اين از من دعوت می‌کردند نمی‌رفتم!» خب گويا گناهم اکنون مضاعف شده است، چون نه تنها خودم با تلويزيون مصاحبه کرده‌ام بلکه ديگران را هم به اين کار تشويق کرده‌ام! text/html پنجشنبه، ۱۹ خرداد ۱۳۸۴ 8:44 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=10 ديروز عصر رفته بودم «پاتوق فرهنگی- هنری تهران» (خيابان شريعتی، نبش چهارراه بهار شيراز، طبقه‌ی سوم سينمايی که نامش را نديدم) به ميزگردی سه‌نفره به همت حامد فولادوند. ميزگرد درباره‌ی «ارزيابی انتقادی فرهنگ ايران» بود و انتشارات قصيده‌سرا هم همت کرده بود و هزينه‌ی برگزاری را به عهده گرفته بود. قرار بود که داريوش شايگان و فرهاد خسروخاور و عزت‌الله فولادوند با پرسشگری حامد فولادوند درباره‌ی اين موضوعات بحث کنند: ۱) «هويت و هويت ايرانی- اسلامی (بافت‌شکنی مفهوم هويت/ هويت انسان هزاره‌ی سوم)؛ ۲) بيگانه‌پرستی و بيگانه‌ستيزی ايرانيان (علل خودشيفتگی- خودباختگی)؛ ۳) تعصب و تسامح نزد ايرانيان (ارزيابی نظری و تاريخی)؛ ۴) کتمان عقيده و دوگانگی فکری نزد ايرانيان (علل تاريخی و سياسی و فرهنگی)؛ ۵) نقد فرهنگ مريد- مرادی ايرانيان (انکار فرديت و مريدپروری)؛ ۶) موانع خودباوری، نوآوری و خلاقيت نزد ايرانيان (تقليدمآبی و آفرينش‌زدايی)؛ ۷) مفهوم سنت و ارزيابی آن (سنت زنده و حيات‌بخش، سنن حيات‌زدا)؛ ۸) رسالت انديشمندان و روشنفکران («وطنی» و «جهان‌وطنی»)؛ ۹) خردورزی، خرافات و معنويات نزد ايرانيان (بررسی انتقادی). اينها عنوانهايی بود که ديروز در روزنامه‌ی شرق به چاپ رسيده بود. اما عملاً ۳ سؤال مطرح شد و برخی از اين عنوانها در هم آميخته شد. text/html يكشنبه، ۱۵ خرداد ۱۳۸۴ 7:59 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=9 دوشنبه رفته بودم خانه‌ی هنرمندان. اولين بار بود که می‌رفتم آنجا. چندماه پيش يک بار شب هنگام با ماشين از جلوی در باغ رد شده بودم — و چندبار هم تصميم گرفته بودم که بروم از برنامه‌های سخنرانی يا نمايشگاههای آنجا يا ناهارخور‌ی‌اش استفاده‌ای بکنم. بالاخره، قسمت اين بود که اولين بار برای سخنرانی بروم آنجا. ساختمان و باغ از بيرون چندان جلوه‌ای نداشت، اما وارد که شدم همه‌چيز فرق می‌کرد. درون ساختمان ديدنی بود و به يک نگاه دل از آدم می‌ربود. از آن ساختمانهايی بود که من دوست دارم. قديمی و سرشار از رنگ. از کسی نشانی تالار بتهوون را گرفتم. گفت بروم طبقه‌ی بالا. داشتم بالا می‌رفتم که رامين را در حال پايين آمدن ديدم. لباس آراسته‌ای پوشيده بود. خوش و بشی کرديم. از نيمه راه برگشت تا مرا به محل تالار راهنمايی کند. در راه گفت: «می‌رفتم که از سفرا استقبال کنم». به او گفتم: «پرواز سر ساعت انجام می‌شود». به ساعتش نگاهی کرد و گفت: «اميدوارم». هنوز ۱۵ دقيقه تا ساعت پنج عصر مانده بود. به او گفتم: «به من می‌گفتی من هم با کراوات می‌آمدم». گفت: «مگر تو هم می‌زنی». گفتم: «گاهی». گفت: «من هميشه در اين برنامه‌ها همين طور می‌آيم». خنده‌ای کرد و خداحافظی کرد تا برود پايين از سفير فرانسه و سفير ايتاليا استقبال کند. رامين يا خيلی آراسته و رسمی لباس می‌پوشد يا خيلی راحت و سبک. اولين بار که اتفاقاً با هم ديداری داشتيم، گمان می‌کنم سال ۷۷ بود، تابستان بود و تی‌شرتی معمولی با يک شلوار جين پوشيده بود. بارها او را با همان لباس ديدم. و حتی با همين تی‌شرت عکسهايی از او در روزنامه‌ها به چاپ رسيده است. اما ظاهراً وقتی پای حضور در مجالس سخنرانی در ميان باشد خيلی رسمی لباس می‌پوشد. text/html پنجشنبه، ۱۲ خرداد ۱۳۸۴ 10:58 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=8 اوايل تابستان ۸۱ بود که تصميم گرفتم سايتی برای خودم داشته باشم. چندماهی بود که آن يار بی‌وفايم ديگر تلفن نمی‌زد و حسابی خمار بودم و کلافه. ديدن برخی وبلاگها و سايتها مرا تحريک می‌کردند که قدم به اين جهان تازه بگذارم. دنبال کاری تازه بودم که غم ياری کهنه را از دل ببرد. وقتی از یکی از دوستان ناشرم که از سايتی پشتيبانی می‌کرد از کم و کيف کار پرسيدم چيزی به من گفت که مرا از کار پشيمان کرد. به گفته‌ی او، علاوه بر مبلغی که بايد برای ثبت «دامين» و نيز «ميزبان» می‌دادم، طراحی سايت هم خرجی گزاف داشت. خب، من کار پردرآمدی نداشتم که بخواهم چنين هزينه‌ای را برای تبليغ خودم يا کار خودم صرف کنم. اين برايم فقط عشقی کودکانه به يک چيز تازه بود. تصميم گرفتم همان راه وبلاگهای مجانی را بروم، در «بلاگ‌اسپات» عنوان «فل سفه» را برای خودم ثبت کردم و به دنبال قالب برای وبلاگم گشتم. از قالبهای حسين درخشان و حامد بنايی و احسان و ديگرانی که آن زمان در وبلاگهايشان قالبهای مجانی گذاشته بودند چندان خوشم نمی‌آمد. از قالبهای خود «بلاگ‌اسپات» يکی را برگزيدم و سعی کردم در آن تغييراتی بدهم، همان کاری که سينا مطلبی با يکی از قالبهای قرمز «بلاگ‌اسپات» کرده بود. به سايتهای آموزش کامپيوتر سر زدم و کمی «اچ تی ام ال» ياد گرفتم و شروع کردم به تغيير دادن تگها. برخی قالبها را از جاهای مختلف می‌گرفتم و اين کار را می‌کردم. «سورس» آنها را باز می‌کردم و تغيير می‌دادم تا به نتيجه‌ی دلخواهم برسم. اما اين کار موفقيتی نداشت و چندبار ويندوزم به باد رفت. چون ويندوزم هشدار می‌داد دارم کار غيرقانونی می‌کنم. text/html يكشنبه، ۸ خرداد ۱۳۸۴ 5:58 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=4 ساعت از ده و نيم گذشته بود که از هتل زديم بيرون. آقای اکبری صحت با ماشين خودش ما را به محل اختتاميه می‌برد. در ميان ما او آشناترين کس با شهر بود. او تقريباً محلی بود. ساعت حدود يازده و نيم بود که مراسم اختتاميه شروع شد. اجرای مراسم به خوبی پيش رفت و از همه‌ی دست اندرکاران و برندگان قدردانی شد. پس از اختتاميه مدتی هم به گرفتن عکسهای يادگاری گذشت. در بيرون از تالار تابش آفتاب بعد از باران دلپذير بود و مدتی را منتظر مانديم تا ماشينها سررسند و ما را برای آخرين ناهار به دانشکده‌ای ببرند. ساعت از ۲ گذشته بود که به رستوران رسيديم. پس از خوردن ناهار به دبيرخانه‌ی جشنواره بازگشتيم و بعد از يکی دو ساعتی به سوی هتل حرکت کرديم تا بار و بنه را برداريم و به سوی تهران حرکت کنيم. ماشينی ما چهارتن را به تهران می‌برد. ساعت نزديک ۵:۳۰ بود که از جلوی حرکت کرديم و راه جاده‌ی ساوه را در پيش گرفتيم. اين چندساعتی که در راه بازگشت در ماشين بود به ناچار به يکديگر نزديکتر شده بوديم. دست کم من که در ميان شکراللهی و معماريان نشسته بودم شانه‌هايم به شانه‌های آنها مماس بود و با فرجامی هم که در صندلی جلو نشسته بود چندان فاصله‌ای نداشتم. از هردری سخنی به ميان آمد. گاهی که جاده شلوغ می‌شد و کاميونهای سنگين به طرز خطرناکی ديد ما را مسدود می‌کردند، اندکی ترس به دل‌مان راه می‌يافت. يکی از بچه‌ها گفت: اگر هر چهارتايی در اين سفر کشته شويم فکر می‌کنی روزنامه‌ها چی بنويسند. همگی گفتيم: هيچی! اما پرده‌ی آخر از همه جالبتر بود. از چند کيلومتری تهران بود که گفتن جوک شروع شد. فرجامی و شکراللهی واقعاً عالی جوک تعريف می‌کردند. در حالی که از خنده روده بر شده بوديم به تهران رسيديم. اول از همه فرجامی به خانه‌اش رسيد و بعد من و بعد هم معماريان و بعد هم شکراللهی. ساعت از ده و نيم گذشته بود که وارد آپارتمانم شدم. تا شروع بازی چلسی و ليورپول هنوز وقت بود. text/html يكشنبه، ۸ خرداد ۱۳۸۴ 5:57 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=3 سوار ماشين که شديم پلکهايم سنگين بود و سرم درد می‌کرد. شب قبل نتوانسته بودم خوب بخوابم. بعد از يکی دو ساعت خواب، ساعت ۲، از خواب پريده بودم و به فکر اين بودم که در آنجا چه بگويم. مانند هميشه نتوانسته بودم متن سخنرانی‌ام را بنويسم. تا صبح در اين فکر بودم و صبح هم از ۸ تا ۱۱:۳۰ کلاس رفته بودم. ماشين به سرعت می‌رفت. بعد از اينکه کمی چشمهايم را بستم و در گيجی خواب و بيداری غرق شدم، چشمهايم را باز کردم و ديدم که در شاهراه تهران - کرج هستيم. غير از شب در ساعات ديگر روز اصلا نمی‌توانم درست بخوابم، چون خوابم سنگين و طولانی است. در آغاز راه که از راننده مسير را پرسيده بودم گفته بود که از جاده‌ی ساوه می‌رويم، اما گويا نتوانسته بود دوربرگردان سمت ميدان آزادی را پيدا کند و افتاده بود در راه کرج. حالا بايد از مسير قزوين - تاکستان می‌رفتيم همدان. چندان فرقی هم نمی‌کرد، جاده‌ی ساوه ظاهراً فقط يک ربع کوتاهتر بود. اما اين جاده هم حُسن خودش را داشت. ساعت ۵:۱۵ بعد از ظهر در همدان بوديم و اندکی بعد جلوی در دانشکده‌ی علوم. text/html يكشنبه، ۸ خرداد ۱۳۸۴ 5:56 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=2 در آغاز سال با خودم عهد کردم که امسال ديگر با روزنامه و تلويزيون و خبرگزاری  مصاحبه نکنم و دعوت به سخنرانی را نپذيرم و بازيهای «خيال» و «خُلبازيها» را هم بگذارم کنار و فقط بچسبم به کار و بزرگ کردن همين جوجه‌هايی که دارم: مقاله‌ها و کتابهای ناتمام. ۳ سال است که چيزی منتشر نکرده‌ام و ذخيره‌ی ارزی‌ام ديگر دارد ته می‌کشد. برای پول هم که شده بايد کار کرد، هرچند اين پولهايی که ما درمی‌آوريم پول نيست! اما بالاخره اجاره‌ی خانه را که می‌شود با آنها داد و روزها را به شب رساند و شبها را به صبح و لباسی خريد و غذايی خورد و استخری رفت و دست به پيش بابا هم دراز نکرد! text/html يكشنبه، ۸ خرداد ۱۳۸۴ 5:54 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=1  ديروز نوشته‌ای از مهاجرانی را در «مکتوب»‌اش می‌خواندم که در آنجا از محمد عابد الجابری، روشنفکر و فيلسوف مغربی (خواهرم که برای سفری اداری به مغرب رفته بود می‌گفت، مغربيها خوششان نمی‌آيد به آنان مراکشی گفته شود، چنانکه اروپاييان آنان را به اين نام می‌خوانند (Moroccan)، چون مراکش (Morocco) نام يکی از شهرهای اين کشور است و نه تمامی اين کشور!)، سخنی نقل کرده بود: «عابد جابری، فیلسوف معاصر، طنز غریبی دارد. می‌گفت من همیشه فکر می‌کردم که علما نمایندگان خداوند بر روی زمین‌اند؛ بعد از انقلاب اسلامی دریافتم که درست بر عکس، خداوند، نماینده‌ی آقایان در آسمان است! می‌گفت به این ترکیب آیة الله العظمی دقت کن. عظمی صفت خداوند که نیست، صفت آقایان است. حالا ببین خدای مظلوم چگونه چفت و بست شده است. از پیش آیت راه را بر او بسته و از پس عظمی، خداوند نمی‌تواند جم بخورد!»